Adhyaya 86
Suvarṇa-dāna: Kārttikeya’s Origin and the Defeat of Tāraka (सुवर्णदान-प्रसङ्गे कार्त्तिकेय-उत्पत्ति तथा तारकवधः)
Upa-parva: Dāna-dharma (Suvarṇa-dāna and the Kārttikeya–Tāraka exemplum)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to restate, with full detail, how the dānava Tāraka—earlier characterized as difficult to overcome—ultimately attains death, and how this relates to the previously stated rationale for suvarṇa’s origin and merit in gifting. Bhīṣma recounts that, when the devas and ṛṣis face crisis, the Kṛttikās are urged toward a protective maternal role. Agni’s potent tejas is borne by six Kṛttikās, who, unable to find ease due to its intensity, deliver the embryo together; the sixfold locus becomes unified and is received by the Earth near Kāntīpura, then grows in a divine śaravaṇa (reed-bed). The child is identified as Kārttikeya/Skanda/Guha, described with multiple faces and arms, and is celebrated by devas, ṛṣis, and gandharvas. Various beings offer emblems and companions (including the peacock and other gifts), establishing his martial and royal iconography. As Skanda matures, Tāraka attempts various means to overcome him but fails; the devas appoint Skanda as senāpati, and he kills Tāraka with an unfailing śakti, restoring Indra’s sovereignty. The chapter concludes by linking suvarṇa’s auspiciousness to Kārttikeya’s innate association with Agni’s brilliance, and by citing a precedent (Vasiṣṭha’s narration to Rāma) where suvarṇa-dāna leads to purification and an elevated celestial attainment.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर को गोदान की महिमा का द्वार खोलते हैं—यज्ञ का प्राण दधि-घृत है और उसका मूल गौ है; अतः समस्त दानों में गोदान सर्वोपरि है। → वर्णन क्रमशः लौकिक उपयोग से दैवी उत्कर्ष की ओर चढ़ता है: गौएँ पयस् और हवि से प्रजा का धारण करती हैं, उनके पुत्र (बैल) कृषि का आधार हैं, और इसी से अन्न-बीज की उत्पत्ति तथा समाज-धर्म का प्रवाह चलता है; फिर भीष्म इन्द्र को संबोधित ब्रह्मा-कथन के माध्यम से गोलोक और सुरभि-गौओं के दिव्य लोक का विस्तार करते हैं। → गोलोक का चरम चित्र उभरता है—सहस्राक्ष इन्द्र के लिए वह लोक ‘सर्वकामसमन्वित’ है, जहाँ मृत्यु, जरा और दाह का प्रवेश नहीं; दिव्य वन-भवन और इच्छानुसार चलने वाले विमान हैं, और वहाँ अशुभ-दुर्भाग्य का नाम नहीं। → भीष्म निष्कर्ष बाँधते हैं कि विविध दान, तीर्थसेवन, तप, इन्द्रियसंयम और पुण्यकर्म से गोलोक की प्राप्ति संभव है; पर इन सबमें गोसेवा-गोदान का विशेष प्रशस्त्य है क्योंकि वही यज्ञ, अन्न और जीवन-धारण की जड़ है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-आक्षात बछ। अं क्ाज तग्रय्शीतितमो<ध्याय: ब्रह्माजीका इन्द्रसे गोलोक और गौओंका उत्कर्ष बताना और गौओंको वरदान देना भीष्म उवाच येचगां सम्प्रयच्छन्ति हुतशिष्टाशिनश्न ये । तेषां सत्राणि यज्ञाश्न नित्यमेव युधिष्ठिर
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଯେମାନେ ସଦା ଗୋଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ପିତ ଆହୁତିର ଶେଷ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଦୈନିକ ଆଚରଣ ମାନୋ ଅବିରତ ଯଜ୍ଞ ହୋଇଯାଏ।”
Verse 2
ऋते दधि घृतेनेह न यज्ञ: सम्प्रवर्तते । तेन यज्ञस्य यज्ञत्वमतो मूलं च कथ्यते,दही और गोघृतके बिना यज्ञ नहीं होता। उन्हींसे यज्ञका यज्ञत्व सफल होता है। अतः गौओंको यज्ञका मूल कहते हैं
