Adhyaya 77
Shivamurti–Pratishtha Phala: Shivalaya-Nirmana, Kshetra-Mahatmya, Tirtha-Snana, and Mandala-Vidhi
ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ-ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ପୁଣ୍ୟ ଓ ମାଟିଠାରୁ ରତ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବାଳୟ-ନିର୍ମାଣର ଫଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ସୂତ କହନ୍ତି ଯେ ଦ୍ରବ୍ୟସାମର୍ଥ୍ୟଠାରୁ ଭକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସରଳ ମନ୍ଦିର ଓ ପୂଜା ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଲୋକ ଦେଇଥାଏ; କୈଲାସ/ମନ୍ଦର/ମେରୁ ଆଦର୍ଶରେ ନିର୍ମିତ ମହାପ୍ରାସାଦ ଦିବ୍ୟଭୋଗ ଦେଇ ଶେଷେ ଜ୍ଞାନଯୋଗରେ ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ। ନାଗର, ଦ୍ରାବିଡ, କେସର ଆଦି ଶୈଳୀ, ଭଙ୍ଗା ମନ୍ଦିରର ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର ଓ ଦେବାଳୟ-ସେବାକୁ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। ପରେ ଶିବକ୍ଷେତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ ଓ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୃତ୍ୟୁରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ସେମାନଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଏବଂ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ/ଅଭିଷେକର କ୍ରମବୃଦ୍ଧି ଫଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଶେଷରେ ପଦ୍ମ ଓ ଷଡଶ୍ର ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରକୃତି, ଗୁଣ, ଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଅହଂକାର, ବୁଦ୍ଧି, ଆତ୍ମା ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱ ନ୍ୟାସ କରି ମଣ୍ଡଳବିଧି ଦେଖାଇ, ବ୍ୟକ୍ତ-ଅବ୍ୟକ୍ତ ଶିବପୂଜାକୁ ପରମ ମୋକ୍ଷସାଧନ ବୋଲି ନିଷ୍କର୍ଷ କରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ‘ସର୍ବକାମାର୍ଥସାଧନ’ ବିଧିକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवमूर्तिप्रतिष्ठाफलकथनं नाम षट्सप्ततितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः लिङ्गप्रतिष्ठापुण्यं च लिङ्गस्थापनमेव च लिङ्गानां चैव भेदाश् च श्रुतं तव मुखादिह
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ଶିବମୂର୍ତ୍ତି-ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ଫଳକଥନ’ ନାମ ଛଅସତ୍ତରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗପ୍ରତିଷ୍ଠାର ପୁଣ୍ୟ, ଲିଙ୍ଗସ୍ଥାପନ କ୍ରିୟା, ଏବଂ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଭେଦ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
Verse 2
मृदादिरत्नपर्यन्तैर् द्रव्यैः कृत्वा शिवालयम् यत्फलं लभते मर्त्यस् तत्फलं वक्तुमर्हसि
ମାଟି ଆଦିରୁ ରତ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଶିବାଳୟ ନିର୍ମାଣ କରେ, ସେ କେଉଁ ଫଳ ଲଭେ—ଦୟାକରି ସେହି ଫଳ କହନ୍ତୁ।
Verse 3
सूत उवाच यस्य भक्तो ऽपि लोके ऽस्मिन् पुत्रदारगृहादिभिः बाध्यते ज्ञानयुक्तश्चेन् न च तस्य गृहैस्तु किम्
ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ଲୋକରେ ଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ପୁତ୍ର, ଦାରା, ଗୃହ ଆଦିରେ ବାଧିତ ହୁଏ, ଏବଂ (ତଥାପି) ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ ଭାବେ—ତାହାହେଲେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ‘ଗୃହ’ମାନଙ୍କର କ’ଣ ଉପକାର?
Verse 4
तथापि भक्ताः परमेश्वरस्य कृत्वेष्टलोष्टैरपि रुद्रलोकम् प्रयान्ति दिव्यं हि विमानवर्यं सुरेन्द्रपद्मोद्भववन्दितस्य
ତଥାପି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ—ମାଟିର ଢେଲା ମାତ୍ର—ଅର୍ପଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା ଯାହାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ତେଜୋମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ବିମାନଧାମକୁ ସେମାନେ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 5
बाल्यात्तु लोष्टेन च कृत्वा मृदापि वा पांसुभिर् आदिदेवम् /* गृहं च तादृग्विधमस्य शंभोः सम्पूज्य रुद्रत्वमवाप्नुवन्ति
ଯେମାନେ ଶିଶୁକାଳରୁ ମାଟିର ଢେଲା, କାଦୁଆ ମାଟି କିମ୍ବା ଧୂଳିରେ ଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ସେହିପରି ଛୋଟ ଗୃହ (ଆଳୟ) ତିଆରି କରି ଆଦିଦେବଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ୍ତି—ସେମାନେ ଲିଙ୍ଗପୂଜାରେ ପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇ ରୁଦ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 6
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भक्त्या भक्तैः शिवालयम् कर्तव्यं सर्वयत्नेन धर्मकामार्थसिद्धये
ଏହେତୁ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଓ ଭକ୍ତିସହ ଶିବାଳୟ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 7
केसरं नागरं वापि द्राविडं वा तथापरम् कृत्वा रुद्रालयं भक्त्या शिवलोके महीयते
କେସର, ନାଗର, ଦ୍ରାବିଡ଼ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୈଳୀରେ—ଯେ ଭକ୍ତିସହ ରୁଦ୍ରାଳୟ (ଶିବମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ମହିମାନ୍ୱିତ ହୁଏ।
Verse 8
कैलासाख्यं च यः कुर्यात् प्रासादं परमेष्ठिनः कैलासशिखराकारैर् विमानैर् मोदते सुखी
ଯେ ପରମେଷ୍ଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ‘କୈଲାସ’ ନାମକ ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରେ, ସେ ସୁଖୀ ହୋଇ କୈଲାସ-ଶିଖରାକାର ଦିବ୍ୟ ବିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 9
मन्दरं वा प्रकुर्वीत शिवाय विधिपूर्वकम् भक्त्या वित्तानुसारेण उत्तमाधममध्यमम्
