Adhyaya 158
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं कि इस विषय पर एक प्राचीन आख्यान सुनाया जाता है—पवन और कार्तवीर्य अर्जुन का संवाद, जिसमें ब्राह्मण-माहात्म्य प्रकट होता है। → माहिष्मती का सहस्रबाहु, महाबली कार्तवीर्य अर्जुन क्षत्रधर्म, विनय और श्रुति-आज्ञा के साथ दत्तात्रेय मुनि की आराधना करता है और वरदान पाता है; पर उसी वैभव के साथ उसके भीतर ‘श्रेष्ठता’ का गर्व भी उभरता है, जिससे वर्ण-श्रेष्ठता का विवाद तीखा होने लगता है। → आकाशवाणी/अशरीरिणी वाणी और दिव्य ‘गायत्री’ कन्या का प्रकट कथन—‘मूर्ख! तू नहीं जानता कि ब्राह्मण क्षत्रिय से श्रेष्ठ है’—और यह उद्घोष कि तीनों लोकों में कोई देव या मनुष्य ब्राह्मण-श्रेष्ठता को डिगा नहीं सकता; यही क्षत्र-तेज बनाम ब्रह्म-तेज का निर्णायक क्षण बनता है। → कथा का निष्कर्ष ब्राह्मणों की महिमा, ब्रह्मतेज की अजेयता, और क्षत्रिय के लिए विनय-युक्त धर्मपालन की अनिवार्यता पर टिकता है—राजा का पराक्रम भी ब्राह्मण-आश्रय और मर्यादा के अधीन है।
Shlokas
Verse 1
अत्-#-र- द्विपज्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: कार्तवीर्य ० अब प2 ९ दत्तात्रेयजीसे चार वरदान प्राप्त होनेका एवं उनमें उत्पत्तिका वर्णन तथा ब्राह्मणोंकी महिमाके विषयमें कार्तवीर्य अर्जुन और वायुदेवताके संवादका उल्लेख युधिछिर उवाच कां तु ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं दृष्टवा जनाधिप । क॑ वा कर्मोदयं मत्वा तानर्चसि महामते
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଜନାଧିପ! ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜାରେ ଆପଣ କେଉଁ ଫଳ ଦେଖି ସଦା ଲଗ୍ନ ରହୁଛନ୍ତି? ହେ ମହାମତେ! କିମ୍ବା କେଉଁ କର୍ମର ଉଦୟ-ଫଳ ଭାବି ଆପଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଛନ୍ତି?
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । पवनस्य च संवादमर्जुनस्य च भारत
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଏହି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସର ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତି—ପବନଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସଂବାଦ।
Verse 3
सहस्रभुजभच्छीमान् कार्तवीर्यो5भवत् प्रभु: । अस्य लोकस्य सर्वस्य माहिष्मत्यां महाबल:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ମାହିଷ୍ମତୀ ନଗରରେ ସହସ୍ରଭୁଜଧାରୀ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ମହାବଳୀ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭୁ ରାଜା ହେଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଆଧିପତ୍ୟ ଥିଲା।
Verse 4
स तु रत्नाकरवतीं सद्दीपां सागराम्बराम् । शशास पृथिवीं सर्वा हैहय: सत्यविक्रम:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେ ହୈହୟବଂଶୀ ସତ୍ୟବିକ୍ରମୀ ରାଜା ରତ୍ନାକରସମୃଦ୍ଧ, ଦ୍ୱୀପସହିତ, ଏବଂ ସାଗରକୁ ବସ୍ତ୍ରରୂପେ ଧାରଣ କରିଥିବା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
Verse 5
स्ववित्तं तेन दत्तं तु दत्तात्रेयाय कारणे । क्षत्रधर्म पुरस्कृत्य विनयं श्रुतमेव च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେହି କାରଣ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ଧନ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଦାନ କଲା; କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ଏବଂ ବିନୟ ଓ ଶ୍ରୁତ-ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରି।
Verse 6
