Adhyaya 16

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चदशो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच अन्दके निगृहीते वै प्रह्लादस्य महात्मनः / विरोचनो नाम सुतो बभूव नृपतिः पुरा

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗର ପଞ୍ଚଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଶ୍ରୀକୂର୍ମ କହିଲେ—ଅନ୍ଧକ ନିଗୃହୀତ ହେବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ବିରୋଚନ ନାମକ ପୁତ୍ର ପୂର୍ବକାଳରେ ଜନ୍ମି ରାଜା ହେଲା।

Verse 2

देवाञ्जित्वा सदेवेन्द्रान बहून् वर्षान् महासुरः / पालयामास धर्मेण त्रैलोक्यं सचराचरम्

ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜିତି ସେ ମହାସୁର ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଧର୍ମପୂର୍ବକ ତ୍ରିଲୋକ—ଚରାଚର ସହିତ—ପାଳନ କଲା।

Verse 3

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचिद् विष्णुचोदितः / सनत्कुमारो भगवान् पुरं प्राप महामुनिः

ସେ ଏଭଳି ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଭଗବାନ୍ ମହାମୁନି ସନତ୍କୁମାର ସେହି ପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 4

दृष्ट्वा सिहासनगतो ब्रह्मपुत्रं महासुरः / ननामोत्थाय शिरसा प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସିଂହାସନରେ ଆସୀନ ଥିବାକୁ ଦେଖି ସେ ମହାସୁର ଉଠି, ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 5

धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि संप्राप्तो मे पुरातनः / योगीश्वरो ऽद्य भगवान् यतो ऽसौ ब्रह्मवित् स्वयम्

ମୁଁ ଧନ୍ୟ; ମୋପରେ ଅନୁଗ୍ରହ ହୋଇଛି। ଆଜି ପୁରାତନ ଭଗବାନ—ଯୋଗୀଶ୍ୱର—ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି; କାରଣ ସେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍।

Verse 6

किमर्थमागतो ब्रह्मन् स्वयं देवः पितामहः / ब्रूहि मे ब्रह्मणः पुत्र किं कार्यं करवाण्यहम्

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣ ତ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ-ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା। ହେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, କହନ୍ତୁ—ମୁଁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି?

Verse 7

सो ऽब्रवीद् भगवान् देवो धर्मयुक्तं महासुरम् / द्रष्टुमभ्यागतो ऽहं वै भवन्तं भाग्यवानसि

ତେବେ ଭଗବାନ୍ ଦେବ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଥିବା ସେ ମହାସୁରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ଆସିଛି; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟବାନ।”

Verse 8

सुदुर्लभा नीतिरेषा दैत्यानां दैत्यसत्तम / त्रिलोके धार्मिको नूनं त्वादृशो ऽन्यो न विद्यते

ହେ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ନୀତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ସତ୍ୟକୁ କହିଲେ, ତ୍ରିଲୋକରେ ତୁମ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧାର୍ମିକ ନାହିଁ।

Verse 9

इत्युक्तो ऽसुरराजस्तं पुनः प्राह महामुनिम् / धर्माणां परमं धर्मं ब्रूहि मे ब्रह्मवित्तम

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ଅସୁରରାଜ ପୁନର୍ବାର ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲା— “ହେ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ତମ! ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଧର୍ମ, ସର୍ବଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।”

Verse 10

सो ऽब्रवीद् भगवान् योगी दैत्येन्द्राय महात्मने / सर्वगुह्यतमं धर्ममात्मज्ञानमनुत्तमम्

ତେବେ ଭଗବାନ୍ ଯୋଗୀ ମହାତ୍ମା ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବଗୁହ୍ୟତମ ପରମ ଧର୍ମ କହୁଛି: ଅନୁତ୍ତମ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ।”

Verse 11

स लब्ध्वा परमं ज्ञानं दत्त्वा च गुरुदक्षिणाम् / निधाय पुत्रे तद्राज्यं योगाभ्यासरतो ऽभवत्

