Adhyaya 17
Rules of Food, Acceptance, and Purity for the Twice-Born (Dvija-Śauca and Anna-Doṣa)
ଉତ୍ତରଭାଗର ଧର୍ମୋପଦେଶରେ ବ୍ୟାସ ଅନ୍ନ, ଦାତା ଓ ଶୌଚ-ଅଶୌଚର କଠୋର ନିୟମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଭୋଜନ ପାପ-ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ସାମାଜିକ/ଯାଜ୍ଞିକ ସ୍ଥିତି ସଂକ୍ରମଣର ନୀତି-କ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମ ବୋଲି କହି, ଆପତ୍କାଳ ବିନା ଶୂଦ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିନ୍ଦିତ ଅନ୍ନ ଖାଇଲେ ପତନ ଓ ଦୁର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ ବୋଲି ସତର୍କ କରନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ପଚୁଥିବା ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଅନ୍ନସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଯୋନି/ଜାତି ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଏ ବୋଲି ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି। ପରେ କାହାର ଅନ୍ନ ବର୍ଜ୍ୟ, କେଉଁ ଦାନ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ, ଏବଂ କେଉଁ ଶାକ, କନ୍ଦ-ଛତୁ, ମାଂସ, ମାଛ, ଦୁଗ୍ଧପଦାର୍ଥ ନିଷିଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଶର୍ତ୍ତସହ ଗ୍ରାହ୍ୟ—ଦୀର୍ଘ ତାଲିକା ଦିଆଯାଏ। କେଶ/କୀଟ, ପଶୁର ଶୁଂଘିବା, ପୁନଃପାକ, ବହିଷ୍କୃତ କିମ୍ବା ରଜସ୍ୱଳା ସଂସର୍ଗ, ବାସିପଣ ଇତ୍ୟାଦି ଦୂଷଣ ନିୟମ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଶେଷରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଇଁ ମଦ୍ୟପାନର ଦୃଢ଼ ନିଷେଧ, ଫଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧିତର୍କ (ଦୋଷ ନିଷ୍କାସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ) କହି, ଆଗାମୀ ଯୋଗ-ବେଦାନ୍ତ ସାଧନା ପାଇଁ ଶୌଚ ଓ ସଂଯମକୁ ପୂର୍ବଶର୍ତ୍ତ କରେ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे षोडशो ऽध्यायः व्यास उवाच नाद्याच्छूद्रस्य विप्रो ऽन्नं मोहाद् वा यदि वान्यतः / स शूद्रयोनिं व्रजति यस्तु भुङ्क्ते ह्यनापदि
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉତ୍ତରବିଭାଗରେ ଷୋଳଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋହରୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ ଶୂଦ୍ରର ଅନ୍ନ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅନାପଦରେ ଯେ ଖାଏ, ସେ ଶୂଦ୍ର-ଯୋନିକୁ ଯାଏ।
Verse 2
षण्मासान् यो द्विजो भुङ्क्ते शूद्रस्यान्नं विगर्हितम् / जीवन्नेव भवेच्छूद्रो मृतः श्वा चाभिजायते
ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂଦ୍ରର ନିନ୍ଦିତ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ଶୂଦ୍ରସମ ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୁକୁର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 3
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्रस्य च मुनीश्वराः / यस्यान्नेनोदरस्थेन मृतस्तद्योनिमाप्नुयात्
