Adhyaya 31

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागेत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच समाभाष्य मुनीन् धीमान् देवदेवस्य शूलिनः / जगाम लिङ्गं तद् द्रष्टुं कपर्देश्वरमव्ययम्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗର ତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ସୂତ କହିଲେ—ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଆଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସେ ଧୀମାନ ଦେବଦେବ ଶୂଲିନଙ୍କ ଅବ୍ୟୟ କପର୍ଦେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନକୁ ଗଲେ।

Verse 2

स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन् द्विजाः / पिशाचमोचने तीर्थे पूजयामास शूलिनम्

ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ‘ପିଶାଚମୋଚନ’ ତୀର୍ଥରେ ଶୂଲିନ (ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 3

तत्राश्चर्यमपश्यंस्ते मुनयो गुरुणा सह / मेनिरे क्षेत्रमाहात्म्यं प्रणेमुर्गिरिशं हरम्

ସେଠାରେ ସେଇ ମୁନିମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବୁଝି ଗିରୀଶ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 4

कश्चिदभ्याजगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक् / मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्देश्वरमुत्तमम्

ତେବେ ଘୋର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଗୋଟିଏ ବାଘ, ଗୋଟିଏ ମୃଗୀକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ, ସେଇ ଉତ୍ତମ କପର୍ଦେଶ୍ୱର ଧାମକୁ ଆସିଲା।

Verse 5

तत्र सा भीतहृदया कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् / धावमाना सुसंभ्रान्ता व्याघ्रस्य वशमागता

ସେଠାରେ ସେ ଭୟାକୁଳ ହୃଦୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲା; ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି ବ୍ୟାଘ୍ରର ବଶରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 6

तां विदार्य नखैस्तीक्ष्णैः शार्दूलः सुमहाबलः / जगाम चान्यं विजनं देशं दृष्ट्वा मुनीश्वरान्

ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ତାକୁ ଚିରିଦେଇ ସେ ମହାବଳୀ ବ୍ୟାଘ୍ର, ମୁନୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଏକ ନିର୍ଜନ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲା।

Verse 7

मृतमात्रा च सा बाला कपर्देशाग्रतो मृगी / अदृश्यत महाज्वाला व्योम्नि सूर्यसमप्रभा

ସେ ବାଳା ମୃଗୀ ମୃତପ୍ରାୟ ହୋଇ କପର୍ଦେଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଢଳିପଡ଼ିଲା; ତାହାପରେ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ପ୍ରଭାବାନ ଏକ ମହାଜ୍ୱାଳା ଦେଖାଦେଲା।

Verse 8

त्रिनेत्रा नीलकण्ठा च शशाङ्काङ्कितमूर्धजा / वृषाधिरूढा पुरुषैस्तादृशैरेव संवृता

ସେ ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, ନୀଳକଣ୍ଠୀ ଏବଂ ମସ୍ତକରେ ଶଶାଙ୍କଚିହ୍ନ ଧାରିଣୀ; ବୃଷଭାରୂଢା ହୋଇ, ସମାନ ଦିବ୍ୟ ରୂପର ପରିଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।

Verse 9

पुष्पवृष्टिं विमुञ्चिन्ति खेचरास्तस्य मूर्धनि / गणेश्वरः स्वयं भूत्वा न दृष्टस्तत्क्षणात् ततः

ଆକାଶଚାରୀ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ; ପରେ ଗଣେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ସେଇ କ୍ଷଣରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 10

दृष्ट्वैतदाश्चर्यवरं जैमिनिप्रमुखा द्विजाः / कपर्देश्वरमाहात्म्यं पप्रच्छुर्गुरुमच्युतम्

ଏହି ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଜୈମିନି-ପ୍ରମୁଖ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ନିଜ ଗୁରୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ କପର୍ଦେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପଚାରିଲେ।

Verse 11

तेषां प्रोवाच भगवान् देवाग्रे चोपविश्य सः / कपर्देशस्य माहात्म्यं प्रणम्य वृषभध्वजम्

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଦେବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କପର୍ଦେଶର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 12

इदं देवस्य तल्लिङ्गं कपर्दोश्वरमुत्तमम् / स्मृत्वैवाशेषपापौघं क्षिप्रमस्य विमुञ्चति

