Adhyaya 35
Rudrakoṭi, Madhuvana, Puṣpanagarī, and Kālañjara — Śveta’s Bhakti and the Subjugation of Kāla
ପୂର୍ବ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି-ଚିହ୍ନ ପରେ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ଧାରାରେ ସୂତ ରୁଦ୍ରକୋଟିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି—ତ୍ରିଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ରୁଦ୍ର ଅସଂଖ୍ୟ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଏକାସାଥି ଶିବଦର୍ଶନ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ପରେ ମଧୁବନ (ନିୟମଶୀଳ ଯାତ୍ରୀକୁ ଇନ୍ଦ୍ରାସନର ଅର୍ଧଫଳ) ଓ ପୁଷ୍ପନଗରୀ (ଯେଉଁଠାରେ ପିତୃପୂଜାରେ ଶତ ପିଢ଼ିର ଉଦ୍ଧାର) ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ‘କାଳକୁ କ୍ଷୟ କରିଥିବା’ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାଳଞ୍ଜରର ମହିମା କହନ୍ତି। ମୁଖ୍ୟ କଥାରେ ରାଜର୍ଷି ଶ୍ୱେତ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଶରଣାଗତିଭାବେ ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ର/ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଜପ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ କାଳ ଆସେ। ଶ୍ୱେତ ଲିଙ୍ଗକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରକ୍ଷା ମାଗନ୍ତି; କାଳ ସର୍ବାଧିକାର ଦାବି କରେ, ସେତେବେଳେ ଉମାସହିତ ରୁଦ୍ର ପ୍ରକଟ ହୋଇ ପାଦାଘାତରେ ମୃତ୍ୟୁ/କାଳକୁ ଦମନ କରନ୍ତି। ଶ୍ୱେତ ଗଣପଦ ଓ ଶିବସଦୃଶ ରୂପ ପାଆନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ କାଳ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ଜଗତ୍କ୍ରମ ରହେ। ଶେଷରେ କାଳଞ୍ଜରେ ପୂଜା କଲେ ଗଣତ୍ୱ, ମନ୍ତ୍ରଭକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷାଭିମୁଖ ରୁଦ୍ରସାନ୍ନିଧ୍ୟ ମିଳେ ବୋଲି ଘୋଷଣା।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच अन्यत् पवित्रं विपुलं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् / रुद्रकोटिरिति ख्यातं रुद्रस्य परमेष्ठिनः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉତ୍ତରବିଭାଗରେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ସୂତ କହିଲେ—ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଶ୍ରୁତ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର ଓ ବିପୁଳ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ପରମେଷ୍ଠି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତାହା ‘ରୁଦ୍ରକୋଟି’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ।
Verse 2
पुरा पुण्यतमे काले देवदर्शनतत्पराः / कोटिब्रह्मर्षयो दान्तास्तं देशमगमन् परम्
ପୁରାତନ କାଳର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ସମୟରେ, ଦେବଦର୍ଶନରେ ତତ୍ପର, ଦମନଶୀଳ ଓ ଦାନ୍ତ କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ସେହି ପରମ ପବିତ୍ର ଦେଶକୁ ଗଲେ।
Verse 3
अहं द्रक्ष्यामि गिरिशं पूर्वमेव पिनाकिनम् / अन्यो ऽन्यं भक्तियुक्तानां व्याघातो जायते किल
“ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଗିରୀଶ—ପିନାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ—ଦର୍ଶନ କରିବି; କାରଣ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ଅବରୋଧ ହୁଏ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।”
Verse 4
तेषां भक्तिं तदा दृष्ट्वा गिरिशो योगिनां गुरुः / कोटिरूपो ऽभवद् रुद्रो रुद्रकोटिस्ततः स्मृतः