ସେ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ରାଜ୍ୟକୁ ପୁତ୍ରଙ୍କ ହାତେ ନିଧାନ କରି, ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ରତ ହେଲା।

Verse 12

स तस्य पुत्रो मतिमान् बलिर्नाम महासुरः / ब्रह्मण्यो धार्मिको ऽत्यर्थं विजिग्ये ऽथ पुरन्दरम्

ତାହାର ପୁତ୍ର ‘ବଳି’ ନାମକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାସୁର— ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ; ତାପରେ ସେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)କୁ ଜୟ କଲା।

Verse 13

कृत्वा तेन महद् युद्धं शक्रः सर्वामरैर्वृतः / जगाम निर्जितो विष्णुं देवं शरणमच्युतम्

ତାଙ୍କ ସହ ମହାଯୁଦ୍ଧ କରି, ସମସ୍ତ ଅମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପରାଜିତ ହୋଇ, ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲା।

Verse 14

तदन्तरे ऽदितिर्देवी देवमाता सुदुः खिता / दैत्येन्द्राणां वधार्थाय पुत्रो मे स्यादिति स्वयम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାତା ଦେବୀ ଅଦିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ନିଜେ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ—“ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ମୋର ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଉ।”

Verse 15

तताप सुमहद् घोरं तपोराशिस्तपः परम् / प्रपन्ना विष्णुमव्यक्तं शरण्यं शरणं हरिम्

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ୍ ଓ ଘୋର ତପ—ପରମ ତପୋରାଶି—ଆଚରଣ କଲେ। ଶରଣ୍ୟ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ, ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ପ୍ରପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 16

कृत्वा हृत्पद्मकिञ्जल्के निष्कलं परमं पदम् / वासुदेवमनाद्यन्तमानन्दं व्योम केवलम्

ହୃଦୟ-ପଦ୍ମର କିଞ୍ଜଲ୍କରେ ନିଷ୍କଳ ପରମ ପଦକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଅନାଦି-ଅନ୍ତ ବିହୀନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ସେ କେବଳ ଚିଦ୍-ବ୍ୟୋମ, ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ।

Verse 17

प्रसन्नो भगवान् विष्णुः शङ्खचक्रगदाधरः / आविर्बभूव योगात्मा देवमातुः पुरो हरिः

ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ—ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ—ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଯୋଗାତ୍ମା ହରି ଦେବମାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 18

दृष्ट्वा समागतं विष्णुमदितिर्भक्तिसंयुता / मेने कृतार्थमात्मानं तोषयामास केशवम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ଅଦିତି ନିଜକୁ କୃତାର୍ଥ ମନେ କଲେ ଏବଂ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 19

अदितिरुवाच जयाशेषदुः खौघनाशैकहेतो जयानन्तमाहात्म्ययोगाभियुक्त / जयानादिमध्यान्तविज्ञानमूर्ते जयाशेषकल्पामलानन्दरूप

ଅଦିତି କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ-ପ୍ରବାହ ନାଶର ଏକମାତ୍ର ହେତୁ ତୁମକୁ ଜୟ; ଯୋଗଯୁକ୍ତ ଓ ଅନନ୍ତ ମାହାତ୍ମ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ତୁମକୁ ଜୟ। ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତ ବ୍ୟାପି ସର୍ବଜ୍ଞ ଚେତନାମୂର୍ତ୍ତି ତୁମକୁ ଜୟ; ସମସ୍ତ କଳ୍ପରେ ନିର୍ମଳ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ଜୟ।

Verse 20

नमो विष्णवे कालरूपाय तुभ्यं नमो नारसिंहाय शेषाय तुभ्यम् / नमः कालरुद्राय संहारकर्त्रे नमो वासुदेवाय तुभ्यं नमस्ते

ହେ ବିଷ୍ଣୁ, କାଳରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ନରସିଂହ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଶେଷ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସଂହାରକର୍ତ୍ତା କାଳରୁଦ୍ର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ବାସୁଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ନମସ୍ତେ।