ଏହା ଦେବଙ୍କ ସେଇ ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗ—ଉତ୍ତମ କପର୍ଦୋଶ୍ୱର। କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମାତ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ପାପରାଶିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 13

कामक्रोधादयो दोषा वाराणसीनिवासिनाम् / विघ्नाः सर्वे विनश्यन्ति कपर्देश्वरपूजनात्

ବାରାଣସୀ-ନିବାସୀମାନଙ୍କ କାମ, କ୍ରୋଧ ଆଦି ଦୋଷ ଓ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ କପର୍ଦେଶ୍ୱର (ଶିବ) ପୂଜାରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 14

तस्मात् सदैव द्रष्टव्यं कपर्देश्वरमुत्तमम् / पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैः स्तवैः

ଏହେତୁ ଉତ୍ତମ କପର୍ଦେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସଦା ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରୟତ୍ନ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଓ ବୈଦିକ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

ध्यायतामत्र नियतं योगिनां शान्तचेतसाम् / जायते योगसंसिद्धिः सा षण्मासे न संशयः

ଏଠାରେ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ଯୋଗୀମାନେ ନିଷ୍ଠାରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଯୋଗସଂସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ—ଛଅ ମାସରେ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 16

ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यन्त्यस्य पूजनात् / पिशाचमोचने कुण्डे स्नातस्यात्र समीपतः

ତାଙ୍କ ପୂଜାରୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପ ନଶିଯାଏ—ବିଶେଷକରି ପିଶାଚମୋଚନ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ଏଠାରେ ସମୀପେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କର।

Verse 17

अस्मिन् क्षेत्रे पुरा विप्रास्तपस्वी शंसितव्रतः / शङ्कुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शङ्करम् / जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम्

ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୁରାକାଳେ ଶଂସିତବ୍ରତ ତପସ୍ବୀ ଜଣେ ବିପ୍ର ‘ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲେ; ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପୀ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ନାମକ ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ରକୁ ଅନିଶଂ ଜପ କଲେ।

Verse 18

पुष्पधूपादिभिः स्तोत्रैर्नमस्कारैः प्रदक्षिणैः / उवास तत्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम

ପୁଷ୍ପ-ଧୂପ ଆଦି ଅର୍ପଣ, ସ୍ତୋତ୍ର, ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ସେ ଯୋଗାତ୍ମା ନୈଷ୍ଠିକୀ ଦୀକ୍ଷା গ্ৰହଣ କରି ସେଠାରେ ବସିଲେ।

Verse 19

कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम् / अस्थिचर्मपिनद्धाङ्गं निः श्वसन्तं मुहुर्मुहुः

ଏକଦା ସେ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଆସିଥିବା ଜଣେ ପ୍ରେତକୁ ଦେଖିଲେ; ଯାହାର ଅଙ୍ଗ ଅସ୍ଥି ଓ ଚର୍ମରେ ମାତ୍ର ବନ୍ଧା, ଏବଂ ସେ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ହାଫୁଥିଲା।

Verse 20

तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः / प्रोवाच को भवान् कस्माद् देशाद् देशमिमंश्रितः

ତାହାକୁ ଦେଖି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମ କୃପାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ—“ତୁମେ କିଏ? କେଉଁ ଦେଶରୁ ଆସିଛ? ଏହି ଦେଶକୁ କାହିଁକି ଆଶ୍ରୟ କରିଛ?”

Verse 21

तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानो ऽब्रवीद् वचः / पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः / पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुम्बभरणोत्सुकः

ତେବେ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ପିଶାଚ କହିଲା—“ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରାଦିରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ କୁଟୁମ୍ବ ପୋଷଣରେ ଉତ୍ସୁକ।”

Verse 22

न पूजिता मया देवा गावो ऽप्यतिथयस्तथा / न कदाचित् कृतं पुण्यमल्पं वा स्वल्पमेव वा

“ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହିଁ; ଗାଈ ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିନାହିଁ। କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରିନାହିଁ—ବଡ଼ ନୁହେଁ, ଅତି ସାନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।”

Verse 23

एकदा भगवान् देवो गोवृषेश्वरवाहनः / विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टे नमस्कृतः

