Adhyaya 36
Purva BhagaAdhyaya 3680 Verses

Adhyaya 36

क्षुपस्य विष्णुदर्शनं, वैष्णवस्तोत्रं, दधीचविवादः, स्थानेश्वरतीर्थमाहात्म्यं

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କଥା ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି—କ୍ଷୁପ ରାଜା ପୂଜାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ-ଭୂମି ସହିତ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ କରେ। ରାଜା ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ରୂପେ ସ୍ତୁତି କରି ସୃଷ୍ଟିତତ୍ତ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ (ମହାନ୍, ତନ୍ମାତ୍ରା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ) ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ବିରାଟ୍-ଶରୀର ଭାବନା ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ; ଫଳଶ୍ରୁତି ସହିତ ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ସ୍ତୋତ୍ର ‘ସର୍ବପାପପ୍ରଣାଶନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ପରେ କ୍ଷୁପ ଦଧୀଚ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଅବଧ୍ୟତ୍ୱ କହି ଯୁଦ୍ଧବିଜୟ ଚାହେ; ବିଷ୍ଣୁ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଅଭୟତ୍ୱ କହି ରାଜାକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି, ତଥାପି ପ୍ରୟାସ କରିବାକୁ କହନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ବିପ୍ରରୂପେ ଦଧୀଚାଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ବର ମାଗନ୍ତି; ଦଧୀଚ ସର୍ବଜ୍ଞତାରେ ଆଗମନ ଜାଣି ନିର୍ଭୟତ୍ୱ ପ୍ରତିପାଦନ କରନ୍ତି। ଦଧୀଚ ପ୍ରଭାବରେ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ଆଦି ଅସ୍ତ୍ର ନିଷ୍ଫଳ; ଦେବସହାୟ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବହୁରୂପ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ। ଦଧୀଚ ବିଶ୍ୱରୂପ-ମାୟା ତ୍ୟାଗ ଉପଦେଶ ଦେଇ ନିଜ ଦେହରେ ଦେବ-ରୁଦ୍ର-କୋଟିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଫେରନ୍ତି। କ୍ଷୁପ କ୍ଷମା ଚାହେ; ଦଧୀଚ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞ-ବିନାଶ ସୂଚନା ସହ ଶାପ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣବଳ ମହିମା କହନ୍ତି। ଶେଷରେ ସ୍ଥାନେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ—ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ, ଅପମୃତ୍ୟୁଜୟ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକଗମନ—ଫଳଶ୍ରୁତି ସହ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Shlokas

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे क्षुपाबिधनृपपराभववर्णनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः नन्द्युवाच पूजया तस्य संतुष्टो भगवान्पुरुषोत्तमः श्रीभूमिसहितः श्रीमाञ् शङ्खचक्रगदाधरः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘କ୍ଷୁପ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ପରାଭବ ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ନନ୍ଦୀ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ପୂଜାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଶ୍ରୀ-ଭୂମି ସହିତ ଶ୍ରୀମାନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନ, ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 2

किरीटी पद्महस्तश् च सर्वाभरणभूषितः पीतांबरश् च भगवान् देवैर्दैत्यैश् च संवृतः

ମୁକୁଟଧାରୀ, ପଦ୍ମହସ୍ତ, ସମସ୍ତ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ ଭଗବାନ ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 3

प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः दिव्येन दर्शनेनैव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम्

ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ପ୍ରଦାନ କଲେ; ସେହି ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 4

तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः प्रणम्य गरुडध्वजम् त्वमादिस्त्वमनादिश् च प्रकृतिस्त्वं जनार्दनः

ଗରୁଡଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟରେ ସ୍ତୁତି କଲା—“ତୁମେ ଆଦି, ତୁମେ ଅନାଦି; ହେ ଜନାର୍ଦନ, ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରକୃତି।”

Verse 5

पुरुषस्त्वं जगन्नाथो विष्णुर्विश्वेश्वरो भवान् यो ऽयं ब्रह्मासि पुरुषो विश्वमूर्तिः पितामहः

ତୁମେ ହିଁ ପୁରୁଷ, ଜଗନ୍ନାଥ; ତୁମେ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର। ଏବଂ ତୁମେ ହିଁ ସେହି ବ୍ରହ୍ମା—ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ପିତାମହ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 6

