Adhyaya 51

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनविन्यासोद्देशस्थानवर्णनं नाम पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच देवकूटे गिरौ मध्ये महाकूटे सुशोभने हेमवैडूर्यमाणिक्यनीलगोमेदकान्तिभिः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ଭୁବନବିନ୍ୟାସରେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମ ପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ଦେବକୂଟ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭାମୟ ମହାକୂଟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବୈଡୂର୍ଯ୍ୟ, ମାଣିକ୍ୟ, ନୀଳ ଓ ଗୋମେଦ ରତ୍ନକାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା।

Verse 2

तथान्यैर्मणिमुख्यैश् च निर्मिते निर्मले शुभे शाखाशतसहस्राढ्ये सर्वद्रुमविभूषिते

ତଥା ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାହା ନିର୍ମିତ—ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଭ; ଶତସହସ୍ର ଶାଖାରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 3

चम्पकाशोकपुंनागवकुलासनमण्डिते पारिजातकसम्पूर्णे नानापक्षिगणान्विते

ତାହା ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁଂନାଗ, ବକୁଳ ଓ ଆସନ ବୃକ୍ଷରେ ମଣ୍ଡିତ; ପାରିଜାତ ପୁଷ୍ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ନାନା ପକ୍ଷୀଗଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 4

नैकधातुशतैश्चित्रे विचित्रकुसुमाकुले नितम्बपुष्पसालम्बेन्-ऐकसत्त्वगणान्विते

ସେ ସ୍ଥାନ ଶତଶତ ଧାତୁର ବିଚିତ୍ର ରଙ୍ଗରେ ଚିତ୍ରିତ, ଅଦ୍ଭୁତ ବର୍ଣ୍ଣର କୁସୁମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ନିତମ୍ବବସ୍ତ୍ର ପରି ଝୁଲୁଥିବା ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ସେଠାରେ ପତି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଏକାଗ୍ର, ଏକଭାବୀ ଗଣସମୂହ ଭିଡ଼ କରିଥିଲେ।

Verse 5

विमलस्वादुपानीयेन्-ऐकप्रस्रवणैर्युते निर्झरैः कुसुमाकीर्णैर् अनेकैश् च विभूषिते

ସେ ସ୍ଥାନ ଅନେକ ନିର୍ଝରରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲା—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ନିର୍ମଳ ଏକମାତ୍ର ସ୍ରୋତରୁ ଉଦ୍ଭବିତ; ସେମାନଙ୍କ ଜଳ ପବିତ୍ର ଓ ମଧୁର, ଏବଂ କୁସୁମରେ ଆକୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନାନା ପ୍ରକାରେ ସେ ଧାମକୁ ଶୋଭାୟିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 6

पुष्पोडुपवहाभिश् च स्रवन्तीभिर् अलंकृते स्निग्धवर्णं महामूलम् अनेकस्कन्धपादपम्

ପୁଷ୍ପ ଓ ପଦ୍ମକଳିକା ବହନ କରୁଥିବା ପ୍ରବାହମାନ ସ୍ରବନ୍ତୀମାନେ ସେ ସ୍ଥାନକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ମହାବୃକ୍ଷ ଥିଲା—ସ୍ନିଗ୍ଧ ଦୀପ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର, ଗଭୀର ମୂଳବାନ, ଏବଂ ଅନେକ କାଣ୍ଡ-ଶାଖାରେ ବିସ୍ତୃତ—ଯେନ ସୃଷ୍ଟିମଣ୍ଡଳରେ ପତି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଧାର।

Verse 7

रम्यं ह्यविरलच्छायं दशयोजनमण्डलम् तत्र भूतवनं नाम नानाभूतगणालयम्

ସେ ରମ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ଅବିରଳ ଛାୟାରେ ଘନ ଥିଲା ଏବଂ ଦଶ ଯୋଜନ ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ‘ଭୂତବନ’ ନାମକ ଅରଣ୍ୟ ଥିଲା—ନାନାଭୂତ-ଗଣମାନଙ୍କ ଆଲୟ, ଯେମାନେ ପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଧୀନରେ ତାଙ୍କର ଗଣସେବକ।