“ଦଧି ଓ ଘୃତ ବିନା ଏହି ଲୋକରେ ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ‘ଯଜ୍ଞତ୍ୱ’ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ତେଣୁ (ଗୋଜନ୍ୟ ପଦାର୍ଥର କାରଣରୁ) ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ମୂଳ କୁହାଯାଏ।”
Verse 3
दानानामपि सर्वेषां गवां दान प्रशस्यते । गाव: श्रेष्ठा: पवित्राश्न॒ पावन होतदुत्तमम्,सब प्रकारके दानोंमें गोदान ही उत्तम माना जाता है; इसलिये गौएँ श्रेष्ठ, पवित्र तथा परम पावन हैं
“ସମସ୍ତ ଦାନମଧ୍ୟରେ ଗୋଦାନ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ। ତେଣୁ ଗାଈମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର; ଗୋଦାନକୁ ପରମ ପାବନକାରୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଦାନ କୁହାଯାଏ।”
Verse 4
पुष्ट्यर्थमेता: सेवेत शान्त्यर्थमपि चैव ह | पयोदधिघृतं चासां सर्वपापप्रमोचनम्
“ଦେହର ପୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବିଘ୍ନ-ଉପଦ୍ରବର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗାଈମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ଦୁଧ, ଦଧି ଓ ଘୃତ ସର୍ବପାପ-ପ୍ରମୋଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।”
Verse 5
गावस्तेज: परं प्रोक्तमिह लोके परत्र च । न गोभ्य: परमं किंचित् पवित्र भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! गौएँ इहलोक और परलोकमें भी महान् तेजोरूप मानी गयी हैं। गौओंसे बढ़कर पवित्र कोई वस्तु नहीं है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଗାଈମାନେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ପରମ ତେଜ ଭାବେ ଘୋଷିତ। ଗାଈଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ।
Verse 6
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । पितामहस्य संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर,युधिष्ठिर! इस विषयमें विद्वान् पुरुष इन्द्र और ब्रह्माजीके इस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଏହି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଗୋଟିଏ ପୁରାତନ ଇତିହାସର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦିଅନ୍ତି—ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ବାଦ।
Verse 7
पराभूतेषु दैत्येषु शक्रस्त्रिभुवने श्वर: । प्रजा: समुदिता: सर्वा: सत्यधर्मपरायणा:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିବା ପରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ତ୍ରିଭୁବନର ଅଧୀଶ୍ୱର ହେଲେ। ତେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏକତ୍ର ହୋଇ ହର୍ଷିତ ହେଲେ ଏବଂ ସତ୍ୟ-ଧର୍ମରେ ପରାୟଣ ହେଲେ।
Verse 8
अथर्षय: सगन्धर्वा: किन्नरोरगराक्षसा: । देवासुरसुपर्णाश्न प्रजानां पतयस्तथा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ! ତେବେ ଋଷିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, କିନ୍ନର, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ, ଦେବ, ଅସୁର, ସୁପର୍ଣ (ଗରୁଡ-ଜାତି) ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ପ୍ରଜାପତିମାନେ—ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
Verse 9
पर्युपासन्त कौन्तेय कदाचिद् वै पितामहम् । नारद: पर्वतश्चैव विश्वावसुर्हहाहुहू:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ କୌନ୍ତେୟ! ଗୋଟିଏ ସମୟରେ ସେମାନେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାବସୁ, ହାହା, ହୂହୂ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦିବ୍ୟ ଗୀତରେ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ।
Verse 10
दिव्यतानेषु गायन्त: पर्युपासन्त त॑ प्रभुम् तत्र दिव्यानि पुष्पाणि प्रावहत् पवनस्तदा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦିବ୍ୟ ତାନରେ ଗାଇ ସେମାନେ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ବାୟୁଦେବ ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ବହାଇ ଆଣୁଥିଲେ।
Verse 11