“ଏକଦା ବାରାଣସୀରେ ବୃଷଭବାହନ ଗୋବୃଷେଶ୍ୱର ଭଗବାନ୍ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି; ଦର୍ଶନ କରି, ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନମସ୍କାର କରିଥିଲି।”

Verse 24

तदाचिरेण कालेन पञ्चत्वमहमागतः / न दृष्टं नन्मया घोरं यमस्य वदनं मुने

“ତାପରେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ମୁଁ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ (ମୃତ୍ୟୁକୁ) ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି। କିନ୍ତୁ, ହେ ମୁନେ, ମୁଁ ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିନାହିଁ।”

Verse 25

ईदृशीं योनिमापन्नः पैशाचीं क्षुधयान्वितः / पिपासयाधुनाक्रान्तो न जानामि हिताहितम्

ଏପରି ପିଶାଚ-ଯୋନିରେ ପତିତ ହୋଇ ମୁଁ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ; ଏବେ ତୃଷ୍ଣା ମୋତେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଛି। ମୋ ପାଇଁ ହିତ କ’ଣ ଅହିତ କ’ଣ ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନି।

Verse 26

यदि कञ्चित् समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो / कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଆପଣ ଦେଖୁଥିଲେ, ଦୟାକରି ସେହିପରି କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।

Verse 27

इत्युक्तः शङ्कुकर्णो ऽथ पिशाचमिदमब्रवीत् / त्वादृशो न हि लोके ऽस्मिन् विद्यते पुण्यकृत्तमः

ଏପରି କହିବା ପରେ ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ସେହି ପିଶାଚକୁ କହିଲେ—“ଏହି ଲୋକରେ ତୁମ ପରି କେହି ନାହିଁ; ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରିବାରେ ତୁମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେହି ନାହିଁ।”

Verse 28

यत् त्वया भगवान् पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः / संस्पृष्टो वन्दितो भूयः को ऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि

କାରଣ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଭଗବାନ ଶିବ—ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଜଗତର ଈଶ୍ୱର—ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଛ; ପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଆଉଥରେ ବନ୍ଦନ-ପୂଜନ କରିଛ। ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ସଦୃଶ ଆଉ କିଏ?

Verse 29

तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः / स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन् कुण्डे समाहितः / येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि

ସେହି କର୍ମବିପାକରେ ତୁମେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଛ। ତେଣୁ ମନକୁ ସମାହିତ କରି ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ଶୀଘ୍ର ସ୍ନାନ କର; ଏହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି କୁତ୍ସିତ ଯୋନିକୁ ଶୀଘ୍ରେ ତ୍ୟାଗ କରିବ।

Verse 30

स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् / स्मृत्वा कपर्देश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनो ऽवगाहम्

ଦୟାଳୁ ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେ ପିଶାଚ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିନେତ୍ର କପର୍ଦେଶ୍ୱର ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରି ମନକୁ ସମାଧିରେ ସ୍ଥିର କରି ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲା।

Verse 31

तदावगाढो मुनिसंनिधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः / अदृश्यतार्कप्रतिमे विमाने शशाङ्कचिह्नाङ्कितचारुमौलिः

ତେବେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେ ଗଭୀର ଅବସ୍ଥାରେ ଲୀନ ହେଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଏକ ତେଜସ୍ବୀ ସତ୍ତା ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ଅଦୃଶ୍ୟ ତାରାମାନଙ୍କ ସଦୃଶ ବିମାନରେ ଆସୀନ, ଯାହାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ମୌଳିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ।

Verse 32

विभाति रुद्रैरभितो दिवस्थैः समावृतो योगिभैरप्रमेयैः / सबालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः

ସେ ଦେବ ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗରୁ ଆବୃତ, ଅପ୍ରମେୟ ଯୋଗୀ ଓ ବାଲଖିଲ୍ୟାଦି ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ—ଯେପରି ଉଦୟକାଳେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶେ।

Verse 33

स्तुवन्ति सिद्धा दिवि देवसङ्घा नृत्यन्ति दिव्याप्सरसो ऽभिरामाः / मुञ्चन्ति वृष्टिं कुसुमाम्बुमिश्रां गन्धर्वविद्याधरकिंनराद्याः

