Adhyaya 18

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे सप्तदशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः अहन्यहनि कर्तव्यं ब्राह्मणानां महामुने / तदाचक्ष्वाखिलं कर्म येन मुच्येत बन्धनात्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉପରିବିଭାଗରେ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଦିନେଦିନେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମସ୍ତ କର୍ମ କହନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 2

व्यास उवाच वक्ष्ये समाहिता यूयं शृणुध्वं गदतो मम / अहन्यहनि कर्तव्यं ब्राह्मणानां क्रमाद् विधिम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତୁମେ ସମାହିତ ହୋଇ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଦିନେଦିନେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଧିକୁ ମୁଁ କ୍ରମେ କହିବି।

Verse 3

ब्राह्मे मुहूर्ते तूत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् / कायक्लेशं तदुद्भूतं ध्यायीत मनसेश्वरम्

ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେହକ୍ଲେଶକୁ ଭାବି ମନର ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

उषः काले ऽथ संप्राप्ते कृत्वा चावश्यकं बुधः / स्नायान्नदीषु सुद्धासु शौचं कृत्वा यथाविधि

ଉଷାକାଳ ଆସିଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ନଦୀମାନଙ୍କରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିଅନୁସାରେ ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧି ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

प्रातः स्नानेन पूयन्ते ये ऽपि पापकृतो जनाः / तस्मात् सर्वप्रयत्नेन प्रातः स्नानं समाचरेत्

ପ୍ରାତଃସ୍ନାନରେ ପାପକର୍ମୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टकरं शुभम् / ऋषीणामृषिता नित्यं प्रातः स्नानान्न संशयः

ସେମାନେ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନକୁ ଶୁଭ ଓ ଦୃଷ୍ଟ-ଅଦୃଷ୍ଟ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିର ଆଚାର; ପ୍ରାତଃସ୍ନାନରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 7

मुखे सुप्तस्य सततं लाला याः संस्त्रवन्ति हि / ततो नैवाचरेत् कर्म अकृत्वा स्नानमादितः

ଶୋଇଥିବା ଲୋକର ମୁହଁରେ ସଦା ଲାଲା ସ୍ରବେ; ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ ନ କରି କୌଣସି କର୍ମ (ବିଶେଷତଃ ଧର୍ମକର୍ମ) କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 8

अलक्ष्मीः कालकर्णो च दुः स्वप्नं दुर्विचिन्तितम् / प्रातः स्नानेन पापानि पूयन्ते नात्र संशयः

ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ, କାଳକର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅଶୁଭ/ଦୂଷିତ ଚିନ୍ତା—ପ୍ରାତଃସ୍ନାନରେ ପାପ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 9

न च स्नानं विना पुंसां पावनं कर्म सुस्मृतम् / होमे जप्ये विशेषेण तस्मात् स्नानं समाचरेत्

ସ୍ନାନ ବିନା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ କୌଣସି ପାବନ କର୍ମକୁ ସତ୍ୟ ପାବନ ବୋଲି ସ୍ମୃତି ମାନେ ନାହିଁ। ବିଶେଷତଃ ହୋମ ଓ ଜପରେ; ତେଣୁ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

अशक्तावशिरस्कं वा स्नानमस्य विधीयते / आर्द्रेण वाससा वाथ मार्जनं कापिलं स्मृतम्

ଯେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ କିମ୍ବା ଯାହାର ମସ୍ତକରେ କେଶ ନାହିଁ, ତାହା ପାଇଁ ସ୍ନାନ ବିଧିତ; ଅଥବା ଭିଜା ବସ୍ତ୍ରରେ ଦେହ ପୋଛିବାକୁ ‘କାପିଲ’ ଶୌଚ କୁହାଯାଏ।

Verse 11

असामर्थ्ये समुत्पन्ने स्नानमेवं समाचरेत् / ब्राह्मादीनि यथाशक्तौ स्नानान्याहुर्मनीषिणः

ଅସମର୍ଥତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଏହି ପ୍ରକାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି—ବ୍ରାହ୍ମ-ସ୍ନାନ ଆଦି ଉଚ୍ଚ ସ୍ନାନଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାଶକ୍ତି କରିବା ଦରକାର।

Verse 12

ब्राह्ममाग्नेयमुद्दिष्टं वायव्यं दिव्यमेव च / वारुणं यौगिकं तद्वत् षोढा स्नानं प्रकीर्तितम्

ବ୍ରାହ୍ମ-ସ୍ନାନ ଓ ଆଗ୍ନେୟ-ସ୍ନାନ ଉପଦିଷ୍ଟ; ତଥା ବାୟବ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ, ବାରୁଣ ଓ ଯୋଗିକ—ଏଭଳି ସ୍ନାନ ଛଅ ପ୍ରକାର ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 13

ब्राह्मं तु मार्जनं मन्त्रैः कुशैः सोदकबिन्दुभिः / आग्नेयं भस्मना पादमस्तकाद्देहधूलनम्

ବ୍ରାହ୍ମ ଶୌଚ ହେଉଛି ମନ୍ତ୍ରସହ କୁଶା ଓ ଜଳବିନ୍ଦୁଦ୍ୱାରା ମାର୍ଜନ (ଛିଟାଇବା); ଆଗ୍ନେୟ ଶୌଚ ହେଉଛି ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ପାଦରୁ ମସ୍ତକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହଶୋଧନ।

Verse 14

गवां हि रजसा प्रोक्तं वायव्यं स्नानमुत्तमम् / यत्तु सातपवर्षेण स्नानं तद् दिव्यमुच्यते

ଗାଈମାନଙ୍କ ଧୂଳି (ଖୁରରୁ ଉଠୁଥିବା ରଜ) କୁ ଉତ୍ତମ ବାୟବ୍ୟ-ସ୍ନାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଧୂପ ଓ ବର୍ଷାଦ୍ୱାରା ଯେ ସ୍ନାନ ହୁଏ, ତାହା ‘ଦିବ୍ୟ’ ସ୍ନାନ ଅଟେ।

Verse 15

वारुणं चावगाहस्तु मानसं त्वात्मवेदनम् / यौगिकं स्नानमाख्यातं योगो विष्णुविचिन्तनम्

ଜଳରେ ଅବଗାହନ ‘ବାରୁଣ-ସ୍ନାନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆତ୍ମାର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବ ‘ମାନସ-ସ୍ନାନ’। ‘ଯୋଗିକ ସ୍ନାନ’ ହେଉଛି ଯୋଗ—ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଚିନ୍ତନ।