आजहुर्ऋतवश्चापि सुगन्धीनि पृथक् पृथक् । तस्मिन् देवसमावाये सर्वभूतसमागमे
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଉପହାର ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ। ସେଇ ଦେବସମାବେଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥିଲା।
Verse 12
दिव्यवादित्रसंघुष्टे दिव्यस्त्रीचारणावृते । इन्द्र: पप्रच्छ देवेशमभिवाद्य प्रणम्य च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦିବ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଏବଂ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିବା ସେଇ ସଭାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
Verse 13
देवानां भगवन् कस्माल्लोकेशानां पितामह । उपरिष्टाद् गवां लोक एतदिच्छामि वेदितुम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଲୋକେଶମାନଙ୍କ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ପିତାମହ! ଗୋମାନଙ୍କ ଲୋକ କାହିଁକି ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି—ଏହା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
Verse 14
“भगवन्! पितामह! गोलोक समस्त देवताओं और लोकपालोंके ऊपर क्यों है? मैं इसे जानना चाहता हूँ ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ପିତାମହ! ଗୋଲୋକ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ କାହିଁକି ଅଛି? ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ! ଗୋମାନେ ଏଠାରେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ରଜୋଗୁଣର ଧୂଳିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ସୁଖରେ ବସୁଛନ୍ତି?
Verse 15
ततः प्रोवाच ब्रह्मा तं शक्रं बलनिषूदनम् । अवज्ञातास्त्वया नित्यं गावो बलनिषूदन
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ବଲନିଷୂଦନ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହିଲେ— “ବଲନିଷୂଦନ! ତୁମେ ସଦା ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରିଛ; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ତାଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣ ନାହଁ। ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶୁଣ—ଗାଈମାନଙ୍କର ପରମ ପ୍ରଭାବ ଓ ପବିତ୍ର ମହିମା ମୁଁ କହୁଛି।”
Verse 16
तेन त्वमासां माहात्म्यं वेत्सि शृणु यत् प्रभो । गवां प्रभाव परमं माहात्म्यं च सुरर्षभ
ଏହି କାରଣରୁ, ପ୍ରଭୋ, ତୁମେ ଏହି ଗାଈମାନଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣ ନାହଁ। ଶୁଣ, ହେ ସ୍ୱାମୀ! ହେ ସୁରର୍ଷଭ, ଗାଈମାନଙ୍କର ପରମ ପ୍ରଭାବ ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ କହୁଛି।
Verse 17
यज्ञांगं कथिता गावो यज्ञ एव च वासव । एताभिश्न विना यज्ञो न वर्तेत कथंचन
ହେ ବାସବ! ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ଅଙ୍ଗ—ଏପରିକି ସାକ୍ଷାତ୍ ଯଜ୍ଞ—ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; କାରଣ ଏମାନଙ୍କ ବିନା ଯଜ୍ଞ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଚାଲିପାରେ ନାହିଁ।
Verse 18
धारयन्ति प्रजाश्नैव पयसा हविषा तथा । एतासां तनयाश्वापि कृषियोगमुपासते
ସେମାନେ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ହବି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ (ବଳଦ ଆଦି) ମଧ୍ୟ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥାଏ।
Verse 19
ततो यज्ञा: प्रवर्तन्ते हव्यं कव्यं च सर्वश:
ତାହାପରେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟ—ଦୁହିଁର ସର୍ବଥା ନିର୍ବାହ ହୁଏ।
Verse 20
पयोदधिधघृतं चैव पुण्याश्चैता: सुराधिप । वहन्ति विविधान् भारान् क्षुत्तष्णापरिपीडिता:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଦେବାଧିପ! ଏହି ଗାଈମାନଙ୍କଠାରୁ ଦୁଧ, ଦହି ଓ ଘି ମିଳେ; ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ଏବଂ ଭୋକ-ତିର୍ଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଳଦମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ଭାର ବହନ କରି ଚାଲନ୍ତି।