ସେମାନଙ୍କ ଭକ୍ତିକୁ ସେତେବେଳେ ଦେଖି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଗିରୀଶ ରୁଦ୍ର କୋଟିରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତେଣୁ ସେ ‘ରୁଦ୍ରକୋଟି’ ନାମେ ସ୍ମୃତ।
Verse 5
ते स्म सर्वे महादेवं हरं गिरिगुहाशयम् / पश्यन्तः पार्वतीनाथं हृष्टपुष्टधियो ऽभवन्
ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାଦେବ—ହର, ଗିରିଗୁହାବାସୀ, ପାର୍ବତୀନାଥ—ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଅନ୍ତରେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ପୁଷ୍ଟ ଓ ଉନ୍ନତ ହେଲା।
Verse 6
अनाद्यन्तं महादेवं पूर्वमेवाहमीश्वरम् / दृष्टवानिति भक्त्या ते रुद्रन्यस्तधियो ऽभवन्
“ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ମହାଦେବ—ଇଶ୍ୱର—ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଛି।” ଏହିଭଳି ଭକ୍ତିରେ ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମନ ସମର୍ପିତ କଲେ।
Verse 7
अथान्तरिक्षे विमलं पश्यन्ति स्म महत्तरम् / ज्योतिस्तत्रैव ते सर्वे ऽभिलषन्तः परं पदम्
ତାପରେ ସେମାନେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ବିଶାଳ, ନିର୍ମଳ ଜ୍ୟୋତି ଦେଖିଲେ; ପରମ ପଦକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ସେଠାରେ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମରେ ମନ ନିଶ୍ଚଳ କଲେ।
Verse 8
एतत् सदेशाध्युषितं तीर्थं पुण्यतमं शुभम् / दृष्ट्वा रुद्रं समभ्यर्च्य रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
ଏହି ତୀର୍ଥ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଅଧିଷ୍ଠିତ, ସର୍ବାଧିକ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଶୁଭ। ଏଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ରୁଦ୍ର-ସାମୀପ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 9
अन्यच्च तीर्थप्रवरं नाम्ना मधुवनं स्मृतम् / तत्र गत्वा नियमवानिन्द्रस्यार्धासनं लभेत्
ଏହାଛଡ଼ା ‘ମଧୁବନ’ ନାମରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାକୁ ଯାଇ ନିୟମପାଳନ କରୁଥିବା ଯାତ୍ରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅର୍ଧାସନ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 10
अथान्यत्पुष्पनगरी देशः पुण्यतमः शुभः / तत्र गत्वा पितॄन् पूज्य कुलानां तारयेच्छतम्
ତାପରେ ପୁଷ୍ପନଗରୀ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଶୁଭ ଦେଶ ଅଛି। ସେଠାକୁ ଯାଇ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିଲେ ନିଜ କୁଳର ଶତ ପିଢ଼ି ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ।
Verse 11
कालञ्जरं महातीर्थं लोके रुद्रो महेश्वरः / कालं जरितवान् देवो यत्र भक्तिप्रियो हरः
କାଳଞ୍ଜର ଲୋକେ ମହାତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠାରେ ରୁଦ୍ର ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ କାଳକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ କରିଥିଲେ। ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଭକ୍ତିପ୍ରିୟ ହର ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 12
श्वेतो नाम शिवे भक्तो राजर्षिप्रवरः पुरा / तदाशीस्तन्नमस्कारः पूजयामास शूलिनम्
ପୁରାତନ କାଳରେ ଶ୍ୱେତ ନାମକ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜର୍ଷି ଥିଲେ, ସେ ଶିବଭକ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ଆଶୀର୍ବାଦବଚନ ଓ ନମସ୍କାର ସହିତ ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
Verse 13