तत्त्वमाद्यं भवानेव परं ज्योतिर्जनार्दन परमात्मा परं धाम श्रीपते भूपते प्रभो

ତୁମେ ହିଁ ଆଦ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ, ତୁମେ ହିଁ ପରମ ଜ୍ୟୋତି। ହେ ଜନାର୍ଦନ, ତୁମେ ପରମାତ୍ମା ଓ ପରମ ଧାମ—ହେ ଶ୍ରୀପତି, ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଭୂପତି, ପ୍ରଭୋ।

Verse 7

त्वत्क्रोधसंभवो रुद्रस् तमसा च समावृतः त्वत्प्रसादाज्जगद्धाता रजसा च पितामहः

ତୁମ କ୍ରୋଧରୁ ରୁଦ୍ର ଉଦ୍ଭବିଲେ, ତମୋଗୁଣେ ଆବୃତ; ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ଜଗଦ୍ଧାତା ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ରଜୋଗୁଣଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ହେ ପତି, ଗୁଣଲୀଳାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ତୁମ ଅଧୀନ।

Verse 8

त्वत्प्रसादात्स्वयं विष्णुः सत्त्वेन पुरुषोत्तमः कालमूर्ते हरे विष्णो नारायण जगन्मय

ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ହୁଅନ୍ତି। ହେ କାଳମୂର୍ତ୍ତେ, ହେ ହରି-ବିଷ୍ଣୁ, ହେ ନାରାୟଣ, ଜଗନ୍ମୟ—ଏ ସବୁ ପତି-ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ।

Verse 9

महांस् तथा च भूतादिस् तन्मात्राणीन्द्रियाणि च त्वयैवाधिष्ठितान्येव विश्वमूर्ते महेश्वर

ହେ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ମହେଶ୍ୱର! ମହତ୍, ଭୂତାଦି, ତନ୍ମାତ୍ରା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ—ଏ ସବୁ ତୁମେ ହିଁ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛ; ତୁମେ ହିଁ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଅଧିପତି।

Verse 10

महादेव जगन्नाथ पितामह जगद्गुरो प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर

ହେ ମହାଦେବ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ହେ ପିତାମହ, ହେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ—ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ। ହେ ଦେବଦେବେଶ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର—କୃପା କରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 11

प्रसीद त्वं जगन्नाथ शरण्यं शरणं गतः वैकुण्ठ शौरे सर्वज्ञ वासुदेव महाभुज

ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ। ଶରଣ୍ୟ ତୁମ ଶରଣକୁ ମୁଁ ଶରଣାଗତ। ହେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ହେ ଶୌରି, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ ମହାବାହୁ ବାସୁଦେବ—ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 12

संकर्षण महाभाग प्रद्युम्न पुरुषोत्तम अनिरुद्ध महाविष्णो सदा विष्णो नमो ऽस्तु ते

ହେ ସଂକର୍ଷଣ, ହେ ମହାଭାଗ; ହେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ; ହେ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ହେ ମହାବିଷ୍ଣୁ, ହେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 13

विष्णो तवासनं दिव्यम् अव्यक्तं मध्यतो विभुः सहस्रफणसंयुक्तस् तमोमूर्तिर्धराधरः

ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଆସନ ଅବ୍ୟକ୍ତ; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ଅବସ୍ଥିତ—ସହସ୍ର ଫଣାଯୁକ୍ତ, ତମୋମୂର୍ତ୍ତି, ଧରାଧର।

Verse 14

अधश् च धर्मो देवेश ज्ञानं वैराग्यमेव च ऐश्वर्यमासनस्यास्य पादरूपेण सुव्रत

ହେ ଦେବେଶ, ତଳେ ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ—ଏହି ପବିତ୍ର ଆସନର ପାଦରୂପ, ହେ ସୁବ୍ରତ।

Verse 15

सप्तपातालपादस्त्वं धराजघनमेव च वासांसि सागराः सप्त दिशश्चैव महाभुजाः

ତୁମ ପାଦ ସପ୍ତ ପାତାଳ; ଧରାର ଘନଭାଗ ତୁମ ଦେହ। ସପ୍ତ ସାଗର ତୁମ ବସନ, ଏବଂ ସପ୍ତ ଦିଗ ତୁମ ମହାବାହୁ।

Verse 16

द्यौर्मूर्धा ते विभो नाभिः खं वायुर्नासिकां गतः नेत्रे सोमश् च सूर्यश् च केशा वै पुष्करादयः

ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୋ! ଦ୍ୟୌଲୋକ ତୁମ ମସ୍ତକ, ଆକାଶ ତୁମ ନାଭି, ଓ ବାୟୁ ତୁମ ନାସିକାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଦୁଇ ନେତ୍ର, ଏବଂ ପୁଷ୍କରାଦି ପଦ୍ମଜ ଗଣ ତୁମ କେଶ—ଏହି ବିଶ୍ୱ ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଦେହ।

Verse 17

नक्षत्रतारका द्यौश् च ग्रैवेयकविभूषणम् कथं स्तोष्यामि देवेशं पूज्यश् च पुरुषोत्तमः

ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳ ସହିତ ଆକାଶ ତାଙ୍କର କଣ୍ଠାଭୂଷଣ ପରି ଅଲଙ୍କାର। ଦେବେଶ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ—ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ସଦା ପୂଜ୍ୟ—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ଯଥେଷ୍ଟ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବି?