Verse 21

नमो विश्वमायाविधानाय तुभ्यं नमो योगगम्याय सत्याय तुभ्यम् / नमो धर्मविज्ञाननिष्ठाय तुभ्यं नमस्ते वराहाय भूयो नमस्ते

ବିଶ୍ୱମାୟାର ବିଧାନକର୍ତ୍ତା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଯୋଗଦ୍ୱାରା ଗମ୍ୟ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଧର୍ମ ଓ ଆତ୍ମବିବେକ-ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ବରାହ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 22

नमस्ते सहस्त्रार्कचन्द्राभमूर्ते नमो वेदविज्ञानधर्माभिगम्य / नमो देवदेवादिदेवादिदेव प्रभो विश्वयोने ऽथ भूयो नमस्ते

ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ଦୀପ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ବେଦ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ଗମ୍ୟ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବଦେବ, ଦେବାଦିଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପ୍ରଭୁ, ବିଶ୍ୱଯୋନି, ପୁନଃ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 23

नमः शंभवे सत्यनिष्ठाय तुभ्यं नमो हेतवे विश्वरूपाय तुभ्यम् / नमो योगपीठान्तरस्थाय तुभ्यं शिवायैकरूपाय भूयो नमस्ते

ହେ ଶମ୍ଭୁ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ହେତୁ, ବିଶ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯୋଗପୀଠର ଅନ୍ତରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶିବ, ଏକରସ ଅବିଭକ୍ତ ଏକରୂପ, ପୁନଃ ପୁନଃ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 24

एवं स भगवान् कृष्णो देवमात्रा जगन्मयः / तोषितश्छन्दयामास वरेण प्रहसन्निव

ଏହିପରି ଦେବମାତ୍ର ଓ ଜଗନ୍ମୟ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଯେନ ମୃଦୁ ହାସ ସହ, ସେମାନଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ।

Verse 25

प्रणम्य शिरसा भूमौ सा वब्रे वरमुत्तमम् / त्वामेव पुत्रं देवानां हिताय वरये वरम्

ସେ ଭୂମିରେ ଶିର ରଖି ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଚାହୁଁଛି: ଦେବମାନଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ ପୁତ୍ରରୂପେ ବରେ।”

Verse 26

तथास्त्वित्याह भगवान् प्रपन्नजनवत्सलः / दत्त्वा वरानप्रमेयस्तत्रैवान्तरधीयत

ଶରଣାଗତଜନବତ୍ସଳ ଭଗବାନ୍ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ଅପରିମେୟ ବର ଦେଇ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 27

ततो बहुतिथे काले भगवन्तं जनार्दनम् / दधार गर्भं देवानां माता नारायणं स्वयम्

ତାପରେ ବହୁ ସମୟ ପରେ, ଦେବମାତା ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ—ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ—ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 28

समाविष्टे हृषीकेशे देवमातुरथोदरम् / उत्पाता जज्ञिरे घोरा बलेर्वैरोचनेः पुरे

ହୃଷୀକେଶ ଦେବମାତାଙ୍କ ଉଦରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ବଲି ବୈରୋଚନଙ୍କ ପୁରୀରେ ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ପାତ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 29

निरीक्ष्य सर्वानुत्पातान् दैत्येन्द्रो भयविह्वलः / प्रह्लादमसुरं वृद्धं प्रणम्याह पितामहम्

ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦେଖି ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା। ସେ ବୃଦ୍ଧ ଅସୁର ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ‘ପିତାମହ’ ବୋଲି କହିଲା।

Verse 30

बलिरुवाच पितामह महाप्राज्ञ जायन्ते ऽस्मत्पुरे ऽधुना / किमुत्पाता भवेत् कार्यमस्माकं किंनिमित्तकाः

ବଲି କହିଲା— ହେ ପିତାମହ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଆମ ନଗରରେ ଏବେ ଅପଶକୁନ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଛି। ଏହି ଉତ୍ପାତ କେମିତି? ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହାର କାରଣ କ’ଣ?