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର—ଯେ କେହି, ଅନ୍ୟର ଅନ୍ନ ଉଦରରେ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ରହିଥିବାବେଳେ ମରେ, ସେ ଯାହାର ଅନ୍ନ ଥିଲା ସେହି ଯୋନି/ବଂଶରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଏ।
Verse 4
राजान्नं नर्तकान्नं च तक्ष्णो ऽन्नं चर्मकारिणः / गणान्नं गणिकान्नं च षण्ढान्नं चैव वर्जयेत्
ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ନ, ନର୍ତ୍ତକଙ୍କ ଅନ୍ନ, ତକ୍ଷକ (ବଢ଼େଇ)ର ଅନ୍ନ, ଚର୍ମକାରର ଅନ୍ନ; ଏବଂ ଗଣମାନଙ୍କ (ମନ୍ଦିର-ସେବକ) ଅନ୍ନ, ଗଣିକାର ଅନ୍ନ, ଷଣ୍ଢର ଅନ୍ନ—ଏସବୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 5
चक्रोपजीविरजकतस्करध्वजिनां तथा / गान्धर्वलोहकारान्नं सूतकान्नं च वर्जयेत्
ଚକ୍ର କରି ଜୀବିକା କରୁଥିବା, ରଜକ, ଚୋର ଓ ଧ୍ୱଜଧାରୀଙ୍କ ଅନ୍ନ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଗାୟକ-ନର୍ତ୍ତକ ଓ ଲୋହକାରଙ୍କ ଅନ୍ନ, ଏବଂ ସୂତକସମ୍ବନ୍ଧୀ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଜ୍ୟ।
Verse 6
कुलालचित्रकर्मान्नं वार्धुषेः पतितस्य च / पौनर्भवच्छत्रिकयोरभिशस्तस्य चैव हि
କୁମ୍ଭାର ଓ ଚିତ୍ରକାର-ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ଅନ୍ନ, ଏବଂ ସୁଦଖୋର ଓ ପତିତଙ୍କ ଅନ୍ନ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପୁନର୍ଭବା (ପୁନର୍ବିବାହିତା) ଓ ଛତ୍ରିକାଙ୍କ ଅନ୍ନ, ଏବଂ ଗୁରୁ ଅପରାଧରେ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ ନିନ୍ଦିତଙ୍କ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଜ୍ୟ।
Verse 7
सुवर्णकारशैलूषव्याधबद्धातुरस्य च / चिकित्सकस्य चैवान्नं पुंश्चल्या दण्डिकस्य च
ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର, ନଟ, ଶିକାରୀ, ବନ୍ଧନରେ ରଖାଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ରୋଗୀଙ୍କ ଅନ୍ନ; ଏହିପରି ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ଅନ୍ନ, ପୁଂଶ୍ଚଲୀ (ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ)ଙ୍କ ଅନ୍ନ ଏବଂ ଦଣ୍ଡିତ ଅପରାଧୀଙ୍କ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଜ୍ୟ।
Verse 8
स्तेननास्तिकयोरन्नं देवतानिन्दकस्य च / सोमविक्रयिणश्चान्नं श्वपाकस्य विशेषतः
ଚୋର ଓ ନାସ୍ତିକଙ୍କ ଅନ୍ନ, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବାଙ୍କ ଅନ୍ନ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ସୋମ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ—ବିଶେଷତଃ ଶ୍ୱପାକ (ଚାଣ୍ଡାଳ)ଙ୍କ ଅନ୍ନ—ତ୍ୟାଜ୍ୟ।
Verse 9
भार्याजितस्य चैवान्नं यस्य चोपपतिर्गृहे / उत्सृष्टस्य कदर्यस्य तथैवोच्छिष्टभोजिनः
ଭାର୍ଯ୍ୟାଧୀନ ପୁରୁଷଙ୍କ ଅନ୍ନ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ଉପପତି (ପରପୁରୁଷ) ରହେ ତାଙ୍କ ଅନ୍ନ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ବହିଷ୍କୃତ, କଞ୍ଜୁସ ଓ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଭୋଜୀଙ୍କ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଜ୍ୟ।
Verse 10
अपाङ्क्त्यान्नं च सङ्घान्नं शस्त्राजीवस्य चैव हि / क्लीबसंन्यासिनोश्चान्नं मत्तोन्मत्तस्य चैव हि / भीतस्य रुदितस्यान्नमवक्रुष्टं परिक्षुतम्