Verse 18

श्रद्धया च कृतं दिव्यं यच् छ्रुतं यच्च कीर्तितम् यदिष्टं तत्क्षमस्वेश नारायण नमो ऽस्तु ते

ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରାଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ କର୍ମ, ଯାହା ଶୁଣାଗଲା ଓ ଯାହା କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା—ଏଥିରେ କିଛି ଅନୁଚିତ ଥାଇଥିଲେ, ହେ ଈଶ, କ୍ଷମା କର। ହେ ନାରାୟଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 19

शैलादिरुवाच इदं तु वैष्णवं स्तोत्रं सर्वपापप्रणाशनम् यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षुपेण परिकीर्तितम्

ଶୈଲାଦି କହିଲେ—ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ସ୍ତୋତ୍ର; ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ। ଯେ ଏହା ପଢ଼େ, କିମ୍ବା ବିଧିପୂର୍ବକ ଗାଇଲେ ଶୁଣେ, ସେ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 20

श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या विष्णुलोकं स गच्छति

କିମ୍ବା ଭକ୍ତିରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ଏହା ଶୁଣାଇଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 21

सम्पूज्य चैवं त्रिदशेश्वराद्यैः स्तुत्वा स्तुतं देवमजेयमीशम् विज्ञापयामास निरीक्ष्य भक्त्या जनार्दनाय प्रणिपत्य मूर्ध्ना

ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂଜନ କରି, ସ୍ତୁତ୍ୟ ଓ ଅଜେୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସେ ଭକ୍ତିରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି ନିବେଦନ କଲା।

Verse 22

राजोवाच भगवन्ब्राह्मणः कश्चिद् दधीच इति विश्रुतः धर्मवेत्ता विनीतात्मा सखा मम पुराभवत्

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ‘ଦଧୀଚି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଧର୍ମବେତ୍ତା ଓ ବିନୀତାତ୍ମା; ପୂର୍ବେ ସେ ମୋର ସଖା ଥିଲେ।

Verse 23

अवध्यः सर्वदा सर्वैः शङ्करार्चनतत्परः सावज्ञं वामपादेन स मां मूर्ध्नि सदस्यथ

ସେ ସର୍ବଦା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବଧ୍ୟ, କାରଣ ସେ ଶଙ୍କରାର୍ଚ୍ଚନରେ ତତ୍ପର। ତଥାପି ଅବଜ୍ଞାରେ ସେ ବାମ ପାଦରେ ମୋ ମସ୍ତକ ଉପରେ ଚାପିଦେଲେ।

Verse 24

ताडयामास देवेश विष्णो विश्वजगत्पते उवाच च मदाविष्टो न बिभेमीति सर्वतः

ତାପରେ ଦେବେଶ ଵିଶ୍ୱଜଗତ୍ପତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଡ଼ନ କଲେ। ଏବଂ ମଦରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ସର୍ବଦିଗରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଭୟ କରେନି।”

Verse 25

जेतुमिच्छामि तं विप्रं दधीचं जगदीश्वर यथा हितं तथा कर्तुं त्वमर्हसि जनार्दन

ହେ ଜଗଦୀଶ୍ୱର! ମୁଁ ସେଇ ଦଧୀଚି ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ହେ ଜନାର୍ଦନ! ଯାହା ସତ୍ୟରେ ହିତକର, ସେପରି କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ କେବଳ ଆପଣ ହିଁ।

Verse 26

शैलादिरुवाच ज्ञात्वा सो ऽपि दधीचस्य ह्य् अवध्यत्वं महात्मनः सस्मार च महेशस्य प्रभावमतुलं हरिः

ଶୈଲାଦି କହିଲେ—ମହାତ୍ମା ଦଧୀଚିଙ୍କ ଅବଧ୍ୟତା ଜାଣି ହରି ମଧ୍ୟ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅତୁଳ ପ୍ରଭାବ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 27