କିମ୍ବା ବିଧିପୂର୍ବକ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦର (ମଣ୍ଡପ/ବେଦୀ-ବିନ୍ୟାସ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ; ଭକ୍ତିସହ, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ—ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ଭାବେ।
Verse 10
मन्दराद्रिप्रतीकाशैर् विमानैर्विश्वतोमुखैः अप्सरोगणसंकीर्णैर् देवदानवदुर्लभैः
ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସଦୃଶ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା, ଅପ୍ସରାଗଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ—ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ବିମାନମାନେ (ପ୍ରକଟ ହେଲେ/ଆସିଲେ)।
Verse 11
गत्वा शिवपुरं रम्यं भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान् ज्ञानयोगं समासाद्य गाणपत्यं लभेन्नरः
ରମ୍ୟ ଶିବପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଜ୍ଞାନଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଗଣମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ (ଗାଣପତ୍ୟ) ଲଭେ।
Verse 12
यः कुर्यान्मेरुनामानं प्रासादं परमेष्ठिनः स यत्फलमवाप्नोति न तत् सर्वैर् महामखैः
ଯେ ପରମେଷ୍ଠି (ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ)ଙ୍କ ପାଇଁ ‘ମେରୁ’ ନାମକ ପ୍ରାସାଦ/ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରେ, ସେ ଏମିତି ଫଳ ପାଏ ଯାହା ସମସ୍ତ ମହାଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ।
Verse 13
सर्वयज्ञतपोदानतीर्थवेदेषु यत्फलम् तत्फलं सकलं लब्ध्वा शिववन्मोदते चिरम्
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ତୀର୍ଥ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ଯେ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି, ସେ ସମଗ୍ର ଫଳ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଲଭି ଶିବଙ୍କ ପରି ଦୀର୍ଘକାଳ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 14
निषधं नाम यः कुर्यात् प्रासादं भक्तितः सुधीः शिवलोकमनुप्राप्य शिववन्मोदते चिरम्
ଯେ ସୁଧୀ ଭକ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ‘ନିଷଧ’ ନାମକ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରେ, ସେ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଶିବସମ ଦୀର୍ଘକାଳ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 15
कुर्याद्वा यः शुभं विप्रा हिमशैलमनुत्तमम् हिमशैलोपमैर् यानैर् गत्वा शिवपुरं शुभम्
ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଯେ ଏହି ଶୁଭ କର୍ମ କରେ, ସେ ଅନୁତ୍ତମ ହିମଶୈଳସମ ପଦ ପାଏ; ହିମଶିଖରସଦୃଶ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଯାଇ ଶୁଭ ଶିବପୁରକୁ ପହଞ୍ଚେ।
Verse 16
ज्ञानयोगं समासाद्य गाणपत्यमवाप्नुयात् नीलाद्रिशिखराख्यं वा प्रासादं यः सुशोभनम्
ଜ୍ଞାନଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମନୁଷ୍ୟ ‘ଗାଣପତ୍ୟ’—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗଣମଣ୍ଡଳରେ ସ୍ଥାନ—ଲାଭ କରେ। ଏବଂ ‘ନୀଲାଦ୍ରି-ଶିଖର’ ନାମକ ସୁଶୋଭନ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିରକୁ ସ୍ଥାପନ/ପୂଜା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେହି ଉତ୍ତମ ପଦ ପାଏ।
Verse 17
कृत्वा वित्तानुसारेण भक्त्या रुद्राय शंभवे यत्फलं लभते मर्त्यस् तत्फलं प्रवदाम्यहम्
ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଭକ୍ତିରେ ରୁଦ୍ର-ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ମର୍ତ୍ୟ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ସେହି ଫଳକୁ ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି।
Verse 18
हिमशैले कृते भक्त्या यत्फलं प्राक् तवोदितम् तत्फलं सकलं लब्ध्वा सर्वदेवनमस्कृतः
ହିମଶୈଳରେ ଭକ୍ତିରେ କୃତ ପୂଜାର ଯେ ଫଳ ଆପଣ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ, ସେହି ସମଗ୍ର ଫଳ ପାଇ ସେ ସର୍ବ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ—ପୂଜ୍ୟ—ହୁଏ।
Verse 19
रुद्रलोकमनुप्राप्य रुद्रैः सार्धं प्रमोदते महेन्द्रशैलनामानं प्रासादं रुद्रसंमतम्
ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ‘ମହେନ୍ଦ୍ରଶୈଳ’ ନାମକ, ରୁଦ୍ରସମ୍ମତ ପବିତ୍ର ପ୍ରାସାଦରେ ସେ ବସେ।
Verse 20
कृत्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं प्रवदाम्यहम् महेन्द्रपर्वताकारैर् विमानैर्वृषसंयुतैः
“ଏହି ଶିବବିଧି କରିଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ମୁଁ କହୁଛି। ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଉଚ୍ଚ, ବୃଷଭଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ସେ ପାଏ।”
Verse 21
गत्वा शिवपुरं दिव्यं भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् ज्ञानं विचारितं रुद्रैः सम्प्राप्य मुनिपुङ्गवाः
ଦିବ୍ୟ ଶିବପୁରକୁ ଯାଇ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଚାରିତ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 22
विषयान् विषवत् त्यक्त्वा शिवसायुज्यमाप्नुयात् हेम्ना यस्तु प्रकुर्वीत प्रासादं रत्नशोभितम्
ବିଷୟମାନଙ୍କୁ ବିଷ ପରି ତ୍ୟାଗ କଲେ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ରତ୍ନଶୋଭିତ ପ୍ରାସାଦ-ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣ କରାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଶିବକୃପା ପାଏ।
Verse 23
द्राविडं नागरं वापि केसरं वा विधानतः कूटं वा मण्डपं वापि समं वा दीर्घम् एव च
ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ଦ୍ରାବିଡ଼ କିମ୍ବା ନାଗର ଶୈଳୀରେ, ଅଥବା କେସର-ପ୍ରକାର ଶିଖର ସହିତ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇପାରେ। କୂଟ କିମ୍ବା ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟ ସମପ୍ରମାଣ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ଆକାରରେ ତିଆରି ହୋଇପାରେ।