Verse 21
मुनींश्व धारयन्तीह प्रजाश्वैवापि कर्मणा । वासवाकूटवाहिन्य: कर्मणा सुकृतेन च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ଗାଈମାନେ ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଓ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ-ପାଳନ କରନ୍ତି। ହେ ବାସବ! ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରେ କୌଣସି ଛଳ ନାହିଁ; ସୁକୃତ ଓ ଧର୍ମକର୍ମରେ ସେମାନେ ସଦା ଶୁଭକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ରହନ୍ତି।
Verse 22
उपरिष्टात् ततो5स्माकं वसन्त्येता: सदैव हि । एवं ते कारणं शक्र निवासकृतमद्य वै
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ଗାଈମାନେ ଆମଠାରୁ ଉପର ଲୋକସ୍ଥାନରେ ସଦା ବସନ୍ତି। ହେ ଶକ୍ର! ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନାନୁସାରେ ଗାଈମାନେ ଦେବମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ କାହିଁକି ନିବାସ କରନ୍ତି, ସେହି କାରଣ ମୁଁ କହିଦେଲି। ଏବଂ ହେ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର! ସେମାନେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବର ପାଇଛନ୍ତି; ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବର ଦେବାର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ରଖନ୍ତି।
Verse 23
गवां देवोपरिष्टाद्धि समाख्यातं शतक्रतो । एता हि वरदत्ताश्न वरदाक्षापि वासव
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଶତକ୍ରତୁ! ଗାଈମାନେ ଦେବମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପର ସ୍ଥାନରେ ନିବାସ କରନ୍ତି ବୋଲି ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନାନୁସାରେ ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଲୋକରେ କାହିଁକି ରହନ୍ତି, ସେହି କାରଣ ମୁଁ କହିଛି। ଏବଂ ହେ ବାସବ! ସେମାନେ ନିଜେ ବରପ୍ରାପ୍ତ; ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବର ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ।
Verse 24
सुरभ्य: पुण्यकर्मिण्य: पावना: शुभलक्षणा: । यदर्थ गां गताश्चैव सुरभ्य: सुरसत्तम
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସୁରଭି ଗାଈମାନେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମିଣୀ, ସ୍ୱଭାବତଃ ପାବନ ଏବଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ସୁରଭିମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି—ଗାଈ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ କଣ?
Verse 25
पुरा देवयुगे तात देवेन्द्रेषु महात्मसु
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତାତ! ପୁରାତନ ଦେବଯୁଗରେ, ଯେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ଦେବଗଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ଅଧିପତିମାନେ ଥିଲେ…
Verse 26
त्रींललोकाननुशासत्सु विष्णौ गर्भत्वमागते । अदित्यास्तप्यमानायास्तपो घोर सुदुश्चरम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତିନି ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁଶାସନ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଯେତେବେଳେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ଅଦିତି ସେହି ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଘୋର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲେ।
Verse 27
पुत्रार्थममरश्रेष्ठ पादेनैकेन नित्यदा । तां तु दृष्टवा महादेवीं तप्यमानां महत्तप:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଅମରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ସେ ନିତ୍ୟ ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହୁଥିଲେ। ସେହି ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ମହାତପରେ ଲୀନ ଦେଖି…
Verse 28
दक्षस्य दुहिता देवी सुरभी नाम नामतः । अतप्यत तपो घोरें हृष्टा धर्मपरायणा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା, ସୁରଭୀ ନାମକ ଦେବୀ, ଧର୍ମପରାୟଣ ହୋଇ ହର୍ଷସହ ଘୋର ତପ କଲେ।