ସ୍ୱର୍ଗରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଦେବସଂଘମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ରମଣୀୟ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି; ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, କିନ୍ନର ଆଦି ପୁଷ୍ପ ଓ ଜଳମିଶ୍ରିତ ବର୍ଷା ଝରାନ୍ତି।

Verse 34

संस्तूयमानो ऽथ मुनीन्द्रसङ्घै- रवाप्य बोधं भगवात्प्रसादात् / समाविशन्मण्डलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः

ତାପରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସଂଘ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ବୋଧ ପାଇ, ସେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା—ଯାହା ତ୍ରୟୀମୟ, ଯେଉଁଠାରେ ରୁଦ୍ର ପ୍ରକଟ ମହିମାରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 35

दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् / विचिन्त्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्

ପିଶାଚ-ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେହି ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖି ମୁନି ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହେଲେ। ମହେଶ—ରୁଦ୍ର, ଏକମାତ୍ର କବି, ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ—ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି କପର୍ଦୀ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 36

शङ्कुकर्ण उवाच कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद् गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् / व्रजामि योगेश्वरमीशितार- मादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्

ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ—ହେ କପର୍ଦୀ! ଆପଣ ପରାତ୍ପର, ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ଆପଣ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ସର୍ବାଧିପତି ନିୟନ୍ତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି-ସ୍ୱରୂପ, କପିଲାଧିରୂଢ ପ୍ରଭୁ।

Verse 37

त्वां ब्रह्मपारं हृदि सन्निविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमन्तम् / व्रजामि रुद्रं शरणं दिवस्थं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्

ଆପଣ ହୃଦୟରେ ସନ୍ନିବିଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମପାର, ହିରଣ୍ୟମୟ, ଆଦ୍ୟ ଯୋଗୀ। ଦିବ୍ୟଲୋକସ୍ଥ ସେହି ରୁଦ୍ର—ମହାମୁନି, ବ୍ରହ୍ମମୟ ଓ ପରମ ପବିତ୍ର—ଙ୍କ ଶରଣକୁ ମୁଁ ଯାଉଛି।

Verse 38

सहस्त्रपादाक्षिशिरो ऽभियुक्तं सहस्त्रबाहुं नमसः परस्तात् / त्वां ब्रहामपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्

ସହସ୍ର ପାଦ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶିର, ସହସ୍ର ବାହୁ ଯୁକ୍ତ, ଯିଏ ନମସ୍କାରରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ—ହେ ଶମ୍ଭୁ! ସେହି ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭାଧିପତି, ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 39

यतः प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन / तं ब्रह्मपारं भगवन्तमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये

ଯାହାଠାରୁ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ, ଯାହାଙ୍କ ଶିବସ୍ୱରୂପେ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଆବୃତ—ସେହି ବ୍ରହ୍ମପାର ଭଗବାନ ଈଶଙ୍କୁ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରି ସଦା ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରେ।

Verse 40

अलिङ्गमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभं चित्पतिमेकरुद्रम् / तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतो ऽन्यदस्ति

ହେ ଅଲିଙ୍ଗ, ଲୋକାଲୋକରୁ ଅତୀତ ରୂପଧାରୀ, ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭ, ଚିତ୍ପତି ଏକରୁଦ୍ର! ଆପଣ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମପାର, ପରମେଶ୍ୱର। ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; କାରଣ ଆପଣଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 41

यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमार्थभूताः / पश्यन्ति देवं प्रणतो ऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं भवतः स्वरूपम्

ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ସବୀଜ-ଯୋଗକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ସମାଧି ଲାଭ କରି ପରମାର୍ଥରୂପେ ଦେଖନ୍ତି—ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ, ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଓ ବ୍ରହ୍ମପାର—ମୁଁ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 42

न यत्र नामादिविशेषकॢप्ति- र् न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् / तं ब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये

ଯେଉଁଠାରେ ନାମାଦି ଭେଦର କଳ୍ପନା ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧରା ପଡ଼େନାହିଁ—ସେଇ ବ୍ରହ୍ମପାର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରେ। ହେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।

Verse 43

यद् वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् / पश्यन्त्यनेकं भवतः स्वरूपं सब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यम्