ପଙ୍କ୍ତିରେ ବସିବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଅନ୍ନ, ଭିଡ଼କୁ ବଣ୍ଟାଯାଇଥିବା ସଂଘାନ୍ନ, ଶସ୍ତ୍ରଜୀବୀର ଅନ୍ନ; କ୍ଲୀବ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଅନ୍ନ; ମତ୍ତ କିମ୍ବା ଉନ୍ମତ୍ତର ଅନ୍ନ; ଭୀତ କିମ୍ବା କାନ୍ଦୁଥିବା ଲୋକର ଅନ୍ନ; ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ କିମ୍ବା ଛିଙ୍କ ପଡ଼ିଥିବା ଅନ୍ନ—ଏସବୁ ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 11
ब्रह्मद्विषः पापरुचेः श्राद्धान्नं सूतकस्य च / वृथापाकस्य चैवान्नं शावान्नं श्वशुरस्य च
ବେଦ-ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା ଲୋକର, ପାପରେ ରୁଚି ଥିବା ଲୋକର, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ପକାଯାଇଥିବା ଅନ୍ନ, ସୂତକ (ଜନ୍ମାଶୌଚ) ଥିବା ଲୋକର ଅନ୍ନ; ଯଥୋଚିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ/ବିଧି ବିନା ପକାଯାଇଥିବା ବୃଥାପାକ ଅନ୍ନ, ଶାବାଶୌଚ ଘରର ଅନ୍ନ, ଏବଂ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଅନ୍ନ—ଏସବୁ ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 12
अप्रजानां तु नारीणां भृतकस्य तथैव च / कारुकान्नं विशेषेण शस्त्रविक्रयिणस्तथा
ପୁରୁଷ ରକ୍ଷକ/ପାଳକ ନଥିବା ନାରୀମାନଙ୍କର ଅନ୍ନ-ଦାନ, ଭୃତକ (ମଜୁର/ଚାକର)ର ଅନ୍ନ; ବିଶେଷକରି କାରୁକ (କାରିଗର)ମାନଙ୍କର ଅନ୍ନ; ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରୟ କରି ଜୀବିକା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଅନ୍ନ—ଏସବୁ ଗ୍ରହଣ ନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 13
शौण्डान्नं घाटिकान्नं च भिषजामन्नमेव च / विद्धप्रजननस्यान्नं परिवित्त्यन्नमेव च
ଶୌଣ୍ଡ (ମଦ୍ୟପ)ର ଅନ୍ନ, ଘାଟିକ (ଜୁଆରି)ର ଅନ୍ନ, ଏବଂ ଭିଷଜ (ବୈଦ୍ୟ)ଙ୍କ ଅନ୍ନ; ଯେ ପ୍ରଜନନର ଯଥାକ୍ରମ ଭଙ୍ଗ କରିଛି ତାହାର ଅନ୍ନ, ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଥିବାବେଳେ କନିଷ୍ଠ ବିବାହ (ପରିବିତ୍ତି) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନ୍ନ—ଏସବୁ ଅଯୋଗ୍ୟ।
Verse 14
पुनर्भुवो विशेषेण तथैव दिधिषूपतेः / अवज्ञातं चावधूतं सरोषं विस्मयान्वितम् / गुरोरपि न भोक्तव्यमन्नं संस्कारवर्जितम्
ବିଶେଷକରି ପୁନର୍ଭୂ (ପୁନର୍ବିବାହିତା) ନାରୀର ଅନ୍ନ, ଏବଂ ଦିଧିଷୂପତି (ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ)ର ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅବଜ୍ଞାରେ ଦିଆ, ଫିଙ୍ଗି ଦିଆ, କ୍ରୋଧରେ ଦିଆ, କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ବିସ୍ମୟଭାବ ସହିତ ଦିଆ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଭୋଜ୍ୟ ନୁହେଁ। ଗୁରୁଙ୍କ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଯଦି ସଂସ୍କାର-ରହିତ ହୁଏ, ତେବେ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 15
दुष्कृतं हि मनुष्यस्य सर्वमन्ने व्यवस्थितम् / यो यस्यान्नं समश्नाति स तस्याश्नानि किल्बिषम्
ମନୁଷ୍ୟର ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଯେନ ତାହାର ଅନ୍ନରେ ହିଁ ନିହିତ ଥାଏ। ଯେ ଯାହାର ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ତାହାର ପାପ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରେ।