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह ब्रह्मणः क्षुतसंभवम् विप्राणां नास्ति राजेन्द्र भयमेत्य महेश्वरम्

ଏଭଳି ସ୍ମରି ହରି କହିଲେ—“ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କ୍ଷୁଧାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ଭୟ। ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୟ ନାହିଁ; ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ଯାଅ।”

Verse 28

विशेषाद्रुद्रभक्तानाम् अभयं सर्वदा नृप नीचानामपि सर्वत्र दधीचस्यास्य किं पुनः

ହେ ନୃପ, ରୁଦ୍ରଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷଭାବେ ସଦା ଅଭୟ ମିଳେ। ସର୍ବତ୍ର ନୀଚମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା ଥାଏ, ତେବେ ଦଧୀଚିଙ୍କୁ କେତେ ଅଧିକ!

Verse 29

तस्मात्तव महाभाग विजयो नास्ति भूपते दुःखं करोमि विप्रस्य शापार्थं ससुरस्य मे

ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ ଭୂପତି, ତୁମର ବିଜୟ ନାହିଁ। ମୋ ସସୁର ବିପ୍ରଙ୍କ ଶାପ ଫଳିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି।

Verse 30

भविता तस्य शापेन दक्षयज्ञे सुरैः समम् विनाशो मम राजेन्द्र पुनरुत्थानमेव च

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ଶାପରେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ମୋର ବିନାଶ ହେବ; ପୁଣି ପୁନରୁତ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ହେବ।

Verse 31

तस्मात्समेत्य विप्रेन्द्रं सर्वयत्नेन भूपते करोमि यत्नं राजेन्द्र दधीचविजयाय ते

ଏହେତୁ, ହେ ଭୂପତେ! ସର୍ବଯତ୍ନରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମୀପ କରି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଦଧୀଚିଙ୍କ ସହାୟବଳରେ ତୁମ ବିଜୟ ପାଇଁ ମୁଁ ଯତ୍ନ କରିବି।

Verse 32

शैलादिरुवाच श्रुत्वा वाक्यं क्षुपः प्राह तथास्त्विति जनार्दनम् भगवानपि विप्रस्य दधीचस्याश्रमं ययौ

ଶୈଲାଦି କହିଲେ—ବାକ୍ୟ ଶୁଣି କ୍ଷୁପ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲା। ପରେ ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ଦଧୀଚି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 33

आस्थाय रूपं विप्रस्य भगवान् भक्तवत्सलः दधीचमाह ब्रह्मर्षिम् अभिवन्द्य जगद्गुरुः

ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭଗବାନ ବିପ୍ରରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 34

श्रीभगवानुवाच भोभो दधीच ब्रह्मर्षे भवार्चनरताव्यय वरमेकं वृणे त्वत्तस् तं भवान्दातुमर्हति

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଦଧୀଚ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ! ହେ ଅବ୍ୟୟ, ଭବ (ଶିବ) ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ—ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଗୋଟିଏ ବର ଚାହୁଁଛି; କୃପାକରି ତାହା ଦିଅ।

Verse 35

याचितो देवदेवेन दधीचः प्राह विष्णुना ज्ञातं तवेप्सितं सर्वं न बिभेमि तवाप्यहम्

ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ଯାଚନା କରିବାରେ ଦଧୀଚି କହିଲେ—“ତୁମ ଇଚ୍ଛା ସବୁ ମୋତେ ଜଣା; ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରେନି।”

Verse 36

भवान् विप्रस्य रूपेण आगतो ऽसि जनार्दन भूतं भविष्यं देवेश वर्तमानं जनार्दन

ହେ ଜନାର୍ଦନ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ହେ ଦେବେଶ ଜନାର୍ଦନ, ଭୂତ‑ଭବିଷ୍ୟତ‑ବର୍ତ୍ତମାନ ସବୁ ତୁମେ ଜାଣ।

Verse 37

ज्ञातं प्रसादाद्रुद्रस्य द्विजत्वं त्यज सुव्रत आराधितो ऽसि देवेश क्षुपेण मधुसूदन

ରୁଦ୍ରପ୍ରସାଦରୁ ଜଣାଗଲା—ହେ ସୁବ୍ରତ, ‘ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ’ର ଅଭିମାନ ତ୍ୟାଗ କର। ହେ ଦେବେଶ ମଧୁସୂଦନ, ଏହି ଛୋଟ ଅର୍ପଣରେ ତୁମେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ଆରାଧନା କରିଛ।