ବେଦବାଦରେ ରତ ଲୋକେ ଯାହାକୁ ଦେହହୀନ, ବ୍ରହ୍ମବିଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ଅଭେଦ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ଅନେକ ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମ ଓ ବ୍ରହ୍ମସୀମାକୁ ଅତୀତ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 44

यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो विवर्तते यं प्रणमन्ति देवाः / नमामि तं ज्योतिषि संनिविष्टं कालं बृहन्तं भवतः स्वरूपम्

ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରାତନ ପୁରୁଷର ବିକାଶ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଦେବମାନେ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି—ସେଇ ପରମ ଜ୍ୟୋତିରେ ସନ୍ନିବିଷ୍ଟ, ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ମହାକାଳକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 45

व्रजामि नित्यं शरणं गुहेशं स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुरारिम् / शिवं प्रपद्ये हरमिन्दुमौलिं पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि

ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଗୁହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଏ; ଅଚଳ ସ୍ଥାଣୁ, ଗିରୀଶ, ତ୍ରିପୁରାରିଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି। ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି ହର-ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରେ; ହେ ପିନାକଧାରୀ, ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସେ।

Verse 46

स्तुत्वैवं शङ्कुकर्णो ऽसौ भगवन्तं कपर्दिनम् / पपात दण्डवद् भूमौ प्रोच्चरन् प्रणवं परम्

ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗବାନ କପର୍ଦିନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ପରମ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା।

Verse 47

तत्क्षणात् परमं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् / ज्ञानमानन्दमद्वैतं कोटिकालाग्निसन्निभम्

ସେହି କ୍ଷଣରେ ପରମ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା—ଶିବାତ୍ମକ, ଅଦ୍ୱୈତ, ଜ୍ଞାନ-ଆନନ୍ଦମୟ, ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 48

शङ्कुकर्णो ऽथ मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगो ऽमलः / निलिल्ये विमले लिङ्गे तद्भुतमिवाभवत्

ତାପରେ ମୁକ୍ତାତ୍ମା ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ସେହି ତତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ ହେଲା—ସର୍ବଗତ ଓ ଅମଳ। ସେ ବିମଳ ଲିଙ୍ଗରେ ଲୀନ ହେଲା; ଏବଂ ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଯେନେ ଅଦ୍ଭୁତ ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 49

एतद् रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं वः कपर्दिनः / न कश्चिद् वेत्ति तमसा विद्वानप्यत्र मुह्यति

କପର୍ଦିନ (ଶିବ)ଙ୍କ ଏହି ରହସ୍ୟ ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଲି। ତଥାପି କେହି ଏହାକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣେନି; ତମସାବୃତ ହୋଇ ଏଠାରେ ବିଦ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ମୁହ୍ୟନ୍ତି।

Verse 50

य इमां शृणुयान्नित्यं कथां पापप्रणाशिनीम् / भक्तः पापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्

ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ନିତ୍ୟ ଏହି ପାପନାଶିନୀ ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣେ, ସେ ପାପଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃକରଣବାନ ଭକ୍ତ ରୁଦ୍ର (ଶିବ)ଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଏ।

Verse 51

पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् / प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात् परम्

ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ‘ବ୍ରହ୍ମପାର’ ନାମକ ଏହି ମହାସ୍ତବକୁ ସତତ, ବିଶେଷକରି ପ୍ରାତଃ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ, ପଢ଼େ—ସେ ପରମ ଯୋଗ ପାଏ।

Verse 52

इहैव नित्यं वत्स्यामो देवदेवं कपर्दिनम् / द्रक्ष्यामः सततं देवं पूजयामो ऽथ शूलिनम्

ଆମେ ଏଠିଏ ନିତ୍ୟ ବସିବୁ; ଦେବଦେବ କପର୍ଦିନ୍ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସତତ ଦର୍ଶନ କରିବୁ; ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁ (ଶୂଲିନ୍)ଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରିବୁ।

Verse 53

इत्युक्त्वा भगवान् व्यासः शिष्यैः सह महामुनिः / उवास तत्र युक्तात्मा पूजयन् वै कपर्दिनम्

ଏପରି କହି ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ—ସେ ମହାମୁନି—ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାରେ ଯୋଗଯୁକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ରହିଲେ ଏବଂ କପର୍ଦିନ୍ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।