Verse 16
आर्धिकः कुलमित्रश्च स्वगोपालश्च नापितः / एते शूद्रेषु भोज्यान्ना यश्चात्मानं निवेदयेत्
ଆର୍ଧିକ (ବଟାଇଦାର), କୁଲମିତ୍ର (ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ତୋଷାମୋଦ କରି ଜୀବିକା କରୁଥିବା), ନିଜ ଗୋପାଳ ଓ ନାପିତ—ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମାନେ ଭୋଜ୍ୟ; ଏବଂ ଯେ ନିଜକୁ ସେବାରେ ନିବେଦନ କରେ ସେ ମଧ୍ୟ।
Verse 17
कुशीलवः कुम्भकारः क्षेत्रकर्मक एव च / एते शूद्रेषु भोज्यान्ना दत्त्वा स्वल्पं पणं बुधैः
କୁଶୀଳବ (ଗାୟକ-ନଟ), କୁମ୍ଭକାର (କୁମ୍ଭାର) ଓ କ୍ଷେତ୍ରକର୍ମୀ (ଖେତରେ କାମ କରୁଥିବା)—ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମାନେ ଭୋଜ୍ୟ; ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ପଣ ମଧ୍ୟ ଦେବେ।
Verse 18
पायसं स्नेहपक्वं यद् गोरसं चैव सक्तवः / पिण्याकं चैव तैलं च शूद्राद् ग्राह्यं द्विजातिभिः
ଘିଅରେ ପକାଇଥିବା ପାୟସ, ଦୁଧ ଓ ସକ୍ତୁ ଆଦି, ଏବଂ ପିଣ୍ୟାକ (ତେଲଖଳି) ଓ ତେଲ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।
Verse 19
वृन्ताकं नालिकाशाकं कुसुम्भाश्मन्तकं तथा / पलाण्डुं लशुनं शुक्तं निर्यासं चैव वर्जयेत्
ବେଗୁନ, ନାଳିକା-ଶାକ, କୁସୁମ୍ଭ ଓ ଅଶ୍ମନ୍ତକ-ଶାକ; ଏବଂ ପିଆଜ, ରସୁଣ, ଖଟା/କିଣ୍ବିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଗୁମ୍ମା/ନିର୍ୟାସ—ଏସବୁକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 20
छत्राकं विड्वराहं च शेलं पेयूषमेव च / विलयं सुमुखं चैव कवकानि च वर्जयेत्
ଛତ୍ରାକ (ମଶରୁମ), ବିଡ୍ୱରାହ ନାମକ ବରାହ, ଶେଲ, ପେୟୂଷ, ବିଲୟ, ସୁମୁଖ ଏବଂ ସମସ୍ତ କବକ (ଫଙ୍ଗସ)କୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 21
गृञ्जनं किंशुकं चैव ककुभाण्डं तथैव च / उदुम्बरमलाबुं च जग्ध्वा पतति वै द्विजः
ଗୃଞ୍ଜନ, କିଂଶୁକ, କକୁଭାଣ୍ଡ, ଉଦୁମ୍ବର ଓ ଅଲାବୁ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ଦ୍ୱିଜ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମସ୍ଥିତିରୁ ପତିତ ହୁଏ।
Verse 22
वृथा कृशरसंयावं पायसापूपमेव च / अनुपाकृतमांसं च देवान्नानि हवींषि च
ବିଧି ବିନା ବ୍ୟର୍ଥରେ କୃଶର-ସଂୟାବ, ପାୟସ ଓ ଅପୂପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଅପକ୍ୱ ମାଂସ, ଦେବାନ୍ନ ଓ ହବୀଂଷିକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ନିବେଦନ କରିବା ନିଷିଦ୍ଧ।
Verse 23
यवागूं मातुलिङ्गं च मत्स्यानप्यनुपाकृतान् / नीपं कपित्थं प्लक्षं च प्रयत्नेन विवर्जयेत्
ଯବାଗୂ (ପତଳା ଖିରି/ଗଞ୍ଜି), ମାତୁଲିଙ୍ଗ (ସିଟ୍ରନ) ଏବଂ ଭଲଭାବେ ନ ପାକା ମାଛ; ତଥା ନୀପ, କପିତ୍ଥ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ—ଏସବୁକୁ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 24
पिण्याकं चोद्धृतस्नेहं देवधान्य तथैव च / रात्रौ च तिलसंबद्धं प्रयत्नेन दधि त्यजेत्
ପିଣ୍ୟାକ (ଖଲି), ସ୍ନେହ ଉଦ୍ଧୃତ ଖାଦ୍ୟ, ଦେବଧାନ୍ୟ; ଏବଂ ରାତିରେ ତିଳସଂବଦ୍ଧ ପଦାର୍ଥ ଓ ଦଧି—ଏସବୁକୁ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 25
नाश्नीयात् पयसा तक्रं न बीजान्युपजीवयेत् / क्रियादुष्टं भावदुष्टमसत्संसर्गि वर्जयेत्