Verse 38

जाने तवैनां भगवन् भक्तवत्सलतां हरे स्थाने तवैषा भगवन् भक्तवात्सल्यता हरे

ହେ ଭଗବନ, ହେ ହର, ମୁଁ ଜାଣେ—ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ବତ୍ସଳତା ହିଁ ତୁମ ସ୍ୱଭାବ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଭକ୍ତ‑ବାତ୍ସଲ୍ୟ କେବଳ ତୁମଠାରେ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 39

अस्ति चेद्भगवन् भीतिर् भवार्चनरतस्य मे वक्तुमर्हसि यत्नेन वरदांबुजलोचन

ହେ ଭଗବନ, ଭବ (ଶିବ) ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ ମୋର ଯଦି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ଭୟ ରହିଥାଏ, ତେବେ ହେ ବରଦ କମଳନେତ୍ର, ଯତ୍ନକରି ମୋତେ କହ।

Verse 40

वदामि न मृषा तस्मान् न बिभेमि जनार्दन न बिभेमि जगत्यस्मिन् देवदैत्यद्विजादपि

ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହେନି; ତେଣୁ ହେ ଜନାର୍ଦନ, ମୁଁ ଭୟ କରେନି। ଏହି ଜଗତରେ ମୁଁ ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରେନି।

Verse 41

नन्द्युवाच श्रुत्वा वाक्यं दधीचस्य तदास्थाय जनार्दनः स्वरूपं सस्मितं प्राह संत्यज्य द्विजतां क्षणात्

ନନ୍ଦୀ କହିଲେ—ଦଧୀଚିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଦ୍ୱିଜବେଶ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶ କରି ସ୍ମିତସହ କଥା କହିଲେ।

Verse 42

श्रीभगवानुवाच भयं दधीच सर्वत्र नास्त्येव तव सुव्रत भवार्चनरतो यस्माद् भवान् सर्वज्ञ एव च

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଦଧୀଚି, ହେ ସୁବ୍ରତ! ତୋ ପାଇଁ ସର୍ବତ୍ର ଭୟ ନାହିଁ; କାରଣ ତୁ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ, ତେଣୁ ତୁ ସତ୍ୟେ ସର୍ବଜ୍ଞ।

Verse 43

बिभेमीति सकृद्वक्तुं त्वमर्हसि नमस्तव नियोगान्मम विप्रेन्द्र क्षुपं प्रति सदस्यथ

ତୁ ମାତ୍ର ଏକଥର ‘ମୁଁ ଭୟ କରୁଛି’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ତୋତେ ନମସ୍କାର। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ମୋ ନିୟୋଗରେ ଏଠାରେ ଏହି ଝାଡ଼ ପ୍ରତି ମୁହଁ କରି ବସ।

Verse 44

एवं श्रुत्वापि तद्वाक्यं सान्त्वं विष्णोर्महामुनिः न बिभेमीति तं प्राह दधीचो देवसत्तमम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ୱନାବାକ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାମୁନି ଦଧୀଚି ଦେବସତ୍ତମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଭୟ କରେନି।”

Verse 45

प्रभावाद्देवदेवस्य शंभोः साक्षात्पिनाकिनः शर्वस्य शङ्करस्यास्य सर्वज्ञस्य महामुनिः

ଦେବଦେବ ଶମ୍ଭୁ—ସାକ୍ଷାତ୍ ପିନାକଧାରୀ ଶର୍ବ, ଶଙ୍କର, ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁ—ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାବରୁ ମହାମୁନି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଲେ।

Verse 46

ततस्तस्य मुनेः श्रुत्वा वचनं कुपितो हरिः चक्रमुद्यम्य भगवान् दिधक्षुर्मुनिसत्तमम्

ତେବେ ସେଇ ମୁନିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ହରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଚକ୍ର ଉଠାଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 47

अभवत्कुण्ठिताग्रं हि विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् प्रभावाद्धि दधीचस्य क्षुपस्यैव हि संनिधौ

ଦଧୀଚିଙ୍କ ମହାତେଜ ପ୍ରଭାବରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରର ଧାର କୁଣ୍ଠିତ ହେଲା; କଣ୍ଟକୀ ଝାଡ଼ ପାଖେ ତଳୱାର ମନ୍ଦ ହେବା ପରି।

Verse 48

दृष्ट्वा तत्कुण्ठिताग्रं हि चक्रं चक्रिणमाह सः दधीचः सस्मितं साक्षात् सदसद्व्यक्तिकारणम्

