Adhyaya 2
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu (Gṛhastha-Vrata)
Upa-parva: Ātithi-Dharma and Gṛhastha-Vrata Episode (Sudārśana Upākhyāna)
Yudhiṣṭhira requests further instruction that integrates Dharma with practical welfare, asking specifically how a householder can overcome death through righteous conduct. Bhīṣma responds by introducing an ancient exemplum. A lineage narrative culminates in King Duryodhana of Māhiṣmatī, whose daughter Sudarśanā is sought by Agni (in brāhmaṇa guise); after ritual disruption and disclosure, the marriage is granted, and their son Sudarśana is born. Sudarśana marries Oghavatī and undertakes a vow centered on hospitality: no guest is to be opposed, and satisfaction of the atithi is paramount. Mṛtyu follows Sudarśana, searching for a moral breach. When Sudarśana is away gathering fuel, a brāhmaṇa-guest arrives and requests hospitality that culminates in a demand for Oghavatī’s self-gift; she assents, remembering her husband’s prior command regarding guests. On Sudarśana’s return, the guest explains the situation; Sudarśana affirms atithi-pūjā as the highest gṛhastha-dharma, reiterates his vow that life, spouse, and wealth are for guests, and seals it with a satya-assertion (truth-act). A cosmic affirmation follows; the guest reveals himself as Dharma, declares that Mṛtyu has been subdued by Sudarśana’s steadfastness, and praises Oghavatī’s pativratā integrity. The chapter closes with Bhīṣma’s concluding maxim: for the householder, no deity is higher than the guest, and recitation of Sudarśana’s conduct is presented as merit-yielding (phalāśruti).
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह से पुनः धर्म-अर्थ से संयुक्त एक विशेष रहस्य पूछते हैं—किस गृहस्थ ने केवल धर्म के आश्रय से मृत्यु को जीत लिया? → भीष्म प्रजापति-मनु-वंश की पृष्ठभूमि रखते हुए ‘अतिथि-सत्कार’ को गृहस्थ-धर्म का मेरुदण्ड बताते हैं और एक ऐसे गृहस्थ की कथा छेड़ते हैं जहाँ अतिथि स्वयं मृत्यु-रूप में परीक्षा लेने आता है। → अतिथि (मृत्यु-स्वरूप) पत्नी को स्पर्श कर भी उसकी पतिव्रता-निष्ठा और अतिथि-सत्कार से बँध जाता है; वह स्वीकार करता है कि तुम्हारी पत्नी के सत्कार-धर्म ने मुझे पराजित कर दिया—मैं इन्हीं अतिथि-सत्कारों से ‘वृता’ (वश) हो गया। → धर्म-पालन का फल तत्काल सामाजिक-राज्य-कल्याण के रूप में दिखता है—राज्य में समय पर वर्षा, समृद्धि, रत्न-धन-धान्य की वृद्धि, और प्रजा में रोग-दैन्य का अभाव; कथा यह स्थापित करती है कि गृहस्थ का अतिथि-धर्म मृत्यु-भय तक को क्षीण कर देता है। → अग्निदेव का आकर्षण और गर्भाधान का संकेत देकर कथा आगे के परिणामों (संतान/वंश-प्रभाव और धर्म-फल की विस्तृत परिणति) की ओर मोड़ देती है।
Shlokas
Verse 1
अत-४#-क+ द्वितीयो<5्ध्याय: प्रजापति मनुके वंशका वर्णन
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ପିତାମହ! ଆପଣ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ମହାନ ଉପାଖ୍ୟାନକୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ଶୁଣିଛି।
Verse 2
भूयस्तु श्रोतुमिच्छामि धर्मार्थसहितं नृप । कथ्यमानं त्वया किज्चित् तन्मे व्याख्यातुमहसि
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ନୃପ! ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଆହୁରି କିଛି ଉପଦେଶ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଆପଣ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଦୟାକରି ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।
Verse 3
केन मृत्युर्गृहस्थेन धर्ममाश्रित्य निर्जित: । इत्येतत् सर्वमाचक्ष्व तत्त्वेनापि च पार्थिव,भूपाल! किस गृहस्थने केवल धर्मका आश्रय लेकर मृत्युपर विजय पायी है? यह सब बातें आप यथार्थरूपसे कहिये
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ଭୂପାଳ! କେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ କେବଳ ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଥିଲା? ହେ ପାର୍ଥିବ! ଏ ସବୁ କଥା ସତ୍ୟତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 4
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । यथा मृत्युर्गहस्थेन धर्ममाश्रित्य निर्जित:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ରାଜନ୍! ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦିଆଯାଏ— ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଗୋଟିଏ ଗୃହସ୍ଥ କିପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଥିଲା।
Verse 5
मनो: प्रजापते राजन्निक्ष्वाकुरभवत् सुतः । तस्य पुत्रशतं जज्ञे नपते: सूर्यवर्चस:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ନରେଶ୍ୱର! ପ୍ରଜାପତି ମନୁଙ୍କର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନାମକ ଗୋଟିଏ ପୁତ୍ର ଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ବୀ ସେହି ରାଜା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।
Verse 6
दशमस्तस्य पुत्रस्तु दशाश्वो नाम भारत | माहिष्मत्यामभूद् राजा धर्मात्मा सत्यविक्रम:,भारत! उनमेंसे दसवें पुत्रका नाम दशाश्व था जो माहिष्मतीपुरीमें राज्य करता था। वह बड़ा ही धर्मात्मा और सत्यपराक्रमी था
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଭାରତ! ତାଙ୍କର ଦଶମ ପୁତ୍ର ଦଶାଶ୍ୱ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସେ ମାହିଷ୍ମତୀରେ ରାଜା ହେଲେ— ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ସତ୍ୟରେ ପରାକ୍ରମୀ।
Verse 7
दशाश्वस्य सुतस्त्वासीदू राजा परमधार्मिक: । सत्ये तपसि दाने च यस्य नित्यं रतं मन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତୁମେ ଦଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଏବଂ ପରମଧାର୍ମିକ ରାଜା ହେଲେ। ତୁମ ମନ ସଦା ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନରେ ନିରତ ଥିଲା।
Verse 8
दशाश्वका पुत्र भी बड़ा धर्मात्मा राजा था। उसका मन सदा सत्य, तपस्या और दानमें ही लगा रहता था ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ପୃଥିବୀରେ ‘ମଦିରାଶ୍ୱ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ସଦା ବେଦ ଓ ଧନୁର୍ବେଦ—ଉଭୟରେ ନିରତ ଥିଲେ।
Verse 9
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें गौतमी ब्राह्मणी; व्याध
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ମଦିରାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଦ୍ୟୁତିମାନ୍’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ହେଲେ—ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ମହାସତ୍ତ୍ୱବାନ୍ ଓ ମହାବଳୀ।
