Adhyaya 19

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टादशो ऽध्यायः सूत उवाच अदितिः सुषुवे पुत्रमादित्यं कश्यपात् प्रभुम् / तस्यादित्यस्य चैवसीद् भार्याणां तु चतुष्टयम् / संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रांस्तासां निबोधत

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବଭାଗରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ଅଦିତି କଶ୍ୟପଠାରୁ ପ୍ରଭୁ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ପ୍ରସବ କଲେ। ସେଇ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କର ଚାରି ଭାର୍ଯ୍ୟା—ସଂଜ୍ଞା, ରାଜ୍ଞୀ, ପ୍ରଭା ଓ ଛାୟା। ଏବେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ।

Verse 2

संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यान्मनुमनुत्तमम् / यमं च यमुनां चैव राज्ञी रैवतमेव च

ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ କନ୍ୟା ସଂଜ୍ଞା ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ମନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ; ଏବଂ ଯମ, ଯମୁନା, ତଥା ରାଜ୍ଞୀ ଓ ରୈବତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 3

प्रभा प्रभातमादित्याच्छाया सावर्णमात्मजम् / शनिं च तपतीं चैव विष्टिं चैव यथाक्रमम्

ଆଦିତ୍ୟ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଠାରୁ ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାତଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ; ଛାୟା ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜ ସାବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ, ଏବଂ ଶନି, ତପତୀ, ବିଷ୍ଟି—ଏମାନଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପ୍ରସବ କଲେ।

Verse 4

मनोस्तु प्रथमस्यासन् नव पुत्रास्तु संयमाः / इक्ष्वाकुर्नभगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेव च

ପ୍ରଥମ ମନୁଙ୍କର ନବଜଣ ସଂୟମୀ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନଭଗ, ଧୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଶର୍ୟାତି ଆଦି।

Verse 5

नरिष्यन्तश्च नाभागो ह्यरिष्टः कारुषकस्तथा / पृषध्रश्च महातेजा नवैते शक्रसन्निभाः

ଏବଂ ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ନାଭାଗ, ଅରିଷ୍ଟ, କାରୁଷକ ତଥା ମହାତେଜସ୍ବୀ ପୃଷଧ୍ର—ଏହି ନବଜଣ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମ ପରାକ୍ରମୀ।

Verse 6

इला ज्येष्ठा वरिष्ठा च सोमवंशविवृद्धये / बुधस्य गत्वा भवनं सोमपुत्रेण संगता

ସୋମବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା-ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଇଳା ବୁଧଙ୍କ ଭବନକୁ ଯାଇ, ସୋମପୁତ୍ର ବୁଧଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତ ହେଲେ।

Verse 7

असूत सौम्यजं देवी पुरूरवसमुत्तमम् / पितॄणां तृप्तिकर्तारं बुधादिति हि नः श्रुतम्

ଦେବୀ ସୌମ୍ୟ (ବୁଧ) ଠାରୁ ଉତ୍ତମ ପୁରୂରବସଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ; ସେ ବୁଧଜ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 8

संप्राप्य पुंस्त्वममलं सुद्युम्न इति विश्रुतः / इला पुत्रत्रयं लेभे पुनः स्त्रीत्वमविन्दत

ନିର୍ମଳ ପୁଂସ୍ତ୍ୱ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ‘ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଇଳାଠାରୁ ତିନି ପୁତ୍ର ପାଇ, ପରେ ପୁନଃ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ।

Verse 9

उत्कलश्च गयश्चैव विनताश्वस्तथैव च / सर्वे ते ऽप्रतिमप्रख्याः प्रपन्नाः कमलोद्भवम्

ଉତ୍କଳ, ଗୟା ଏବଂ ବିନତାଶ୍ୱ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅପ୍ରତିମ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ହୋଇ କମଳୋଦ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣ ଗଲେ।

Verse 10

इक्ष्वाकोश्चाभवद् वीरो विकुक्षिर्नाम पार्थिवः / ज्येष्ठः पुत्रशतस्यापि दश पञ्च च तत्सुताः

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଠାରୁ ବିକୁକ୍ଷି ନାମକ ଏକ ବୀର ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଶତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ; ଏବଂ ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କ ପନ୍ଦର ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 11