Verse 24
न तस्य शक्यते वक्तुं पुण्यं शतयुगैरपि जीर्णं वा पतितं वापि खण्डितं स्फुटितं तथा
ସେଇ (ଶିବଲିଙ୍ଗ-ପୂଜା)ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟକୁ ଶତ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିହେବ ନାହିଁ। ଲିଙ୍ଗ ଜୀର୍ଣ୍ଣ, ପତିତ, ଖଣ୍ଡିତ କିମ୍ବା ଫାଟିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିର ପୂଜା ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 25
पूर्ववत्कारयेद्यस्तु द्वाराद्यैः सुशुभं द्विजाः प्रासादं मण्डपं वापि प्राकारं गोपुरं तु वा
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିରେ ଦ୍ୱାରାଦି ସହିତ ସୁଶୋଭିତ ନିର୍ମାଣ କରାଏ—ପ୍ରାସାଦ, ମଣ୍ଡପ, ପ୍ରାକାର କିମ୍ବା ଗୋପୁର—ସେ ଶିବପୂଜାର ମଙ୍ଗଳ ଆଧାର ସ୍ଥାପନ କରେ।
Verse 26
कर्तुरप्यधिकं पुण्यं लभते नात्र संशयः वृत्त्यर्थं वा प्रकुर्वीत नरः कर्म शिवालये
ସେ କର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଜୀବିକା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶିବାଳୟରେ କାମ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
Verse 27
यः स याति न संदेहः स्वर्गलोकं सबान्धवः यश्चात्मभोगसिद्ध्यर्थम् अपि रुद्रालये सकृत्
ଯେ ଏପରି କରେ, ସେ ସନ୍ଦେହ ବିନା ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏବଂ ଯେ ଆତ୍ମଭୋଗ-ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରାଳୟକୁ ଏକଥର ଯାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 28
कर्म कुर्याद्यदि सुखं लब्ध्वा चापि प्रमोदते तस्माद् आयतनं भक्त्या यः कुर्यान् मुनिसत्तमाः
ଯଦି ମନୁଷ୍ୟ କର୍ମ କରି ସୁଖ ଲାଭ କରେ ଏବଂ ତାହା ପାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ତେଣୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କ ଆୟତନ (ପବିତ୍ର ଧାମ) ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 29
काष्ठेष्टकादिभिर् मर्त्यः शिवलोके महीयते प्रसादार्थं महेशस्य प्रासादे मुनिपुङ्गवाः
ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ! କାଠ, ଇଟା ଆଦିଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦାର୍ଥେ ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ମନ୍ଦିର-ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ମହିମାନ୍ୱିତ ହୁଏ।
Verse 30
कर्तव्यः सर्वयत्नेन धर्मकामार्थमुक्तये अशक्तश्चेन्मुनिश्रेष्ठाः प्रासादं कर्तुमुत्तमम्
ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଏବଂ ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବଯତ୍ନରେ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଯଦି କେହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର କରିବାକୁ ଅଶକ୍ତ, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଯଥାଶକ୍ତି ଭକ୍ତିରେ ଶିବପତିଙ୍କ ସେବା କରୁ।
Verse 31
संमार्जनादिभिर् वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात् संमार्जनं तु यः कुर्यान् मार्जन्या मृदुसूक्ष्मया
ସଂମାର୍ଜନ ଆଦି ସେବାକର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମନା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଝାଡ଼ୁ ଦେଉଛି, ସେ ମୃଦୁ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଝାଡ଼ୁରେ କରୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୂଜାସ୍ଥଳ ହାନି ବିନା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 32
चान्द्रायणसहस्रस्य फलं मासेन लभ्यते यः कुर्याद्वस्त्रपूतेन गन्धगोमयवारिणा
ବସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଛାଣି ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ଗୋମୟମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ଯେ ଏହି କର୍ମ କରେ, ସେ ଏକ ମାସରେ ସହସ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣର ଫଳ ପାଏ।
Verse 33
आलेपनं यथान्यायं वर्षचान्द्रायणं लभेत् अर्धक्रोशं शिवक्षेत्रं शिवलिङ्गात्समन्ततः
ନିୟମାନୁସାରେ ଯଥାବିଧି ଆଲେପନ (ଲେପନ) କଲେ ବର୍ଷ-ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣର ଫଳ ମିଳେ। ଶିବଲିଙ୍ଗର ଚାରିପାଖେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅର୍ଧକ୍ରୋଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ‘ଶିବକ୍ଷେତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 34
यस् त्यजेद् दुस्त्यजान् प्राणाञ् शिवसायुज्यम् आप्नुयात् स्वायंभुवस्य मानं हि तथा बाणस्य सुव्रताः
ଯେ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ—ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ—ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ହେ ସୁବ୍ରତ! ସେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ (ବ୍ରହ୍ମା) ସମ ମାନ ଏବଂ ବାଣ ସମ ଗୌରବ ମଧ୍ୟ ପାଏ।
Verse 35
स्वायंभुवे तदर्धं स्यात् स्याद् आर्षे च तदर्धकम् मानुषे च तदर्धं स्यात् क्षेत्रमानं द्विजोत्तमाः
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମାପରେ ତାହାର ଅର୍ଧ; ଆର୍ଷ ମାପରେ ତାହାର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ; ମାନୁଷ ମାପରେ ତାହାର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଏହିଏ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନର ପ୍ରମାଣ।
Verse 36
एवं यतीनामावासे क्षेत्रमानं द्विजोत्तमाः रुद्रावतारे चाद्यं यच् छिष्ये चैव प्रशिष्यके