Verse 31

निशम्य तस्य वचनं चिरं ध्यात्वा महासुरः / नमस्कृत्य हृषीकेशमिदं वचनमब्रवीत्

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ମହାଅସୁର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କଲା। ପରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 32

प्रह्लाद उवाच यो यज्ञैरिज्यते विष्णुर्यस्य सर्वमिदं जगत् / दधारासुरनाशार्थं माता तं त्रिदिवौकसाम्

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ— ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଯିଏ ପୂଜିତ ବିଷ୍ଣୁ, ଯାହାଙ୍କର ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ; ଅସୁରନାଶ ଓ ତ୍ରିଦିବବାସୀ ଦେବମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦେବମାତା ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 33

यस्मादभिन्नं सकलं भिद्यते यो ऽखिलादपि / स वासुदेवो देवानां मातुर्देहं समाविशत्

ଯାହାଠାରୁ ଅଭିନ୍ନ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ଏବଂ ଯିଏ ସବୁଠାରୁ ପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ— ସେହି ବାସୁଦେବ ଦେବମାତାଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 34

न यस्य देवा जानन्ति स्वरूपं परमार्थतः / स विष्णुरदितेर्देहं स्वेच्छयाद्य समाविशत्

ଯାହାଙ୍କ ପରମାର୍ଥ ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଆଜି ଅଦିତିଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 35

यस्माद् भवन्ति भूतानि यत्र संयान्ति संक्षयम् / सो ऽवतीर्णो महायोगी पुराणपुरुषो हरिः

ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଳୟେ ଯାହାରେ ଲୟ ପାଆନ୍ତି—ସେଇ ମହାଯୋଗୀ, ପୁରାଣପୁରୁଷ ହରି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 36

न यत्र विद्यते नामजात्यादिपरिकल्पना / सत्तामात्रात्मरूपो ऽसौ विष्णुरंशेन जायते

ଯେଉଁଠି ନାମ, ଜାତି ଆଦିର କଳ୍ପନା ନାହିଁ, ସେଠି ସତ୍ତାମାତ୍ର ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଥିବା ସେ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 37

यस्य सा जगतां माता शक्तिस्तद्धर्मधारिणी / माया भगवती लक्ष्मीः सो ऽवतीर्णो जनार्दनः

ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଜଗତାମାତା, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେଇ ଭଗବତୀ ମାୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ସେଇ ଜନାର୍ଦନ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 38

यस्य सा तामसी मूर्तिः शङ्करो राजसी तनुः / ब्रह्मा संजायते विष्णुरंशेनैकेन सत्त्वभृत्

ଯାହାଙ୍କ ତାମସୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଶଙ୍କର, ରାଜସୀ ତନୁ ବ୍ରହ୍ମା; ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରମଙ୍କ ଏକ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 39

इत्थं विचिन्त्य गोविन्दं भक्तिनम्रेण चेतसा / तमेव गच्छ शरणं ततो यास्यसि निर्वृतिम्

ଏଭଳି ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ତରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରି, କେବଳ ତାଙ୍କର ଶରଣକୁ ଯାଅ; ତେବେ ତୁମେ ଶାନ୍ତି ଓ ପରମ ନିର୍ବୃତି ପାଇବ।

Verse 40

ततः प्रह्लादवचनाद् बलिर्वैरोचनिर्हरिम् / जगाम शरणं विश्वं पालयामास धर्मतः

ତାପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଳି ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲା; ଧର୍ମାନୁସାରେ ସେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପାଳନ କଲା।

Verse 41

काले प्राप्ते महाविष्णुं देवानां हर्षवर्धनम् / असूत कश्यपाच्चैनं देवमातादितिः स्वयम्

ନିୟତ ସମୟ ଆସିଲେ ଦେବମାତା ଅଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କ ହର୍ଷବର୍ଧକ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରସବ କଲେ।