तेषाञ्ज्येष्ठः ककुत्स्थो ऽभूत् काकुत्स्थो हि सुयोधनः / सुयोधनात् पृथुः श्रीमान् विश्वकश्च पृथोः सुतः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଥିଲେ; କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ହିଁ ସୁୟୋଧନ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା। ସୁୟୋଧନଠାରୁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୃଥୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ପୃଥୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱକ ଥିଲେ।

Verse 12

विश्वकादार्द्रको धीमान् युवनाश्वस्तु तत्सुतः / स गोकर्णमनुप्राप्य युवनाश्वः प्रतापवान्

ବିଶ୍ୱକଠାରୁ ଧୀମାନ୍ ଆର୍ଦ୍ରକ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୁବନାଶ୍ୱ। ସେ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଗୋକର୍ଣ୍ଣକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 13

दृष्ट्वा तु गौतमं विप्रं तपन्तमनलप्रभम् / प्रणम्य दण्डवद् भूमौ पुत्रकामो महीपतिः / अपृच्छत् कर्मणा केन धार्मिकं प्राप्नुयात् सुतम्

ଅଗ୍ନିପ୍ରଭ ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ ଗୌତମ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁତ୍ରକାମୀ ରାଜା ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ—“କେଉଁ କର୍ମରେ ଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?”

Verse 14

गौतम उवाच आराध्य पूर्वपुरुषं नारायणमनामयम् / अनादिनिधनं देवं धार्मिकं प्राप्नुयात् सुतम्

ଗୌତମ କହିଲେ—ଆଦିପୁରୁଷ, ନିରାମୟ, ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 15

यस्य पुत्रः स्वयं ब्रह्मा पौत्रः स्यान्नीललोहितः / तमादिकृष्णमीशानमाराध्याप्नोति सत्सुतम्

ଯାହାର ପୁତ୍ର ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ପୌତ୍ର ନୀଲଲୋହିତ (ରୁଦ୍ର) ହୁଏ—ସେଇ ଆଦିକୃଷ୍ଣ ଈଶାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ ସତ୍ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 16

न यस्य भगवान् ब्रह्मा प्रभावं वेत्ति तत्त्वतः / तमाराध्य हृषीकेशं प्राप्नुयाद्धार्मिकं सुतम्

ଯାହାଙ୍କ ସତ୍ୟ ପ୍ରଭାବକୁ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେଇ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 17

स गौतमवचः श्रुत्वा युवनाश्वो महीपतिः / आराधयन्महायोगं वासुदेवं सनातनम्

ଗୌତମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ଯୁବନାଶ୍ୱ ମହାଯୋଗରେ ଜ୍ଞେୟ ସନାତନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 18

तस्य पुत्रो ऽभवद् वीरः श्रावस्तिरिति विश्रुतः / निर्मिता येन श्रावस्तिर्गौडदेशे महापुरी

ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଏକ ବୀର ହେଲେ, ‘ଶ୍ରାବସ୍ତି’ ନାମରେ ବିଶ୍ରୁତ; ସେଇ ଗୌଡଦେଶରେ ଶ୍ରାବସ୍ତି ନାମକ ମହାପୁରୀ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 19

तस्माच्च बृहदश्वो ऽभूत् तस्मात् कुवलयाश्वकः / धुन्धुमारत्वमगमद् धुन्धुं हत्वा महासुरम्

ତାହାଠାରୁ ବୃହଦଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲେ; ତାହାଠାରୁ କୁବଲୟାଶ୍ୱକ। ମହାସୁର ଧୁନ୍ଧୁକୁ ବଧ କରି ସେ ‘ଧୁନ୍ଧୁମାର’ ନାମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 20

धुन्धुमारस्य तनयास्त्रयः प्रोक्ता द्विजोत्तमाः / दृढाश्वश्चैव दण्डाश्वः कपिलाश्वस्तथैव च

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଧୁନ୍ଧୁମାରଙ୍କର ତିନି ପୁତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଦଣ୍ଡାଶ୍ୱ ଓ କପିଲାଶ୍ୱ।

Verse 21

दृढाश्वस्य प्रमोदस्तु हर्यश्वस्तस्य चात्मजः / हर्यश्वस्य निकुम्भस्तु निकुम्भात् संहताश्वकः