Verse 10
पुत्रो द्युतिमतस्त्वासीदू राजा परमधार्मिक: । सर्वलोकेषु विख्यात: सुवीरो नाम नामत:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଯିଏ ପରମଧାର୍ମିକ ରାଜା ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ; ନାମରେ ‘ସୁବୀର’ ଥିଲେ।
Verse 11
सुवीरस्य तु पुत्रो$भूत् सर्वसंग्रामदुर्जय:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସୁବୀରଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ର ହେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲେ।
Verse 12
दुर्जयस्येन्द्रवपुष: पुत्रोडश्चिसदृशद्युति:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଅଜେୟ ଥିଲେ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ଇନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ଦଶମ ଏକ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଥିଲା; ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମାନ ଦ୍ୟୁତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।
Verse 13
तस्येन्द्रसमवीर्यस्य संग्रामेष्वनिवर्तिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରସମ ଥିଲା, ସେ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ କେବେ ପଛୁଆ ହୁଅନଥିଲେ।
Verse 14
रत्नैर्थनैश्व पशुभि: सस्यैश्वापि पृथग्विधै:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରତ୍ନ, ଧନ, ପଶୁ, ଏବଂ ନାନାପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ…
Verse 15
नगरं विषयश्चास्य प्रतिपूर्णस्तदा भवत् | उनका नगर और राज्य रत्न, धन, पशु तथा भाँति-भाँतिके धान्योंसे उन दिनों भरा-पूरा रहता था ।। न तस्य विषये चाभूत् कृपणो नापि दुर्गतः
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ନଗର ଓ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଅଧିକାରରେ ନ କୌଣସି କୃପଣ ଥିଲା, ନ କୌଣସି ଦୁର୍ଗତ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର।
Verse 16
सुदक्षिणो मधुरवागनसूयुर्जितिन्द्रिय: । धर्मात्मा चानृशंसश्न विक्रान्तो5<थाविकत्थन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାନଶୀଳ, ମଧୁରଭାଷୀ, ଦୋଷ ଖୋଜିବାରୁ ଦୂର, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦୟାଳୁ ଓ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେ କେବେ ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା କରୁନଥିଲେ।
Verse 17
यज्वा च दान्तो मेधावी ब्रह्माण्य: सत्यसड्र: | न चावमन्ता दाता च वेदवेदाड़्रपारग:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ସେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ସଂଯମୀ ଓ ମେଧାବୀ; ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଅଟଳ ଥିଲା। ସେ କାହାକୁ ଅପମାନ କରୁନଥିଲା, ଦାନଶୀଳ ଥିଲା ଏବଂ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲା।
Verse 18
त॑ नर्मदा देवनदी पुण्या शीतजला शिवा । चकमे पुरुषव्याप्रं स्वेन भावेन भारत,भारत! एक समय शीतल जलवाली पवित्र एवं कल्याणमयी देवनदी नर्मदा उस पुरुषसिंहको सम्पूर्ण हृदयसे चाहने लगी और उसकी पत्नी बन गयी
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଭାରତ! ପୁଣ୍ୟମୟ, ଶୀତଳଜଳା ଓ ଶିବପ୍ରଦ ଦେବନଦୀ ନର୍ମଦା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ହିଁ ସେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ରକୁ ହୃଦୟପୂର୍ବକ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କଲା ଏବଂ କାଳକ୍ରମେ ତାହାକୁ ପତିରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲା।
Verse 19
तस्यां जज्ञे तदा नद्यां कन्या राजीवलोचना । नाम्ना सुदर्शना राजन् रूपेण च सुदर्शना
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ରାଜନ୍! ସେହି ନଦୀରେ ସେହି ସମୟରେ ପଦ୍ମଲୋଚନା ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା। ନାମରେ ସୁଦର୍ଶନା, ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ‘ସୁଦର୍ଶନା’—ସୁନ୍ଦର ଓ ଦର୍ଶନୀୟା ଥିଲା।
Verse 20
राजन! उस नदीके गर्भसे राजाके द्वारा एक कमललोचना कन्या उत्पन्न हुई जो नामसे तो सुदर्शना थी ही, रूपसे भी सुदर्शना (सुन्दर एवं दर्शनीय) थी ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ରାଜନ୍! ସେହି ନଦୀର ଗର୍ଭରୁ, ରାଜାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ, ପଦ୍ମଲୋଚନା ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା। ନାମରେ ସୁଦର୍ଶନା, ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ସୁଦର୍ଶନା—ସୁନ୍ଦର ଓ ଦର୍ଶନୀୟା। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ରୂପ ପୂର୍ବେ କେବେ ହୋଇନଥିଲା। ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେହି କନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣର, ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ ଥିଲା।
Verse 21
तामग्निश्चकमे साक्षाद् राजकन्यां सुदर्शनाम् । भूत्वा च ब्राह्मणो राजन् वरयामास तं नृपम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ରାଜନ୍! ରାଜକନ୍ୟା ସୁଦର୍ଶନାକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅଗ୍ନିଦେବ ଆସକ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେହି ନୃପଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ବିଧିପୂର୍ବକ କନ୍ୟାଟିକୁ ବିବାହାର୍ଥେ ମାଗିଲେ।
Verse 22
दरिद्रश्चनासवर्णश्र॒ ममायमिति पार्थिव: । न दित्सति सुतां तस्मै तां विप्राय सुदर्शनाम्
ରାଜା ଭାବିଲେ—‘ଏ ଲୋକ ଦରିଦ୍ର, ତାପରେ ମୋର ଭଳି ବର୍ଣ୍ଣର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ’; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ତାହା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟା ସୁଦର୍ଶନାକୁ ବିବାହରେ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।
Verse 23
ततो<सस््य वितते यज्ञे नष्टो5 भूद्धव्यवाहन: । ततः सुदुःखितो राजा वाक्यमाह द्विजांस्तदा
ତାପରେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଯଥାବିଧି ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନିଦେବ ତାହାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଏଥିରେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେହି ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—
Verse 24
दुष्कृतं मम कि नु स्याद् भवतां वा द्विजर्षभा: । येन नाशं जगामाग्नि: कृतं कुपुरुषेष्विव
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ମୋର କିମ୍ବା ଆପଣମାନଙ୍କର କେଉଁ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ହୋଇଛି, ଯାହାରେ ଅଗ୍ନି ନାଶକୁ ଗଲେ—ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରାଯାଇଥିବା ଉପକାର ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ?