न्यमन्त्रयत संतुष्टो द्विजश्नैनं वरैस्त्रिभि:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ତାକୁ ତିନିଟି ବର ମାଗିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ତେବେ ରାଜା କହିଲା—“ଭଗବନ! ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେନାମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ସହସ୍ରବାହୁ ହେଉ; କିନ୍ତୁ ଗୃହେ ମୋର ଦୁଇଟି ଭୁଜା ମାତ୍ର ରହୁ। ରଣଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ସୈନିକ ମୋର ହଜାର ଭୁଜା ଦେଖୁନ୍ତୁ। କଠୋର ବ୍ରତଧାରୀ ଗୁରୁଦେବ! ନିଜ ପରାକ୍ରମରେ ମୁଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଜୟ କରୁ। ଧର୍ମାନୁସାରେ ପୃଥିବୀ ପାଇ ମୁଁ ଅଲସତା ବିନା ତାହାକୁ ପାଳନ କରିବି। ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ଏହି ତିନି ବର ଛଡ଼ା ମୁଁ ଚତୁର୍ଥ ବର ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଯାଚୁଛି। ଅନିନ୍ଦ୍ୟ ମହର୍ଷେ! କୃପାକରି ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣାଗତ ଭକ୍ତ। ଯଦି କେବେ ମୁଁ ସନ୍ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଅସନ୍ମାର୍ଗ ଧରିବି, ତେବେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ପୁଣି ସଠିକ୍ ପଥରେ ଆଣୁନ୍ତୁ।”
Verse 7
स वरैश्छन्दितस्तेन नूपो वचनमत्रवीत् । सहस्रबाहुर्भूयां वै चमूमध्ये गृहेडन्यथा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେ ଋଷି ଯେତେବେଳେ ବର ମାଗିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ, ରାଜା କହିଲା—“ରଣରେ, ସେନାମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ସହସ୍ରବାହୁ ହେଉ; କିନ୍ତୁ ଗୃହେ ଅନ୍ୟଥା, ଅର୍ଥାତ୍ ଦ୍ୱିଭୁଜ ରହୁ। ରଣଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ସୈନିକ ମୋର ହଜାର ଭୁଜା ଦେଖୁନ୍ତୁ।”
Verse 8
मम बाहुसहसं तु पश्यतां सैनिका रणे । विक्रमेण महीं कृत्स्नां जयेयं संशितव्रत
“ରଣରେ ସୈନିକମାନେ ମୋର ହଜାର ଭୁଜା ଦେଖୁନ୍ତୁ। ହେ ସଂଶିତବ୍ରତ! ନିଜ ପରାକ୍ରମରେ ମୁଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଜୟ କରୁ।”
Verse 9
तां च धर्मेण सम्प्राप्प पालयेयमतन्द्रित: । चतुर्थ तु वरं याचे त्वामहं द्विजसत्तम
“ତାହାକୁ ଧର୍ମାନୁସାରେ ପାଇ ମୁଁ ଅପ୍ରମାଦରେ ତାହା ପାଳନ କରିବି। ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥ ବର ମଧ୍ୟ ଯାଚୁଛି।”
Verse 10
त॑ ममानुग्रहकृते दातुमर्हस्यनिन्दित । अनुशासन्तु मां सनन््तो मिथ्योद्वृत्तं त्वदाश्रयम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ହେ ଅନିନ୍ଦ୍ୟ! ମୋପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବର ଦେବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ। ଯଦି କେବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଅସତ୍ୟ ଓ ବିକୃତ ଆଚରଣରେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଉ, ତେବେ ସଜ୍ଜନମାନେ ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ସଂଶୋଧନ କରି ସନ୍ମାର୍ଗକୁ ଆଣନ୍ତୁ।”
Verse 11
भगवान् दत्तात्रेयकी कार्तवीर्यपर कृपा इत्युक्त: स द्विज: प्राह तथास्त्विति नराधिपम् | एवं समभवंस्तस्य वरास्ते दीप्ततेजस:
ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ଦ୍ୱିଜ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ସେ ନରାଧିପଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।” ଏହିପରି ସେ ଦୀପ୍ତତେଜସ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବର ଯଥାକଥିତ ଭାବେ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 12
ततः स रथमास्थाय ज्वलनार्कसमद्युतिम् । अब्रवीद् वीर्यसम्मोहात् को वास्ति सदृशो मम
ତାପରେ ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦ୍ୟୁତିମାନ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲା। ନିଜ ପରାକ୍ରମର ମଦରେ ମୋହିତ ହୋଇ କହିଲା—“ମୋ ସମାନ କିଏ ଅଛି?”
