Adhyaya 43

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच एतद् ब्रह्माण्डमाख्यातं चतुर्दशविधं महत् / अतः परं प्रवक्ष्यामि भूर्लोकस्यास्य निर्णयम्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗରେ ଦ୍ୱିଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ସୂତ କହିଲେ—ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବିଭାଗର ଏହି ମହାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଭୂର୍ଲୋକର ନିଶ୍ଚିତ ବିବରଣ କହିବି।

Verse 2

जम्बुद्वीपः प्रधानो ऽयं प्लक्षः शाल्मल एव च / कुशः क्रौञ्चश्च शाकश्च पुष्करश्चैव सप्तमः

ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ପ୍ରଧାନ; ଏବଂ ପ୍ଲକ୍ଷ, ଶାଲ୍ମଲ, କୁଶ, କ୍ରୌଞ୍ଚ, ଶାକ ଓ ସପ୍ତମ ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 3

एते सप्त महाद्वीपाः समुद्रैः सप्तभिर्वृताः / द्वीपाद् द्वीपो महानुक्तः सागरादपि सागरः

ଏହି ସାତ ମହାଦ୍ୱୀପ ସାତ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ; ଦ୍ୱୀପରୁ ଦ୍ୱୀପ ଅଧିକ ମହାନ୍, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରୁ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବତନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

Verse 4

क्षारोदेक्षुरसोदश्च सुरोदश्च घृतोदकः / दध्योदः क्षीरसलिलः स्वादूदश्चेति सागराः

ସମୁଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏହି—କ୍ଷାର (ଲବଣ) ଜଳ ସମୁଦ୍ର, ଇକ୍ଷୁରସ ସମୁଦ୍ର, ସୁରା ସମୁଦ୍ର, ଘୃତଜଳ ସମୁଦ୍ର; ଦଧି ସମୁଦ୍ର, କ୍ଷୀରଜଳ ସମୁଦ୍ର ଓ ସ୍ୱାଦୁ (ମଧୁର) ଜଳ ସମୁଦ୍ର।

Verse 5

पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा ससमुद्रा धरा स्मृता / द्वीपैश्च सप्तभिर्युक्ता योजनानां समासतः

ସମୁଦ୍ରସହିତ ଏହି ଧରା ପଞ୍ଚାଶ କୋଟି (ଯୋଜନ) ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ସଂକ୍ଷେପରେ, ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ସାତ ଦ୍ୱୀପଯୁକ୍ତ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 6

जम्बूद्वीपः समस्तानां द्वीपानां मध्यतः शुभः / तस्य मध्ये महामेरुर्विश्रुतः कनकप्रभः

ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶୁଭ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଅବସ୍ଥିତ; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ, ବିଶ୍ରୁତ ମହାମେରୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 7

चतुरशीतिसाहस्त्रो योजनैस्तस्य चोच्छ्रयः / प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः

ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉରାଶି ହଜାର ଯୋଜନ। ସେ ଷୋଳ ହଜାର ଯୋଜନ ତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଏବଂ ଶିଖରେ ବତ୍ତିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 8

मूले षोडशसाहस्त्रो विस्तारस्तस्य सर्वतः / भूपद्मास्यास्य शैलो ऽसौ कर्णिकात्वेन संस्थितः

ତାହାର ମୂଳରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଷୋଳ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତାର ଅଛି। ସେଇ ପର୍ବତ ଏହି ଭୂ-ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା (ମଧ୍ୟକୋର) ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 9

हिमवान् हेमकूटश्च निषधश्चास्य दक्षिणे / नीलः श्वेतश्च शृङ्गी च उत्तरे वर्षपर्वताः

ତାହାର ଦକ୍ଷିଣେ ହିମବାନ୍, ହେମକୂଟ ଓ ନିଷଧ ଅଛନ୍ତି; ଉତ୍ତରେ ବର୍ଷ-ପର୍ବତ—ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗୀ—ଅଛନ୍ତି।

Verse 10

लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्ये दशहीनास्तथा परे / सहस्त्रद्वितयोच्छ्रायास्तावद्विस्तारिणश्च ते

ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ଏକେକ ଲକ୍ଷ ପ୍ରମାଣର; ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତଦ୍ରୂପ ଦଶ କମ୍ ପ୍ରମାଣର। ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର, ଏବଂ ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ସେତିକି।