ଚକ୍ରର କୁଣ୍ଠିତ ଧାର ଦେଖି ଦଧୀଚି ହସି ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ—ଆପଣ ସତ୍-ଅସତ୍ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ-ବ୍ୟକ୍ତର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାରଣ।

Verse 49

भगवन् भवता लब्धं पुरातीव सुदारुणम् सुदर्शनमिति ख्यातं चक्रं विष्णो प्रयत्नतः

ହେ ଭଗବନ୍! ଆପଣ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ପୂର୍ବେ ଅତି ପୁରାତନ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 50

भवस्यैतच्छुभं चक्रं न जिघांसति मामिह ब्रह्मास्त्राद्यैस्तथान्यैर्हि प्रयत्नं कर्तुमर्हसि

ହେ ହରି! ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଚକ୍ର ଏଠାରେ ମୋତେ ବଧ କରିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଆଦି ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାସ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ।

Verse 51

शैलादिरुवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दृष्ट्वा निर्वीर्यमायुधम् ससर्ज च पुनस्तस्मै सर्वास्त्राणि समन्ततः

ଶୈଲାଦି କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଏବଂ ଆୟୁଧ ନିର୍ବଳ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ସେ ପୁଣି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ସର୍ବାସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲା।

Verse 52

चक्रुर्देवास्ततस्तस्य विष्णोः साहाय्यमव्ययाः द्विजेनैकेन योद्धुं हि प्रवृत्तस्य महाबलाः

ତେବେ ଦେବମାନେ—ଅବ୍ୟୟ ଦିବ୍ୟପଦରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାବଳୀ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଲେ; କାରଣ ସେ ଏକମାତ୍ର ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱିଜ ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 53

कुशमुष्टिं तदादाय दधीचः संस्मरन्भवम् ससर्ज सर्वदेवेभ्यो वज्रास्थिः सर्वतो वशी

ତେବେ ଦଧୀଚି କୁଶର ମୁଷ୍ଟି ଧରି ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ସର୍ବତୋବଶୀ ସେ ଋଷି ଦେବମାନଙ୍କୁ ବଜ୍ରସମ ନିଜ ଅସ୍ଥି ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 54

दिव्यं त्रिशूलम् अभवत् कालाग्निसदृशप्रभम् दग्धुं देवान्मतिं चक्रे युगान्ताग्निरिवापरः

କାଳାଗ୍ନି ସଦୃଶ ପ୍ରଭାବାନ ଏକ ଦିବ୍ୟ ତ୍ରିଶୂଳ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନି ପରି ଏହା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲା।

Verse 55

इन्द्रनारायणाद्यैश् च देवैस्त्यक्तानि यानि तु आयुधानि समस्तानि प्रणेमुस् त्रिशिखं मुने

ହେ ମୁନେ! ଇନ୍ଦ୍ର, ନାରାୟଣ ଆଦି ଦେବମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଆୟୁଧ ସେଇ ତ୍ରିଶିଖ (ତ୍ରିଶୂଳ)କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 56

देवाश् च दुद्रुवुः सर्वे ध्वस्तवीर्या द्विजोत्तम ससर्ज भगवान् विष्णुः स्वदेहात्पुरुषोत्तमः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସମସ୍ତ ଦେବତା ବୀର୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଳାଇଲେ। ତେବେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକଟିକରଣ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 57

आत्मनः सदृशान् दिव्यांल् लक्षलक्षायुतान् गणान् तानि सर्वाणि सहसा ददाह मुनिसत्तमः

ନିଜ ସଦୃଶ ରୂପରେ ଗଢ଼ା ଦିବ୍ୟ ଗଣମାନେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିଲେ; ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହସା ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦହି ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।

Verse 58

ततो विस्मयनार्थाय विश्वमूर्तिरभूद्धरिः तस्य देहे हरेः साक्षाद् अपश्यद्द्विजसत्तमः

ତାପରେ ବିସ୍ମୟ ଓ ବୋଧ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ହରି ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେହି ହରିଙ୍କ ଦେହରେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଲେ।

Verse 59

दधीचो भगवान्विप्रः देवतानां गणान् पृथक् रुद्राणां कोटयश्चैव गणानां कोटयस्तदा

ତେବେ ଭଗବାନ ବିପ୍ର ଦଧୀଚି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗଣକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଗଣନା କଲେ; ଏବଂ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ କୋଟି କୋଟି, ଶିବଗଣମାନଙ୍କ କୋଟି କୋଟି ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 60