Verse 25
न हाल्प॑ दुष्कृतं नो$स्ति येनाग्निनाशमागत: । भवतां चाथवा महां तत्त्वेनेतद् विमृश्यताम्
ଅଗ୍ନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମିତି କୌଣସି ଛୋଟ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଆମଠାରୁ ହୋଇନାହିଁ। ଏହି ଦୋଷ ଆପଣମାନଙ୍କର କି ମୋର—ସତ୍ୟରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।
Verse 26
तत्र राज्ञो वच:ः श्रुत्वा विप्रास्ते भरतर्षभ । नियता वाग्यताश्वैव पावकं शरणं ययु:,भरतश्रेष्ठ] राजाकी यह बात सुनकर उन ब्राह्मणोंने शौच-संतोष आदि नियमोंके पालनपूर्वक मौन हो भगवान् अग्निदेवकी शरण ली
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇ, ବାକ୍ସଂଯମ କରି ମୌନ ରହି, ପାବକ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
Verse 27
तान् दर्शयामास तदा भगवान् हव्यवाहन: । स्वं रूप॑ दीप्तिमत् कृत्वा शरदर्कसमद्युति:
ତେବେ ଭଗବାନ୍ ହବ୍ୟବାହନ (ଅଗ୍ନି) ନିଜ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶରତ୍କାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦ୍ୟୁତିରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠି ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
Verse 28
ततो महात्मा तानाह दहनो ब्राह्मणर्षभान् | वरयाम्यात्मनोअर्थाय दुर्योधनसुतामिति,उस समय महात्मा अग्निने जन श्रेष्ठ ब्राह्मणोंसे कहा--“मैं दुर्योधनकी पुत्रीका अपने लिये वरण करता हूँ
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଦହନ (ଅଗ୍ନି) ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟାର୍ଥେ ମୁଁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ବରଣ କରୁଛି।”
Verse 29
ततस्ते कल्यमुत्थाय तस्मै राज्ञे न्यवेदयन् । ब्राह्मणा विस्मिता: सर्वे यदुक्तं चित्रभानुना,यह सुनकर आश्वर्यचकित हुए सब ब्राह्मणोंने सबेरे उठकर, अग्निदेवने जो कहा था वह सब कुछ राजासे निवेदन किया
ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ପରେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ଚିତ୍ରଭାନୁ (ଅଗ୍ନିଦେବ) ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେ ସବୁ ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।
Verse 30
ततः स राजा तत् श्रुत्वा वचन ब्रह्म॒वादिनाम् । अवाप्य परम॑ हर्ष तथेति प्राह बुद्धिमान्
ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଋଷିମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ରାଜା ପରମ ହର୍ଷ ପାଇଲେ ଏବଂ ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ନରେଶ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ସ୍ୱୀକାର କଲେ।
Verse 31
अयाचत च त॑ शुल्क॑ भगवन्तं विभावसुम् । नित्यं सांनिध्यमिह ते चित्रभानो भवेदिति,तदनन्तर उन्होंने कन््याके शुल्करूपसे भगवान् अग्निसे याचना की--'चित्रभानो! इस नगरीमें आपका सदा निवास बना रहे”
ତାପରେ ସେମାନେ କନ୍ୟାର ଶୁଳ୍କରୂପେ ଭଗବାନ୍ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ଯାଚନା କଲେ—“ହେ ଚିତ୍ରଭାନୁ! ଏହି ନଗରୀରେ ଆପଣଙ୍କ ନିତ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରହୁ।”
Verse 32
तमाह भगवानग्निरेवमस्त्विति पार्थिवम् । ततः सांनिध्यमद्यापि माहिष्मत्यां विभावसो:,यह सुनकर भगवान् अग्निने राजासे कहा, “एवमस्तु (ऐसा ही होगा)”। तभीसे आजतक माहिष्मती नगरीमें अग्निदेवका निवास बना हुआ है
ଏହା ଶୁଣି ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ (ତଥାସ୍ତୁ)।” ସେହି ସମୟରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାହିଷ୍ମତୀ ନଗରୀରେ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନିଦେବ)ଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 33
दृष्टं हि सहदेवेन दिश॑ विजयता तदा । ततस्तां समलंकृत्य कन्यामाहृतवाससम्
ସେତେବେଳେ ଦିଗ୍ବିଜୟ କରୁଥିବା ସହଦେବ ତାକୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଯଥାବିଧି ଅଲଙ୍କୃତ କରି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର ଆଣାଗଲା।
Verse 34
ददौ दुर्योधनो राजा पावकाय महात्मने । सहदेवने दक्षिण दिशाकी विजय करते समय वहाँ अग्निदेवको प्रत्यक्ष देखा था। अग्निदेवके वहाँ रहना स्वीकार कर लेनेपर राजा दुर्योधनने अपनी कन्याको सुन्दर वस्त्र पहनाकर नाना प्रकारके आभूषणोंसे अलंकृत करके महात्मा अग्निके हाथमें दे दिया |। ३३ *3॥ प्रतिजग्राह चाग्निस्तु राजकन्यां सुदर्शनाम्
ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମହାତ୍ମା ପାବକ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କଲେ। ଅଗ୍ନି ତାହା ସୁଦର୍ଶନା ରାଜକନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 35
विधिना वेददृष्टेन वसोर्धारामिवाध्वरे । अग्निने वेदोक्त विधिसे राजकन्या सुदर्शनाको उसी प्रकार ग्रहण किया, जैसे वे यज्ञमें वसुधारा ग्रहण करते हैं ।। ३४ $ ।। तस्या रूपेण शीलेन कुलेन वपुषा श्रिया
ଅଗ୍ନି ବେଦୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ସୁଦର୍ଶନା ରାଜକନ୍ୟାକୁ ସେହିପରି ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ‘ବସୋର୍ଧାରା’ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ତାହାର ରୂପ, ଶୀଳ, କୁଳ, ଦେହଲାବଣ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ—ସବୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲା।
Verse 36
तस्या: समभवत् पुत्रो नाम्ना55ग्नेय: सुदर्शन:
ତାହାରୁ ସୁଦର୍ଶନ ନାମକ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା; ସେ ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 37
सुदर्शनस्तु रूपेण पूर्णेन्दुसद्शोपम: । शिशुरेवाध्यगात् सर्व परं ब्रह्म सनातनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସୁଦର୍ଶନ ରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ସେ ଶିଶୁ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସବୁକିଛି ଅବଗତ ହୋଇ ସନାତନ ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।
Verse 38
कुछ कालके पश्चात् उसके गर्भसे अग्निके एक पुत्र हुआ जिसका नाम सुदर्शन रखा गया। वह रूपमें पूर्ण चन्द्रमाके समान मनोहर था और उसे बचपनमें ही सर्वस्वरूप सनातन परब्रह्मका ज्ञान हो गया था ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—କିଛି କାଳ ପରେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲା; ତାହାର ନାମ ସୁଦର୍ଶନ ରଖାଗଲା। ସେ ରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ ମନୋହର ଥିଲା ଏବଂ ଶୈଶବରେ ହିଁ ସର୍ବସ୍ୱରୂପ ସନାତନ ପରବ୍ରହ୍ମର ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲା। ସେହି ଦିନରେ ନୃଗଙ୍କ ପିତାମହ ଓଘବାନ ନାମକ ରାଜା ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଓଘବତୀ ନାମରେ ଏକ କନ୍ୟା ଓ ଓଘରଥ ନାମରେ ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲା।