ଦୁଧ ସହିତ ଛାଛ ନ ଖାଇବ, ଓ ବୀଜ ବ୍ୟବସାୟରେ ଜୀବିକା ନ ଚାଲାଇବ। କ୍ରିୟାଦୁଷ୍ଟ, ଭାବଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅସତ୍ସଙ୍ଗୀକୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବ।
Verse 26
केशकीटावपन्नं च सहृल्लेखं च नित्यशः / श्वाघ्रातं च पुनः सिद्धं चण्डालावेक्षितं तथा
କେଶ କିମ୍ବା କୀଟ ପଡ଼ିଥିବା ଅନ୍ନ, ନିତ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୂଷିତ; କୁକୁର ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା; ପୂର୍ବେ ସିଦ୍ଧ କରି ପୁନଃ ସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ଚାଣ୍ଡାଳ ଦୃଷ୍ଟ—ଏସବୁ ଅଶୁଚି, ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 27
उदक्यया च पतितैर्गवा चाघ्रातमेव च / अनर्चितं पुर्युं षितं पर्यायान्नं च नित्यशः
ଉଦକ୍ୟା (ରଜସ୍ୱଳା) ନାରୀ, ପତିତ ଲୋକ କିମ୍ବା ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପୃଷ୍ଟ/ଘ୍ରାଣିତ ଅନ୍ନ; ଅନର୍ଚିତ; ବାସି; କିମ୍ବା ପକାଇ ଅନ୍ୟ ଦିନ ପାଇଁ ରଖା—ଏହା ସବୁକୁ ନିତ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବ।
Verse 28
काककुक्कुटसंस्पृष्टं कृमिभिश्चैव संयुतम् / मनुष्यैरप्यवघ्रातं कुष्ठिना स्पृष्टमेव च
କାକ କିମ୍ବା କୁକ୍କୁଟ ଛୁଇଁଥିବା, କୃମିଯୁକ୍ତ, ମନୁଷ୍ୟ ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା, କିମ୍ବା କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା—ଏହାକୁ ଅଶୁଚି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
Verse 29
न रजस्वलया दत्तं न पुंश्चाल्या सरोषया / मलबद्वाससा वापि परवासो ऽथ वर्जयेत्
ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ ଦିଆ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କ୍ରୋଧରେ ଦେଇଥିବା ପୁଂଶ୍ଚାଳୀର ଦାନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମଲିନ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀର ଦାନ ଓ ପରର ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବ।
Verse 30
विवत्सायाश्च गोः क्षीरमौष्ट्रं वानिर्दशं तथा / आविकं सन्धिनीक्षीरमपेयं मनुरब्रवीत्
ମନୁ କହିଲେ—ଯାହାର ବଛଡ଼ା ମରିଯାଇଛି ସେହି ଗାଈର କ୍ଷୀର, ଉଷ୍ଟ୍ରୀର କ୍ଷୀର, ଦଶ ଦିନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଦୋହାଯାଇଥିବା କ୍ଷୀର, ଭେଡ଼ାର କ୍ଷୀର ଏବଂ ‘ସନ୍ଧିନୀ’ ଅବସ୍ଥାର ଗାଈର କ୍ଷୀର—ଏସବୁ ପାନଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 31
बलाकं हंसदात्यूहं कलविङ्कं शुकं तथा / कुररं च चकोरं च जालपादं च कोकिलम्
ଏହାସହ (ଗଣନାରେ)—ବଲାକ (ବକ), ହଂସ ଓ ଦାତ୍ୟୂହ ପକ୍ଷୀ, କଲବିଙ୍କ, ଶୁକ (ଟିଆ); ତଥା କୁରର, ଚକୋର, ଜାଲପାଦ (ଜାଲିଆ ପାଦ ଥିବା ଜଳପକ୍ଷୀ) ଏବଂ କୋକିଳ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
Verse 32
वायसं खञ्जरीटं च श्येनं गृध्रं तथैव च / उलूकं चक्रवाकं च भासं पारावतानपि / कपोतं टिट्टिभं चैव ग्रामकुक्कुटमेव च
“(ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଣ୍ୟ:) କାଉ, ଖଞ୍ଜରୀଟ, ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଓ ଗୃଧ୍ର (ଗିଧ); ଉଲୁକ (ପେଚା), ଚକ୍ରବାକ, ଭାସ (ଶିକାରୀ ପକ୍ଷୀ) ଏବଂ ପାରାବତ; କପୋତ, ଟିଟ୍ଟିଭ ଓ ଗ୍ରାମକୁକ୍କୁଟ (ଘରୋଇ କୁକୁଡ଼ା) ମଧ୍ୟ।”