संस्थाप्य विधिना लिङ्गं भक्तियोगपुरः सरः / जजाप रुद्रमनिशं तत्र संन्यस्तमानसः
ବିଧିଅନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ମହିମାନ୍ବିତ ସେଇ ସରୋବର ତଟରେ, ମନ ସମର୍ପିତ କରି ସେ ନିରନ୍ତର ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ।
Verse 14
स तं कालो ऽथ दीप्तात्मा शूलमादाय भीषणम् / नेतुमभ्यागतो देशं स राजा यत्र तिष्ठति
ତାପରେ ଦୀପ୍ତଶକ୍ତି କାଳ ଭୟଙ୍କର ଶୂଳ ଧରି, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ସେ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।
Verse 15
वीक्ष्य राजा भयाविष्टः शूलहस्तं समागतम् / कालं कालकरं घोरं भीषणं चण्डदीधितिम्
ଶୂଳହସ୍ତ, କାଳକର, ଘୋର ଓ ଭୀଷଣ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦୀପ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳିତ କାଳକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ରାଜା ଭୟାବିଷ୍ଟ ହେଲେ।
Verse 16
उबाभ्यामथ हस्ताभ्यां स्पृट्वासौ लिङ्गमैश्वरम् / ननाम शिरसा रुद्रं जजाप शतरुद्रियम्
ତାପରେ ସେ ଉଭୟ ହାତରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଶିର ନମାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଜପ କଲେ।
Verse 17
जपन्तमाह राजानं नमन्तमसकृद् भवम् / एह्येहीति पुरः स्थित्वा कृतान्तः प्रहसन्निव
ରାଜା ଜପ କରୁଥିବା ଓ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ, କୃତାନ୍ତ (ମୃତ୍ୟୁ) ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଯେନ ଉପହାସ ହସି “ଏହି, ଏହି!” ବୋଲି କହିଲା।
Verse 18
तमुवाच भयाविष्टो राजा रुद्रपरायणः / एकमीशार्चनरतं विहायान्यं निषूदय
ଭୟାବିଷ୍ଟ ରୁଦ୍ରପରାୟଣ ରାଜା ତାହାକୁ କହିଲେ—“ଯେ ଈଶ୍ୱରାର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ, ତାକୁ ଛାଡ଼; ଅନ୍ୟକୁ ନିଷୂଦନ କର।”
Verse 19
इत्युक्तवन्तं भगवानब्रवीद् भीतमानसम् / रुद्रार्चनरतो वान्यो मद्वशे को न तिष्ठति
ଏପରି କହିଥିବା ଭୀତମନ ରାଜାଙ୍କୁ ଭଗବାନ କହିଲେ—“ରୁଦ୍ରାର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ ହେଉ କି ଅନ୍ୟ କିଛିରେ—ମୋ ବଶରେ ନ ରହୁଥିବା କିଏ?”
Verse 20
एवमुक्त्वा स राजानं कालो लोकप्रकालनः / बबन्ध पाशै राजापि जजाप शतरुद्रियम्
ଏପରି କହି ଲୋକନିୟନ୍ତା କାଳ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧିଦେଲା; ତଥାପି ରାଜା ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଜପ ଅବିରତ କରୁଥିଲେ।
Verse 21
अथान्तरिक्षे विमलं दीप्यमानं तेजोराशिं भूतभर्तुः पुराणम् / ज्वालामालासंवृतं व्याप्य विश्वं प्रादुर्भूतं संस्थितं संददर्श
ତାପରେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକ ନିର୍ମଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ତେଜୋରାଶି ଦେଖିଲେ—ଭୂତଭର୍ତ୍ତା ପୁରାତନଙ୍କ ଆଦ୍ୟ ତେଜ—ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ଘେରା, ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ, ସହସା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ ସ୍ଥିର ଥିଲା।
Verse 22
तन्मध्ये ऽसौ पुरुषं रुक्मवर्णं देव्या देवं चन्द्रलेखोज्ज्वलाङ्गम् / तेजोरूपं पश्यति स्मातिहृष्टो मेने चास्मन्नाथ आगच्छतीति
ସେହି ତେଜର ମଧ୍ୟରେ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଦେବୀସହ ଦେବଙ୍କୁ—ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଚନ୍ଦ୍ରରେଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେ ତେଜୋମୟ ରୂପ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଭାବିଲେ—“ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ନାଥ ଆସୁଛନ୍ତି।”