अण्डानां कोटयश्चैव विश्वमूर्तेस्तनौ तदा दृष्ट्वैतदखिलं तत्र च्यावनिर् विस्मितं तदा

ତେବେ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଦେହରେ ଅଣ୍ଡରୂପ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କ କୋଟି କୋଟି ସଂଖ୍ୟା ଦେଖି—ସେଠାରେ ହିଁ ସମଗ୍ର ଜଗତର ପ୍ରକଟତା ଅବଲୋକନ କରି—ଚ୍ୟାବନ ସେହି ଦର୍ଶନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 61

विष्णुमाह जगन्नाथं जगन्मयमजं विभुम् अंभसाभ्युक्ष्य तं विष्णुं विश्वरूपं महामुनिः

ଜଳରେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷ୍ୟ କରି ମହାମୁନି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଜଗନ୍ମୟ, ଅଜ ଓ ବିଭୁ, ବିଶ୍ୱରୂପ ବିଷ୍ଣୁ!

Verse 62

मायां त्यज महाबाहो प्रतिभासा विचारतः विज्ञानानां सहस्राणि दुर्विज्ञेयानि माधव

ହେ ମହାବାହୋ ମାଧବ, ମାୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କର। ପ୍ରତିଭାସର ବିଚାର କଲେ ମଧ୍ୟ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ବିଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟରେ ଦୁର୍ବିଜ୍ଞେୟ ହୁଏ।

Verse 63

मयि पश्य जगत् सर्वं त्वया सार्धम् अनिन्दित ब्रह्माणं च तथा रुद्रं दिव्यां दृष्टिं ददामि ते

ହେ ଅନିନ୍ଦିତ, ମୋ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍—ତୁମ ସହିତ—ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି।

Verse 64

इत्युक्त्वा दर्शयामास स्वतनौ निखिलं मुनिः तं प्राह च हरिं देवं सर्वदेवभवोद्भवम्

ଏହିପରି କହି ମୁନି ନିଜ ଦେହରେ ସମଗ୍ର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶାଇଲେ। ପରେ ସେ ହରି ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବଭାବର ଉଦ୍ଭବ।

Verse 65

मायया ह्यनया किं वा मन्त्रशक्त्याथ वा प्रभो वस्तुशक्त्याथ वा विष्णो ध्यानशक्त्याथ वा पुनः

ହେ ପ୍ରଭୋ ବିଷ୍ଣୋ, ଏହା କି ଏହି ମାୟାଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ବସ୍ତୁଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା, ଅଥବା ପୁନଃ ଧ୍ୟାନଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା?

Verse 66

त्यक्त्वा मायामिमां तस्माद् योद्धुमर्हसि यत्नतः एवं तस्य वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा माहात्म्यमद्भुतम्

ଏହେତୁ ଏହି ମାୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ। ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଏବଂ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି ସେ ଅନ୍ତରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 67

देवाश् च दुद्रुवुर्भूयो देवं नारायणं च तम् वारयामास निश्चेष्टं पद्मयोनिर्जगद्गुरुः

ଦେବମାନେ ପୁଣି ଆତୁରତାରେ ପଳାଇଗଲେ; ଏବଂ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ରୋକି ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ କରିଦେଲେ—ଯେଣୁ ଲୋକମର୍ଯ୍ୟାଦା ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ନ ହେଉ।

Verse 68

निशम्य वचनं तस्य ब्रह्मणस्तेन निर्जितः जगाम भगवान् विष्णुः प्रणिपत्य महामुनिम्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ତାହାଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଗଲେ। ଏଭଳି ଜୀବ (ପଶୁ) ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଛାଡ଼ି ବିନୟରେ ପତି-ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 69

क्षुपो दुःखातुरो भूत्वा सम्पूज्य च मुनीश्वरम् दधीचमभिवन्द्याशु प्रार्थयामास विक्लवः

ଦୁଃଖରେ ଆତୁର ହୋଇ କ୍ଷୁପ ମୁନୀଶ୍ୱର ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ଶୀଘ୍ର ପ୍ରଣାମ କରି, ବିକଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା।

Verse 70

दधीच क्षम्यतां देव मयाज्ञानात्कृतं सखे विष्णुना हि सुरैर्वापि रुद्रभक्तस्य किं तव

ଦଧୀଚି କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ହେ ସଖା, ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ହୋଇଛି, କ୍ଷମା କର। ବିଷ୍ଣୁ ହେଉନ୍ତୁ କି ଦେବମାନେ—ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ଉପରେ ତାଙ୍କର କ’ଣ ଅଧିକାର?