Verse 39
तामोघवान् ददौ तस्मै स्वयमोघवतीं सुताम् । सुदर्शनाय विदुषे भार्यार्थे देवरूपिणीम्,ओघवती देवकन्याके समान सुन्दरी थी। ओघवानने अपनी उस पुत्रीको विद्वान् सुदर्शनको पत्नी बनानेके लिये दे दिया
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଓଘବାନ ନିଜ କନ୍ୟା ଓଘବତୀକୁ, ଦେବକନ୍ୟା ସଦୃଶ ସୁନ୍ଦରୀକୁ, ବିଦ୍ୱାନ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ରୂପେ ଦାନ କଲେ।
Verse 40
स गृहस्थाश्रमरतस्तया सह सुदर्शन: । कुरुक्षेत्रेसद् राजन्नोघवत्या समन्वित:,राजन! सुदर्शन उसके साथ गृहस्थ-धर्मका पालन करने लगे। उन्होंने ओधवतीके साथ कुरक्षेत्रमें निवास किया
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ସୁଦର୍ଶନ ଓଘବତୀଙ୍କ ସହ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମଧର୍ମରେ ନିରତ ହୋଇ, ଓଘବତୀ ସହିତ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବାସ କଲେ।
Verse 41
गृहस्थश्वावजेष्यामि मृत्युमित्येव स प्रभो । प्रतिज्ञामकरोद् धीमान् दीप्ततेजा विशाम्पते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଜାନାଥ, ପ୍ରଭୋ! ଦୀପ୍ତତେଜା ସେହି ଧୀମାନ ଜନନାୟକ ସୁଦର୍ଶନ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ—“ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିବି।”
Verse 42
तामथौघवतीं राजन् स पावकसुतो<ब्रवीत् । अतिथे: प्रतिकूलं ते न कर्तव्यं कथंचन,राजन्! अग्निकुमार सुदर्शनने ओघवतीसे कहा--'देवि! तुम्हें अतिथिके प्रतिकूल किसी तरह कोई कार्य नहीं करना चाहिये”
ତେବେ ପାବକପୁତ୍ର ସୁଦର୍ଶନ ଓଘବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦେବି! ଅତିଥିଙ୍କ ହିତ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ପ୍ରତିକୂଳ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।”
Verse 43
येन येन च तुष्येत नित्यमेव त्वयातिथि: । अप्यात्मन: प्रदानेन न ते कार्या विचारणा
ଯେଉଁ ଯେଉଁ ବସ୍ତୁରେ ଅତିଥି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ବସ୍ତୁ ତୁମେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଅତିଥିଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଯଦି ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ତଥାପି ମନରେ କେବେ ଦ୍ୱିଧା କିମ୍ବା ସଂକୋଚ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 44
एतद् व्रतं मम सदा हृदि सम्परिवर्तते । गृहस्थानां च सुश्रोणि नातिथेर्विद्यते परम्
ସୁଶ୍ରୋଣି! ଏହି ବ୍ରତ ମୋ ହୃଦୟରେ ସଦା ପରିଭ୍ରମଣ କରେ—ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିଥି-ସେବାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ।
Verse 45
प्रमाणं यदि वामोरु वचस्ते मम शो भने । इदं वचनमव्यग्रा हृदि त्वं धारये: सदा,“वामोरु शोभने! यदि तुम्हें मेरा वचन मान्य हो तो मेरी इस बातको शान्त भावसे सदा अपने हृदयमें धारण किये रहना
ବାମୋରୁ ଶୋଭନେ! ଯଦି ମୋ ବଚନ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ, ତେବେ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଅବ୍ୟଗ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ସଦା ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କର।
Verse 46
निष्क्रान्ते मयि कल्याणि तथा संनिहिते5नघे । नातिथिस्ते5वमन्तव्य: प्रमाणं यद्यहं तव
କଲ୍ୟାଣି, ଅନଘେ! ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଆଦର୍ଶ ମାନ, ତେବେ ମୁଁ ଘରୁ ବାହାରିଯାଇଥାଉ କିମ୍ବା ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଉ—କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 47
तमब्रवीदोघवती तथा मुर्धश्नि कृताञ्जलि: । न मे त्वद्गबचनात् किंचिन्न कर्तव्यं कथंचन
ଏହା ଶୁଣି ଓଘବତୀ ଦୁଇହାତ ଯୋଡ଼ି ମସ୍ତକରେ ଲଗାଇ କହିଲା— “ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ କରିବାକୁ ଥିବା ଏମିତି କୌଣସି କାମ ନାହିଁ ଯାହାକୁ ମୁଁ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ବଚନ କେବେ ଅତିକ୍ରମ କରିବି ନାହିଁ।”
Verse 48
जिगीषमाणस्तु गृहे तदा मृत्यु: सुदर्शनम् । पृष्ठतोडन्वगमद्ू राजनू् रन्ध्रान्वेषी तदा सदा
ହେ ରାଜନ୍! ସେ ସମୟରେ ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ମୃତ୍ୟୁ, ତାଙ୍କର ଛିଦ୍ର (ଦୋଷ) ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ସଦା ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଲାଗି ରହୁଥିଲା।
Verse 49
इध्मार्थ तु गते तस्मिन्नग्निपुत्रे सुदर्शने । अतिर्थित्राह्मण: श्रीमांस्तामाहौघवती तदा
ଏକଦିନ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ସୁଦର୍ଶନ ସମିଧା ଆଣିବାକୁ ବାହାରକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଏକ ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ଆସିଲେ; ତେବେ ସେ ଓଘବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—
Verse 50
आतिदथ्यं कृतमिच्छामि त्वयाद्य वरवर्णिनि । प्रमाणं यदि धर्मस्ते गृहस्थाभ्रमसम्मत:
“ହେ ବରବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ଯଦି ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ ଆଚାର-ଧର୍ମକୁ ତୁମେ ପ୍ରମାଣ ମାନ, ତେବେ ଆଜି ତୁମେ କରୁଥିବା ଆତିଥ୍ୟ-ସତ୍କାରକୁ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”
Verse 51
इत्युक्ता तेन विप्रेण राजपुत्री यशस्विनी । विधिना प्रतिजग्राह वेदोक्तेन विशाम्पते,प्रजानाथ! उस ब्राह्मणके ऐसा कहनेपर यशस्विनी राजकुमारी ओघवतीने वेदोक्त विधिसे उसका पूजन किया
ହେ ପ୍ରଜାନାଥ! ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଯଶସ୍ବୀ ରାଜକୁମାରୀ ଓଘବତୀ ବେଦୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ନିୟମପୂର୍ବକ ତାଙ୍କର ପୂଜା-ସତ୍କାର କଲେ।
Verse 52
आसन चैव पाद्यं च तस्मै दत्त्वा द्विजातये | प्रोवाचौघवती विप्रं केनार्थ: कि ददामि ते
ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସିବା ପାଇଁ ଆସନ ଓ ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ ଓଘବତୀ ସେହି ବିପ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବିପ୍ରବର! ଆପଣଙ୍କୁ କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ଆପଣଙ୍କ ସେବାରେ ମୁଁ କଣ ଭେଟି ଦେବି?”