Verse 33
सिंहव्याघ्रं च मार्जारं श्वानं शूकरमेव च / शृगालं मर्कटं चैव गर्दभं च न भक्षयेत्
ସିଂହ, ବାଘ, ବିଲେଇ, କୁକୁର, ଶୂକର, ଶୃଗାଳ, ମାଙ୍କଡ଼ ଏବଂ ଗର୍ଦ୍ଧଭ—ଏମାନଙ୍କର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 34
न भक्षयेत् सर्वमृगान् पक्षिणो ऽन्यान् वनेचरान् / जलेचरान् स्थलचरान् प्राणिनश्चेति धारणा
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମୃଗ, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଓ ବନଚର ପ୍ରାଣୀ, ଏବଂ ଜଳଚର କିମ୍ବା ସ୍ଥଳଚର ଜୀବ—ଏମାନଙ୍କୁ କେହି ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ହେଉଛି ବିହିତ ‘ଧାରଣା’ (ସଂଯମ)।
Verse 35
गोधा कूर्मः शशः श्वाविच्छल्यकश्चेति सत्तमाः / भक्ष्याः पञ्चनखा नित्यं मनुराह प्रिजापतिः
ହେ ସତ୍ତମ! ଗୋଧା, କୂର୍ମ, ଶଶ, ଶ୍ୱାବିତ୍ (ଶଳିଆ/ସଜାରୁ) ଓ ଶଲ୍ୟକ—ଏହି ପଞ୍ଚନଖ ପ୍ରାଣୀ ସଦା ଭକ୍ଷ୍ୟ; ଏମିତି ପ୍ରଜାପତି ମନୁ କହିଲେ।
Verse 36
मत्स्यान् सशल्कान् भुञ्जीयान् मांसं रौरवमेवच / निवेद्य देवताभ्यस्तु ब्राह्मणेभ्यस्तु नान्यथा
ଶଲ୍କଯୁକ୍ତ ମାଛ ମାତ୍ର ଭୁଞ୍ଜିବା ଉଚିତ, ମାଂସ ମଧ୍ୟ ନିୟମୋକ୍ତ ମାତ୍ର; ପ୍ରଥମେ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ନିବେଦନ କରି ପରେ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
Verse 37
मयूरं तित्तिरं चैव कपोतं च कपिञ्जलम् / वाध्रीणसं बकं भक्ष्यं मीनहंसपराजिताः
ମୟୂର, ତିତ୍ତିର, କପୋତ ଓ କପିଞ୍ଜଲ; ତଥା ବାଧ୍ରୀଣସ ଓ ବକ—ଏମାନେ ଭକ୍ଷ୍ୟ, କାରଣ ଏମାନେ ମୀନ ଓ ହଂସ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ (ନିର୍ଦୋଷ ସ୍ୱଭାବ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 38
शफरं सिंहतुण्डं च तथा पाठीनरोहितौ / मत्स्याश्चैते समुद्दिष्टा भक्षणाय द्विजोत्तमाः
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଶଫର, ସିଂହତୁଣ୍ଡ, ତଥା ପାଠୀନ ଓ ରୋହିତ—ଏହି ମାଛମାନେ ଭକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 39
प्रोक्षितं भक्षयेदेषां मांसं च द्विजकाम्यया / यथाविधि नियुक्तं च प्राणानामपि चात्यये
ଏମାନଙ୍କ ମାଂସ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ-ସଂସ୍କାରରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ଇଚ୍ଛାରେ ଭକ୍ଷଣ କରିପାରିବ; ଏବଂ ବିଧିମତେ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ ପ୍ରାଣସଙ୍କଟରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 40
भक्षयेन्नैव मांसानि शेषभोजी न लिप्यते / औषधार्थमशक्तौ वा नियोगाद् यज्ञकारणात्
କେବେ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞଶେଷ/ପ୍ରସାଦ ଭୋଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଔଷଧାର୍ଥେ, ଅଶକ୍ତତାରେ, କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞହେତୁ ନିୟୋଗରେ ଗ୍ରହଣ ଦୋଷ ନୁହେଁ।
Verse 41
आमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे दैवे वा मांसमुत्सृजेत् / यावन्ति पशुरोमाणि तावतो नरकान् व्रजेत्