Verse 16

आत्मतीर्थमिति ख्यातं सेवितं ब्रह्मवादिभिः / मनः शुचिकरं पुंसां नित्यं तत् स्नानमाचरेत्

ଏହା ‘ଆତ୍ମ-ତୀର୍ଥ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ସେବିତ। ଏହା ମନକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ତେଣୁ ସେଇ ଅନ୍ତଃସ୍ନାନ ନିତ୍ୟ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

शक्तश्चेद् वारुणं विद्वान् प्राजापत्यं तथैव च / प्रक्षाल्य दन्तकाष्ठं वै भक्षयित्वा विधानतः

ଯଦି ବିଦ୍ୱାନ୍ ସମର୍ଥ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ବାରୁଣ କର୍ମ ଏବଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ କରିବ। ପରେ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ଧୋଇ, ବିଧିଅନୁସାରେ ଚବାଇ/ବ୍ୟବହାର କରିବ।

Verse 18

आचम्य प्रयतो नित्यं स्नानं प्रातः समाचरेत् / मध्याङ्गुलिसमस्थौल्यं द्वादशाङ्गुलसंमितम्

ଆଚମନ କରି, ସଂଯମୀ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। (ସ୍ନାନସ୍ଥଳ/ଜଳମାପ) ମଧ୍ୟମା ଆଙ୍ଗୁଠିର ସମ ମୋଟାଇ ଏବଂ ବାର ଆଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣ ହେଉ।

Verse 19

सत्वचं दन्तकाष्ठं स्यात् तदग्रेण तु धावयेत् / क्षीरवृक्षसमुद्भूतं मालतीसंभवं शुभम् / अपामार्गं च बिल्वं च करवीरं विशेषतः

ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ଛାଲ ସହିତ ହେଉ; ତାହାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦାନ୍ତ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷଜ ଏବଂ ମାଲତୀଜ କାଷ୍ଠ ଶୁଭ; ବିଶେଷତଃ ଅପାମାର୍ଗ, ବିଲ୍ୱ ଓ କରବୀର।

Verse 20

वर्जयित्वा निन्दितानि गृहीत्वैकं यथोदितम् / परिहृत्य दिनं पापं भक्षयेद् वै विधानवित्

ନିନ୍ଦିତ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରି, ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭାବେ ଅନୁମତ ସେଇ ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ପାପଦିନକୁ ପରିହାର କରି, ବିଧିବିଦ୍ ନିୟମାନୁସାରେ ଭୋଜନ କରୁ।

Verse 21

नोत्पाटयेद्दन्तकाष्टंनाङ्गुल्या धावयेत् क्वचित् / प्रक्षाल्य भङ्क्त्वा तज्जह्याच्छुचौदेशे समाहितः

ଦନ୍ତକାଷ୍ଠକୁ ଟାଣି ଉପାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କେବେ ମଧ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଦାନ୍ତ ଘସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାହାକୁ ଧୋଇ, ଭାଙ୍ଗି, ମନ ସଂଯତ ରଖି ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

स्नात्वा संतर्पयेद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा / आचम्य मन्त्रवन्नित्यं पुनराचम्य वाग्यतः

ସ୍ନାନ କରି ଦେବ, ଋଷି ଏବଂ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ବିଧିଅନୁସାରେ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତର୍ପିତ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଦିନ ମନ୍ତ୍ରସହ ଆଚମନ କରି, ପୁନର୍ବାର ଆଚମନ କରି ବାକ୍‌ସଂଯମ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 23

संमार्ज्य मन्त्रैरात्मानं कुशैः सोदकबिन्दुभिः / आपो हिष्ठा व्याहृतिभिः सावित्र्या वारुणैः शुभैः

ଜଳବିନ୍ଦୁ ସିଞ୍ଚିତ କୁଶଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରସହ ନିଜକୁ ପରିମାର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ‘ଆପୋ ହିଷ୍ଠା’ ସୂକ୍ତ, ବ୍ୟାହୃତି, ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଏବଂ ଶୁଭ ବାରୁଣ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

ओङ्कारव्याहृतियुतां गायत्रीं वेदमातरम् / जप्त्वा जलाञ्जलिं दद्याद् भास्करं प्रति तन्मनाः

ଓଙ୍କାର ଓ ବ୍ୟାହୃତିଯୁକ୍ତ ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଜପ କରି, ପରେ ମନକୁ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଉପରେ ନିବେଶ କରି ଜଳାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

प्राक्कूलेषु समासीनो दर्भेषु सुसमाहितः / प्राणायामत्रयं कृत्वा ध्यायेत् संध्यामिति श्रुतिः

ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ ନଦୀତଟରେ ଦର୍ଭାସନେ ବସି, ମନକୁ ସୁସମାହିତ କରି, ତ୍ରିବିଧ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି ପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ଧ୍ୟାନ କର—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତି କହେ।

Verse 26

या संध्या सा जगत्सूतिर्मायातीता हि निष्कला / ऐश्वरी तु पराशक्तिस्तत्त्वत्रयसमुद्भवा

ଯେ ‘ସନ୍ଧ୍ୟା’ ସେଇ ଜଗତର ଜନନୀ; ମାୟାତୀତ, ନିଷ୍କଳ ଓ ନିରବୟବ। ସେଇ ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ପରାଶକ୍ତି; ତାହାଠାରୁ ତତ୍ତ୍ୱତ୍ରୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 27

ध्यात्वार्ऽकमण्डलगतां सावित्रीं वै जपन् बुधः / प्राङ्मुखः सततं विप्रः संध्योपासनमाचरेत्

ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଜପ କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିପ୍ର ସଦା ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନା ଆଚରିବ।

Verse 28

संध्याहीनो ऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु / यदन्यत् कुरुते किञ्चिन्न तस्य फलमाप्नुयात्

ଯେ ସନ୍ଧ୍ୟାବିହୀନ, ସେ ନିତ୍ୟ ଅଶୁଚି ଓ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ଅନର୍ହ; ସେ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ପାଉନାହିଁ।

Verse 29

अनन्यचेतसः शान्ता ब्राह्मणा वेदपारगाः / उपास्य विधिवत् संध्यां प्राप्ताः पूर्वं परां गतिम्

ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଧିବତ୍ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଉପାସନା କରି ପୂର୍ବେ ପରମ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 30

यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्मकार्ये द्विजोत्तमः / विहाय संध्याप्रणतिं स याति नरकायुतम्

ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ପ୍ରଣତି ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯତ୍ନ କରେ, ସେ ଅନେକ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 31

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन संध्योपासनमाचरेत् / उपासितो भवेत् तेन देवो योगतनुः परः

ଏହେତୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଯୋଗତନୁ ପରମ ଦେବ ସତ୍ୟରେ ଉପାସିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 32

सहस्रपरमां नित्यं शतमध्यां दशावराम् / सावित्ररिं वै जपेद् विद्वान् प्राङ्मुखः प्रयतः स्थितः

ବିଦ୍ୱାନ୍ ନିତ୍ୟ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଜପ କରିବା ଉଚିତ—ଉତ୍ତମରେ ହଜାରଥର, ମଧ୍ୟମରେ ଶତଥର, ନ୍ୟୁନତମରେ ଦଶଥର—ଶୁଚି ଓ ସଂଯମୀ ହୋଇ ପୂର୍ବମୁଖ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 33

अथोपतिष्ठेदादित्यमुदयन्तं समाहितः / मन्त्रैस्तु विविधैः सौरेरृग्यजुः सामसंभवैः

ତାପରେ ମନକୁ ସମାହିତ କରି ଉଦୟମାନ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମ ଜନିତ ବିଭିନ୍ନ ସୌର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 34

उपस्थाय महायोगं देवदेवं दिवाकरम् / कुर्वोत प्रणतिं भूमौ मूर्ध्ना तेनैव मन्त्रतः

ମହାଯୋଗୀ, ଦେବଦେବ ଦିବାକରଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସେହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭୂମିରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

ॐ खखोल्काय शान्ताय कारणत्रयहेतवे / निवेदयामि चात्मानं नमस्ते ज्ञानरूपिणे / नमस्ते घृणिने तुभ्यं सूर्याय ब्रह्मरूपिणे

ଓଁ। ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶାନ୍ତସ୍ୱରୂପ, ତ୍ରିବିଧ କାରଣର ହେତୁ! ମୁଁ ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ତୁମ ପାଖେ ନିବେଦନ କରୁଛି—ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। କରୁଣାମୟ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 36

त्वमेव ब्रह्म परममापो ज्योती रसो ऽमृतम् / भूर्भुवः स्वस्त्वमोङ्कारः सर्वे रुद्राः सनातनाः / पुरुषः सन्महो ऽतस्त्वां प्रणमामि कपर्दिनम्

ତୁମେ ହିଁ ପରବ୍ରହ୍ମ—ଜଳ, ଜ୍ୟୋତି, ରସ ଓ ଅମୃତ। ତୁମେ ହିଁ ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ; ତୁମେ ହିଁ ଓଁକାର। ସମସ୍ତ ସନାତନ ରୁଦ୍ର ତୁମେ ହିଁ। ତୁମେ ପୁରୁଷ, ସତ୍ୟ ଓ ମହାନ; ତେଣୁ ହେ କପର୍ଦିନ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 37

त्वमेव विश्वं बहुधा सदसत् सूयते च यत् / नमो रुद्राय सूर्याय त्वामहं शरणं गतः

ତୁମେ ହିଁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ—ବହୁ ଭାବେ ସତ୍-ଅସତ୍ ରୂପେ ଓ ଯାହା କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ସେସବୁ। ରୁଦ୍ରରୂପେ, ସୂର୍ଯ୍ୟରୂପେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ଗତ।

Verse 38

प्रचेतसे नमस्तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते / नमो नमस्ते रुद्राय त्वामहं शरणं गतः

ହେ ପ୍ରଚେତସ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦାର ଦାତା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର; ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ଗତ।

Verse 39

हिरण्यबाहवे तुभ्यं हिरण्यपतये नमः / अम्बिकापतये तुभ्यमुमायाः पतये नमः

ହେ ହିରଣ୍ୟବାହୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ହିରଣ୍ୟପତି, ସମୃଦ୍ଧିର ସ୍ୱାମୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଅମ୍ବିକାପତି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଉମାପତି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 40

नमो ऽस्तु नीलग्रीवाय नमस्तुभ्यं पिनाकिने / विलोहिताय भर्गाय सहस्राक्षाय ते नमः

ନୀଳଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପିନାକଧାରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିଲୋହିତ, ଭର୍ଗ (ପାପହର ଦୀପ୍ତିମାନ) ଓ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 41

नमो हंसाय ते नित्यमादित्याय नमो ऽस्तु ते / नमस्ते वज्रहस्ताय त्र्यम्बकाय नमो ऽस्तु ते

ହଂସ-ସ୍ୱରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର; ଆଦିତ୍ୟ-ସ୍ୱରୂପେ ନମସ୍କାର। ବଜ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ତ୍ରିନେତ୍ର) ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 42

प्रपद्ये त्वां विरूपाक्षं महान्तं परमेश्वरम् / हिरण्मयं गृहे गुप्तमात्मानं सर्वदेहिनाम्

ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି—ବିରୂପାକ୍ଷ, ମହାନ ପରମେଶ୍ୱର—ଯିଏ ହିରଣ୍ମୟ ତତ୍ତ୍ୱ ହୋଇ ଦେହ-ଗୃହରେ ଗୁପ୍ତ ରହି, ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବେ ବିରାଜିତ।

Verse 43

नमस्यामि परं ज्योतिर्ब्रह्माणं त्वां परां गतिम् / विश्वं पशुपतिं भीमं नरनारीशरीरिणम्

ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଗତି। ଆପଣେଇ ବିଶ୍ୱ; ଆପଣେଇ ପଶୁପତି, ଭୀମ ପ୍ରଭୁ, ନର-ନାରୀ ଶରୀରଧାରୀ।

Verse 44

नमः सूर्याय रुद्राय भास्वते परमेष्ठिने / उग्राय सर्वभक्ताय त्वां प्रपद्ये सदैव हि

ସୂର୍ଯ୍ୟ-ରୂପ ରୁଦ୍ର, ଭାସ୍ୱତ ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଉଗ୍ର, ସର୍ବଭକ୍ତ (ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିସମ କରୁଣାମୟ) ପ୍ରଭୁ—ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି।

Verse 45

एतद् वै सूर्यहृदयं जप्त्वा स्तवमनुत्तमम् / प्रातः काले ऽथ मध्याह्ने नमस्कुर्याद् दिवाकरम्

ଏହି ‘ସୂର୍ଯ୍ୟହୃଦୟ’ ନାମକ ଅନୁତ୍ତମ ସ୍ତବକୁ ଜପ କରି, ପ୍ରାତଃକାଳେ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଭକ୍ତିରେ ଦିବାକରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

