Adhyaya 28

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे सप्तविशो ऽध्याय व्यास उवाच एवं वनाश्रमे स्थित्वा तृतीयं भागमायुषः / चतुर्थमायुषो भागं संन्यासेन नयेत् क्रमात्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏଭଳି ବନାଶ୍ରମ (ବାନପ୍ରସ୍ଥ)ରେ ରହି ଆୟୁଷ୍ୟର ତୃତୀୟ ଭାଗ କଟାଇବ; ତାପରେ କ୍ରମେ ଆୟୁଷ୍ୟର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ସନ୍ନ୍ୟାସରେ ନେଇଯିବ।

Verse 2

अग्नीनात्मनी संस्थाप्य द्विजः प्रव्रजितो भवेत् / योगाभ्यासरतः शान्तो ब्रह्मविद्यापरायणः

ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥାପନ କରି ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ପ୍ରବ୍ରଜିତ (ସନ୍ନ୍ୟାସୀ) ହେବା ଉଚିତ—ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ରତ, ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପରାୟଣ।

Verse 3

यदा मनसि संजातं वैतृष्ण्यं सर्ववस्तुषु / तदा संन्यासमिच्छेच्च पतितः स्याद् विपर्यये

ଯେତେବେଳେ ମନରେ ସମସ୍ତ ବିଷୟବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ବୈତୃଷ୍ଣ୍ୟ (ବୈରାଗ୍ୟ) ଜନ୍ମେ, ସେତେବେଳେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ବିପରୀତରେ—ଅନ୍ତର୍ବୈରାଗ୍ୟ ବିନା ସନ୍ନ୍ୟାସ ଚାହିଲେ—ପତିତ ହୁଏ।

Verse 4

प्राजापत्यां निरूप्येष्टिमाग्नेयीमथवा पुनः / दान्तः पक्वकषायो ऽसौ ब्रह्माश्रममुपाश्रयेत्

ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ—କିମ୍ବା ପୁନଃ ଆଗ୍ନେୟ ଇଷ୍ଟି—ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପାଦନ କରି, ଦାନ୍ତ ଓ ‘ପକ୍ୱକଷାୟ’ (ଦୋଷ-ରସ ଶମିତ) ହୋଇ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଶ୍ରମ, ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁ।

Verse 5

ज्ञानसंन्यासिनः केचिद् वेदसंन्यासिनः परे / कर्मसंन्यासिनस्त्वन्ये त्रिविधाः परिकीर्तिताः

କେହି ଜ୍ଞାନ-ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, କେହି ବେଦ-ସନ୍ନ୍ୟାସୀ; ଆଉ କେହି କର୍ମ-ସନ୍ନ୍ୟାସୀ—ଏଭଳି ସନ୍ନ୍ୟାସ ତିନି ପ୍ରକାର ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 6

यः सर्वसङ्गनिर्मुक्तो निर्द्वन्द्वश्चैव निर्भयः / प्रोच्यते ज्ञानसंन्यासी स्वात्मन्येव व्यवस्थितः

ଯେ ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ ଏବଂ ନିର୍ଭୟ—ସେ ଜ୍ଞାନ-ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେ କେବଳ ସ୍ୱାତ୍ମାରେ ହିଁ ସୁସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 7

वेदमेवाभ्यसेन्नित्यं निराशी निष्परिग्रहः / प्रोच्यते वेदसंन्यासी मुमुक्षुर्विजितेन्द्रियः

ସେ ନିତ୍ୟ କେବଳ ବେଦକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରୁ; ଆଶାରହିତ ଓ ଅପରିଗ୍ରହୀ ରହୁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ମୋକ୍ଷକାମୀ ସେ ‘ବେଦସନ୍ନ୍ୟାସୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 8

यस्त्वग्नीनात्मसात्कृत्वा ब्रह्मार्पणपरो द्विजः / ज्ञेयः स कर्मसंन्यासी महायज्ञपरायणः

ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ଆତ୍ମସାତ୍ କରି ବ୍ରହ୍ମାର୍ପଣରେ ପର ହୁଏ, ସେ କର୍ମସନ୍ନ୍ୟାସୀ ବୋଲି ଜାଣ; ସେ ମହାଯଜ୍ଞପରାୟଣ।

Verse 9

त्रयाणामपि चैतेषां ज्ञानी त्वभ्यधिको मतः / न तस्य विद्यते कार्यं न लिङ्गं वा विपश्चितः

ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଜ୍ଞାନୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ସେହି ବିପଶ୍ଚିତଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ, ନା ବାହ୍ୟ ଚିହ୍ନ।

Verse 10

निर्ममो निर्भयः शान्तो निर्द्वन्द्वः पर्णभोजनः / जीर्णकौपीनवासाः स्यान्नग्नो वा ध्यानतत्परः

ମମତାହୀନ, ନିର୍ଭୟ, ଶାନ୍ତ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ ହୋଇ ସେ ପତ୍ରାହାର କରୁ। ଜୀର୍ଣ୍ଣ କୌପୀନ ପିନ୍ଧୁ—କିମ୍ବା ନଗ୍ନ ରହୁ—ଏବଂ ଧ୍ୟାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ରହୁ।