ଦୃଢାଶ୍ୱଠାରୁ ପ୍ରମୋଦ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହର୍ୟଶ୍ୱ। ହର୍ୟଶ୍ୱଠାରୁ ନିକୁମ୍ଭ, ନିକୁମ୍ଭଠାରୁ ସଂହତାଶ୍ୱକ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 22

कृशाश्वश्च रणाश्वश्च संहताश्वस्य वै सुतौ / युवनाश्वो रणाश्वस्य शक्रतुल्यबलो युधि

ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର—କୃଶାଶ୍ୱ ଓ ରଣାଶ୍ୱ। ରଣାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୁବନାଶ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମ ବଳବାନ ଥିଲେ।

Verse 23

कृत्वा तु वारुणीमिष्टिमृषीणां वै प्रसादतः / लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं विष्णुभक्तमनुत्तमम् / मान्धातारं महाप्राज्ञं सर्वशस्त्रभृतां वरम्

ତାପରେ ବାରୁଣୀ ଇଷ୍ଟି କରି, ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ଏକ ଅପ୍ରତିମ ପୁତ୍ର ପାଇଲେ—ମାନ୍ଧାତା—ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁତ୍ତମ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 24

मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभूदम्बरीषश्च वीर्यवान् / मुचुकुन्दश्च पुण्यात्मा सर्वे शक्रसमा युधि

ମାନ୍ଧାତାଠାରୁ ପୁରୁକୁତ୍ସ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ବୀର୍ୟବାନ ଅମ୍ବରୀଷ ଓ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ—ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମାନ ଥିଲେ।

Verse 25

अम्बरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः / हरितो युवनाश्वस्य हारितस्तत्सुतो ऽभवत्

ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ବଂଶରେ ଯୁବନାଶ୍ୱ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱଠାରୁ ହରିତ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ହରିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ହାରିତ ହେଲେ।

Verse 26

पुरुकुत्सस्य दायादस्त्रसदस्युर्महायशाः / नर्मदायां समुत्पन्नः संभूतिस्तत्सुतो ऽभवत्

ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ବଂଶରେ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁ ଜନ୍ମିଲେ। ନର୍ମଦା ତଟରେ ସମ୍ଭୂତି ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ।

Verse 27

विष्णुवृद्धः सुतस्तस्य त्वनरण्यो ऽभवत् परः / बृहदशवो ऽनरण्यस्य हर्यश्वस्तत्सुतो ऽभवत्

ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ ଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନରଣ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃହଦଶ୍ୱ, ଏବଂ ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ହର୍ୟଶ୍ୱ ହେଲେ।

Verse 28

सो ऽतीव धार्मिको राजा कर्दमस्य प्रजापतेः / प्रसादाद्धार्मिकं पुत्रं लेभे सूर्यपरायणम्

ସେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ; ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦମଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ସୂର୍ୟପରାୟଣ ଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 29

स तु सूर्यं समभ्यर्च्य राजा वसुमनाः शुभम् / लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं त्रिधन्वानमरिन्दमम्

ଶୁଭବୁଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧଚିତ୍ତ ରାଜା ବସୁମନା ବିଧିପୂର୍ବକ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ଅପ୍ରତିମ ପୁତ୍ର ତ୍ରିଧନ୍ୱାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 30

अयजच्चाश्वमेधेन शत्रून् जित्वा द्विजोत्तमाः / स्वाध्यायवान् दानशीलस्तितिक्षुर्धर्मतत्परः

ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ସେଇ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ସେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟନିଷ୍ଠ, ଦାନଶୀଳ, ସହନଶୀଳ ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 31

ऋषयस्तु समाजग्मुर्यज्ञवाटं महात्मनः / वसिष्ठकश्यपमुखा देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः

ତାପରେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ବସିଷ୍ଠ-କଶ୍ୟପ ଆଦିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଋଷିମାନେ ସମାଗମ କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

Verse 32

तान् प्रणम्य महाराजः पप्रच्छ विनयान्वितः / समाप्य विधिवद् यज्ञं वसिष्ठादीन् द्विजोत्तमान्

ବିଧିପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କରି, ବିନୟସମ୍ପନ୍ନ ମହାରାଜ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 33

वसुमना उवाच किंस्विच्छेयस्करतरं लोके ऽस्मिन् ब्राह्मणर्षभाः / यज्ञस्तपो वा संन्यासो ब्रूत मे सर्ववेदिनः