Verse 53
तामब्रवीत् ततो विप्रो राजपुत्रीं सुदर्शनाम् । त्वया ममार्थ: कल्याणि निर्विशड्कैतदाचर
ତାପରେ ସେହି ବିପ୍ର ଦର୍ଶନୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ରାଜକନ୍ୟା ଓଘବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“କଲ୍ୟାଣୀ! ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଉପରେ ହିଁ ନିର୍ଭର। ତେଣୁ ନିଃଶଙ୍କ ହୋଇ ମୋର ଏହି ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର।”
Verse 54
यदि प्रमाणं धर्मस्ते गृहस्थाअ्रमसम्मत: । प्रदानेनात्मनो राज्ञि कर्तुमरहसि मे प्रियम्,“रानी! यदि तुम्हें गृहस्थसम्मत धर्म मान्य है तो मुझे अपना शरीर देकर मेरा प्रिय कार्य करना चाहिये”
“ହେ ରାଣୀ! ଯଦି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ-ସମ୍ମତ ଧର୍ମକୁ ତୁମେ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ମାନ, ତେବେ ନିଜକୁ (ନିଜ ଦେହକୁ) ଦାନ କରି ମୋର ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ।”
Verse 55
स तया छन््द्यमानो<न्यैरीप्सितैर्नूपकन्यया । नान्यमात्मप्रदानात् स तस्या वत्रे वरं द्विज:
ରାଜକନ୍ୟା ସେହି ଅତିଥିଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ—ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଇପ୍ସିତ ବର ମାଗନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ ସେହି ଦ୍ୱିଜ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମ-ପ୍ରଦାନ (ନିଜ ଦେହଦାନ) ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ମାଗିଲେ ନାହିଁ।
Verse 56
सा तु राजसुता स्मृत्वा भर्तुर्वचनमादित: । तथेति लज्जमाना सा तमुवाच द्विजर्षभम्,तब राजकुमारीने पहले कहे हुए पतिके वचनको याद करके लजाते-लजाते उस द्विजश्रेष्ठठे कहा--“अच्छा, आपकी आज्ञा स्वीकार है”
ତେବେ ରାଜସୁତା ଆରମ୍ଭରୁ ପତି କହିଥିବା ବଚନ ସ୍ମରଣ କରି, ଲଜ୍ଜାଭରେ ସେହି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲି।”
Verse 57
ततो विहस्य विप्रर्षि: सा चैवाथ विवेश ह । संस्मृत्य भर्तुर्वचनं गृहस्थाश्रमकाड्क्षिण:
ତେବେ ବିପ୍ରଋଷି ହସିଲେ ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ-ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ପତିଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ‘ହଁ’ କହିଦେଲା; ତାପରେ ସେହି ବିପ୍ରଋଷି ଓଘବତୀ ସହ ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 58
अथेध्यानमुपादाय स पावकिरुपागमत् । मृत्युना रौद्रभावेन नित्यं बन्धुरिवान्वित:
ଏତିକିବେଳେ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ସୁଦର୍ଶନ ସମିଧା ନେଇ ଫେରିଆସିଲେ। ରୌଦ୍ର ଓ କ୍ରୂର ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁ ସଦା ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଲାଗି ରହୁଥିଲା—ଯେପରି କୌଣସି ସ୍ନେହୀ ବନ୍ଧୁ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲେ।
Verse 59
ततस्त्वाश्रममागम्य स पावकसुतस्तदा । तां व्याजहारौघवतीं क्वासि यातेति चासकृत्,आश्रमपर पहुँचकर फिर अग्निपुत्र सुदर्शन अपनी पत्नी ओघवतीको बारंबार पुकारने लगे--'देवि! तुम कहाँ चली गयी?”
ତାପରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରି ଆସି ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ସୁଦର୍ଶନ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଓଘବତୀକୁ ବାରମ୍ବାର ଡାକିଲେ—“ଦେବୀ! ତୁମେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲ?”
Verse 60
तस्मै प्रतिवच: सा तु भरत्रें न प्रददौ तदा । कराभ्यां तेन विप्रेण स्पृष्टा भर्तुव्॒ता सती
କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ଦେଲା ନାହିଁ। ଅତିଥିରୂପେ ଆସିଥିବା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇ ହାତରେ ତାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ପତିବ୍ରତା ସତୀ ନିଜକୁ ଦୂଷିତ ମନେ କରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ମୌନ ରହିଲା।
Verse 61
उच्छिष्टास्मीति मन््वाना लज्जिता भर्तुरिव च । तूष्णी भूताभवत् साध्वी न चोवाचाथ किंचन
‘ମୁଁ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଗଲି’ ବୋଲି ଭାବି, ଯେପରି ଦୋଷ କରିଛି ସେପରି ପତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସେହି ସାଧ୍ବୀ ମୌନ ହୋଇ ରହିଲା; ତାପରେ କିଛି ମଧ୍ୟ କହିଲା ନାହିଁ।
Verse 62
अथ तां पुनरेवेदं प्रोवाच स सुदर्शन: । क्व सा साध्वी क््व सा याता गरीय: किमतो मम
ତେବେ ସୁଦର୍ଶନ ପୁନଃପୁନଃ ଡାକି କହିଲେ—“ସେ ସାଧ୍ବୀ କେଉଁଠି? ମୋର ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀ କେଉଁଠି ଗଲା? ମୋ ସେବାଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତର କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହଠାତ୍ ତା’ପରେ ପଡ଼ିଲା?”