Verse 11

भारतं दक्षिणं वर्षं ततः किंपुरुषं स्मृतम् / हरिवर्षं तथैवान्यन्मेरोर्दक्षिणतो द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣେ ‘ଭାରତ’ ନାମକ ଦକ୍ଷିଣ-ବର୍ଷ ଅଛି; ତାହା ପରେ ‘କିଂପୁରୁଷ’ ଦେଶ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ସେହିପରି ‘ହରିବର୍ଷ’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ—ଏସବୁ ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 12

रम्यकं चोत्तरं वर्षं तस्यैवानुहिरण्मयम् / उत्तराः कुरवश्चैव यथैते भरतास्तथा

ତାହାର ଉତ୍ତରେ ରମ୍ୟକ ନାମକ ବର୍ଷ ଅଛି, ତାହାର ପରେ ହିରଣ୍ମୟ ବର୍ଷ। ସେଠାରେ ଉତ୍ତର-କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଯେପରି ଭାରତବାସୀମାନେ ରହନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 13

नवसाहस्त्रमेकैकमेतेषां द्विजसत्तमाः / इलावृतं च तन्मध्ये तन्मध्ये मेरुरुच्छ्रितः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ନବସାହସ୍ର ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅଛି, ଏବଂ ଇଲାବୃତର ମଧ୍ୟକେନ୍ଦ୍ରରେ ଉଚ୍ଚ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉଦ୍ଧତ।

Verse 14

मेरोश्चतुर्दिशं तत्र नवसाहस्त्रविस्तृतम् / इलावृतं महाभागाश्चात्वारस्तत्र पर्वताः / विष्कम्भा रचिता मेरोर्योजनायुतमुच्छ्रिताः

ସେଠାରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଚାରି ଦିଗରେ ଇଲାବୃତ ନବସାହସ୍ର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ସେଇ ଅଞ୍ଚଳରେ ମେରୁର ଭିତ୍ତି-ସମର୍ଥକ ଭାବେ ଚାରିଟି ପର୍ବତ ରଚିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଦଶ ସାହସ୍ର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।

Verse 15

पूर्वेण मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः / विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः

ପୂର୍ବେ ମନ୍ଦର, ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନ; ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱେ ବିପୁଳ, ଉତ୍ତରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ—ଏହିପରି ସ୍ମୃତ।

Verse 16

कदम्बस्तेषु जम्बुश्च पिप्पलो वट एव च / जम्बूद्वीपस्य सा जम्बूर्नामहेतुर्महर्षयः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଦମ୍ବ, ଜମ୍ବୁ, ପିପ୍ପଳ ଓ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି। ହେ ମହର୍ଷିମାନେ, ସେଇ ଜମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷ ହିଁ ‘ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ’ ନାମର କାରଣ।

Verse 17

महागजप्रमाणानि जम्ब्वास्तस्याः फलानि च / पतन्ति भूभृतः पृष्ठे शीर्यमाणानि सर्वतः

ସେଇ ଜମ୍ବୁବୃକ୍ଷର ଫଳ ମହାଗଜ ପରିମାଣର; ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁଦିଗରେ ପଡ଼ି ପର୍ବତର ପୃଷ୍ଠରେ ଲାଗି ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 18

रसेन तस्याः प्रख्याता तत्र जम्बूनदीति वै / सरित् प्रवर्तते चापि पीयते तत्र वासिभिः

ସେଇ ଜମ୍ବୁର ରସରୁ ସେଠାରେ ‘ଜମ୍ବୁନଦୀ’ ନାମକ ନଦୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠାରୁ ଧାରା ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ଏବଂ ସେଠାର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ତାହା ପାନ କରନ୍ତି।

Verse 19

न स्वेदो न च दौर्गन्ध्यं न जरा नेन्द्रियक्षयः / तत्पानात् सुस्थमनसां नराणां तत्र जायते

ସେଇ (ପବିତ୍ର ରସ/ଜଳ) ପାନ କରିଲେ ସେଠାରେ ସୁସ୍ଥିର ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନ ଅଧିକ ଘାମ, ନ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ନ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 20