इदं पुत्राय शिष्याय धार्मिकाय द्विजातये / प्रदेयं सूर्यहृदयं ब्रह्मणा तु प्रदर्शितम्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟହୃଦୟ ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ଶିଷ୍ୟ—ଧାର୍ମିକ ଦ୍ୱିଜ—ଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟକୁ ନୁହେଁ।

Verse 47

सर्वपापप्रशमनं वेदसारसमुद्भवम् / ब्राह्मणानां हितं पुण्यमृषिसङ्घैर्निषेवितम्

ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଶମନ କରେ, ବେଦସାରରୁ ଉଦ୍ଭବ; ପୁଣ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହିତକର, ଏବଂ ଋଷିସଂଘମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷେବିତ।

Verse 48

अथागम्य गृहं विप्रः समाचम्य यथाविधि / प्रज्वाल्य विह्निं विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम्

ତାପରେ ଘରକୁ ଯାଇ ବିପ୍ର ଯଥାବିଧି ଆଚମନ କରି; ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ବିଧିମତେ ଜାତବେଦସ (ଅଗ୍ନି) ରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 49

ऋत्विक्पुत्रो ऽथ पत्नी वा शिष्यो वापि सहोदरः / प्राप्यानुज्ञां विशेषेण जुहुयुर्वा यताविधि

ବିଶେଷ ଅନୁମତି ପାଇ ପରେ, ଋତ୍ୱିକଙ୍କ ପୁତ୍ର—କିମ୍ବା ପତ୍ନୀ, ଶିଷ୍ୟ, ଅଥବା ସହୋଦର ଭାଇ—ଯଥାବିଧି ଆହୁତି ଦେଇପାରିବେ।

Verse 50

पवित्रपाणिः पूतात्मा शुक्लाम्बरधरोत्तरः / अनन्यमानसो वह्निं जुहुयात् संयतेन्द्रियः

ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ହାତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃକରଣ ସହ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ନିୟତ ଆସନରେ ସ୍ଥିର ରହି, ଏକାଗ୍ର ମନ ଓ ସଂଯତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 51

विना दर्भेण यत्कर्म विना सूत्रेण वा पुनः / राक्षसं तद्भवेत् सर्वं नामुत्रेह फलप्रदम्

ଦର୍ଭ ବିନା, କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ (ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର) ବିନା ଯେ କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ସ୍ୱଭାବର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ନ ଇହଲୋକରେ ନ ପରଲୋକରେ ଫଳ ଦିଏ।

Verse 52

दैवतानि नमस्कुर्याद् देयसारान्निवेदयेत् / दद्यात् पुष्पादिकं तेषां वृद्धांश्चैवाभिवादयेत्

ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ସାର/ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ ନିବେଦନ କରି, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଦରରେ ଅଭିବାଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

गुरुं चैवाप्युपासीत हितं चास्य समाचरेत् / वेदाभ्यासं ततः कुर्यात् प्रयत्नाच्छक्तितो द्विजः

ଦ୍ୱିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ଉପାସନା-ସେବା କରି, ତାଙ୍କ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ, ବେଦାଭ୍ୟାସ (ଅଧ୍ୟୟନ-ପାଠ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

जपेदध्यापयेच्छिष्यान् धारयेच्च विचारयेत् / अवेक्षेत च शास्त्राणि धर्मादीनि द्विजोत्तमः / वैदिकांश्चैव निगमान् वेदाङ्गानि वेशिषतः

ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଜପ କରିବା, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟାପନ କରାଇବା, ଶିକ୍ଷାକୁ ଧାରଣ କରି ତାହା ଉପରେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଧର୍ମ ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅବଲୋକନ କରିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷତଃ ବୈଦିକ ନିଗମ ଓ ବେଦାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ।

Verse 55

उपेयादीश्वरं चाथ योगक्षेमप्रसिद्धये / साधयेद् विविधानर्थान् कुटुम्बार्थे ततो द्विजः

ତାପରେ ଯୋଗ-କ୍ଷେମର ନିଶ୍ଚିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ; ତଦନନ୍ତରେ କୁଟୁମ୍ବଧାରଣାର୍ଥେ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଉପାୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 56

ततो मध्याह्नसमये स्नानार्थं मृदमाहरेत् / पुष्पाक्षतान् कुशतिलान् गोमयं शुद्धमेव च

ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଶୁଦ୍ଧିକର ମାଟି ଆଣିବା ଉଚିତ; ସହିତ ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ, କୁଶ, ତିଳ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଗୋମୟ ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 57

नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च / स्नानं समाचरेन्नित्यं गर्तप्रस्त्रवणेषु च

ନଦୀମାନଙ୍କରେ, ଦେବଖାତ ଭଳି ପବିତ୍ର ଖାଳ/ନାଳାରେ, ତଡାଗ ଓ ସରୋବରରେ, ଏବଂ ଜଳଭରା ଗର୍ତ୍ତ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରସ୍ତ୍ରବଣ (ଝରଣା) ମଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 58

परकीयनिपानेषु न स्नायाद् वै कदाचन / पञ्चपिण्डान् समुद्धृत्य स्नायाद् वासंभवे पुनः

ଅନ୍ୟର ନିପାନ (ପାଣିପାନ ସ୍ଥାନ) ରେ କେବେବି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅଶୌଚ ସ୍ପର୍ଶରୁ ପୁନଃ ସ୍ନାନ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ, ପ୍ରଥମେ ମାଟିର ପାଞ୍ଚ ପିଣ୍ଡ ଉଠାଇ ତାପରେ ପୁନର୍ବାର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 59

मृदैकया शिरः क्षाल्यं द्वाभ्यां नाभेस्तथोपरि / अधश्च तिसृभिः कायं पादौ षड्भिस्तथैव च

ଏକଥର ମାଟି ଲଗାଇ ଶିର ଧୋଇବା ଉଚିତ; ଦୁଇଥର ନାଭିର ଉପର ଭାଗ; ତିନିଥର ନାଭିର ତଳ ଦେହ; ଏବଂ ସେହିପରି ଛଅଥର ପାଦ ଧୋଇବା ଉଚିତ।

Verse 60

मृत्तिका च समुद्दिष्टा त्वार्द्रामलकमात्रिका / गोमयस्य प्रमाणं तत् तेनाङ्गं लेपयेत् ततः

ମୃତ୍ତିକା ମଧ୍ୟ ବିଧିରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ—ଭିଜା ଆମଳକୀ ପରିମାଣ। ଗୋମୟର ମଧ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରମାଣ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ଲେପ କରି ପରେ ବିଧି କରିବ।