Verse 8

महादेवस्य देवस्य शङ्करस्य महात्मनः दीप्तमायतनं तत्र महामणिविभूषितम्

ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର—ମହାଦେବଙ୍କ—ଦୀପ୍ତିମାନ ଆୟତନ ଥିଲା; ତାହା ମହାମଣିର ଅଲଙ୍କାରରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଭାବେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 9

हेमप्राकारसंयुक्तं मणितोरणमण्डितम् स्फाटिकैश् च विचित्रैश् च गोपुरैश् च समन्वितम्

ସେହି ଧାମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକାରରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ, ମଣିମୟ ତୋରଣରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ସ୍ଫଟିକ ରଚନା ଓ ଉଚ୍ଚ ଗୋପୁରରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।

Verse 10

सिंहासनैर्मणिमयैः शुभास्तरणसंयुतैः क्षितावितस्ततः सम्यक् शर्वेणाधिष्ठितैः शुभैः

ତାପରେ ଭୂମିରେ ରତ୍ନମୟ ସିଂହାସନଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ ଆବରଣ ସହ ସୁସଂଗଠିତ ଭାବେ ସଜାଯାଇଥିଲା—ସେହି ମଙ୍ଗଳାସନଗୁଡ଼ିକୁ ଶର୍ବ (ଶିବ) ସ୍ୱୟଂ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ।

Verse 11

अम्लानमालानिचितैर् नानावर्णैर् गृहोत्तमैः मण्डपैः सुविचित्रैस् तु स्फाटिकस्तम्भसंयुतैः

ବହୁବର୍ଣ୍ଣ ଅମ୍ଲାନ ମାଳାର ଢେର, ଉତ୍ତମ ଗୃହ, ଏବଂ ସ୍ଫଟିକ ସ୍ତମ୍ଭଯୁକ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚିତ୍ର ମଣ୍ଡପମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପବିତ୍ର ଧାମ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 12

संयुतं सर्वभूतेन्द्रैर् ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रपूजितैः वराहगजसिंहर्क्षशार्दूलकरभाननैः

ସେ ସର୍ବଭୂତେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମା-ଇନ୍ଦ୍ର-ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଏବଂ ବରାହ, ଗଜ, ସିଂହ, ଋକ୍ଷ, ଶାର୍ଦୂଳ ଓ କରଭ-ମୁଖଧାରୀ ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଥିଲେ।

Verse 13

गृध्रोलूकमुखैश्चान्यैर् मृगोष्ट्राजमुखैरपि प्रमथैर्विविधैः स्थूलैर् गिरिकूटोपमैः शुभैः

ଅନ୍ୟ ପ୍ରମଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—କେହି ଗୃଧ୍ର ଓ ଉଲୂକ-ମୁଖଧାରୀ, କେହି ମୃଗ, ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ଅଜ-ମୁଖଧାରୀ; ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ସ୍ଥୂଳଦେହୀ, ଶୁଭ ଏବଂ ଗିରିଶିଖର ସମ ଉଚ୍ଚ ଥିଲେ।

Verse 14

करालैर्हरिकेशैश् च रोमशैश् च महाभुजैः नानावर्णाकृतिधरैर् नानासंस्थानसंस्थितैः

ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର—ହରିତ-ପୀତ କେଶଧାରୀ, ରୋମଶ ଦେହବିଶିଷ୍ଟ ଓ ମହାବାହୁ। ନାନା ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ନାନା ପ୍ରକାର ସଂସ୍ଥାନ ଓ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ଥିତ (ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗଣ) ଥିଲେ।

Verse 15

दीप्तास्यैर् दीप्तचरितैर् नन्दीश्वरमुखैः शुभैः ब्रह्मेन्द्रविष्णुसंकाशैर् अणिमादिगुणान्वितैः

ସେମାନେ ଶୁଭ—ଦୀପ୍ତ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ, ଦୀପ୍ତ ଚରିତ୍ରବାନ, ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ। ବ୍ରହ୍ମା-ଇନ୍ଦ୍ର-ବିଷ୍ଣୁ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଣିମା ଆଦି ଯୋଗସିଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ—ପଶୁ (ଜୀବ) କୁ ପାଶ (ବନ୍ଧନ) ଅତିକ୍ରମ କରାଉଥିବା ପରମ ପତିଙ୍କ ସେବକ।