Verse 63
पतिव्रता सत्यशीला नित्यं चैवार्जवे रता । कथ्थ॑ न प्रत्युदेत्यद्य स्मपमाना यथा पुरा
“ସେ ପତିବ୍ରତା, ସତ୍ୟଶୀଳା, ଏବଂ ସଦା ସରଳତାରେ ରତ; ଆଜି ପୂର୍ବବତ୍ ହସିହସି ଆଗକୁ ଆସି ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟୁଦ୍ଗତ କାହିଁକି କରୁନାହିଁ? ମୋ ସେବାଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତର କେଉଁ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ହଠାତ୍ ତା’ପରେ ପଡ଼ିଲା?”
Verse 64
उटजस्थस्तु तं॑ विप्र: प्रत्युवाच सुदर्शनम् । अतिथ्थिं विद्धि सम्प्राप्तं ब्राह्मणं पावके च माम्
ଏହା ଶୁଣି ଉଟଜରେ ବସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ହେ ପାବକପୁତ୍ର! ଜାଣ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଅତିଥି ରୂପେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଛି।”
Verse 65
अनया हनन््द्यमानो*हं भार्यया तव सत्तम | तैस्तैरतिथिसत्कारैर््रेद्य॒न्नेषा वृता मया
“ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ! ତୁମ ପତ୍ନୀ ଅତିଥି-ସତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲା; ସେହି ସତ୍କାରଗୁଡ଼ିକରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ତେଣୁ ମୁଁ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲି।”
Verse 66
अनेन विधिना सेयं मामर्च्छति शुभानना । अनुरूप यदत्रान्यत् तद् भवान् कर्तुमहति
“ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ ଏହି ଶୁଭାନନା ଏବେ ମୋ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ଆଉ ଯାହା କିଛି ଯଥୋଚିତ ମନେ ହୁଏ, ତାହା କରିବାକୁ ତୁମେ ସମର୍ଥ।”
Verse 67
कूटमुद्गरहस्तस्तु मृत्युस्तं वै समन्वगात् । हीनप्रतिज्ञमत्रैनं वधिष्यामीति चिन्तयन्
ସେହି ସମୟରେ ହାତରେ ଭାରୀ ଲୋହଦଣ୍ଡ ଧରି ମୃତ୍ୟୁ ତାହାର ପଛେ ପଛେ ଆସି ଠିଆ ହେଲା। ସେ ମନେ ଭାବିଲା—“ଏବେ ଏହା ପ୍ରତିଜ୍ଞାରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେବ; ତେଣୁ ଏଠିଏ ଏହାକୁ ବଧ କରିଦେବି।”
Verse 68
सुदर्शनस्तु मनसा कर्मणा चक्षुषा गिरा । त्यक्तेर्ष्यस्त्यक्तमन्युश्व॒ स्मयमानो<5ब्रवीदिदम्,परंतु सुदर्शन मन, वाणी, नेत्र और क्रियासे भी ईर्ष्या तथा क्रोधका त्याग कर चुके थे। वे हँसते-हँसते यों बोले--
କିନ୍ତୁ ସୁଦର୍ଶନ ମନ, କର୍ମ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ବାଣୀ—ସବୁଠାରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ସେ ହସିହସି କହିଲେ—
Verse 69
सुरतं ते<स्तु विप्राग्रय प्रीतिर्हि परमा मम । गृहस्थस्य हि धर्मो5ग्रय: सम्प्राप्तातिथिपूजनम्
“ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ—ଏହା ମୋ ପାଇଁ ପରମ ପ୍ରୀତିର କାରଣ; କାରଣ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଅତିଥିଙ୍କ ପୂଜା-ସତ୍କାର।”
Verse 70
अतिथि: पूजितो यस्य गृहस्थस्य तु गच्छति । नान्यस्तस्मात् परो धर्म इति प्राहुर्मनीषिण:
“ଯେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଘରୁ ଅତିଥି ପୂଜିତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ସେ ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ—ଏହିପରି ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି।”
Verse 71
प्राणा हि मम दाराश्न यच्चान्यद् विद्यते वसु । अतिथिभ्यो मया देयमिति मे व्रतमाहितम्
“ମୋ ପ୍ରାଣ, ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ, ଏବଂ ମୋ ପାଖରେ ଯେ କିଛି ଧନ-ସମ୍ପଦ ଅଛି—ସବୁ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବାକୁ ହେବ; ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ।”
Verse 72
निःसंदिग्धं॑ यथा वाक्यमेतन्मे समुदाह्ृतम् । तेनाहं विप्र सत्येन स्वयमात्मानमालभे
“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ନିଃସନ୍ଦେହ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି। ତେଣୁ ଏହାର ସତ୍ୟତା ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଜ ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶପଥ ନେଉଛି।”
Verse 73
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्न पठचमम् । बुद्धिरात्मा मन: कालो दिशश्वैव गुणा दश
“ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଜ୍ୟୋତି; ପରେ ବୁଦ୍ଧି, ଆତ୍ମା, ମନ, କାଳ ଓ ଦିଗମାନ—ଏହି ଦଶଟି ‘ସାକ୍ଷୀ-ତତ୍ତ୍ୱ’। ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ସଦା ବସି ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ କର୍ମକୁ ଦେଖୁଥାନ୍ତି।”
Verse 74
नित्यमेव हि पश्यन्ति देहिनां देहसंश्रिता: । सुकृतं दुष्कृतं चापि कर्म धर्मभूतां वर
“ହେ ଧର୍ମାତ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଆଶ୍ରିତ ଏହି ସାକ୍ଷୀମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର କର୍ମ—ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ—ଦୁହେଁକୁ ଦେଖୁଥାନ୍ତି।”
Verse 75
यथैषा नानृता वाणी मयाद्य समुदीरिता । तेन सत्येन मां देवा: पालयन्तु दहन्तु वा
“ଆଜି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ଏହି ବାଣୀ ଯଦି ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହି ସତ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଦେବମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଯଦି ମିଥ୍ୟା ହୁଏ, ତେବେ ମୋତେ ଦହି ଭସ୍ମ କରନ୍ତୁ।”
Verse 76
ततो नाद: समभवद् दिक्षु सर्वासु भारत । असकृत् सत्यमित्येवं नैतन्मिथ्येति सर्वतः
“ତାପରେ, ହେ ଭାରତ! ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକ ନାଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସବୁଠାରୁ ବାରମ୍ବାର ଏହି ଘୋଷଣା ଶୁଣାଗଲା—‘ଏହା ସତ୍ୟ; ଏଥିରେ ମିଥ୍ୟାର ଲେଶମାତ୍ର ନାହିଁ।’”
Verse 77
उटजात् तु ततस्तस्मान्निश्लक्राम स वै द्विज: । वपुषा द्यां च भूमिं च व्याप्य वायुरिवोद्यत:
ତା’ପରେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ରମ-କୁଟୀରୁ ବାହାରିଲେ। ତାପରେ ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ବିସ୍ତାର କରି, ଗତିଶୀଳ ବାୟୁ ପରି, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ—ଦୁହିଁକୁ ବ୍ୟାପି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
Verse 78
स्वरेण विप्र: शैक्षेण त्रील्लॉकाननुनादयन् । उवाच चैन धर्मज्ञ पूर्वमामन्त्रय नामत:
ଶିକ୍ଷାନୁକୂଳ ଉଦାତ୍ତାଦି ସ୍ୱରରେ ତିନି ଲୋକକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କରି ସେଇ ବିପ୍ର ପ୍ରଥମେ ଧର୍ମଜ୍ଞଙ୍କୁ ନାମ ଧରି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; ତା’ପରେ ଏହିପରି କହିଲେ।
Verse 79
धर्मोडहमस्मि भद्ठर ते जिज्ञासार्थ तवानघ । प्राप्त: सत्यं च ते ज्ञात्वा प्रीतिर्मे परमा त्वयि
‘ଅନଘ! ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ ଧର୍ମ; ତୋତେ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ତୋ ଭିତରେ ସତ୍ୟ ଅଛି—ଏହା ଜାଣି ମୋର ତୋପରେ ପରମ ପ୍ରୀତି ହେଲା।’
Verse 80
विजिततश्न त्वया मृत्युर्यो5यं त्वामनुगच्छति । रन्ध्रान्वेषी तव सदा त्वया धृत्या वशी कृत:
‘ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ସଦା ତୋ ପଛେ ପଛେ ଲାଗି ତୋର ଛିଦ୍ର ଖୋଜୁଥିଲା, ସେଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ତୁ ଜୟ କରିଛୁ। ତୋର ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ତୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିଛୁ।’
Verse 81
न चास्ति शक्तिस्त्रैलोक्ये कस्यचित् पुरुषोत्तम । पतिव्रतामिमां साध्वीं तवोद्वीक्षितुमप्युत
‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ତିନି ଲୋକରେ କାହାରି ଏମିତି ଶକ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ତୋର ଏହି ସାଧ୍ୱୀ ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କଲୁଷିତ ଭାବରେ ଚାହିଁବାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଖି ଉଠାଇ ପାରିବ।’
Verse 82
रक्षिता त्वदगुणैरेषा पतिव्रतगुणैस्तथा । अधृष्या यदियं ब्रूयात् तथा तन्नान्यथा भवेत्
ଏହା ତୁମ ଗୁଣଦ୍ୱାରା ଓ ନିଜ ପତିବ୍ରତ-ଧର୍ମର ଗୁଣଦ୍ୱାରା ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ। କେହି ଏହାକୁ ପରାଜିତ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହା ଯେ କଥା ମୁଖରୁ କହିବ, ସେହି ସତ୍ୟ ହେବ—ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।
Verse 83
एषा हि तपसा स्वेन संयुक्ता ब्रह्म॒वादिनी । पावनार्थ च लोकस्य सरिच्छेष्ठा भविष्यति
ନିଜ ତପୋବଳରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ ନାରୀ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ହେବ।
Verse 84
अर्धेनौधवती नाम त्वामर्धेनानुयास्यति । शरीरेण महाभागा योगो हाुस्या वशे स्थित:
ଶରୀରର ଅର୍ଧଭାଗରେ ସେ ‘ଓଘବତୀ’ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ହୋଇ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରିବ; ଅନ୍ୟ ଅର୍ଧଭାଗରେ ସେ ପରମ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ପତିବ୍ରତା ସତୀ ତୁମ ସେବାରେ ରହିବ। ଯୋଗ ସଦା ତାହାର ବଶରେ ରହିବ।
Verse 85
अनया सह लोकांश्व गन्तासि तपसार्जितान् । यत्र नावृत्तिमभ्येति शाश्वतांस्तानू सनातनान्,“तुम भी इसके साथ अपनी तपस्यासे प्राप्त हुए उन सनातन लोकोंमें जाओगे जहाँसे फिर इस संसारमें लौटना नहीं पड़ता
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାହା ସହିତ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ସେହି ସନାତନ, ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯିବ—ଯେଉଁଠାରୁ ପୁଣି ଏହି ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଫେରିବା ନାହିଁ।
Verse 86
अनेन चैव देहेन लोकांस्त्वमभिपत्स्यसे । निर्जितश्च त्वया मृत्युरैश्वर्य च तवोत्तमम्,“तुम इसी शरीरसे उन दिव्य लोकोंमें जाओगे; क्योंकि तुमने मृत्युको जीत लिया है और तुम्हें उत्तम ऐश्वर्य प्राप्त है
ତୁମେ ଏହି ଦେହ ସହିତେ ସେହି ଦିବ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ; କାରଣ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଛ ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ।
Verse 87
पज्चभूतान्यतिक्रान्त: स्ववीर्याच्च मनोजव: । गृहस्थधर्मेणानेन कामक्रोधौ च ते जिती
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ନିଜ ପରାକ୍ରମରେ ତୁମେ ଯେନ ପଞ୍ଚମହାଭୂତକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ, ଏବଂ ମନ ପରି ବେଗବାନ ହୋଇଛ। ଏହି ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମର ଆଚରଣରେ ତୁମେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଛ।
Verse 88
स््नेहो रागश्न तन्द्री च मोहो द्रोहश्च॒ केवल: । तव शुश्रूषया राजन् राजपुत्र्या विनिर्जिता:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ତୁମ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାର ବଳରେ ସେ ରାଜକୁମାରୀ ସ୍ନେହାସକ୍ତି, ରାଗ, ଆଳସ୍ୟ, ମୋହ ଏବଂ କେବଳ ଦ୍ରୋହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହି ଦୋଷମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛି।
Verse 89
भीष्म उवाच शुक्लानां तु सहस्रेण वाजिनां रथमुत्तमम् । युक्त प्रगृह्दा भगवान् वासवो5प्याजगाम तम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ ଏକ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ଉତ୍ତମ ରଥ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ଆସିଲେ।
Verse 90
मृत्युरात्मा च लोकाश्न जिता भूतानि पञ्च च । बुद्धि: कालो मनो व्योम कामक्रोधी तथैव च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅତିଥି-ସତ୍କାରରୁ ଉପାର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟବଳରେ ସୁଦର୍ଶନ ମୃତ୍ୟୁ, ଆତ୍ମା, ଲୋକମାନ, ପଞ୍ଚମହାଭୂତ, ବୁଦ୍ଧି, କାଳ, ମନ, ଆକାଶ ଏବଂ କାମ-କ୍ରୋଧ—ଏସବୁକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କଲା।
Verse 91
तस्माद् गृहाश्रमस्थस्य नान्यद् दैवतमस्ति वै । ऋते5तिर्थिं नरव्यात्र मनसैतद् विचारय
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହେତୁ, ନରବ୍ୟାଘ୍ର! ମନରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବିଚାର କର: ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମୀ ପାଇଁ ଅତିଥି ବ୍ୟତୀତ ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ।
Verse 92
अतिथि: पूजितो यद्धि ध्यायते मनसा शुभम् | न तत् क्रतुशतेनापि तुल्यमाहुर्मनीषिण:
ଅତିଥିଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା-ସତ୍କାର କରି ସେ ଯଦି ମନେମନେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ଶତ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ମଧ୍ୟ ତୁଳନୀୟ ନୁହେଁ—ଅର୍ଥାତ୍ ଶତ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ଏହିପରି ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି।