ବସୁମନା କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣର୍ଷଭମାନେ! ଏହି ଲୋକରେ ଅଧିକ ଶ୍ରେୟସ୍କର କ’ଣ—ଯଜ୍ଞ, ତପ, କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସ? ହେ ସର୍ବବେଦବିଦମାନେ, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 34

वसिष्ठ उवाच अधीत्य वेदान् विधिवत् पुत्रानुत्पाद्य धर्मतः / इष्ट्वा यज्ञेश्वरं यज्ञैर् गच्छेद वनमथात्मवान्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ବିଧିପୂର୍ବକ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଧର୍ମାନୁସାରେ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପାଦନ କରି, ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି; ଆତ୍ମସଂୟମୀ ପୁରୁଷ ପରେ ବନକୁ ଯାଉ।

Verse 35

पुलस्त्य उवाच आराध्य तपसा देवं योगिनं परमेष्ठिनम् / प्रव्रजेद् विधिवद् यज्ञैरिष्ट्वा पूर्वं सुरोत्तमान्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀନାଥ ପରମେଷ୍ଠୀ ଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି; ପ୍ରଥମେ ସୁରୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ କରି, ପରେ ବିଧିମତେ ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 36

पुलह उवाच यमाहुरेकं पुरुषं पुराणं परमेश्वरम् / तमाराध्य सहस्त्रांशुं तपसा मोक्षमाप्नुयात्

ପୁଲହ କହିଲେ—ଯାହାକୁ ଏକ, ପୁରାତନ ପରମପୁରୁଷ, ପରମେଶ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେହି ସହସ୍ରାଂଶୁଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ଆରାଧିଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।

Verse 37

जमदग्निरुवाच अजस्य नाभावध्येकमीश्वरेण समर्पितम् / बीजं भगवता येन स देवस्तपसेज्यते

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ଅଜଙ୍କ ନାଭିପଦ୍ମରେ ଈଶ୍ୱର ଯେ ଏକ ଅନୁପମ ବୀଜ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି; ସେହି ଦେବ ତପସ୍ୟାରେ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 38

विश्वामित्र उवाच यो ऽग्निः सर्वात्मको ऽनन्तः स्वयंभूर्विश्वतोमुखः / स रुद्रस्तपसोग्रेण पूज्यते नेतरैर्मखैः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ଯେ ଅଗ୍ନି ସର୍ବାତ୍ମକ, ଅନନ୍ତ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଓ ବିଶ୍ୱତୋମୁଖ; ସେଇ ରୁଦ୍ର, ଏବଂ ସେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ପୂଜ୍ୟ, କେବଳ ଅନ୍ୟ ମଖଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।

Verse 39

भरद्वाज उवाच यो यज्ञैरिज्यते देवो जातवेदाः सनातनः / स सर्वदैवततनुः पूज्यते तपसेश्वरः

ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—ଯେ ସନାତନ ‘ଜାତବେଦ’ ଦେବ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେ ସର୍ବଦେବତାମୟ ତନୁ; ତପସ୍ୟାର ଈଶ୍ୱର ସଦା ପୂଜ୍ୟ।

Verse 40

अत्रिरुवाच यतः सर्वमिदं जातं यस्यापत्यं प्रजापतिः / तपः सुमहदास्थाय पूज्यते स महेश्वरः

ଅତ୍ରି କହିଲେ—ଯାହାଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜନ୍ମିଛି, ଯାହାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ପ୍ରଜାପତି; ଅତିମହତ୍ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠିତ ସେ ମହେଶ୍ୱର ପୂଜିତ।

Verse 41

गौतम उवाच यतः प्रधानपुरुषौ यस्य शक्तिमयं जगत् / स देवदेवस्तपसा पूजनीयः सनातनः

ଗୌତମ କହିଲେ—ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଉଦ୍ଭବ, ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ; ସେ ସନାତନ ଦେବଦେବ ତପସା ପୂଜନୀୟ।

Verse 42

कश्यप उवाच सहस्त्रनयनो देवः साक्षी स तु प्रजापतिः / प्रसीदति महायोगी पूजितस्तपसा परः

କଶ୍ୟପ କହିଲେ—ସହସ୍ରନୟନ ଦେବ ସାକ୍ଷୀସ୍ୱରୂପ; ସେଇ ପ୍ରଜାପତି। ପରମ ମହାଯୋଗୀ ସେ ଉତ୍ତମ ତପସା ପୂଜିତ ହେଲେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 43