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଏହିପରି ଯତିମାନଙ୍କ ଆବାସ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନ କୁହାଗଲା; ଏବଂ ରୁଦ୍ରାବତାର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଆଦି ବିଧାନ ମଧ୍ୟ, ଯାହା ଶିଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରଶିଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରମ୍ପରାରେ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ।
Verse 37
नरावतारे तच्छिष्ये तच्छिष्ये च प्रशिष्यके श्रीपर्वते महापुण्ये तस्य प्रान्ते च वा द्विजाः
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ନରାବତାରରେ, ତାହାର ଶିଷ୍ୟରେ ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରଶିଷ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରା ଚାଲିଲା—ମହାପୁଣ୍ୟ ଶ୍ରୀପର୍ବତରେ, କିମ୍ବା ତାହାର ପ୍ରାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ।
Verse 38
तस्मिन्वा यस्त्यजेत्प्राणाञ् छिवसायुज्यमाप्नुयात् वाराणस्यां तथाप्येवम् अविमुक्ते विशेषतः
ସେଠାରେ ଯେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହିପରି ବାରାଣସୀରେ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯାହାକୁ ଭଗବାନ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 39
केदारे च महाक्षेत्रे प्रयागे च विशेषतः कुरुक्षेत्रे च यः प्राणान् संत्यजेद्याति निर्वृतिम्
କେଦାରେ, ମହାକ୍ଷେତ୍ରେ, ବିଶେଷତଃ ପ୍ରୟାଗେ ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ପଶୁର ପାଶବନ୍ଧନ ଛେଦକ ପତି ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ନିର୍ବୃତି—ପରମ ଶାନ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ—ଲାଭ କରେ।
Verse 40
प्रभासे पुष्करे ऽवन्त्यां तथा चैवामरेश्वरे वणीशैलाकुले चैव मृतो याति शिवात्मताम्
ପ୍ରଭାସେ, ପୁଷ୍କରେ, ଅବନ୍ତୀରେ, ଅମରେଶ୍ୱରେ ଓ ବଣୀଶୈଳର ପବିତ୍ର ପରିସରେ ଯେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ଶିବାତ୍ମତା—ଶିବସ୍ୱରୂପତା—ଲାଭ କରେ।
Verse 41
वाराणस्यां मृतो जन्तुर् न जातु जन्तुतां व्रजेत् त्रिविष्टपे विमुक्ते च केदारे संगमेश्वरे
ବାରାଣସୀରେ ମୃତ ଜୀବ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ତୁତା (ଦେହଧାରଣ) କୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ତଦ୍ରୂପ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ, ବିମୁକ୍ତ, କେଦାର ଓ ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ପାଶରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 42
शालङ्के वा त्यजेत्प्राणांस् तथा वै जम्बुकेश्वरे शुक्रेश्वरे वा गोकर्णे भास्करेशे गुहेश्वरे
କିମ୍ବା ଶାଲଙ୍କରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରୁ; ତଦ୍ରୂପ ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର, ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଭାସ୍କରେଶ ଓ ଗୁହେଶ୍ୱରେ—ଏହି ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ ପରମ ପବିତ୍ର, କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକ ଶିବଙ୍କ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର।
Verse 43
हिरण्यगर्भे नन्दीशे स याति परमां गतिम् नियमैः शोष्य यो देहं त्यजेत्क्षेत्रे शिवस्य तु
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ନନ୍ଦୀଶରେ ସେ ପରମ ଗତି ଲାଭ କରେ। ଏବଂ ଯେ ନିୟମାଚରଣରେ ଦେହକୁ ଶୋଷି (ଶୁଦ୍ଧ କରି) ଶିବଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ପଦ ପାଏ।
Verse 44
स याति शिवतां योगी मानुषे दैविके ऽपि वा आर्षे वापि मुनिश्रेष्ठास् तथा स्वायंभुवे ऽपि वा
ସେ ଯୋଗୀ ଶିବତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ମାନବ ଅବସ୍ଥାରେ ହେଉ କି ଦେବୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଋଷି-ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 45
स्वयंभूते तथा देवे नात्र कार्या विचारणा आधायाग्निं शिवक्षेत्रे सम्पूज्य परमेश्वरम्
ଦେବତା ସ୍ୱୟଂଭୂ ହେଲେ ଏଠାରେ ବିଚାରଣାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଶିବକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 46
स्वदेहपिण्डं जुहुयाद् यः स याति परां गतिम् यावत्तावन्निराहारो भूत्वा प्राणान् परित्यजेत्
ଯେ ନିଜ ଦେହପିଣ୍ଡକୁ ଆହୁତି ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରାହାର ରହି, ପରେ ପ୍ରାଣ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 47
शिवक्षेत्रे मुनिश्रेष्ठाः शिवसायुज्यमाप्नुयात् छित्त्वा पादद्वयं चापि शिवक्षेत्रे वसेत्तु यः
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶିବକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ—ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ—ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯେ ଦୁଇ ପାଦ କାଟିଦେଇ ମଧ୍ୟ ଶିବକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଏ।
Verse 48
स याति शिवतां चैव नात्र कार्या विचारणा क्षेत्रस्य दर्शनं पुण्यं प्रवेशस्तच्छताधिकः
ସେ ଶିବତ୍ୱକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏଠାରେ ବିଚାରଣା ଦରକାର ନାହିଁ। କ୍ଷେତ୍ରର ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
Verse 49
तस्माच्छतगुणं पुण्यं स्पर्शनं च प्रदक्षिणम् तस्माच्छतगुणं पुण्यं जलस्नानमतः परम्
ଏହେତୁ ଲିଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ ଶତଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ହେଉଛି ଜଳସ୍ନାନ/ଜଳାଭିଷେକ, ଯାହା ଆଉ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
Verse 50
क्षीरस्नानं ततो विप्राः शताधिकमनुत्तमम् दध्ना सहस्रमाख्यातं मधुना तच्छताधिकम्
ତାପରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଲିଙ୍ଗର କ୍ଷୀରାଭିଷେକ ଶତାଧିକ ଫଳଦାୟକ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଦଧିରେ ସହସ୍ରଗୁଣ ଫଳ, ମଧୁରେ ତାହାଠାରୁ ଶତାଧିକ ଫଳ କଥିତ।