Verse 16

अशून्यममरैर्नित्यं महापरिषदैस् तथा तत्र भूतपतेर्देवाः पूजां नित्यं प्रयुञ्जते

ସେହି ପବିତ୍ର ଧାମ କେବେ ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ—ନିତ୍ୟ ଅମରମାନେ ଓ ମହାପରିଷଦ୍‌ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ସର୍ବଭୂତପତି ଭୂତପତିଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପୂଜା କରନ୍ତି।

Verse 17

झर्झरैः शङ्खपटहैर् भेरीडिण्डिमगोमुखैः ललितावसितोद्गीतैर् वृत्तवल्गितगर्जितैः

ଝର୍ଝର, ଶଙ୍ଖ, ପଟହ, ଭେରୀ, ଡିଣ୍ଡିମ ଓ ଗୋମୁଖ ନାଦ ସହ; ଲଲିତ ଲୟରେ ଉଠି ମୃଦୁ ଭାବେ ଅବସିତ ହେଉଥିବା ଗୀତ, ତାଳବଦ୍ଧ ଭାଲ୍ଗିତ ଓ ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନାରେ—ପଶୁଙ୍କ ପାଶ ଶିଥିଲ କରୁଥିବା ପତି-ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ମଙ୍ଗଳ ଉତ୍ସବଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।

Verse 18

पूजितो वै महादेवः प्रमथैः प्रमथेश्वरः सिद्धर्षिदेवगन्धर्वैर् ब्रह्मणा च महात्मना

ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରମଥେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରମଥମାନେ ପୂଜିଲେ; ସିଦ୍ଧ, ଋଷି, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ। ଏଭଳି ସର୍ବ ପ୍ରକାର ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୂଜ୍ୟ ପତି ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।

Verse 19

उपेन्द्रप्रमुखैश्चान्यैः पूजितस्तत्र शंकरः विभक्तचारुशिखरं यत्र तच्छङ्खवर्चसम्

ସେଠାରେ ଉପେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବିଭକ୍ତ ଶିଖରଯୁକ୍ତ ‘ଶଙ୍ଖବର୍ଚ୍ଚସ’ ପବିତ୍ର ଧାମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେଠାରେ ଦେବଗଣ ବନ୍ଧିତ ପଶୁଜୀବଙ୍କ ପାଶ ଛେଦକ ପଶୁପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 20

कैलास कैलासो यक्षराजस्य कुबेरस्य महात्मनः निवासः कोटियक्षाणां तथान्येषां महात्मनाम्

ସେଇ କୈଲାସ—ପର୍ବତରାଜ କୈଲାସ—ମହାତ୍ମା ଯକ୍ଷରାଜ କୁବେରଙ୍କ ନିବାସ। ସେଠାରେ କୋଟି କୋଟି ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ୍ ଜନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବାସସ୍ଥାନ ଅଛି।

Verse 21

तत्रापि देवदेवस्य भवस्यायतनं महत् तस्मिन्नायतने सोमः सदास्ते सगणो हरः

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେବଦେବ ଭବଙ୍କର ବିଶାଳ ଆୟତନ (ମନ୍ଦିର) ଅଛି। ସେଇ ପବିତ୍ର ଆୟତନରେ ସୋମ ସଦା ବିରାଜମାନ, ଏବଂ ହର ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ନିରନ୍ତର ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 22

यत्र मन्दाकिनी नाम नलिनी विपुलोदका सुवर्णमणिसोपाना कुबेरशिखरे शुभे

ଯେଉଁଠାରେ କୁବେରଙ୍କ ଶୁଭ ଶିଖରରେ ‘ମନ୍ଦାକିନୀ’ ନାମକ କମଳିନୀ ସରୋବର ଅଛି—ବିପୁଳ ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ—ଏବଂ ତାହାର ତଟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିର ସୋପାନ ନିର୍ମିତ।

Verse 23

जांबूनदमयैः पद्मैर् गन्धस्पर्शगुणान्वितैः नीलवैडूर्यपत्रैश् च गन्धोपेतैर्महोत्पलैः

ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପଦ୍ମ—ସୁଗନ୍ଧ ଓ ସୁକୋମଳ ସ୍ପର୍ଶଗୁଣଯୁକ୍ତ—ଏବଂ ନୀଳ ବୈଡୂର୍ଯ୍ୟ ରତ୍ନସଦୃଶ ପତ୍ରଯୁକ୍ତ, ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମହୋତ୍ପଳମାନେ (ସେଠାକୁ ଶୋଭାୟିତ କରନ୍ତି)।