क्रतुरुवाच प्राप्ताध्ययनयज्ञस् लब्धपुत्रस्य चैव हि / नान्तरेण तपः कश्चिद्धर्मः शास्त्रेषु दृश्यते

କ୍ରତୁ କହିଲେ—ଯେ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯଜ୍ଞଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ଏବଂ ପୁତ୍ରଲାଭ ହୋଇଛି; ତପସ୍ ବିନା କୌଣସି ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 44

इत्याकर्ण्य स राजर्षिस्तान् प्रणम्यातिहृष्टधीः / विसर्जयित्वा संपूज्य त्रिधन्वानमथाब्रवीत्

ଏହିପରି ଶୁଣି ରାଜର୍ଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେଇ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ତ୍ରିଧନ୍ୱାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି ତାପରେ କହିଲେ।

Verse 45

आराधयिष्ये तपसा देवमेकाक्षराह्वयम् / प्राणं बृहन्तं पुरुषमादित्यान्तरसंस्थितम्

ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ‘ଏକାକ୍ଷର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବୃହତ୍ ପ୍ରାଣ, ମହାପୁରୁଷ, ଯିଏ ଆଦିତ୍ୟର ଅନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 46

त्वं तु धर्मरतो नित्यं पालयैतदतन्द्रितः / चातुर्वर्ण्यसमायुक्तमशेषं क्षितिमण्डलम्

କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମରତ ହୋଇ, ଅପ୍ରମାଦରେ, ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥାଯୁକ୍ତ ଏହି ସମଗ୍ର କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଳକୁ ପାଳନ ଓ ଶାସନ କର।

Verse 47

एवमुक्त्वा स तद्राज्यं निधायात्मभवे नृपः / जगामारण्यमनघस्तपश्चर्तुमनुत्तमम्

ଏପରି କହି ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଜା ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ଅନୁତ୍ତମ ତପ କରିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।

Verse 48

हिमवच्छिखरे रम्ये देवदारुवने शुभे / कन्दमूलफलाहारो मुन्यन्नैरयजत् सुरान्

ହିମାଳୟର ରମ୍ୟ ଶିଖରରେ, ଶୁଭ ଦେବଦାରୁ ବନରେ, କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ଆହାର କରୁଥିବା ସେଇ ମୁନି ମୁନିମାନଙ୍କ ସରଳ ଅନ୍ନଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯଜନ-ପୂଜନ କଲେ।

Verse 49

संवत्सरशतं साग्रं तपोनिर्धूतकल्मषः / जजाप मनसा देवीं सावित्ररिं वेदमातरम्

ତପସ୍ୟାରେ କଲ୍ମଷ ନିର୍ଧୂତ କରି, ସେ ଶତବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ମନେମନେ ବେଦମାତା ଦେବୀ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଜପ କଲେ।

Verse 50

तस्यैवं जपतो देवः स्वयंभूः परमेश्वरः / हिरण्यगर्भो विश्वात्मा तं देशमगमत् स्वयम्

ସେ ଏଭଳି ଜପ କରୁଥିବାବେଳେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ପରମେଶ୍ୱର—ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ବିଶ୍ୱାତ୍ମା—ସେଇ ଦେବ ସ୍ୱୟଂ ତାହିଁ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ।

Verse 51

दृष्ट्वा देवं समायान्तं ब्रह्माणं विश्वतोमुखम् / ननाम शिरसा तस्य पादयोर्नाम कीर्तयन्

ସର୍ବଦିଗ୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଦେବ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ଶିର ନମାଇ, ନାମକୀର୍ତ୍ତନ କରି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 52

नमो देवाधिदेवाय ब्रह्मणे परमात्मने / हिर्ण्यमूर्तये तुभ्यं सहस्त्राक्षाय वेधसे

ଦେବାଧିଦେବ, ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହିରଣ୍ୟମୂର୍ତ୍ତି, ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ସର୍ବବିଧାତା ୱେଧସ୍—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 53

नमो धात्रे विधात्रे च नमो वेदात्ममूर्तये / सांख्ययोगाधिगम्याय नमस्ते ज्ञानमूर्तये