Verse 51
घृतस्नानेन चानन्तं शार्करे तच्छताधिकम् शिवक्षेत्रसमीपस्थां नदीं प्राप्यावगाह्य च
ଘୃତରେ ଅଭିଷେକ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ଅନନ୍ତ ହୁଏ; ଶର୍କରାରେ ସ୍ନାନ/ଅଭିଷେକ କଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଶତାଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏବଂ ଶିବକ୍ଷେତ୍ର ସମୀପରେ ଥିବା ନଦୀକୁ ପାଇ ତାହାରେ ଅବଗାହନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 52
त्यजेद्देहं विहायान्नं शिवलोके महीयते शिवक्षेत्रसमीपस्था नद्यः सर्वाः सुशोभनाः
ଯେ ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରି ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ମହିମା ପାଏ। ଶିବକ୍ଷେତ୍ର ସମୀପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ନଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ଶୋଭାମୟ।
Verse 53
वापीकूपतडागाश् च शिवतीर्था इति स्मृताः स्नात्वा तेषु नरो भक्त्या तीर्थेषु द्विजसत्तमाः
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବାପୀ/ବାଉଡ଼ି, କୂପ ଓ ତଡାଗ (ପୋଖରୀ) ‘ଶିବତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ସେହି ତୀର୍ଥମାନେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଶିବକୃପା ପାଏ—ପଶୁକୁ ବାନ୍ଧୁଥିବା ପାଶବନ୍ଧ ଶିଥିଳ ହୁଏ ଏବଂ ମନ ପତି-ସ୍ୱରୂପ ମହାଦେବଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁଖୀଭୂତ ହୁଏ।
Verse 54
ब्रह्महत्यादिभिः पापैर् मुच्यते नात्र संशयः प्रातः स्नात्वा मुनिश्रेष्ठाः शिवतीर्थेषु मानवः
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ପ୍ରାତଃକାଳେ ଶିବତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 55
अश्वमेधफलं प्राप्य रुद्रलोकं स गच्छति मध्याह्ने शिवतीर्थेषु स्नात्वा भक्त्या सकृन्नरः
ଭକ୍ତିସହିତ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଶିବତୀର୍ଥରେ ଏକଥର ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳ ପାଇ ଶେଷେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 56
गङ्गास्नानसमं पुण्यं लभते नात्र संशयः अस्तं गते तथा चार्के स्नात्वा गच्छेच्छिवं पदम्
ସେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ସମ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲାପରେ ସ୍ନାନ କରି ଶିବପଦ, ପରମଧାମ, ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 57
पापकञ्चुकमुत्सृज्य शिवतीर्थेषु मानवः द्विजास् त्रिषवणं स्नात्वा शिवतीर्थे सकृन्नरः
ପାପରୂପ କଞ୍ଚୁକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଶିବତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରେ—ବିଶେଷକରି ତ୍ରିସବଣ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ—ସେ ଶିବତୀର୍ଥରେ ଏକଥର ସ୍ନାନରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 58
शिवसायुज्यमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा पुराथ सूकरः कश्चित् श्वानं दृष्ट्वा भयात्पथि
ସେ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏଥିରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ। ପୁରାତନକାଳେ ପଥରେ ଗୋଟିଏ ସୂକର ଶ୍ୱାନକୁ ଦେଖି ଭୟରୁ (ଶିବସ୍ମରଣରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ) ପରମ ଫଳ ପାଇଥିଲା।
Verse 59
प्रसंगाद्वारमेकं तु शिवतीर्थे ऽवगाह्य च मृतः स्वयं द्विजश्रेष्ठा गाणपत्यमवाप्तवान्
ଯୋଗାଯୋଗରେ ସେ ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କଲା; ଶିବତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ସେଠି ଦେହତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଶିବଙ୍କ ଗଣମଣ୍ଡଳର ‘ଗାଣପତ୍ୟ’ ପଦ ପାଇଲା।
Verse 60
यः प्रातर्देवदेवेशं शिवं लिङ्गस्वरूपिणम् पश्येत्स याति सर्वस्माद् अधिकां गतिमेव च
ଯେ ପ୍ରାତଃକାଳେ ଦେବଦେବେଶ, ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲାଭକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପରମ ଗତି—ମୋକ୍ଷ—ପାଏ।
Verse 61
मध्याह्ने च महादेवं दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत् सायाह्ने सर्वयज्ञानां फलं प्राप्य विमुच्यते
ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ମହାଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ଯଜ୍ଞଫଳ ମିଳେ; ସାୟାହ୍ନେ ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 62
मानसैर्वाचिकैः पापैः कायिकैश् च महत्तरैः तथोपपातकैश्चैव पापैश्चैवानुपातकैः
ମନ, ବାଣୀ ଓ ଶରୀରଦ୍ୱାରା କୃତ—ଅତି ଗୁରୁତର—ପାପ, ତଥା ଉପପାତକ ଓ ଅନୁପାତକ ପାପ; ଏସବୁ (ପାଶରୂପ) ବନ୍ଧନ ଅଟେ।
Verse 63
संक्रमे देवमीशानं दृष्ट्वा लिङ्गाकृतिं प्रभुम् मासेन यत्कृतं पापं त्यक्त्वा याति शिवं पदम्
ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମୟରେ ଲିଙ୍ଗାକୃତି ପ୍ରଭୁ ଈଶାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ମାସଭରି କୃତ ପାପ ତ୍ୟାଗ ହୋଇ ସେ ଶିବପଦ ପାଏ।
Verse 64
अयने चार्धमासेन दक्षिणे चोत्तरायणे विषुवे चैव सम्पूज्य प्रयाति परमां गतिम्
ଅୟନକାଳରେ, ଅର୍ଧମାସ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟନରେ ଏବଂ ବିଷୁବରେ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜା କଲେ ସାଧକ ପରମ ଗତି ପାଏ।
Verse 65
प्रदक्षिणत्रयं कुर्याद् यः प्रासादं समन्ततः सव्यापसव्यन्यायेन मृदुगत्या शुचिर्नरः
ଶୁଚି ପୁରୁଷ ପ୍ରାସାଦକୁ ସମନ୍ତତଃ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁ; ମୃଦୁଗତିରେ, ବିଧିଅନୁସାରେ—ସବ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ) ଓ ଯେଉଁଠି ନିୟତ ସେଠି ଅପସବ୍ୟ (ବାମାବର୍ତ୍ତ)—ସେହି କ୍ରମ ରଖୁ।
Verse 66