Verse 29
“तात! पहले सत्ययुगमें जब महामना देवेश्वरगण तीनों लोकोंपर शासन करते थे और अमरश्रेष्ठ] जब देवी अदिति पुत्रके लिये नित्य एक पैरसे खड़ी रहकर अत्यन्त घोर एवं दुष्कर तपस्या करती थी और उस तपस्यासे संतुष्ट होकर साक्षात् भगवान् विष्णु ही उनके गर्भमें पदार्पण करनेवाले थे उन्हीं दिनोंकी बात है, महादेवी अदितिको महान् तप करती देख दक्षकी धर्मपरायणा पुत्री सुरभी देवीने बड़े हर्षक साथ घोर तपस्या आस्मभ की ।। २५ --२८ || कैलासशिखरे रम्ये देवगन्धर्वसेविते । व्यतिष्ठदेकपादेन परमं योगमास्थिता,“कैलासके रमणीय शिखरपर जहाँ देवता और गन्धर्व सदा विराजते रहते हैं, वहाँ वह उत्तम योगका आश्रय ले ग्यारह हजार वर्षोतक एक पैरसे खड़ी रही। उसकी तपस्यासे देवता, ऋषि और बड़े-बड़े नाग भी संतप्त हो उठे
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତାତ! ପୂର୍ବେ ସତ୍ୟଯୁଗରେ, ଯେତେବେଳେ ମହାମନା ଦେବେଶ୍ୱରଗଣ ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ, ହେ ଅମରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବୀ ଅଦିତି ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଓ ଦୁଷ୍କର ତପ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ। ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ମହାଦେବୀ ଅଦିତିଙ୍କୁ ମହାତପରେ ଲୀନ ଦେଖି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଧର୍ମପରାୟଣ କନ୍ୟା ସୁରଭୀ ଦେବୀ ହର୍ଷସହ ଘୋର ତପ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ରମ୍ୟ କୈଲାସଶିଖରରେ ସେ ପରମ ଯୋଗରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ଅଚଳ ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ତପରେ ଦେବ, ଋଷି ଓ ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତପ୍ତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଏକାଗ୍ର ତପ ଲୋକମାନଙ୍କୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲା।
Verse 30
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । संतप्तास्तपसा तस्या देवा: सर्षिमहोरगा:
କୈଲାସର ରମଣୀୟ ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ବିରାଜନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ଉତ୍ତମ ଯୋଗର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି ତପ କଲା। ତାହାର ତପସ୍ୟାରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଉଠିଲେ।
Verse 31
तत्र गत्वा मया सार्ध पर्युपासन्त तां शुभाम् । अथाहमनब्रुवं तत्र देवीं तां तपसान्विताम्,“वे सब लोग मेरे साथ ही उस शुभलक्षणा तपस्विनी सुरभी देवीके पास जाकर खड़े हुए। तब मैंने वहाँ उससे कहा--
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେଇ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା ତପସ୍ବିନୀ ଦେବୀ ସୁରଭୀଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେବା-ଉପାସନା କଲେ। ତାପରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ତପସ୍ୟାସମନ୍ୱିତ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲି—
Verse 32
किमर्थ तप्यसे देवि तपो घोरमनिन्दिते । प्रीतस्ते5हं महाभागे तपसानेन शो भने
ହେ ଦେବୀ, ଅନିନ୍ଦିତେ! କି ହେତୁ ତୁମେ ଏହି ଘୋର ତପରେ ନିଜକୁ କ୍ଲେଶ ଦେଉଛ? ହେ ଶୋଭନେ, ମହାଭାଗେ! ତୁମ ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ଦେବୀ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବର ମାଗ।
Verse 33
वरयस्व वरं देवि दातास्मीति पुरंदर
ପୁରନ୍ଦର କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ବର ବାଛ; ମୁଁ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।”
Verse 34
युरभ्युवाच वरेण भगवन् महां कृतं लोकपितामह । एष एव वरो मेडद्य यत् प्रीतोडसि ममानघ