तीरमृत्तत्र संप्राप्य वायुना सुविशोषिता / जाम्बूनदाख्यं भवति सुवर्णं सिद्धभूषणम्

ସେଠାରେ ନଦୀତଟର ମାଟି ବାୟୁରେ ଭଲଭାବେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ‘ଜାମ୍ବୂନଦ’ ନାମକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ତାହା ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଭୂଷଣଯୋଗ୍ୟ।

Verse 21

भद्राश्वः पूर्वतो मेरोः केतुमालश्च पश्चिमे / वर्षे द्वे तु मुनिश्रेष्ठास्तयोर्मध्ये इलावृतम्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମେରୁର ପୂର୍ବେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ-ବର୍ଷ, ପଶ୍ଚିମେ କେତୁମାଳ-ବର୍ଷ; ଏହି ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 22

वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनम् / वैभ्राजं पश्चिमे विद्यादुत्तरे सवितुर्वनम्

ପୂର୍ବଦିଗରେ ଚୈତ୍ରରଥ ବନ, ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନ। ପଶ୍ଚିମେ ବୈଭ୍ରାଜ, ଉତ୍ତରେ ସବିତୃ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ବନ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 23

अरुणोदं महाभद्रमसितोदं च मानसम् / सरांस्येतानि चत्वारि देवयोग्यानि सर्वदा

ଅରୁଣୋଦ, ମହାଭଦ୍ର, ଅସିତୋଦ ଓ ମାନସ—ଏହି ଚାରି ସରୋବର ସଦା ଦେବପୂଜା ଓ ଦେବସନ୍ନିଧି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 24

सितान्तश्च कुमुद्वांश्च कुरुरी माल्यवांस्तथा / वैकङ्को मणिशैलश्च ऋक्षवांश्चाचलोत्तमाः

ଏହାସହ ସୀତାନ୍ତ, କୁମୁଦ୍ୱାନ, କୁରୁରୀ, ମାଲ୍ୟବାନ; ତଥା ବୈକଙ୍କ, ମଣିଶୈଳ, ଋକ୍ଷବାନ—ଏମାନେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 25

महानीलो ऽथ रुचकः सबिन्दुर्मन्दरस्तथा / वेणुमांश्चैव मेघश्च निषधो देवपर्वतः / इत्येते देवरचिताः सिद्धावासाः प्रकीर्तिताः

ମହାନୀଳ, ରୁଚକ, ସବିନ୍ଦୁ ଓ ମନ୍ଦର; ଏବଂ ବେଣୁମାଂଶ, ମେଘ, ଦେବପର୍ବତ ନିଷଧ—ଏମାନେ ଦେବମାନେ ରଚିଥିବା ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥାନ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 26

अरुणोदस्य सरसः पूर्वतः केसराचलः / त्रिकूटशिखरश्चैव पतङ्गो रुचकस्तथा

ଅରୁଣୋଦ ସରୋବରର ପୂର୍ବେ କେସରାଚଳ ପର୍ବତ ଅଛି; ଏବଂ ତ୍ରିକୂଟଶିଖର, ପତଙ୍ଗ, ରୁଚକ ନାମକ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 27

निषधो वसुधारश्च कलिङ्गस्त्रिशिखः शुभः / समूलो वसुधारश्च कुरवश्चैव सानुमान्

ନିଷଧ, ବସୁଧାରା, କଲିଙ୍ଗ ଓ ଶୁଭ ତ୍ରିଶିଖ; ତଥା ସମୂଳ, ପୁନଃ ବସୁଧାରା, ଏବଂ ସାନୁମାନ ସହ କୁରବ—ଏହିମାନେ ଏଠାରେ କଥିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେଶ/ପର୍ବତ।

Verse 28

ताम्रातश्च विशालश्च कुमुदो वेणुर्वतः / एकशृङ्गो महाशैलो गजशैलः पिशाचकः

ତାମ୍ରାତ, ବିଶାଳ, କୁମୁଦ ଓ ବେଣୁର୍ବତ; ଏବଂ ଏକଶୃଙ୍ଗ, ମହାଶୈଳ, ଗଜଶୈଳ, ପିଶାଚକ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଭୂଗୋଳ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ।

Verse 29

पञ्चशैलो ऽथ कैलासो हिमवांशचाचलोत्तमः / इत्येते देवचरिता उत्कटाः पर्वतोत्तमाः

ତାପରେ ପଞ୍ଚଶୈଳ, କୈଲାସ ଓ ହିମବାନ—ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏମାନେ ଦେବଚରିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଓ ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ; ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 30