Verse 13
तद्वाक्यान्ते चान्तरिक्षे वागुवाचाशरीरिणी
ତାହାର କଥା ସମାପ୍ତ ହେବା ସହିତ ଆକାଶରୁ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ ହେଲା—“ମୂଢ! ତୁ ଜାଣୁନାହିଁ କି ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷତ୍ରିୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ? ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହାୟତାରେ ହିଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରଜାକୁ ରକ୍ଷା କରେ।”
Verse 14
न त्वं मूढ विजानीषिे ब्राह्मण क्षत्रियाद् वरम् । सहितो ब्राह्माणेनेह क्षत्रिय: शास्ति वै प्रजा:
“ହେ ମୂଢ! ତୁ ଜାଣୁନାହିଁ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷତ୍ରିୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ହିଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରଜାକୁ ଶାସନ କରେ ଓ ରକ୍ଷା କରେ।”
Verse 15
अजुन उवाच कुर्या भूतानि तुष्टो5हं क्रुद्धो नाशं तथानये । कर्मणा मनसा वाचा न मत्तो5स्ति वरो द्विज:
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ, ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କର ନାଶ ମଧ୍ୟ ଘଟାଇପାରେ। କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀରେ—ମୋଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାହିଁ।
Verse 16
पूर्वो ब्रह्मोत्तरो वादो द्वितीय: क्षत्रियोत्तर: | त्वयोक्तौ हेतुयुक्तौ तौ विशेषस्तत्र दृश्यते
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—‘ଏହି ଜଗତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ’ ଏହା ପୂର୍ବପକ୍ଷ; ଏବଂ ‘କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା’ ଏହା ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ସିଦ୍ଧାନ୍ତପକ୍ଷ। ଆପଣ ଦୁହେଁକୁ ପ୍ରଜାପାଳନ ନାମକ ଏକେ ହେତୁରେ ଯୁକ୍ତ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ।
Verse 17
ब्राह्मणा: संश्रिता: क्षत्र न क्षत्रं ब्राह्मणाश्रितम् । ख्रिता ब्रह्मोपधा विप्रा: खादन्ति क्षत्रियान् भुवि
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ରହେ ନାହିଁ। ବେଦାଧ୍ୟୟନ-ଅଧ୍ୟାପନକୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିବା ବିପ୍ରମାନେ ଏହି ଭୂମିରେ ପ୍ରକୃତରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା କରି ଅନ୍ନ ପାଆନ୍ତି।
Verse 18
क्षत्रियेष्वाश्रितो धर्म: प्रजानां परिपालनम् । क्षत्राद् वृत्तित्राह्मिणानां तै: कथं ब्राह्मणो वर:
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପରିପାଳନ ନାମକ ଧର୍ମ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ନିର୍ଭର କରେ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଜୀବିକା ମିଳେ। ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷତ୍ରିୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିପରି ହେବ?
Verse 19
सर्वभूतप्रधानांस्तान् भैक्षवृत्तीनहं सदा । आत्मसम्भावितान् विप्रान् स्थापयाम्यात्मनो वशे
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ଆଜିଠାରୁ ‘ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ’ ବୋଲି ପ୍ରଚାରିତ, ସଦା ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତିରେ ଜୀବନ ଚାଲାଉଥିବା, ଏବଂ ନିଜକୁ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବୁଥିବା ସେହି ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋର ଅଧୀନରେ ରଖିବି।
Verse 20
कथितं त्वनयासत्यं गायत्रया कन्यया दिवि । विजेष्याम्यवशानू् सर्व ब्राद्मणांश्वर्मवासस:
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗାୟତ୍ରୀ ନାମକ କନ୍ୟା ଯେ କହିଛି ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କଥା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଧିକାଂଶେ ପରାଧୀନ ଓ ବିବଶ; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିବି। ତିନି ଲୋକରେ କୌଣସି ଦେବ କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟ ମୋତେ ମୋର ରାଜ୍ୟାଧିକାରରୁ ଚ୍ୟୁତ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 21
नच मां च्यावयेद् राष्ट्रात् त्रिषु लोकेषु कश्नन । देवो वा मानुषो वापि तस्माज्ज्येष्ठो द्विजादहम्
ତିନି ଲୋକରେ କେହି—ଦେବ ହେଉ କି ମନୁଷ୍ୟ—ମୋତେ ମୋର ରାଜ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ଦ୍ୱିଜଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 22
अद्य ब्रहद्योत्तरं लोक॑ करिष्ये क्षत्रियोत्तरम् । न हि मे संयुगे कश्चित् सोढुमुत्सहते बलम्
ଆଜି ମୁଁ ଜଗତକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଘୋଷଣା କରାଇବି। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ବଳ ସହିବାକୁ କାହାରି ସାହସ ନାହିଁ।
Verse 23
अर्जुनस्य वच: श्रुत्वा वित्रस्ताभून्निशाचरी । अथैनमन्तरिक्षस्थस्ततो वायुरभाषत,अर्जुनकी यह बात सुनकर निशाचरी भी भयभीत हो गयी। तदनन्तर अन्तरिक्षमें स्थित हुए वायु देवताने कहा--