Verse 61

लेपयित्वा तु तीरस्थस्तल्लिङ्गैरेव मन्त्रतः / प्रक्षाल्याचम्य विधिवत् ततः स्नायात् समाहितः

ତୀର୍ଥତଟରେ ଦାଁଡ଼ି, ସେଇ ଲିଙ୍ଗ-ଚିହ୍ନସହ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାର କରି ଲେପ କରି, ପରେ ତାହା ଧୋଇ, ବିଧିମତେ ଆଚମନ କରି; ତାପରେ ସମାହିତ ମନେ ସ୍ନାନ କରିବ।

Verse 62

अभिमन्त्र्य जलं मन्त्रैस्तल्लिङ्गैर्वारुणैः शुभैः / भावपूतस्तदव्यक्तं ध्यायन् वै विष्णुमव्ययम्

ଶୁଭ ବାରୁଣ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା—ସେଇ ଲିଙ୍ଗ-ଚିହ୍ନସହ—ଜଳକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ଭାବେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେଇ ଅବ୍ୟକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅବ୍ୟୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 63

आपो नारायणोद्भूतास्ता एवास्यायनं पुनः / तस्मान्नारायणं देवं स्नानकाले स्मरेद् बुधः

ଜଳ ନାରାୟଣଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ; ସେଇ ଜଳ ହିଁ ପୁନଃ ତାଙ୍କର ଆୟନ—ଆଶ୍ରୟ। ତେଣୁ ସ୍ନାନକାଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜନ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁ।

Verse 64

प्रोच्य सोंकारमादित्यं त्रिर्निमज्जेज्जलाशये / आचान्तः पुनराचामेन्मन्त्रेणानेन मन्त्रवित्

ଆଦିତ୍ୟସହ ‘ଓଁ’କାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଜଳାଶୟରେ ତିନିଥର ନିମଜ୍ଜନ କରିବ। ଆଚମନ କରି, ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୁନଃ ଆଚମନ କରିବ।

Verse 65

अन्तश्चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतो मुखः / त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कार आपो ज्योती रसो ऽमृतम्

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବେ ଚର, ହୃଦୟ-ଗୁହାରେ ନିବାସ କରି ସର୍ବତୋମୁଖ। ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ବଷଟ୍କାର; ତୁମେ ଜଳ, ତୁମେ ଜ୍ୟୋତି, ତୁମେ ରସ ଓ ଅମୃତ।

Verse 66

द्रुपदां वा त्रिरभ्यस्येद् व्याहृतिप्रणवान्विताम् / सावित्रीं वा जपेद् विद्वान् तथा चैवाघमर्षणम्

ଅଥବା ବ୍ୟାହୃତି (ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ) ଓ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସହିତ ତ୍ରିପଦା ଗାୟତ୍ରୀକୁ ତିନିଥର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ବିଦ୍ୱାନ୍ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀମନ୍ତ୍ର) ଜପ କରି, ସେହିପରି ଅଘମର୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଜପ କରୁ।

Verse 67

ततः संमार्जनं कुर्यादापो हि ष्ठा मयोभुवः / इदमापः प्रवहत व्याहृतिभिस्तथैव च

ତାପରେ ‘ଆପୋ ହିଷ୍ଠା ମୟୋଭୁବଃ’ ବୋଲି କହି ସଂମାର୍ଜନ (ଛିଟାଇବା ଓ ପୋଛିବା) କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଜଳ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନଦାୟକ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ‘ଇଦମାପଃ ପ୍ରବହତ’ ବୋଲି କହି, ବ୍ୟାହୃତି ସହିତ ସେହିପରି କର।

Verse 68

ततो ऽभिमन्त्र्य तत् तीर्थमापो हिष्ठादिमन्त्रकैः / अन्तर्जलगतो मग्नो जपेत् त्रिरघमर्षणम्

ତାପରେ ‘ଆପୋ ହିଷ୍ଠା’ ଆଦି ଜଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କର। ପରେ ଜଳଭିତରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ନିମଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ପାପନାଶକ ଅଘମର୍ଷଣକୁ ତିନିଥର ଜପ କର।

Verse 69

त्रिपदां वाथ सावित्रीं तद्विष्णोः परमं पदम् / आवर्तयेद् वा प्रणवं देवं वा संस्मरेद्धरिम्

ଅଥବା ତ୍ରିପଦା ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ)— ‘ତଦ୍ବିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍’— ପାଠ କର। କିମ୍ବା ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଆବୃତ୍ତି କର, କିମ୍ବା ଦେବ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ-ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 70

द्रुपदादिव यो मन्त्रो यजुर्वेदे प्रतिष्ठितः / अन्तर्जले त्रिरावर्त्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଯଜୁର୍ବେଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ‘ଦ୍ରୁପଦା…’ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସେଇ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ତିନିଥର ଜପ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 71

अपः पाणौ समादाय जप्त्वा वै मार्जने कृते / विन्यस्य मूर्ध्नि तत् तोयं मुच्यते सर्वपातकैः

ହାତରେ ଜଳ ନେଇ ମାର୍ଜନ କ୍ରିୟାର ନିୟତ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ମୁଣ୍ଡର ଶିଖରରେ ରଖିଲେ ସମସ୍ତ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 72

यथाश्वमेधः क्रतुराट् सर्वपापापनोदनः / तथाघमर्षणं सूक्तं सर्वपापापनोदनम्

ଯେପରି ଅଶ୍ୱମେଧ—କ୍ରତୁମାନଙ୍କର ରାଜା—ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ସେପରି ଅଘମର୍ଷଣ ସୂକ୍ତ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଅପନୋଦନ କରେ।

Verse 73

अथोपतिष्ठेदादित्यं मूर्ध्नि पुष्पान्विताञ्जलिम् / प्रक्षिप्यालोकयेद् देवमुद्वयं तमसस्परि

ତାପରେ ଆଦିତ୍ୟଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବ; ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପୁଷ୍ପଭରା ଅଞ୍ଜଳି ଧରିବ। ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରି, ଅନ୍ଧକାରର ପରେ ଉଦିତ ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବ।

Verse 74

उदुत्यं चित्रमित्येते तच्चक्षुरिति मन्त्रतः / हंसः शुचिषदेतेन सावित्र्या च विशेषतः

‘ଉଦୁତ୍ୟଂ ଚିତ୍ରମ୍…’ ଏବଂ ‘ତଚ୍ଚକ୍ଷୁଃ…’—ଏହିମାନେ ମନ୍ତ୍ର। ଏହାଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଦ୍ୱାରା, ଶୁଚିଧାମରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହଂସସ୍ୱରୂପ (ସୋଽହମ୍) ଅନ୍ତରାତ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 75