पदे पदे ऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलमाप्नुयात् वाचा यस्तु शिवं नित्यं संरौति परमेश्वरम्
ଯେ ନିଜ ବାଣୀରେ ନିତ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର କୀର୍ତ୍ତନ-ଉଚ୍ଚାର କରେ, ସେ ପଦେ ପଦେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
Verse 67
सो ऽपि याति शिवं स्थानं प्राप्य किं पुनरेव च कृत्वा मण्डलकं क्षेत्रं गन्धगोमयवारिणा
ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବସ୍ଥାନକୁ ପାଏ—ତାହେଲେ ଆଉ କ’ଣ କହିବା? ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ, ଗୋମୟ ଓ ଜଳଦ୍ୱାରା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ମଣ୍ଡଳ କଲେ ସେ ଶିବକୃପାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 68
मुक्ताफलमयैश्चूर्णैर् इन्द्रनीलमयैस् तथा पद्मरागमयैश्चैव स्फाटिकैश् च सुशोभनैः
ମୁକ୍ତାଫଳ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମରାଗ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସୁଶୋଭନ ସ୍ଫଟିକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା (ଲିଙ୍ଗ/ଚିହ୍ନ) ଶୋଭିତ କରାଯାଏ।
Verse 69
तथा मारकतैश्चैव सौवर्णै राजतैस् तथा तद्वर्णैर् लौकिकैश्चैव चूर्णैर्वित्तविवर्जितैः
ଏହିପରି ମରକତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ ଏବଂ ସେହି ରଙ୍ଗର ସାଧାରଣ ଚୂର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—ବିଶେଷକରି ଧନହୀନ ଭକ୍ତ—ଭକ୍ତିରେ ଲିଙ୍ଗପୂଜା କରିପାରେ; ପଶୁପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ନୁହେଁ, ଶୁଦ୍ଧ ଶିବଭକ୍ତି ହିଁ ପରମ ଅର୍ପଣ।
Verse 70
आलिख्य कमलं भद्रं दशहस्तप्रमाणतः सकर्णिकं महाभागा महादेवसमीपतः
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଦଶହସ୍ତ ପରିମାଣର ଶୁଭ ପଦ୍ମ—କର୍ଣ୍ଣିକା ସହିତ—ଆଲେଖ୍ୟ କରି ମହାଦେବଙ୍କ ସମୀପରେ ସ୍ଥାପନ କର; ଏହା ପୂଜା-ବିନ୍ୟାସର ପବିତ୍ର ଅଂଶ।
Verse 71
तत्रावाह्य महादेवं नवशक्तिसमन्वितम् पञ्चभिश्च तथा षड्भिर् अष्टाभिश्चेष्टदं परम्
ସେଠାରେ ନବଶକ୍ତିସମନ୍ୱିତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ପାଞ୍ଚ, ଛଅ ଓ ଆଠ (ଦେବସମୂହ/ଉପଚାର) ସହିତ ଇଷ୍ଟଫଳଦାତା ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 72
पुनरष्टाभिर् ईशानं दशारे दशभिस् तथा पुनर्बाह्ये च दशभिः सम्पूज्य प्रणिपत्य च
ପୁନର୍ବାର ଆଠ (ଉପଚାର) ଦ୍ୱାରା ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଦଶାର (ଦଶ-ଅର) ମଣ୍ଡଳରେ ଦଶ (ଉପଚାର) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ। ପରେ ବାହ୍ୟ ପରିଧିରେ ମଧ୍ୟ ଦଶ (ଉପଚାର) ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କର।
Verse 73
निवेद्य देवदेवाय क्षितिदानफलं लभेत् शालिपिष्टादिभिर् वापि पद्ममालिख्य निर्धनः
ଦେବଦେବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ ଭୂମିଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଧନହୀନ ଭକ୍ତ ମଧ୍ୟ ଚାଉଳ ଗୁଣ୍ଡ ଇତ୍ୟାଦିରେ ପଦ୍ମ ଆଲେଖ୍ୟ କରି (ଶିବଙ୍କୁ) ଅର୍ପଣ କଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।
Verse 74
पूर्वोक्तमखिलं पुण्यं लभते नात्र संशयः द्वादशारं तथालिख्य मण्डलं पदम् उत्तमम्
ସେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ପାଏ। ତେଣୁ ଦ୍ୱାଦଶ-ଆରଯୁକ୍ତ ମଣ୍ଡଳ ଅଙ୍କନ କରି, ଲିଙ୍ଗପୂଜା ପାଇଁ ପରମ ପବିତ୍ର ପଦ (ଆସନ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 75
रत्नचूर्णादिभिश्चूर्णैस् तथा द्वादशमूर्तिभिः मण्डलस्य च मध्ये तु भास्करं स्थाप्य पूजयेत्
ରତ୍ନଚୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ଶୁଭ ଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ମୂର୍ତ୍ତିର ବିନ୍ୟାସ କରି, ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 76
ग्रहैश् च संवृतं वापि सूर्यसायुज्यमुत्तमम् एवं प्राकृतम् अप्यार्थ्यां षडस्रं परिकल्प्य च
କିମ୍ବା ନବଗ୍ରହଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଆବୃତ କଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଉତ୍ତମ ସାୟୁଜ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏହିପରି ଲୌକିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଚାହିଁ ଷଡସ୍ର (ଷଟ୍କୋଣ) ରଚନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 77
मध्यदेशे च देवेशीं प्रकृतिं ब्रह्मरूपिणीम् दक्षिणे सत्त्वमूर्तिं च वामतश् च रजोगुणम्
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣୀ ଦେବେଶୀ ପ୍ରକୃତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଦକ୍ଷିଣେ ସତ୍ତ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ବାମପାର୍ଶ୍ୱେ ରଜୋଗୁଣକୁ ରଖିବା ଉଚିତ।
Verse 78
अग्रतस्तु तमोमूर्तिं मध्ये देवीं तथांबिकाम् पञ्चभूतानि तन्मात्रापञ्चकं चैव दक्षिणे
ସମ୍ମୁଖରେ ତମୋମୂର୍ତ୍ତିକୁ, ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାକୁ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣ (ଡାହାଣ) ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପଞ୍ଚମହାଭୂତ ଏବଂ ତନ୍ମାତ୍ରାର ପଞ୍ଚକକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 79
कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च उत्तरे विधिवत्पूज्य षडस्रे चैव पूजयेत्
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବିଧିମତେ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏବଂ ଷଡସ୍ର (ଷଟ୍କୋଣ) ବିଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅର୍ଚ୍ଚନା କର।
Verse 80
आत्मानं चान्तरात्मानं युगलं बुद्धिमेव च अहङ्कारं च महता सर्वयज्ञफलं लभेत्
ମହାଦେବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଆତ୍ମା, ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ଯୁଗଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅହଂକାରକୁ ଜାଣିଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 81