Verse 11

ब्रह्मचारी मिताहारो ग्रामादन्नं समाहरेत् / अध्यात्ममतिरासीत निरपेक्षो निरामिषः

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ, ମିତାହାରୀ ରହି ସେ ଗ୍ରାମରୁ ଭିକ୍ଷାନ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କରୁ। ତାହାର ମତି ଅଧ୍ୟାତ୍ମରେ ସ୍ଥିତ ରହୁ; ସେ ନିରପେକ୍ଷ ଓ ନିରାମିଷ ରହୁ।

Verse 12

आत्मनैव सहायेन सुखार्थं विचरेदिह / नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम्

ଏହି ଲୋକରେ ଆତ୍ମାକୁ ଏକମାତ୍ର ସହାୟ କରି ସତ୍ୟ ଶ୍ରେୟ ପାଇଁ ବିଚରଣ କରୁ; ମୃତ୍ୟୁରେ ହର୍ଷ ନ କରୁ, ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷ ନ କରୁ।

Verse 13

कालमेव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा / नाध्येतव्यं न वक्तव्यं श्रोतव्यं न कदाचन / एवं ज्ञात्वा परो योगी ब्रह्मभूयाय कल्पते

ସେ କେବଳ କାଳକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁ, ଯେପରି ଭୃତ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ। ନ ପଢ଼ିବା, ନ କହିବା, ନ କେବେ ଶୁଣିବା। ଏପରି ଜାଣି ପରମ ଯୋଗୀ ବ୍ରହ୍ମଭାବ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 14

एकवासाथवा विद्वान् कौपीनाच्छादनस्तथा / मुण्डी शिखी वाथ भवेत् त्रिदण्डी निष्परिग्रहः / काषायवासाः सततं ध्यानयोगपरायणः

ବିଦ୍ୱାନ୍ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଏକବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧୁ କିମ୍ବା କେବଳ କୌପୀନରେ ଆବୃତ ରହୁ। ସେ ମୁଣ୍ଡିତ ହେଉ କି ଶିଖାଧାରୀ, ତ୍ରିଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରୁ, ଏବଂ ପରିଗ୍ରହହୀନ ହେଉ। କାଷାୟବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସଦା ଧ୍ୟାନଯୋଗରେ ପରାୟଣ ରହୁ।

Verse 15

ग्रामान्ते वृक्षमूले वा वसेद् देवालये ऽपि वा / समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः / भैक्ष्येण वर्तयेन्नित्यं नैकान्नादी भवेत् क्वचित्

ସେ ଗ୍ରାମାନ୍ତେ, ବୃକ୍ଷମୂଳେ, କିମ୍ବା ଦେବାଳୟରେ ମଧ୍ୟ ବସୁ। ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର ପ୍ରତି, ଏବଂ ମାନ-ଅପମାନ ପ୍ରତି ସମ ରହୁ। ଭିକ୍ଷାରେ ନିତ୍ୟ ଜୀବନ ଚାଲାଉ, ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ ବହୁପ୍ରକାର ଅନ୍ନ ଭୋଜନକାରୀ ନ ହେଉ।

Verse 16

यस्तु मोहेन वालस्यादेकान्नादी भवेद् यतिः / न तस्य निष्कृतिः काचिद् धर्मशास्त्रेषु कथ्यते

କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୋହବଶେ କୌଣସି ଯତି ବାଳିଶ ଓ ଆଳସୀ ହୋଇ—କେବଳ ନାମମାତ୍ର ଏକାନ୍ନାଦୀ ହୁଏ—ତେବେ ତାହା ପାଇଁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଥିତ ନୁହେଁ।

Verse 17

रागद्वेषविमुक्तात्मा समलोष्टाश्मकाञ्चनः / प्राणिहंसानिवृत्तश्च मौनी स्यात् सर्वनिस्पृहः

ଯେ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ମାଟିର ଢେଲା, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଦେଖେ; ପ୍ରାଣିହିଂସାରୁ ନିବୃତ୍ତ ରହେ; ମୌନ ଓ ବାକ୍-ସଂଯମରେ ସ୍ଥିତ—ସେ ସର୍ବଥା ନିଃସ୍ପୃହ ହୁଏ।

Verse 18

दृष्टिपूतं न्यसेत् पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् / सत्यपूतां वदेद् वाणीं मनः पूतं समाचरेत्

ଦୃଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରି ତେବେ ପାଦ ରଖୁ; ବସ୍ତ୍ରରେ ଛାଣି ଶୁଦ୍ଧ କରା ଜଳ ପିଉ; ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ବାଣୀ କହୁ; ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 19

नैकत्र निवसेद् देशे वर्षाभ्यो ऽन्यत्र भिक्षुकः / स्नानशौचरतो नित्यं कमण्डलुकरः शुचिः