Verse 24

तथा कुमुदषण्डैश् च महापद्मैर् अलंकृता यक्षगन्धर्वनारीभिर् अप्सरोभिश् च सेविता

ସେହିପରି ତାହା କୁମୁଦ-ଗୁଚ୍ଛ ଓ ମହାପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା ଏବଂ ଯକ୍ଷ-ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରୀମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ତାହାକୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।

Verse 25

देवदानवगन्धर्वैर् यक्षराक्षसकिन्नरैः उपस्पृष्टजला पुण्या नदी मन्दाकिनी शुभा

ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଜଳଯୁକ୍ତ ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ; ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁକୁ ପତି—ଶିବ—ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତିପଥେ ଶୁଦ୍ଧ କରେ।

Verse 26

तस्याश्चोत्तरपार्श्वे तु भवस्यायतनं शुभम् वैडूर्यमणिसम्पन्नं तत्रास्ते शङ्करो ऽव्ययः

ତାହାର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭବଙ୍କ ଶୁଭ ଆୟତନ ଅଛି, ଯାହା ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିରେ ସମ୍ପନ୍ନ; ସେଠାରେ ଅବ୍ୟୟ ଶଙ୍କର ବିରାଜନ୍ତି—ଜଗତର ଉଦୟ-ଲୟରେ ମଧ୍ୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ପତି।

Verse 27

द्विजाः कनकनन्दायास् तीरे वै प्राचि दक्षिणे वनं द्विजसहस्राढ्यं मृगपक्षिसमाकुलम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କନକନନ୍ଦା ନଦୀର ତଟରେ—ପୂର୍ବଦିଗରେ, ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ—ଏକ ବନ ଥିଲା; ସେହି ବନ ହଜାର ଦ୍ୱିଜରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ମୃଗ-ପକ୍ଷୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 28

तत्रापि सगणः साम्बः क्रीडते ऽद्रिसमे गृहे नन्दायाः पश्चिमे तीरे किंचिद् वै दक्षिणाश्रिते

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ବ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ପର୍ବତସଦୃଶ ଗୃହରେ କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି; ନନ୍ଦା ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ ତଟରେ, କିଛି ଦକ୍ଷିଣକୁ ଅବସ୍ଥିତ। ସେହି ପୁଣ୍ୟ ପରିସରରେ ଗଣସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ଏବଂ ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁ ପତି—ଶିବ—ପଥକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ।

Verse 29

पुरं रुद्रपुरी नाम नानाप्रासादसंकुलम् तत्रापि शतधा कृत्वा ह्य् आत्मानं चाम्बया सह

ରୁଦ୍ରପୁରୀ ନାମରେ ଗୋଟିଏ ପୁର ଥିଲା, ନାନା ପ୍ରାସାଦରେ ସଂକୁଳ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ଶିବ ଅମ୍ବା (ଶକ୍ତି) ସହିତ ନିଜ ରୂପକୁ ଶତଧା କଲେ।

Verse 30

क्रीडते सगणः साम्बस् तच्छिवालयम् उच्यते एवं शतसहस्राणि शर्वस्यायतनानि तु

ଯେଉଁଠାରେ ସାମ୍ବ—ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଶିବ—ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି, ସେଇ ସ୍ଥାନ ‘ଶିବାଳୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆୟତନ ଶତସହସ୍ର ଅଛି।

Verse 31

प्रतिद्वीपे मुनिश्रेष्ठाः पर्वतेषु वनेषु च नदीनदतटाकानां तीरेष्वर्णवसंधिषु

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପରେ—ପର୍ବତରେ, ବନରେ, ନଦୀ-ନଦ ଓ ତଟାକମାନଙ୍କ ତୀରରେ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର-ସନ୍ଧିସ୍ଥଳରେ—ଋଷିମାନେ ବସନ୍ତି। ସେମାନେ ଏମିତି ପବିତ୍ର ପୀଠ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ପଶୁ (ବଦ୍ଧ ଜୀବ) ପତି ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ନେତୃତ୍ୱ ପାଏ।