महाभद्रस्य सरसो दक्षिणे केसराचलः / शिखिवासश्च वैदूर्यः कपिलो गन्धमादनः

ମହାଭଦ୍ର ସରୋବରର ଦକ୍ଷିଣେ କେସରାଚଳ, ଶିଖିବାସ, ବୈଦୂର୍ୟ, କପିଲ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 31

जारुधिश्च सुगन्धिश्च श्रीशृङ्गश्चाचलोत्तमः / सुपार्श्वश्च सुपक्षश्च कङ्कः कपिल एव च

ଏହାସହ ଜାରୁଧି ଓ ସୁଗନ୍ଧି; ଶ୍ରୀଶୃଙ୍ଗ ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତ; ଏବଂ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ସୁପକ୍ଷ; ତଥା କଙ୍କ ଓ କପିଲ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ପର୍ବତ।

Verse 32

पिञ्जरो भद्रशैलश्च सुरसश्च महाबलः / अञ्जनो मधुमांस्तद्वत् कुमुदो मुकुटस्तथा

ପିଞ୍ଜର, ଭଦ୍ରଶୈଳ, ସୁରସ ଓ ମହାବଳ; ତଥା ଅଞ୍ଜନ ଓ ମଧୁମାନ; ଏବଂ କୁମୁଦ ଓ ମୁକୁଟ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାପର୍ବତ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 33

सहस्त्रशिखरश्चैव पाण्डुरः कृष्ण एव च / पारिजातो महाशैलस्तथैव कपिलोदकः

ତଥା ସହସ୍ରଶିଖର; ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁର ଓ କୃଷ୍ଣ; ପାରିଜାତ ନାମକ ମହାଶୈଳ, ତଥା କପିଲୋଦକ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 34

सुषेणः पुण्डरीकश्च महामेघस्तथैव च / एते पर्वतराजानः सिद्धगन्धर्वसेविताः

ସୁଷେଣ, ପୁଣ୍ଡରୀକ ଓ ମହାମେଘ—ଏମାନେ ପର୍ବତରାଜ; ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା-ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି।

Verse 35

असितोदस्य सरसः पश्चिमे केसराचलः / शङ्खकूटो ऽथ वृषभो हंसो नागस्तथा परः

ଅସିତୋଦ ସରୋବରର ପଶ୍ଚିମେ କେସରାଚଳ; ଏବଂ ଶଙ୍ଖକୂଟ, ବୃଷଭ, ହଂସ, ତଥା ଉଚ୍ଚ ନାଗ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 36

कालाञ्जनः शुक्रशैलो नीलः कमल एव च / पुष्पकश्च सुमेघश्च वाराहो विरजास्तथा / मयूरः कपिलश्चैव महाकपिल एव च

କାଲାଞ୍ଜନ, ଶୁକ୍ରଶୈଳ, ନୀଳ ଓ କମଳ; ପୁଷ୍ପକ ଓ ସୁମେଘ; ବାରାହ ଓ ବିରଜା; ତଥା ମୟୂର, କପିଲ ଓ ମହାକପିଲ—ଏମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ।

Verse 37

इत्येते देवगन्धर्वसिद्धसङ्घनिषेविताः / सरसो मानसस्येह उत्तरे केसराचलाः

ଏହିପରି ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସଂଘଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ନିଷେବିତ ଏହି କେସରାଚଳ ପର୍ବତମାଳା ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ମାନସ ସରୋବରର ଉତ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 38

एतेषां शैलमुख्यानामन्तरेषु यथाक्रमम् / सन्ति चैवान्तरद्रोण्यः सरांसि च वनानि च

ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରୋଣୀ, ସରୋବର ଓ ବନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 39

वसन्ति तत्र मुनयः सिद्धाश्च ब्रह्मभाविताः / प्रसन्नाः शान्तरजसः सर्वदुः खविवर्जिताः

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଭାବନାରେ ଭାବିତ ଚିତ୍ତ ଥିବା ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସନ୍ତି; ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ, ରଜଃଶାନ୍ତ ଏବଂ ସର୍ବଦୁଃଖବିବର୍ଜିତ।