अन्यैश्च वैदिकैर्मन्त्रैः सौरैः पापप्रणाशनैः / सावित्रीं वै जपेत् पश्चाज्जपयज्ञः स वै स्मृतः

ଅନ୍ୟ ବୈଦିକ, ସୂର୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ପାପନାଶକ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଜପ କରି, ପରେ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିଏ ଜପ-ଯଜ୍ଞ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 76

विविधानि पवित्राणि गुह्यविद्यास्तथैव च / शतरुद्रीयमथर्वशिरः सौरांश्च शक्तितः

ସେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ରକରଣ କର୍ମ ଓ ଗୁହ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଶିଖାନ୍ତି; ଏବଂ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ, ଅଥର୍ବଶିର ଓ ସୌର ସ୍ତୋତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 77

प्राक्कूलेषु समासीनः कुशेषु प्राङ्मुखः शुचिः / तिष्ठंश्चेदीक्षमाणोर्ऽकं जप्यं कुर्यात् समाहितः

ପୂର୍ବ ତଟରେ କୁଶାସନ ଉପରେ ବସି, ପୂର୍ବମୁଖ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ—ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଦାଁଡି ମଧ୍ୟ—ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ସମାହିତ ମନରେ ନିୟତ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 78

स्फाटिकेन्द्राक्षरुद्राक्षैः पुत्रजीवसमुद्भवः / कर्तव्या त्वक्षमाला स्यादुत्तरादुत्तमा स्मृता

ସ୍ଫଟିକ, ଇନ୍ଦ୍ରାକ୍ଷ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମଣିଦ୍ୱାରା, ପୁତ୍ରଜୀବ ମଣିକୁ ମୂଳ/ମୁଖ୍ୟ ମଣି କରି ଅକ୍ଷମାଳା କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ‘ଉତ୍ତମରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 79

जपकाले न भाषेत नान्यानि प्रेक्षयेद् बुधः / न कम्पयेच्छिरोग्रीवां दन्तान्नैव प्रकाशयेत्

ଜପ ସମୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ଜିନିଷକୁ ଇତସ୍ତତଃ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେ ମୁଣ୍ଡ-ଗଳା କମ୍ପାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିବା ନୁହେଁ।

Verse 80

गुह्यका राक्षसा सिद्धा हरन्ति प्रसभं यतः / एकान्ते सुशुभे देशे तस्माज्जप्यं समाचरेत्

ଗୁହ୍ୟକ, ରାକ୍ଷସ ଓ କେତେକ ସିଦ୍ଧ ବଳପୂର୍ବକ ସାଧନାର ଫଳ ହରଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଏକାନ୍ତ ଓ ଅତିଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 81

चण्डालाशौचपतितान् दृष्ट्वाचम्य पुनर्जपेत् / तैरेव भाषणं कृत्वा स्नात्वा चैव जपेत् पुनः

ଚଣ୍ଡାଳ, ଅଶୁଚି କିମ୍ବା ପତିତକୁ ଦେଖିଲେ ଆଚମନ କରି ପୁନଃ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ ସ୍ନାନ କରି ତାପରେ ପୁନଃ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 82

आचम्य प्रयतो नित्यं जपेदशुचिदर्शने / सौरान् मन्त्रान् शक्तितो वै पावमानीस्तु कामतः

ଅଶୁଚି ଦେଖିଲେ ନିତ୍ୟ ନିୟମଶୀଳ ହୋଇ ଆଚମନ କରି ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୌର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ପାବମାନୀ ଶୁଦ୍ଧି ଋଚାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 83

यदि स्यात् क्लिन्नवासा वै वारिमध्यगतो जपेत् / अन्यथा तु शुचौ भूम्यां दर्भेषु सुसमाहितः

ବସ୍ତ୍ର ଭିଜିଥିଲେ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡି ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ଶୁଚି ଭୂମିରେ ଦର୍ଭାସନରେ ବସି ମନକୁ ସମାହିତ କରି ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 84

प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कृत्वा ततः क्षितौ / आचम्य च यथाशास्त्रं शक्त्या स्वाध्यायमाचरेत्

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ସମାପ୍ତ କରି ପରେ ଭୂମିରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ଆଚମନ କରି, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 85

ततः संतर्पयेद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा / अदावोङ्कारमुच्चार्य नमो ऽन्ते तर्पयामि वः

ତତ୍ପରେ ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ। ଆରମ୍ଭରେ ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶେଷରେ କହିବ—“ନମୋ, ଶେଷେ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରୁଛି।”

Verse 86

देवान् ब्रह्मःऋषींश्चैव तर्पयेदक्षतोदकैः / तिलोदकैः पितॄन् भक्त्या स्वसूत्रोक्तविधानतः

ଦେବମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଅକ୍ଷତ (ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ) ମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ଭକ୍ତିସହ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ—ନିଜ ଗୃହ୍ୟସୂତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ।

Verse 87

अन्वारब्धेन सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु / देवर्षोस्तर्पयेद् धीमानुदकाञ्जलिभिः पितन्

ବାମ ହାତକୁ ଆଧାର କରି ରଖି, ଡାହାଣ ହାତରେ ଜ୍ଞାନୀ ଅଞ୍ଜଳିଭର ଜଳଦ୍ୱାରା ଦେବର୍ଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 88

यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषीतर्पणे / प्राचीनावीती पित्र्ये तु स्वेन तीर्थेन भावतः

ଦେବକର୍ମରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ଉପବୀତ ଭାବେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଋଷିତର୍ପଣରେ ନିବୀତ ଭାବେ; ଏବଂ ପିତୃକର୍ମରେ ପ୍ରାଚୀନାବୀତ ଭାବେ—ନିଜ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ଓ ଭାବ ସହିତ।

Verse 89

निष्पीड्य स्नानवस्त्रं तु समाचम्य च वाग्यतः / स्वैर्मन्त्रैरर्चयेद् देवान् पुष्पैः पत्रैरथाम्बुभिः

ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ରକୁ ନିଷ୍ପୀଡ଼ିତ କରି, ବାକ୍-ସଂଯମ ସହ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ—ପୁଷ୍ପ, ପତ୍ର କିମ୍ବା ଜଳରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 90

ब्रह्माणं शङ्करं सूर्यं तथैव मधुसूदनम् / अन्यांश्चाभिमतान् देवान् भक्त्या चाक्रोधनो ऽत्वरः

ଭକ୍ତିସହ—କ୍ରୋଧରହିତ ଓ ଅତ୍ୱରା ହୋଇ—ବ୍ରହ୍ମା, ଶଙ୍କର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ, ଏବଂ ନିଜ ଅଭିମତ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 91