Verse 23
आगच्छन्तं नातिदूरे ऽथ दृष्ट्वा कालो रुद्रं देवदेव्या महेशम् / व्यपेतभीरखिलेशैकनाथं राजर्षिस्तं नेतुमभ्याजगाम
ତାପରେ କାଳ ଦେଖିଲା—ଦେବଦେବୀଙ୍କ ସହଚର ମହେଶ ରୁଦ୍ର ଅତିଦୂର ନୁହେଁ, ଆସୁଛନ୍ତି। ଭୟଶୂନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଈଶମାନଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ନାଥଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜର୍ଷି ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଆଗେଇଗଲେ।
Verse 24
आलोक्यासौ भगवानुग्रकर्मा देवो रुद्रो भूतभर्ता पुराणः / एकं भक्तं मत्परं मां स्मरन्तं देहीतीमं कालमूचे ममेति
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଗ୍ରକର୍ମା ଭଗବାନ—ପୁରାତନ ଭୂତଭର୍ତ୍ତା ଦେବ ରୁଦ୍ର—ସେହି କ୍ଷଣେ କାଳକୁ କହିଲେ: “ମୋତେ ଏହି ଏକ ଭକ୍ତକୁ ଦିଅ; ଯେ ମତ୍ପର ହୋଇ ମୋ ସ୍ମରଣ କରୁଛି—ଏହା ମୋର।”
Verse 25
श्रुत्वा वाख्यं गोपतेरुग्रभावः कालात्मासौ मन्यमानः स्वभावम् / बद्ध्वा भक्तं पुनरेवाथ पाशैः क्रुद्धो रुद्रमभिदुद्राव वेगात्
ଗୋପତିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଉଗ୍ର, କାଳାତ୍ମସ୍ୱରୂପ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ହିଁ ପରମ ଭାବିଲା। ପୁଣି ଭକ୍ତକୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି କ୍ରୋଧେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦିଗେ ମହାବେଗେ ଧାଇଲା।
Verse 26
प्रेक्ष्यायान्तं शैलपुत्रीमथेशः सो ऽन्वीक्ष्यान्ते विश्वमायाविधिज्ञः / सावज्ञं वै वामपादेन मृत्युं श्वेतस्यैनं पश्यतो व्याजघान
ତେବେ ବିଶ୍ୱମାୟାର ବିଧିଜ୍ଞ ଈଶ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ (ପାର୍ବତୀ) ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ। ଶ୍ୱେତ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ଅବଜ୍ଞାଭାବେ ବାମପାଦରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଘାତ କରି ନିପାତ କଲେ।
Verse 27
ममार सो ऽतिभीषणो महेशपादघातितः / रराज देवतापतिः सहोमया पिनाकधृक्
ମହେଶଙ୍କ ପାଦଘାତରେ ସେ ଅତିଭୀଷଣ ମୃତ୍ୟୁ ନଶିଗଲା। ତାପରେ ଦେବତାପତି, ପିନାକଧାରୀ ଶିବ, ଉମା ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଜ୍ଵଳିଲେ।
Verse 28
निरीक्ष्य देवमीश्वरं प्रहृष्टमानसो हरम् / ननाम साम्बमव्ययं स राजपुङ्गवस्तदा
ଦେବ ଈଶ୍ୱର ହରଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲା; ତେବେ ସେ ଅବ୍ୟୟ ସାମ୍ବ—ଉମାସହିତ ଶିବଙ୍କୁ—ପ୍ରଣାମ କଲା।
Verse 29
नमो भवाय हेतवे हराय विश्वसंभवे / नमः शिवाय धीमते नमो ऽपवर्गदायिने
ହେ କାରଣସ୍ୱରୂପ ଭବ, ନମସ୍କାର। ହେ ବିଶ୍ୱସମ୍ଭବ ହର, ପ୍ରଣାମ। ହେ ଧୀମାନ ଶିବ, ନମଃ। ହେ ଅପବର୍ଗ—ମୋକ୍ଷ—ଦାତା, ନମୋ ନମଃ।
Verse 30
नमो नमो नमो ऽस्तु ते महाविभूतये नमः / विभागहीनरूपिणे नमो नराधिपाय ते
ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର—ତୁମ ମହାବିଭୂତିକୁ ନମଃ। ବିଭାଗହୀନ ରୂପଧାରୀ ତୁମକୁ ନମଃ; ସର୍ବଭୂତର ଅଧିପତିକୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 31
नमो ऽस्तु ते गणेश्वर प्रपन्नदुः खनाशन / अनादिनित्यभूतये वराहशृङ्गधारिणे
ହେ ଗଣେଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶକ। ଅନାଦି-ନିତ୍ୟ ସତ୍ତାକୁ ନମଃ; ବରାହଶୃଙ୍ଗଧାରୀ ପ୍ରଭୁକୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 32
नमो वृषध्वजाय ते कपालमालिने नमः / नमो महानटाय ते नमो वृषध्वजाय ते
ବୃଷଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁକୁ ନମସ୍କାର; କପାଳମାଳାଧାରୀକୁ ନମଃ। ମହାନଟ—ମହାନୃତ୍ୟକାରୀକୁ ପ୍ରଣାମ; ପୁନଃ ବୃଷଧ୍ୱଜକୁ ନମସ୍କାର।
Verse 33
अथानुगृह्य शङ्करः प्रणामतत्परं नृपम् / स्वगाणपत्यमव्ययं सरूपतामथो ददौ
ତେବେ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଶଙ୍କର, ପ୍ରଣାମରେ ତତ୍ପର ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଗଣମଣ୍ଡଳରେ ଅବିନାଶୀ ପଦ ଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜ ସଦୃଶ ରୂପତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 34
सहोमया सपार्षदः सराजपुङ्गवो हरः / मुनीशसिद्धवन्दितः क्षणाददृश्यतामगात्
ଉମା ସହିତ, ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ସହ ଅନୁଗତ, ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହର—ମୁନୀଶ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ହୋଇ—କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
Verse 35
काले महेशाभिहते लोकनाथः पितामहः / अयाचत वरं रुद्रं सजीवो ऽयं भवत्विति
ମହାଦେବ କାଳକୁ ନିହତ କରିବା ପରେ ଲୋକନାଥ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବର ମାଗିଲେ—“ଏହିଜଣ ପୁନଃ ସଜୀବ ହେଉ।”
Verse 36
नास्ति कश्चिदपीशान दोषलेशो वृषध्वज / कृतान्तस्यैव भवता तत्कार्ये विनियोजितः
ହେ ଈଶାନ, ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ! ଆପଣଙ୍କରେ ଦୋଷର ଲେଶମାତ୍ର ନାହିଁ; କୃତାନ୍ତ ନିଜେ ଆପଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
Verse 37
स देवदेववचनाद् देवदेवेश्वरो हरः / तथास्त्वित्याह विश्वात्मा सो ऽपि तादृग्विधो ऽभवत्
ଦେବମାନଙ୍କ ବଚନରେ ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ହର (ଶିବ) ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାତ୍ମା “ତଥାସ୍ତୁ” କହିଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହେଲା।
Verse 38
इत्येतत् परमं तीर्थं कालञ्जरमिति श्रुतम् / गत्वाभ्यर्च्य महादेवं गाणपत्यं स विन्दति
ଏହିପରି ଏହା ‘କାଳଞ୍ଜର’ ନାମକ ପରମ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଶ୍ରୁତ। ସେଠାକୁ ଯାଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ଗାଣପତ୍ୟ (ଶିବଗଣତ୍ୱ) ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
Because Rudra, seeing the simultaneous devotion of innumerable Brahmarṣis seeking first darśana, manifests in a ‘crore’ of forms so each can behold him; hence he is remembered as Rudrakoṭi—Rudra of countless manifestations.
Rudrakoṭi grants Rudra-sāmīpya (proximity to Rudra) after darśana and worship; Kālañjara is declared a supreme tīrtha where worship of Mahādeva yields gaṇa-status (membership among Śiva’s attendants) and Śiva-like form by grace.
After Śiva subdues Kāla to protect the devotee, Brahmā petitions for Kāla’s restoration; Kāla is revived, affirming that divine grace does not abolish cosmic order but reasserts it—Śiva remains sovereign while kāla continues as ordained regulator.
It functions as a protective, surrender-filled mantra-practice: Śveta recites it while grasping the liṅga, embodying bhakti-yoga and śaraṇāgati; the hymn becomes the devotional axis around which Rudra’s saving manifestation occurs.