ସୁରଭୀ କହିଲେ—“ଭଗବନ୍, ନିଷ୍ପାପ ଲୋକପିତାମହ! ମୋତେ କୌଣସି ବରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ହେ ଅନଘ, ଆଜି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି—ଏହିଟି ହିଁ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର।”
Verse 35
ब्रह्मोवाच तामेवं ब्रुवतीं देवीं सुरभिं त्रिदशेश्वर । प्रत्यब्रुवं यद् देवेन्द्र तच्निबोध शचीपते
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର! ଦେବେନ୍ଦ୍ର! ଶଚୀପତେ! ଦେବୀ ସୁରଭୀ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯେ ଉତ୍ତର ଦେଲି, ସେହିଟି ଶୁଣ।
Verse 36
चल हक पका हा मट दहा ? कक पक जे (4. 3-3... अलोभकाम्यया देवि तपसा च शुभानने । प्रसन्नो5हं वरं तस्मादमरत्वं ददामि ते
ମୁଁ କହିଲି—ଦେବି! ଶୁଭାନନେ! ତୁମେ ଲୋଭ ଓ କାମନାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ। ନିଷ୍କାମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତେଣୁ ତୁମକୁ ଅମରତ୍ୱର ବର ଦେଉଛି।
Verse 37
त्रयाणामपि लोकानामुपरिष्टान्निवत्स्यसि । मत्प्रसादाच्च विख्यातो गोलोक: सम्भविष्यति,तुम मेरी कृपासे तीनों लोकोंके ऊपर निवास करोगी और तुम्हारा वह धाम “गोलोक' नामसे विख्यात होगा
ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ତିନୋଟି ଲୋକର ଉପରେ ନିବାସ କରିବ; ତୁମର ସେ ଧାମ ‘ଗୋଲୋକ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ।
Verse 38
मानुषेषु च कुर्वाणा: प्रजा: कर्म शुभास्तव । निवत्स्यन्ति महाभागे सर्वा दुहितरश्न ते,महाभागे! तुम्हारी सभी शुभ संतानें--समस्त पुत्र और कन्याएँ मानवलोकमें उपयुक्त कर्म करती हुई निवास करेंगी
ମହାଭାଗେ! ତୁମର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ—ପୁତ୍ର ଓ କନ୍ୟା—ମାନବଲୋକରେ ଯଥୋଚିତ ଓ ଶୁଭ କର୍ମ କରି ନିବାସ କରିବେ।
Verse 39
मनसा चिन्तिता भोगास्त्वया वै दिव्यमानुषा: । यच्च स्वर्गे सुखं देवि तत् ते सम्पत्स्यते शुभे
ଦେବି! ଶୁଭେ! ତୁମେ ମନରେ ଯେ ଦିବ୍ୟ କିମ୍ବା ମାନବ ଭୋଗ ଚିନ୍ତା କରିବ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେ ସୁଖ ଅଛି—ସେ ସବୁ ତୁମକୁ ସ୍ୱତଃ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
Verse 40
तस्या लोका: सहस्राक्ष सर्वकामसमन्विता: । न तत्र क्रमते मृत्युर्न जरा न च पावक:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର)! ତାଙ୍କର ଲୋକସମୂହ ସର୍ବକାମସମନ୍ୱିତ। ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରବେଶ କରେନାହିଁ, ଜରା ନାହିଁ; ଅଗ୍ନିର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ।
Verse 41
नदैवं नाशुभं किंचिद् विद्यते तत्र वासव | तत्र दिव्यान्यरण्यानि दिव्यानि भवनानि च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)! ସେହି ଲୋକରେ ଦୈବବଶତଃ କୌଣସି ଅନିଷ୍ଟ ନାହିଁ, କିଛି ଅଶୁଭ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ଦିବ୍ୟ ଭବନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Verse 42
ब्रह्म॒चर्येण तपसा यत्नेन च दमेन च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣ (କମଳନୟନ) ଇନ୍ଦ୍ର! ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ତପ, ଯତ୍ନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦମ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଗୋଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ସମ୍ଭବ।
Verse 43
दानैश्न विविधै: पुण्यैस्तथा तीर्थानुसेवनात् । तपसा महता चैव सुकृतेन च कर्मणा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବିଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟଦାନ, ତୀର୍ଥାନୁସେବନ, ମହାତପ ଓ ସୁକୃତ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା (ଧର୍ମପଥରେ ଉନ୍ନତି ହୁଏ)।
Verse 44
एतत् ते सर्वमाख्यातं मया शक्रानुपृच्छते,असुरसूदन शक्र! इस प्रकार तुम्हारे पूछनेके अनुसार मैंने सारी बातें बतलायी हैं। अब तुम्हें गौओंका कभी तिरस्कार नहीं करना चाहिये