ଭିକ୍ଷୁକ ବର୍ଷାକାଳ ଛାଡ଼ି ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ବସିବ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଅନ୍ୟତ୍ର ବିଚରଣ କରିବ। ସେ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ ଓ ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧିରେ ରତ ରହି, କମଣ୍ଡଲୁ ଧାରଣ କରି, ଶୁଚି ରହିବ।

Verse 20

ब्रह्मचर्यरतो नित्यं वनवासरतो भवेत् / मोक्षशास्त्रेषु निरतो ब्रह्मसूत्री जितेन्द्रियः

ସେ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ରତ ରହୁ ଏବଂ ବନବାସରେ ଆସକ୍ତ ହେଉ; ମୋକ୍ଷଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିରତ ରହୁ, ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେଉ।

Verse 21

दम्भाहङ्कारनिर्मुक्तो निन्दापैशुन्यवर्जितः / आत्मज्ञानगुणोपेतो यतिर्मोक्षमवाप्नुयात्

ଯେ ଦମ୍ଭ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ, ନିନ୍ଦା ଓ ପୈଶୁନ୍ୟ (ଦୁଷ୍ଟ ଚୁଗୁଳି) ବର୍ଜିତ, ଏବଂ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ-ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ—ସେହି ଯତି ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

Verse 22

अभ्यसेत् सततं वेदं प्रणवाख्यं सनातनम् / स्नात्वाचम्य विधानेन शुचिर्देवालयादिषु

ସନାତନ ପ୍ରଣବ-ନାମକ ବେଦ (ଓଁ) କୁ ସଦା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ କରି ବିଧିମତେ ଆଚମନ କରି, ବିଶେଷତଃ ଦେବାଳୟ ଆଦି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଶୁଚି ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 23

यज्ञोपवीती शान्तात्मा कुशपाणिः समाहितः / धौतकाषायवसनो भस्मच्छन्नतनूरहः

ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରି, ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ହୋଇ, ହାତରେ କୁଶ ଧରି, ସମାହିତ ହୋଇ—ଧୋଇଥିବା କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦେହ ଓ କେଶରେ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

अधियज्ञं ब्रह्म जपेदाधिदैविकमेव च / आध्यात्मिकं च सततं वेदान्ताभिहितं च यत्

ଅଧିଯଜ୍ଞ ରୂପେ, ଅଧିଦୈବିକ ରୂପେ ଏବଂ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ରୂପେ—ବେଦାନ୍ତରେ ଯାହା ଉପଦେଶିତ, ସେଇ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ସଦା ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

पुत्रेषु वाथ निवसन् ब्रह्मचारी यतिर्मुनिः / वेदमेवाभ्यसेन्नित्यं स याति परमां गतिम्

ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ବସୁଥିବା ହେଉ କି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଯତି କିମ୍ବା ମୁନି—ସେ ନିତ୍ୟ କେବଳ ବେଦକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରୁ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 26

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यं तपः परम् / क्षमा दया च सतोषो व्रतान्यस्य विशेषतः

ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଅସ୍ତେୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରମ ତପ; ଏବଂ କ୍ଷମା, ଦୟା, ସନ୍ତୋଷ—ବିଶେଷତଃ ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 27

वेदान्तज्ञाननिष्ठो वा पञ्च यज्ञान् समाहितः / कुर्यादहरहः स्नात्वा भिक्षान्नेनैव तेन हि

ବେଦାନ୍ତଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠ ଓ ମନ ସମାହିତ ରଖି, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରି ପଞ୍ଚମହାଯଜ୍ଞ କରୁ; ଏବଂ ଭିକ୍ଷାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରାହି ସେ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରୁ।

Verse 28

होममन्त्राञ्जपेन्नित्यं काले काले समाहितः / स्वाध्यायं चान्वहं कुर्यात् सावित्रीं संध्ययोर्जपेत्

ସମାହିତ ହୋଇ ଯଥାଯଥ ସମୟରେ ପ୍ରତିଦିନ ହୋମମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁ। ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରୁ ଏବଂ ପ୍ରାତଃ-ସାୟଂ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଜପ କରୁ।

Verse 29

ध्यायीत सततं देवमेकान्ते परमेश्वरम् / एकान्नं वर्जयेन्नित्यं कामं क्रोधं परिग्रहम्

ଏକାନ୍ତରେ ପରମେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ସତତ ଧ୍ୟାନ କରୁ; ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ କେବଳ ଏକ ପ୍ରକାର ଅନ୍ନ ଭୋଜନକୁ ବର୍ଜନ କରୁ, ତଥା କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ପରିଗ୍ରହକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 30

एकवासा द्विवासा वा शिखी यज्ञोपवीतवान् / कमण्डलुकरो विद्वान् त्रिदण्डी याति तत्परम्

ଏକ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଦ୍ୱିବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶିଖା ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରି, ହାତରେ କମଣ୍ଡଲୁ ନେଇ—ବିଦ୍ୱାନ, ତ୍ରିଦଣ୍ଡଧାରୀ—ସେ ଏକନିଷ୍ଠ ଭାବେ ସେହି ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।