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦୈବଯଜ୍ଞରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ଯେ ମାଂସାର୍ପଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ପଶୁର ରୋମ ଯେତେ ତେତେ ନରକକୁ ଯାଏ।
Verse 42
अदेयं चाप्यपेयं च तथैवास्पृश्यमेव च / द्विजातीनामनालोक्यं नित्यं मद्यमिति स्थितिः
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଦ୍ୟ ସଦା ଅଦେୟ, ଅପେୟ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ; ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ।
Verse 43
तस्मात् सर्वप्रकारेण मद्यं नित्यं विवर्जयेत् / पीत्वा पतति कर्मभ्यस्त्वसंभाष्यो भवेद् द्विजः
ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ମଦ୍ୟକୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାହା ପିଇଲେ ଦ୍ୱିଜ ନିୟତ କର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ ଏବଂ ଅସଂଭାଷ୍ୟ (ବହିଷ୍କୃତ) ହୁଏ।
Verse 44
भक्षयित्वा ह्यभक्ष्याणि पीत्वापेयान्यपि द्विजः / नाधिकारी भवेत् तावद् यावद् तन्न जहात्यधः
ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରି ଓ ଅପେୟ ପାନ କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜ, ତଳ ମାର୍ଗରେ ସେହି ଅଶୁଚିତାକୁ ତ୍ୟାଗ ନ କରିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକାରୀ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 45
तस्मात् परिहरेन्नित्यमभक्ष्याणि प्रयत्नतः / अपेयानि च विप्रो वै तथा चेद् याति रौरवम्
ଏହେତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିତ୍ୟ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅପେୟ ବସ୍ତୁ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ସେ ‘ରୌରବ’ ନରକକୁ ଯାଏ।
Frequently Asked Questions
That moral and ritual qualities adhere to food and transfer through consumption: “another’s sin” is metaphorically lodged in their food, so eating improperly sourced or contaminated food disrupts śauca, damages dharmic standing, and can shape karmic outcome and rebirth.
It discourages meat broadly, yet permits limited cases: when the meat is ritually processed and first offered as naivedya to deities and brāhmaṇas, when enjoined by sacrificial context, for medicinal need, incapacity, or in emergencies—never as casual enjoyment.
As absolutely prohibited—never to be given, drunk, or even touched; drinking causes fall from prescribed duties and social exclusion, and impurity remains until physically expelled, with hell-consequence stated for persistent transgression.
Contamination by hair/insects/worms, animal sniffing (dog/cow), crow/fowl contact, staleness or next-day cooking, re-cooking, touch by menstruating persons or outcastes, being sneezed on/reviled, or association with sūtaka/śāva households and improperly performed rites.