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଶକ୍ର, ଅସୁରସୂଦନ! ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନାନୁସାରେ ମୁଁ ଏ ସବୁ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି। ତେଣୁ ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 45
न ते परिभव: कार्यो गवामसुरसूदन,असुरसूदन शक्र! इस प्रकार तुम्हारे पूछनेके अनुसार मैंने सारी बातें बतलायी हैं। अब तुम्हें गौओंका कभी तिरस्कार नहीं करना चाहिये
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଅସୁରସୂଦନ, ହେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)! ଗୋମାତାଙ୍କୁ କେବେ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନାନୁସାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି; ତେଣୁ ଆଉ କେବେ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ତିରସ୍କାର କରନି।
Verse 46
भीष्म उवाच एतच्छूत्वा सहस्राक्ष: पूजयामास नित्यदा । गाश्षक्रे बहुमानं च तासु नित्यं युधिष्ठिर
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଦିନ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ସଦା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମହା ସମ୍ମାନ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
Verse 47
एतत् ते सर्वमाख्यातं पावनं च महाद्युते । पवित्र परमं चापि गवां माहात्म्यमुत्तमम्,महाद्युते! यह सब मैंने तुमसे गौओंका परम पावन, परम पवित्र और अत्यन्त उत्तम माहात्म्य कहा है
ହେ ମହାଦ୍ୟୁତେ! ଗୋମାତାଙ୍କର ଏହି ପରମ ପାବନ, ପରମ ପବିତ୍ର ଓ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ—ସମସ୍ତ—ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
Verse 48
कीर्तितं पुरुषव्याप्र सर्वपापविमोचनम् | य इदं कथयेन्नित्यं ब्राह्मणेभ्य:ः समाहित:
ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର! ଏହାର କୀର୍ତ୍ତନ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ। ଯେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ କହେ—ବିଶେଷକରି ଯଜ୍ଞରେ ହବ୍ୟ ଅର୍ପଣ ସମୟରେ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କବ୍ୟ ନିବେଦନ ସମୟରେ—ତାହାର ଦିଆ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ; ତାହା ସମସ୍ତ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନା ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ହୋଇ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ।
Verse 49
हव्यकव्येषु यज्ञेषु पितृकार्येषु चैव ह । सार्वकामिकमक्षय्यं पितृंस्तस्योपतिष्ठते
ହେ ପୁରୁଷସିଂହ! ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ଅର୍ପଣ ହେଉଥିବା ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ଏହି (କୀର୍ତ୍ତନ) ସାର୍ବକାମିକ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ; ଏପରି ଭକ୍ତିସହ କରାଯାଇଥିବା ଅର୍ପଣ ଅକ୍ଷୟ ଲାଭ ହୋଇ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ।
Verse 50
गोषु भक्तश्न लभते यद् यदिच्छति मानव: । स्त्रियोडपि भक्ता या गोषु ताश्व काममवाप्रुयु:
ଗୋଭକ୍ତ ମଣିଷ ଯାହା-ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସବୁ ପାଏ। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେମାନେ ଗାଈଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମନୋବାଞ୍ଛିତ କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
Verse 51
पुत्रार्थी लभते पुत्र॑ कन्यार्थी तामवाप्लनुयात् धनार्थी लभते वित्तं धर्मार्थी धर्ममाप्तुयात्
ପୁତ୍ର ଆକାଂକ୍ଷୀ ପୁତ୍ର ପାଏ, କନ୍ୟା ଆକାଂକ୍ଷୀ କନ୍ୟା ପାଏ। ଧନ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଧନ ପାଏ, ଧର୍ମ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଧର୍ମ ପାଏ।
Verse 52
विद्यार्थी चाप्तुयाद् विद्यां सुखार्थी प्राप्तुयात् सुखम् । न किंचिद् दुर्लभं चैव गवां भक्तस्य भारत,विद्यार्थी विद्या पाता है और सुखार्थी सुख। भारत! गोभक्तके लिये यहाँ कुछ भी दुर्लभ नहीं है
ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ବିଦ୍ୟା ପାଏ, ସୁଖାର୍ଥୀ ସୁଖ ପାଏ। ହେ ଭାରତ! ଗୋଭକ୍ତ ପାଇଁ ଏଠାରେ କିଛିମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।
Verse 82
इस प्रकार श्रीमह्या भारत अनुशासनपरव्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें लक्ष्मी और गौओंका संवादनामक बयासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗାଈମାନଙ୍କ ସଂବାଦ’ ନାମକ ବୟାସୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 83
इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि गोलोकवर्णने त्रय्शीतितमो<5ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ଗୋଲୋକବର୍ଣ୍ଣନ ବିଷୟକ ତ୍ର୍ୟାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 186
जनयन्ति च धान्यानि बीजानि विविधानि च । “ये अपने दूध-घीसे प्रजाका भी पालन-पोषण करती हैं। इनके पुत्र (बैल) खेतीके काम आते तथा नाना प्रकारके धान्य एवं बीज उत्पन्न करते हैं
ସେମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବୀଜ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।
Verse 243
तच्च मे शृणु कारत्स्न्येन वदतो बलसूदन । 'सुरभी गौएँ पुण्यकर्म करनेवाली और शुभ-लक्षणा होती हैं। सुरश्रेष्ठ! बलसूदन! वे जिस उद्देश्यसे पृथ्वीपर गयी हैं, उसको भी मैं पूर्णरूपसे बता रहा हूँ, सुनो
ହେ ବଲସୂଦନ! ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣ। ସୁରଭି ଗାଈମାନେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ସାଧିକା ଓ ଶୁଭ-ଲକ୍ଷଣା; ଏବଂ ସେମାନେ ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସବିସ୍ତାରେ କହୁଛି—ଶୁଣ।
Verse 416
विमानानि सुयुक्तानि कामगानि च वासव । वासव! वहाँ न कोई दुर्भाग्य है और न अशुभ। वहाँ दिव्य वन, दिव्य भवन तथा परम सुन्दर एवं इच्छानुसार विचरनेवाले विमान मौजूद हैं
ହେ ବାସବ! ସେଠାରେ ନ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଅଛି, ନ ଅଶୁଭ। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ବନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭବନ ଅଛି; ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗତି କରୁଥିବା ବିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
Verse 433
शक््य: समासादयितुं गोलोकः: पुष्करेक्षण । कमलनयन इन्द्र! ब्रह्मचर्य
ହେ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣ! ଗୋଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ସମ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ତାହା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ନିରନ୍ତର ଯତ୍ନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମ, ନାନା ପ୍ରକାର ଦାନ, ପୁଣ୍ୟସଞ୍ଚୟ, ତୀର୍ଥସେବନ, ମହାତପ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ କର୍ମର ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
The interpretive problem is reconciling Tāraka’s reputed near-invulnerability with his eventual defeat; the chapter resolves this by locating the outcome in divinely sanctioned leadership (Skanda as senāpati) and in the emergence of a countervailing power aligned with cosmic order.
Suvarṇa is framed not merely as wealth but as condensed tejas associated with Agni and Kārttikeya; gifting it, when performed with discipline and right intention, is presented as a meritorious act that supports purification and social-religious continuity.
Yes: the closing reference to Rāma receiving Vasiṣṭha’s account and attaining release from faults through giving suvarṇa functions as a phalaśruti-style validation, presenting suvarṇa-dāna as yielding purification and a high, difficult-to-attain celestial station.