एवं वः कथितं सर्वं प्राकृतं मण्डलं परम् अतो वक्ष्यामि विप्रेन्द्राः सर्वकामार्थसाधनम्
ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପରମ ପ୍ରାକୃତ ମଣ୍ଡଳର ସମସ୍ତ ବିଧି କହିଲି। ଏବେ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ସର୍ବକାମାର୍ଥସାଧନ କଥା କହିବି।
Verse 82
गोचर्ममात्रमालिख्य मण्डलं गोमयेन तु चतुरश्रं विधानेन चाद्भिर् अभ्युक्ष्य मन्त्रवित्
ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ଗୋଚର୍ମମାତ୍ର ପରିମାଣର ମଣ୍ଡଳ ଅଙ୍କନ କରି, ଗୋମୟରେ ବିଧିମତେ ତାହାକୁ ଚତୁରଶ୍ର କରି, ପରେ ଜଳରେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ କରିବ।
Verse 83
अलंकृत्य वितानाद्यैश् छत्रैर् वापि मनोरमैः बुद्बुदैरर्धचन्द्रैश् च हैमैरश्वत्थपत्रकैः
ବିତାନ ଆଦି ଓ ମନୋହର ଛତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ କର; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ବୁଦ-ଆଭୂଷଣ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱତ୍ଥପତ୍ର ଆକୃତିରେ ସଜା।
Verse 84
सितैर्विकसितैः पद्मै रक्तैर् नीलोत्पलैस् तथा मुक्तादामैर् वितानान्ते लम्बितस्तु सितैर्ध्वजैः
ବିତାନର କୋଣେ ଶ୍ୱେତ ଧ୍ୱଜ ଲମ୍ବିତ ଥିଲା; ମଣ୍ଡପ ଶ୍ୱେତ ବିକଶିତ ପଦ୍ମ, ରକ୍ତ ପୁଷ୍ପ, ନୀଲୋତ୍ପଳ ଓ ମୁକ୍ତାଦାମରେ ଶୁଭରୂପେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
Verse 85
सितमृत्पात्रकैश्चैव सुश्लक्ष्णैः पूर्णकुम्भकैः फलपल्लवमालाभिर् वैजयन्तीभिर् अंशुकैः
ଶ୍ୱେତ ମୃତ୍ପାତ୍ର, ସୁଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣ ପୂର୍ଣ୍ଣକୁମ୍ଭ, ଫଳ-ପଲ୍ଲବ ମାଳା, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ଓ ସୁକୁମାର ବସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା—ଏଭଳି ଲିଙ୍ଗପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 86
पञ्चाशद्दीपमालाभिर् धूपैः पञ्चविधैस् तथा पञ्चाशद्दलसंयुक्तम् आलिखेत्पद्ममुत्तमम्
ପଞ୍ଚାଶ ଦୀପମାଳା ଓ ପଞ୍ଚବିଧ ଧୂପ ସହିତ, ପଞ୍ଚାଶ ଦଳଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତମ ପଦ୍ମ ଆଲିଖନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 87
तत्तद्वर्णैस् तथा चूर्णैः श्वेतचूर्णैरथापि वा एकहस्तप्रमाणेन कृत्वा पद्मं विधानतः
ଯଥାଯଥ ବର୍ଣ୍ଣର ଚୂର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱାରା—କିମ୍ବା କେବଳ ଶ୍ୱେତ ଚୂର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—ବିଧାନମତେ ଏକ ହସ୍ତପ୍ରମାଣ ପଦ୍ମ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
Verse 88
कर्णिकायां न्यसेद् देवं देव्या देवेश्वरं भवम् वर्णानि च न्यसेत्पत्रे रुद्रैः प्रागाद्यनुक्रमात्
କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ଦେବୀସହିତ ଦେବେଶ୍ୱର ଭବଙ୍କୁ ନ୍ୟାସ କରିବ; ଏବଂ ଦଳଗୁଡ଼ିକରେ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରୁଦ୍ରକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନ୍ୟାସ କରିବ।
Verse 89
प्रणवादिनमो ऽन्तानि सर्ववर्णानि सुव्रताः सम्पूज्यैवं मुनिश्रेष्ठा गन्धपुष्पादिभिः क्रमात्
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁବ୍ରତୀ ସାଧକ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଠାରୁ ‘ନମଃ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣକୁ ଏଭଳି ପୂଜା କରି, ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 90
ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र पञ्चाशद्विधिपूर्वकम् अक्षमालोपवीतं च कुण्डलं च कमण्डलुम्
ସେଠାରେ ପଞ୍ଚାଶତ୍ ବିଧି/କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ; ଏବଂ ଜପମାଳା, ଉପବୀତ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବ।
Verse 91
आसनं च तथा दण्डम् उष्णीषं वस्त्रमेव च दत्त्वा तेषां मुनीन्द्राणां देवदेवाय शंभवे
ସେଇ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆସନ, ଦଣ୍ଡ, ଉଷ୍ଣୀଷ (ପାଗଡ଼ି) ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରି, (ଏହି କର୍ମ) ଦେବଦେବ ଶମ୍ଭୁ—ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 92
महाचरुं निवेद्यैवं कृष्णं गोमिथुनं तथा अन्ते च देवदेवाय दापयेच्चूर्णमण्डलम्
ଏଭଳି ମହାଚରୁ ନିବେଦନ କରି, ଏକ କୃଷ୍ଣ (କଳା) ବୃଷଭ ଓ ଗୋମିଥୁନ (ଗାଈ-ବଳଦ ଯୁଗଳ) ମଧ୍ୟ ଦେବ; ଶେଷରେ ଦେବଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଚୂର୍ଣ୍ଣମଣ୍ଡଳ (ଗୁଣ୍ଡାରେ ଅଙ୍କିତ ମଣ୍ଡଳ) ଦାନ କରାଇବ।
Verse 93
यागोपयोगद्रव्याणि शिवाय विनिवेदयेत् ओङ्काराद्यं जपेद्धीमान् प्रतिवर्णम् अनुक्रमात्
ଯାଗ-ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ; ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ଓଁକାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଣ୍ଣକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଜପ କରିବ।
Verse 94
एवमालिख्य यो भक्त्या सर्वमण्डलमुत्तमम् यत्फलं लभते मर्त्यस् तद्वदामि समासतः
ଏହିପରି ଭକ୍ତିରେ ସେଇ ପରମ ସର୍ବମଣ୍ଡଳକୁ ଆଲେଖନ କରି ମର୍ତ୍ୟ ଯେ ଫଳ ପାଏ, ତାହା ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି।
Verse 95
साङ्गान् वेदान् यथान्यायम् अधीत्य विधिपूर्वकम् इष्ट्वा यज्ञैर्यथान्यायं ज्योतिष्टोमादिभिः क्रमात्
ଅଙ୍ଗସହିତ ବେଦମାନଙ୍କୁ ଯଥାନ୍ୟାୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମାଦି ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ କ୍ରମେ ନିୟମାନୁସାରେ କରି।
Verse 96
ततो विश्वजिदन्तैश् च पुत्रानुत्पाद्य तादृशान् वानप्रस्थाश्रमं गत्वा सदारः साग्निरेव च