Verse 71

प्रसीद परमेशान दुर्लभा दुर्जनैर्द्विज भक्तिर्भक्तिमतां श्रेष्ठ मद्विधैः क्षत्रियाधमैः

ହେ ପରମେଶାନ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ହେ ଭକ୍ତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ ଅଟେ। ମୋ ପରି ଅଧମ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପକ୍ଷରେ ଏପରି ଭକ୍ତି ଲାଭ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।

Verse 72

श्रुत्वानुगृह्य तं विप्रो दधीचस्तपतां वरः राजानं मुनिशार्दूलः शशाप च सुरोत्तमान्

ଏହା ଶୁଣି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦଧୀଚି ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ ଏବଂ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ।

Verse 73

रुद्रकोपाग्निना देवाः सदेवेन्द्रा मुनीश्वरैः ध्वस्ता भवन्तु देवेन विष्णुना च समन्विताः

ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମୁନିଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାମାନେ, ଏପରିକି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 74

प्रजापतेर् मखे पुण्ये दक्षस्य सुमहात्मनः एवं शप्त्वा क्षुपं प्रेक्ष्य पुनराह द्विजोत्तमः

ମହାତ୍ମା ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସେହି ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ, ଏହିପରି ଅଭିଶାପ ଦେଇ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଧୀଚି କ୍ଷୁପଙ୍କୁ ଚାହିଁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।

Verse 75

देवैश् च पूज्या राजेन्द्र नृपैश् च विविधैर्गणैः ब्राह्मणा एव राजेन्द्र बलिनः प्रभविष्णवः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବତା, ରାଜା ଓ ବିବିଧ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜନୀୟ ଅଟନ୍ତି। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ବଳବାନ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଟନ୍ତି।

Verse 76

इत्युक्त्वा स्वोटजं विप्रः प्रविवेश महाद्युतिः दधीचमभिवन्द्यैव जगाम स्वं नृपः क्षयम्

ଏହିପରି କହି ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ବିପ୍ର ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦେହଧର୍ମର ନିୟତ କ୍ଷୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 77

तदेव तीर्थमभवत् स्थानेश्वरमिति स्मृतम् स्थानेश्वरम् अनुप्राप्य शिवसायुज्यम् आप्नुयात्

ସେଇ ତୀର୍ଥଟି ‘ସ୍ଥାନେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ସ୍ଥାନେଶ୍ୱରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ବନ୍ଧନଗ୍ରସ୍ତ ପଶୁ-ଜୀବ ମଧ୍ୟ ପାଶହର ପତି ଶିବଙ୍କ ସହ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ—ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତ୍ୱ—ପାଇପାରେ।

Verse 78

कथितस्तव संक्षेपाद् विवादः क्षुब्दधीचयोः प्रभावश् च दधीचस्य भवस्य च महामुने

ହେ ମହାମୁନେ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ ଦଧୀଚିଙ୍କ ବିବାଦ, ଏବଂ ଦଧୀଚି ଓ ଭବ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ମହିମା-ପ୍ରଭାବ କହିଦେଲି।

Verse 79

य इदं कीर्तयेद्दिव्यं विवादं क्षुब्दधीचयोः जित्वापमृत्युं देहान्ते ब्रह्मलोकं प्रयाति सः

ଯେ କେହି କ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ ଦଧୀଚିଙ୍କ ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିବାଦକଥାକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ଅପମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରି ଦେହାନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 80

य इदं कीर्त्य संग्रामं प्रविशेत्तस्य सर्वदा नास्ति मृत्युभयं चैव विजयी च भविष्यति

ଏହି ସଙ୍ଗ୍ରାମ-ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରି ଯେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତାହାର ସଦା ମୃତ୍ୟୁଭୟ ନଥାଏ ଏବଂ ସେ ବିଜୟୀ ହୁଏ। ପାଶହର ପତି ଶିବଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଦେହଧାରୀ ପଶୁ-ଜୀବ ପାଇଁ ବିପଦରେ କବଚ ସମାନ।

Frequently Asked Questions

It functions as a dharmic-theological proof-text: weapons and divine might are secondary to tapas and Rudra-bhakti. The episode asserts that Shiva’s grace (भवप्रसाद) can render even famed astras ineffective before a true devotee.

The site becomes a tirtha named Sthanesvara; the text promises Shiva-sayujya for one who reaches it with devotion, and the recitation of this ‘dispute/battle’ grants victory over untimely death and culminates in higher lokas such as Brahmaloka.