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ନିଶାଚରୀ ଭୟଭୀତ ହେଲା। ତାପରେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଅବସ୍ଥିତ ବାୟୁଦେବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
Verse 24
त्यजैनं कलुषं भावं ब्राह्मणेभ्यो नमस्कुरु । एतेषां कुर्वतः पापं राष्ट्रक्षो भो भविष्यति
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ—ଏହି କଳୁଷିତ ଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କର ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର। ଯଦି ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ପାପ କରିବ, ତେବେ ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ କ୍ଷୋଭ ଓ ଅଶାନ୍ତି ଉପଜିବ।
Verse 25
अथवा त्वां महीपाल शमयिष्यन्ति वै द्विजा: । निरसिष्यन्ति ते राष्ट्रद्धतोत्साहा महाबला:
ନଚେତ୍, ହେ ମହୀପାଳ! ସେଇ ମହାବଳୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଶାନ୍ତ କରିଦେବେ। ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମୋଚିତ ଉତ୍ସାହରେ ବାଧା ଦେଉ, ତେବେ ସେମାନେ ତୁମକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଦେବେ।
Verse 26
त॑ राजा कस्त्वमित्याह ततस्तं प्राह मारुत: । वायुर्वे देवदूतो5स्मि हित॑ त्वां प्रत्रवीम्पहम्
ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ପଚାରିଲେ—“ମହାନୁଭାବ! ଆପଣ କିଏ?” ତେବେ ମାରୁତ କହିଲେ—“ରାଜନ! ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କର ଦୂତ ବାୟୁ; ତୁମ ହିତ ପାଇଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।”
Verse 27
अजुन उवाच अहो त्वयायं विप्रेषु भक्तिराग: प्रदर्शित: । यादृशं पृथिवीभूतं तादृशं ब्रूहि मे द्विजम्
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—“ହେ ବାୟୁଦେବ! ଏହି ବଚନରେ ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ଅନୁରାଗ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ପୃଥିବୀ ପରି କ୍ଷମାଶୀଳ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥାଇଥିଲେ, ସେହି ଦ୍ୱିଜ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।”
Verse 28
वायोर्वा सदृशं किंचिद् ब्रूहि त्वं ब्राह्मणोत्तमम् । अपां वै सदृशं वद्लेः सूर्यस्य नभसो5पि वा,अथवा यदि कोई जल, अग्नि, सूर्य, वायु एवं आकाशके समान श्रेष्ठ ब्राह्मण हो तो उसको भी बताइये
“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ! ବାୟୁ ସଦୃଶ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା କାହାକୁ ହେଲେ କହନ୍ତୁ; କିମ୍ବା ଜଳ ସଦୃଶ, ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ, ଅଥବା ନଭ (ଆକାଶ) ସଦୃଶ—ଏମିତି କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦେଖାନ୍ତୁ।”
Verse 56
आराधयामास च तं कृतवीर्यात्मजो मुनिम् | एक समय कृतवीर्यकुमार अर्जुनने क्षत्रिय-धर्मको सामने रखते हुए विनय और शास्त्रज्ञाकेक अनुसार बहुत दिनोंतक मुनिवर दत्तात्रेयकी आराधना की तथा किसी कारणवश अपना सारा धन उनकी सेवामें समर्पित कर दिया
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—କୃତବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ସେହି ମୁନିବରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ। ଏକ ସମୟରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ-ଧର୍ମକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ବିନୟପୂର୍ବକ, ସେ ମହର୍ଷି ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଅନେକ ଦିନ ସେବା-ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ କୌଣସି କାରଣବଶତଃ ନିଜର ସମସ୍ତ ଧନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ସମର୍ପଣ କରିଦେଲେ।
Verse 126
धर्यवीर्यर्यश:शौर्यर्विक्रमेणीौजसापि वा । तदनन्तर राजा कार्तवीर्य अर्जुन सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी रथपर बैठकर (सम्पूर्ण पृथ्वीपर विजय पानेके पश्चात्) बलके अभिमानसे मोहित हो कहने लगा--'बैर्य
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତତ୍ପରେ ରାଜା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମ ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ ରଥରେ ଆସୀନ ହେଲେ। ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଜୟ କରି ସେ ନିଜ ବଳର ଅଭିମାନରେ ମୋହିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ବୀର୍ଯ୍ୟ, ଯଶ, ଶୌର୍ଯ୍ୟ, ପରାକ୍ରମ ଓ ଓଜରେ ମୋ ସମାନ କିଏ?”
Verse 152
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पवनार्जुनसंवादे ब्राह्मणमाहात्म्ये द्विपज्चाशदधिकशततमोड<्ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବର ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ପବନ-ଅର୍ଜୁନ ସଂବାଦାନ୍ତର୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗର ଏକଶ ଅଠାବନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।