Verse 93
पात्र त्वतिथिमासाद्य शीलादढूयं यो न पूजयेत् । स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति
ସୁପାତ୍ର ଓ ସୁଶୀଳ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସତ୍କାର ନ କରୁଥିବା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଖରୁ, ସେ ଅତିଥି ନିଜ ପାପ ଦେଇ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ନେଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
Verse 94
एतत् ते कथित पुत्र मया55ख्यानमनुत्तमम् । यथा हि विजितो मृत्युर्गृहस्थेन पुराभवत्
ପୁତ୍ର! ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ଉପାଖ୍ୟାନ କହିଲି—ପୁରାତନ କାଳରେ ଗୋଟିଏ ଗୃହସ୍ଥ କିପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଥିଲା।
Verse 95
धन्यं यशस्यमायुष्यमिदमाख्यानमुत्तमम् | बुभूषताभिमन्तव्यं सर्वदुश्चरितापहम्
ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନ ଧନ, ଯଶ ଓ ଆୟୁ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ନାଶ କରେ; ତେଣୁ ଉନ୍ନତି ଚାହୁଁଥିବା ପୁରୁଷ ସଦା ଏହା ପ୍ରତି ଆଦରଭାବ ରଖିବା ଉଚିତ।
Verse 96
इदं यः कथयेद् विद्वानहन्यहनि भारत । सुदर्शनस्य चरितं पुण्याँलल्लोकानवाप्रुयात्,भरतनन्दन! जो विद्दान् सुदर्शनके इस चरित्रका प्रतिदिन वर्णन करता है वह पुण्यलोकोंको प्राप्त होता है-
ହେ ଭାରତନନ୍ଦନ! ଯେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଏହି ଚରିତ୍ରକୁ ପ୍ରତିଦିନ କଥନ କରନ୍ତି, ସେ ପୁଣ୍ୟଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 103
धर्मात्मा कोषवांश्षापि देवराज इवापर: । द्युतिमानका पुत्र परम धर्मात्मा राजा सुवीर हुआ जो सम्पूर्ण लोकोंमें विख्यात था। वह धर्मात्मा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଦ୍ୟୁତିମାନକଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁବୀର ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ। ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଧନ-କୋଷରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ପରାକ୍ରମରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଥିଲେ।
Verse 113
स दुर्जय इति ख्यातः सर्वशस्त्रभृतां वर: । सुवीरका पुत्र दुर्जय नामसे विख्यात हुआ। वह सभी संग्रामोंमें शत्रुओंके लिये दुर्जय तथा सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ था
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ସୁବୀରଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଦୁର୍ଜୟ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜେୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
Verse 123
दुर्योधनो नाम महान् राजा राजर्षिसत्तम: | इन्द्रके समान शरीरवाले राजा दुर्जयके एक पुत्र हुआ जो अभश्विनीकुमारोंके समान कान्तिमान् था। उसका नाम था दुर्योधन। वह राजर्षियोंमें श्रेष्ठ महान् राजा था
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଇନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ଦେହବଳୀ ରାଜା ଦୁର୍ଜୟଙ୍କ ଗୋଟିଏମାତ୍ର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନଙ୍କ ପରି କାନ୍ତିମାନ। ତାଙ୍କ ନାମ ଦୁର୍ୟୋଧନ। ସେ ମହାରାଜା, ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହେଲେ।
Verse 136
विषये वासवस्तस्य सम्यगेव प्रवर्षति । इन्द्रके समान पराक्रमी और युद्धसे कभी पीछे न हटनेवाले राजा दुर्योधनके राज्यमें इन्द्र सदा ठीक समयपर और उचित मात्रामें ही वर्षा करते थे
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ସେହି ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଠିକ୍ ସମୟରେ ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ପରିମାଣରେ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରସମ ପରାକ୍ରମୀ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସଦା ଯଥାବିଧି ବୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
Verse 1536
व्याधितो वा कृशो वापि तस्मिन् नाभून्नर: क्वचित् । उनके राज्यमें कहीं कोई भी कृपण, दुर्गतिग्रस्त, रोगी अथवा दुर्बल मनुष्य नहीं दृष्टिगोचर होता था
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ସେହି ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ରୋଗୀ କିମ୍ବା କ୍ଷୀଣ ମନୁଷ୍ୟ ଥିଲେ ନାହିଁ; କୃପଣ, ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ଦୁଃଖିତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନଥିଲେ।
Verse 3536
अभवत् प्रीतिमानग्निर्गर्भे चास्या मनो दधे | सुदर्शनाके रूप, शील, कुल, शरीरकी आकृति और कान्तिको देखकर अग्निदेव बहुत प्रसन्न हुए और उन्होंने उसमें गर्भाधान करनेका विचार किया
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅଗ୍ନିଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ତାହାର ଗର୍ଭରେ ସନ୍ତାନ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ମନ ଧରିଲେ। ସୁଦର୍ଶନାର ରୂପ, ଶୀଳ, କୁଳ, ସୁଗଠିତ ଶରୀର ଓ କାନ୍ତି ଦେଖି ହୁତାଶନ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଗର୍ଭାଧାନର ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether householders will prioritize personal security and social comfort over atithi-dharma when a guest’s request becomes maximally demanding; the narrative frames the decision as a direct measure of vow-integrity and truthfulness.
The chapter teaches that Dharma is operationalized through disciplined household conduct—especially hospitality and truth—where steadfast ethical practice can symbolically “conquer” death by eliminating the moral breach (randhra) that Mṛtyu seeks.
Yes. Bhīṣma states that the account is auspicious, fame- and longevity-supporting, removes misconduct, and that a learned person who regularly narrates Sudarśana’s conduct attains meritorious realms—positioning the episode as both instruction and merit-bearing recitation.