ତାପରେ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଆଦି କର୍ମଦ୍ୱାରା ସେହିପରି ଯୋଗ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଇ, ପତ୍ନୀସହ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଏ।
Verse 97
चान्द्रायणादिकाः सर्वाः कृत्वा न्यस्य क्रिया द्विजाः ब्रह्मविद्यामधीत्यैव ज्ञानमासाद्य यत्नतः
ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣାଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ରତ କରି, ଦ୍ୱିଜ କ୍ରିୟାକୁ ନ୍ୟାସ କରି, କେବଳ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଯତ୍ନରେ ଜ୍ଞାନ ପାଏ।
Verse 98
ज्ञानेन ज्ञेयम् आलोक्य योगी यत्काममाप्नुयात् तत्फलं लभते सर्वं वर्णमण्डलदर्शनात्
ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆଲୋକନ କରି ଯୋଗୀ ଯେ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଏ; ବର୍ଣ୍ଣମଣ୍ଡଳ ଦର୍ଶନରୁ ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଲଭେ।
Verse 99
येन केनापि वा मर्त्यः प्रलिप्यायतनाग्रतः उत्तरे दक्षिणे वापि पृष्ठतो वा द्विजोत्तमाः
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, କୌଣସି ଉପାୟରେ ଯଦି କେହି ମର୍ତ୍ୟ ଦେବାଳୟର ଅଗ୍ରଭାଗରେ—ଉତ୍ତରେ, ଦକ୍ଷିଣେ କିମ୍ବା ପଛେ—ଅଶୁଚି ଲେପନ କରେ, ତେବେ ତାହା ଈଶ୍ୱର-ନିବାସ ପ୍ରତି ଅନୁଚିତ କର୍ମ ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗ-ପୂଜାର ଶୁଦ୍ଧିକୁ ବାଧା ଦେଉଛି।
Verse 100
चतुष्कोणं तु वा चूर्णैर् अलंकृत्य समन्ततः पुष्पाक्षतादिभिः पूज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते
ଚତୁଷ୍କୋଣ (ଚତୁରସ୍ର) ମଣ୍ଡଳକୁ ଚାରିଦିଗରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦିରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରି, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ ଇତ୍ୟାଦିରେ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ପତି ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ପଶୁ-ଜୀବ ମୋକ୍ଷପଥକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।
Verse 101
यस्तु गर्भगृहं भक्त्या सकृदालिप्य सर्वतः चन्दनाद्यैः सकर्पूरैर् गन्धद्रव्यैः समन्ततः
ଯେ କେହି ଭକ୍ତିରେ ଗର୍ଭଗୃହକୁ ଏକଥର ହେଲେ ଚାରିଦିଗରେ ଚନ୍ଦନ ଆଦି ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, କର୍ପୂର ସହିତ, ଭଲଭାବେ ଲେପନ କରେ—ସେ ପତି ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର ଶୁଦ୍ଧ ଉପଚାର ଅର୍ପଣ କରେ।
Verse 102
विकीर्य गन्धकुसुमैर् धूपैर्धूप्य चतुर्विधैः प्रार्थयेद्देवमीशानं शिवलोकं स गच्छति
ସୁଗନ୍ଧ କୁସୁମ ଛିଟାଇ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଧୂପରେ ଧୂପନ କରି, ଈଶାନ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ; ଏମିତି ଭକ୍ତ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 103
तत्र भुक्त्वा महाभोगान् कल्पकोटिशतं नरः स्वदेहगन्धकुसुमैः पूरयञ्छिवमन्दिरम्
ସେଠାରେ ସେ ନର କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାଭୋଗ ଭୋଗି, ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସୁଗନ୍ଧ-କୁସୁମରେ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ପୂରଣ କରେ।
Verse 104
क्रमाद्गान्धर्वमासाद्य गन्धर्वैश् च सुपूजितः क्रमादागत्य लोके ऽस्मिन् राजा भवति वीर्यवान्
କ୍ରମେ ସେ ଗନ୍ଧର୍ବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜିତ ହୁଏ; ପରେ କ୍ରମେ ଏହି ଲୋକକୁ ଫେରି ଆସି ବୀର୍ୟବାନ୍ ଓ ପରାକ୍ରମୀ ରାଜା ହୁଏ।
Verse 105
आदिदेवो महादेवः प्रलयस्थितिकारकः सर्गश् च भुवनाधीशः शर्वव्यापी सदाशिवः शिवब्रह्मामृतं ग्राह्यं मोक्षसाधनम् उत्तमम्
ଆଦିଦେବ ମହାଦେବ ପ୍ରଳୟ ଓ ସ୍ଥିତିର କର୍ତ୍ତା; ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରେରଣା ମଧ୍ୟ ସେଇ—ଭୁବନାଧୀଶ, ଶର୍ବରୂପେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସଦାଶିବରୂପେ ନିତ୍ୟସ୍ଥିତ। ତେଣୁ ଶିବ-ବ୍ରହ୍ମାମୃତକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଅନ୍ତରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାହିଁ ମୋକ୍ଷର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସାଧନ।
Verse 106
व्यक्ताव्यक्तं सदा नित्यम् अचिन्त्यम् अर्चयेत् प्रभुम्
ଯେ ପ୍ରଭୁ ବ୍ୟକ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମଧ୍ୟ, ସଦା ବର୍ତ୍ତମାନ, ନିତ୍ୟ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ—ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।
Frequently Asked Questions
Nāgara, Drāviḍa, and Kesara are mentioned as valid forms of Rudrālaya construction, alongside prāsāda archetypes likened to Kailāsa, Mandara, Meru, Niṣadha, Himśaila, Nīlādri-śikhara, and Mahendraśaila.
It presents an escalating ladder: darśana (seeing) is meritorious; entry is 100×; touch and pradakṣiṇā are 100× beyond that; snāna is higher still, with abhiṣeka substances (water → milk → curd → honey → ghee → sugar-water) described as progressively more potent in phala.
By drawing and worshiping prescribed mandalas (lotus and ṣaḍ-asra), installing deities/principles, and performing japa and offerings, the practitioner symbolically integrates cosmic categories (prakṛti, guṇas, bhūtas, indriyas, buddhi/ahaṅkāra/ātman) and gains purification, ritual merit comparable to extensive Vedic rites, and readiness for liberation.
It concludes by urging worship of the Lord as vyakta–avyakta (manifest–unmanifest), nitya (eternal), and acintya (inconceivable), presenting this grasp of Shiva-tattva as the supreme mokṣa-sādhana.