प्रदद्याद् वाथ पुष्पाणि सूक्तेन पौरुषेण तु / आपो वा देवताः सर्वास्तेन सम्यक् समर्चिताः

କିମ୍ବା ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ପାଠ କରି ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସତ୍ୟରେ ‘ଆପଃ’ (ଜଳତତ୍ତ୍ୱ) ହିଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା; ତାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମ୍ୟକ୍ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 92

ध्यात्वा प्रणवपूर्वं वै दैवतानि समाहितः / नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेद् वै पृथक् पृथक्

ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ପୂର୍ବକ ମନକୁ ସମାହିତ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନମସ୍କାର ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 93

न विष्ण्वाराधनात् पुण्यं विद्यते कर्म वैदिकम् / तस्मादनादिमध्यान्तं नित्यमाराधयेद्धरिम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆରାଧନା ସମାନ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ କୌଣସି ବୈଦିକ କର୍ମ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଯିଏ ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତରହିତ, ସେହି ହରିଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 94

तद्विष्णोरिति मन्त्रेण सूक्तेन पुरुषेण तु / नैताभ्यां सदृशो मन्त्रो सूक्तेन पुरुषेण तु / नैताभ्यां सदृशो मन्त्रो वेदेषूक्तश्चतुर्ष्वपि

“ତଦ୍ବିଷ୍ଣୋଃ” ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପୁରୁଷସୂକ୍ତ—ଏହି ଦୁଇଟି ସମାନ ମନ୍ତ୍ର ଚାରି ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ବେଦବାଣୀରେ ଏମାନଙ୍କ ସମକକ୍ଷ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 95

निवेदयेत स्वात्मानं विष्णावमलतेजसि / तदात्मा तन्मनाः शान्तस्तद्विष्णोरिति मन्त्रतः

ନିର୍ମଳ ତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସମର୍ପଣ କରୁ। ମନ-ଆତ୍ମାକୁ ତାଙ୍କରେ ଲୀନ କରି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ‘ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ପଣ କରୁ।

Verse 96

अथवा देवमीशानं भगवन्तं सनातनम् / आराधयेन्महादेवं भावपूतो महेश्वरम्

ଅଥବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ପବିତ୍ର ମନ ନେଇ ଈଶାନ—ସନାତନ ଭଗବାନ—ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରୁ।

Verse 97

मन्त्रेण रुद्रागायत्र्या प्रणवेनाथ वा पुनः / ईशानेनाथ वा रुद्रैस्त्र्यम्बकेन समाहितः

ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ ସମାହିତ ହେଇ ରୁଦ୍ରଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ରେ, କିମ୍ବା ଈଶାନ ମନ୍ତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ରୁଦ୍ର ନାମ/ମନ୍ତ୍ରରେ—ବିଶେଷତଃ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ମନ୍ତ୍ରରେ—ଧ୍ୟାନସମାଧି ପ୍ରବେଶ କରୁ।

Verse 98

पुष्पैः पत्रैरथाद्भिर्वा चन्दनाद्यैर्महेश्वरम् / उक्त्वा नमः शिवायेति मन्त्रेणानेन योजयेत्

ଫୁଲ, ପତ୍ର କିମ୍ବା ଜଳ—ଚନ୍ଦନାଦି ସହ—ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ; ଏବଂ ‘ନମଃ ଶିବାୟ’ ଉଚ୍ଚାରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅର୍ପଣ କରୁ।

Verse 99

नमस्कुर्यान्महादेवं ऋतं सत्यमितिश्वरम् / निवेदयीत स्वात्मानं यो ब्रह्माणमितीश्वरम्

‘ଋତ’ ଓ ‘ସତ୍ୟ’ ବୋଲି ଘୋଷିତ ଈଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁ; ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଜାଣି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରୁ।

Verse 100

प्रदक्षिणं द्विजः कुर्यात् पञ्च ब्रह्माणि वै जपन् / ध्यायीत देवमीशानं व्योममध्यगतं शिवम्

ଦ୍ୱିଜ ପଞ୍ଚ-ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁ। ଏବଂ ବ୍ୟୋମମଧ୍ୟସ୍ଥ ଈଶାନ-ସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 101

अथावलोकयेदर्कं हंसः सुचिषदित्यृचा / कुर्यात् पञ्च महायज्ञान् गृहं गत्वा समाहितः

ତାପରେ ଚିତ୍ତ ସମାହିତ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରୁ ଏବଂ ‘ହଂସଃ ସୁଚିଷଦ୍…’ ଆରମ୍ଭ ଆଦିତ୍ୟ ଋଚା ଜପ କରୁ। ପରେ ଗୃହକୁ ଯାଇ ବିଧିମତେ ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ କରୁ।

Verse 102

देवयज्ञं पितृयज्ञं भूतयज्ञं तथैव च / मानुष्यं ब्रह्मयज्ञं च पञ्च यज्ञान् प्रचक्षते

ଦେବଯଜ୍ଞ, ପିତୃଯଜ୍ଞ, ଭୂତଯଜ୍ଞ, ମାନୁଷ୍ୟଯଜ୍ଞ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ—ଏହି ପାଞ୍ଚକୁ ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 103

यदि स्यात् तर्पणादर्वाक् ब्रह्मयज्ञः कृतो न हि / कृत्वा मनुष्ययज्ञं वै ततः स्वाध्यायमाचरेत्

ଯଦି ତର୍ପଣ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ (ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ) କରା ହୋଇନଥାଏ, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ମାନୁଷ୍ୟଯଜ୍ଞ କରି ପରେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 104

अग्नेः पश्चिमतो देशे भूतयज्ञान्त एव वा / कुशपुञ्जे समासीनः कुशपाणिः समाहितः

ଅଗ୍ନିର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କିମ୍ବା ଭୂତଯଜ୍ଞର ଶେଷରେ, କୁଶପୁଞ୍ଜ ଉପରେ ବସି, ହାତରେ କୁଶ ଧରି, ମନକୁ ସମାହିତ ରଖୁ।

Verse 105

शालाग्नौ लौकिके वाग्नौ जले भूभ्यामथापिवा / वैश्वदेवं ततः कुर्याद् देवयज्ञः स वै स्मृतः

ତାପରେ ଶାଳାଗ୍ନିରେ କିମ୍ବା ଲୌକିକ ଅଗ୍ନିରେ, ଅଥବା ଜଳରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ମଧ୍ୟ, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ଦେବଯଜ୍ଞ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 106