ଧାତା ଓ ବିଧାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବେଦାତ୍ମମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସାଂଖ୍ୟ-ଯୋଗରେ ଅଧିଗମ୍ୟ, ଜ୍ଞାନମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରଭୁ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 54

नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं स्त्रष्ट्रे सर्वार्थवेदिने / पुरुषाय पुराणाय योगिनां गुरवे नमः

ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି-ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସ୍ରଷ୍ଟା, ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଜାଣୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଆଦ୍ୟ ପୁରାଣ ପୁରୁଷ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 55

ततः प्रसन्नो भगवान् विरिञ्चो विश्वभावनः / वरं वरय भद्रं ते वरदो ऽस्मीत्यभाषत

ତାପରେ ବିଶ୍ୱଭାବନ ଭଗବାନ୍ ବିରିଞ୍ଚ (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ବର ମାଗ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ ବରଦାତା।”

Verse 56

राजोवाच जपेयं देवदेवेश गायत्रीं वेदमातरम् / भूयो वर्षशतं साग्रं तावदायुर्भवेन्मम

ରାଜା କହିଲେ—“ହେ ଦେବଦେବେଶ! ମୁଁ ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ଜପ କଲେ, ମୋ ଆୟୁ ଆଉ ବଢ଼ି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତବର୍ଷ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ହେବ କି?”

Verse 57

बाढमित्याह विश्वात्मा समालोक्य नराधिपम् / स्पृष्ट्वा कराभ्यां सुप्रीतस्तत्रैवान्तरधीयत

“ବାଢ଼ମ୍,” ବୋଲି ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ପରେ ଅତି ପ୍ରୀତିରେ ଦୁଇ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 58

सो ऽपि लब्धवरः श्रीमान् जजापातिप्रसन्नधीः / शान्तस्त्रिषवणस्नायी कन्दमूलफलाशनः

ସେ ମଧ୍ୟ ବର ପାଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହେଲେ; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ନିର୍ମଳ ହେଲା। ସେ ଶାନ୍ତ, ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ଆହାର କରୁଥିଲେ।

Verse 59

तस्य पूर्णे वर्षशते भगवानुग्रदीधितिः / प्रादुरासीन्महायोगी भानोर्मण्डलमध्यतः

ତାହାର ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସହିତ ଭଗବାନ ଉଗ୍ରଦୀଧିତି ମହାଯୋଗୀ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 60

तं दृष्ट्वा वेदविदुषं मण्डलस्थं सनातनम् / स्वयंभुवमनाद्यन्तं ब्रह्माणं विस्मयं गतः

ବେଦବିଦ୍ୱାନ, ମଣ୍ଡଳସ୍ଥ, ସନାତନ, ସ୍ୱୟଂଭୁ, ଅନାଦି-ଅନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଗଭୀର ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 61

तुष्टाव वैदिकैर्मन्त्रैः सावित्र्या च विशेषतः / क्षणादपश्यत् पुरुषं तमेव परमेश्वरम्

ସେ ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ରରେ, ବିଶେଷତଃ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କଲା; କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେହି ପୁରୁଷ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 62

चतुर्मुखं जटामौलिमष्टहस्तं त्रिलोचनम् / चन्द्रावयवलक्षमाणं नरनारीतनुं हरम्

ସେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ଚତୁର୍ମୁଖ, ଜଟାମୌଳି, ଅଷ୍ଟହସ୍ତ, ତ୍ରିଲୋଚନ, ଚନ୍ଦ୍ରଲାଞ୍ଛନଧାରୀ, ନର-ନାରୀ-ତନୁ (ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର) ରୂପ।

Verse 63

भासयन्तं जगत् कृत्स्नं नीलकण्ठं स्वरश्मिभिः / रक्ताम्बरधरं रक्तं रक्तमाल्यानुलेपनम्

ମୁଁ ନୀଳକଣ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; ସେ ନିଜ କିରଣରେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଭାସାୟନ୍ତି—ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ରକ୍ତଦୀପ୍ତ, ରକ୍ତମାଳା ଓ ରକ୍ତାନୁଲେପନରେ ଭୂଷିତ।

Verse 64

तद्भावभावितो दृष्ट्वा सद्भावेन परेण हि / ननाम शिरसा रुद्रं सावित्र्यानेन चैव हि

ସେହି ଦିବ୍ୟଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପରମ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ଶିର ନମାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ମନ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନା କଲା।

Verse 65

नमस्ते नीलकण्ठाय भास्वते परमेष्ठिने / त्रयीमयाय रुद्राय कालरूपाय हेतवे

ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଭାସ୍ୱତ ପରମେଷ୍ଠୀ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତ୍ରୟୀମୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏବଂ କାଳରୂପ କାରଣତତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 66

तदा प्राह महादेवो राजानं प्रीतमानसः / इमानि मे रहस्यानि नामानि शृणु चानघ

ତେବେ ପ୍ରୀତମନା ମହାଦେବ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ଅନଘ, ମୋର ଏହି ରହସ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।

Verse 67

सर्ववेदेषु गीतानि संसारशमनानि तु / नमस्कुरुष्व नृपते एभिर्मां सततं शुचिः

ସମସ୍ତ ବେଦରେ ସଂସାରବନ୍ଧନ ଶମନ କରୁଥିବା ସ୍ତୁତିଗୁଡ଼ିକ ଗୀତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ହେ ନୃପତେ, ସଦା ଶୁଚି ରହି ଏହି (ବେଦସ୍ତୁତି) ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତର ମୋତେ ନମସ୍କାର କର।

Verse 68

अध्यायं शतरुद्रीयं यजुषां सारमुद्धृतम् / जपस्वानन्यचेतस्को मय्यासक्तमना नृप

ହେ ନୃପ, ଯଜୁର୍ବେଦର ସାର ଭାବେ ଉଦ୍ଧୃତ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଜପ କର—ଚିତ୍ତକୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ନେଇନାହିଁ, ମୋତେ ଆସକ୍ତ ମନରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ।

Verse 69

ब्रह्मचारी मिताहारो भस्मनिष्ठः समाहितः / जपेदामरणाद् रुद्रं स याति परमं पदम्

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ମିତାହାରୀ, ଭସ୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସମାହିତଚିତ୍ତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଜପ କରୁ; ସେ ପରମ ପଦ ପାଏ।

Verse 70

इत्युक्त्वा भगवान् रुद्रो भक्तानुग्रहकाम्यया / पुनः संवत्सरशतं राज्ञे ह्यायुरकल्पयत्

ଏହିପରି କହି, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ପୁନର୍ବାର ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଶତବର୍ଷ ଆୟୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

Verse 71

दत्त्वास्मै तत् परं ज्ञानं वैराग्यं परमेश्वरः / क्षणादन्तर्दधे रुद्रस्तदद्भुतमिवाभवत्

ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ସେହି ପରମ ଜ୍ଞାନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୈରାଗ୍ୟ ଦେଇ, ରୁଦ୍ର କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ; ତାହା ଅଦ୍ଭୁତ ପରି ଲାଗିଲା।

Verse 72

राजापि तपसा रुद्रं जजापानन्यमानसः / भस्मच्छन्नस्त्रिषवणं स्नात्वा शान्तः समाहितः

ରାଜା ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଅନନ୍ୟମନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଜପ କଲେ। ଭସ୍ମଲେପିତ ହୋଇ, ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ଶାନ୍ତ ଓ ସମାହିତ ରହିଲେ।

Verse 73

जपतस्तस्य नृपतेः पूर्णे वर्षशते पुनः / योगप्रवृत्तिरभवत् कालात् कालात्मकं परम्

ସେହି ନୃପତି ଜପ କରୁଥିବାବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତବର୍ଷ ସମାପ୍ତ ହେଲା; ତେବେ କାଳ ଦ୍ୱାରା—କାଳସ୍ୱରୂପ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃ ଯୋଗପ୍ରବୃତ୍ତି ଉଦିତ ହେଲା।

Verse 74

विवेश तद् वेदसारं स्थानं वै परमेष्ठिनः / भानोः स मण्डलं शुभ्रं ततो यातो महेश्वरम्

ସେ ବେଦସାରଭୂତ ପରମେଷ୍ଠି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପରମ ଧାମରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ପରେ ସେ ଭାନୁଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଦୀପ୍ତିମୟ ମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।

Verse 75

यः पठेच्छृणुयाद् वापि राज्ञश्चरितमुत्तमम् / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

ଯେ କେହି ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।