यदि स्याल्लौकिके पक्वं ततो ऽन्नं तत्र हूयते / शालाग्नौ तत्र देवान्नं विधिरेष सनातनः

ଯଦି ଲୌକିକ ଅଗ୍ନିରେ ଅନ୍ନ ପକାଯାଇଥାଏ, ତେବେ ସେଇ ଅନ୍ନକୁ ସେଠାରେ ହୋମରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶାଳାଗ୍ନିରେ ସେହି ଅନ୍ନ ଦେବାନ୍ନ ହୁଏ—ଏହି ବିଧି ସନାତନ।

Verse 107

देवेभ्यस्तु हुतादन्नाच्छेषाद् भूतबलिं हरेत् / भूतयज्ञः स वै ज्ञेयो भूतिदः सर्वदेहिनाम्

ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ହୋମ କରି ସାରିଲା ପରେ, ଶେଷ ଅଂଶରୁ ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଲି ଦେବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ଭୂତଯଜ୍ଞ ବୋଲି ଜାଣିବା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦିଏ।

Verse 108

श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च पतितादिभ्य एव च / दद्याद् भूमौ बलिं त्वन्नं पक्षिभ्यो ऽथ द्विजोत्तमः

ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଭୂମିରେ ଅନ୍ନବଲି ରଖି—କୁକୁରମାନଙ୍କୁ, ଶ୍ୱପଚମାନଙ୍କୁ, ପତିତ ଆଦିଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ତାପରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 109

सायं चान्नस्य सिद्धस्य पत्न्यमन्त्रं बलिं हरेत् / भूतयज्ञस्त्वयं नित्यं सायं प्रातर्विधीयते

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅନ୍ନ ସିଦ୍ଧ ହେଲା ପରେ, ପତ୍ନୀର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବଲି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଭୂତଯଜ୍ଞ ନିତ୍ୟ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃ ଉଭୟ ସମୟରେ ବିଧିତ।

Verse 110

एकं तु भोजयेद् विप्रं पितॄनुद्दिश्य सत्तमम् / नित्यश्राद्धं तदुद्दिष्टं पितृयज्ञो गतिप्रदः

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ‘ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ’ କୁହାଯାଏ; ଏହି ପିତୃଯଜ୍ଞ ଶୁଭ ଗତି ଦେଇଥାଏ।

Verse 111

उद्धृत्य वा यथाशक्ति किञ्चिदन्नं समाहितः / वेदतत्त्वार्थविदुषे द्विजायैवोपपादयेत्

କିମ୍ବା ମନକୁ ସମାହିତ କରି, ଯଥାଶକ୍ତି କିଛି ଅନ୍ନ ଅଲଗା କରି, ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ ଜାଣୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 112

पूजयेदतिथिं नित्यं नमस्येदर्चयेद् द्विजम् / मनोवाक्कर्मभिः शान्तमागतं स्वगृह ततः

ଅତିଥିଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନିଜ ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଶାନ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନ-ବାକ୍-କର୍ମରେ ଶାନ୍ତଭାବେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 113

हन्तकारमथाग्रं वा भिक्षां वा शक्तितो द्विजः / दद्यादतिथये नित्यं बुध्येत परमेश्वरम्

ଦ୍ୱିଜ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଘରେ ପକା ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଦେବା ସମୟରେ ଅତିଥିରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପଲବ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 114

भिक्षामाहुर्ग्रासमात्रमग्रं तस्याश्चतुर्गुणम् / पुष्कलं हन्तकारं तु तच्चतुर्गुणमुच्यते

ଭିକ୍ଷାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରିମାଣ ଏକ ଗ୍ରାସ ମାତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ‘ପୂର୍ଣ୍ଣ’ ଭାଗ ତାହାର ଚାରିଗୁଣ। କିନ୍ତୁ ‘ପୁଷ୍କଳ’—ଅତ୍ୟଧିକ, ହାନିକର—ତାହା ତାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଚାରିଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 115

गोदोहमात्रं कालं वै प्रतीक्ष्यो ह्यतिथिः स्वयम् / अभ्यागतान् यथाशक्ति पूजयेदतिथिं यथा

ଅତିଥି ସ୍ୱୟଂ ଗୋଦୋହନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟମାତ୍ର ଅପେକ୍ଷା କରୁ। ଗୃହସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଆଗତ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା‑ସତ୍କାର କରୁ।

Verse 116

भिक्षां वै भिक्षवे दद्याद् विधिवद् ब्रह्मचारिणे / दद्यादन्नं यथाशक्ति त्वर्थिभ्यो लोभवर्जितः

ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଲୋଭ ତ୍ୟାଗ କରି ଅର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 117

सर्वेषामप्यलाभे तु अन्नं गोभ्यो निवेदयेत् / भुञ्जीत बन्धुभिः सार्धं वाग्यतो ऽन्नमकुत्सयन्

ଯଦି ସେମାନେ କେହି ମିଳିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ନ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର। ତାପରେ ବାକ୍‌ସଂଯମ କରି, ଅନ୍ନକୁ ନିନ୍ଦା ନକରି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କର।

Verse 118

अकृत्वा तु द्विजः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमाः / भृञ्जीत चेत् स मूढात्मा तिर्यग्योनिं सगच्छति

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ କରିନଥାଇ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ମୂଢାତ୍ମା ତିର୍ୟକ୍‌ଯୋନି—ପଶୁଜନ୍ମକୁ ଯାଏ।

Verse 119

वेदाभ्यासो ऽन्वहं शक्त्या महायज्ञक्रिया क्षमा / नाशयत्याशु पापानि देवानामर्चनं तथा

ପ୍ରତିଦିନ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବେଦାଭ୍ୟାସ, ମହାଯଜ୍ଞର ବିଧିସମ୍ମତ କ୍ରିୟା, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନ—ଏସବୁ ଶୀଘ୍ର ପାପ ନାଶ କରେ।

Verse 120

यो मोहादथवालस्यादकृत्वा देवतार्चनम् / भुङ्क्ते स याति नरकान् शूकरेष्वभिजायते

ଯେ ମୋହ କିମ୍ବା ଆଳସ୍ୟରେ ଦେବତାର୍ଚ୍ଚନା ନ କରି ଭୋଜନ କରେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଶୂକର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।

Verse 121

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कृत्वा कर्माणि वै द्विजाः / भुञ्जीत स्वजनैः सार्धं सयाति परमां गतिम्

ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ନିୟତ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରି, ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ସହ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଭୋଗ କର; ଏଭଳି କଲେ ପରମ ଗତି ମିଳେ।