Verse 42

चतुर्भुजं विशालाक्षं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् / नीलमेघप्रतीकाशं भ्राजमानं श्रियावृतम्

ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ଯିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ବିଶାଳାକ୍ଷ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନଧାରୀ; ନୀଳମେଘ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ।

Verse 43

उपतस्थुः सुराः सर्वे सिद्धाः साध्याश्च चारणाः / उपेन्द्रमिन्द्रप्रमुखा ब्रह्मा चर्षिगमैर्वृतः

ଉପେନ୍ଦ୍ର (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ସେବାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସେବାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖ ଦେବନାୟକମାନେ ଏବଂ ଋଷିଗଣବେଷ୍ଟିତ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 44

कृतोपनयनो वेदानध्यैष्ट भगवान् हरिः / समाचारं भरद्वाजात् त्रिलोकाय प्रदर्शयन्

ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଭଗବାନ୍ ହରି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ; ଏବଂ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କଠାରୁ ସଦାଚାର ଶିଖି ତାହାକୁ ତ୍ରିଲୋକରେ ଆଦର୍ଶରୂପେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 45

एवं हि लौकिकं मार्गं प्रदर्शयति स प्रभुः / स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते

ଏଭଳି ସେ ପ୍ରଭୁ ଲୋକଜୀବନର ଯଥାର୍ଥ ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି; ସେ ଯେ ପ୍ରମାଣ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଲୋକେ ସେହିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।

Verse 46

ततः कालेन मतिमान् बलिर्वैरोचनिः स्वयम् / यज्ञैर्यज्ञेश्वरं विष्णुमर्चयामास सर्वगम्

ତାପରେ ସମୟକ୍ରମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଳି ସ୍ୱୟଂ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 47

ब्राह्मणान् पूजयामास दत्त्वा बहुतरं धनम् / ब्रह्मर्षयः समाजग्मुर्यज्ञवाटं महात्मनः

ସେ ବହୁତ ଧନ ଦାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞବାଟରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସମାଗମ କଲେ।

Verse 48

विज्ञाय विष्णुर्भगवान् भरद्वाजप्रचोदितः / आस्थाय वामनं रूपं यज्ञदेशमथागमत्

ପରିସ୍ଥିତି ଜାଣି, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପରେ ଯଜ୍ଞଦେଶକୁ ଆସିଲେ।

Verse 49

कृष्णाजिनोपवीताङ्ग आषाढेन विराजितः / ब्राह्मणो जटिलो वेदानुद्गिरन् भस्ममण्डितः

କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପରିଧାନ କରି, ଯଜ୍ଞୋପବୀତଧାରୀ, ଦଣ୍ଡରେ ଦୀପ୍ତ, ଜଟାଧାରୀ, ଭସ୍ମବିଭୂଷିତ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ବେଦୋଚ୍ଚାରଣକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପୋତେଜରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 50

संप्राप्यासुरराजस्य समीपं भिक्षुको हरिः / स्वपादैर्विमितं देशमयाचत बलिं त्रिभिः

ଅସୁରରାଜଙ୍କ ସମୀପକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭିକ୍ଷୁକ ରୂପଧାରୀ ହରି ବଳିଙ୍କୁ ନିଜ ପାଦରେ ମାପିବା ଭୂମି—ତିନି ପଦ—ଦାନରେ ମାଗିଲେ।

Verse 51

प्रक्षाल्य चरणौ विष्णोर्बलिर्भासमन्वितः / आचामयित्वा भृङ्गारमादाय स्वर्णनिर्मितम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣ ଧୋଇ, ଭକ୍ତିତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବଳି ଆଚମନ କଲେ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣନିର୍ମିତ ଭୃଙ୍ଗାର (ଜଳପାତ୍ର) ନେଲେ।

Verse 52

दास्ये तवेदं भवते पदत्रयं प्रीणातु देवो हरिरव्ययाकृतिः / विचिन्त्य देवस्य कराग्रपल्लवे निपातयामास जलं सुशीतलम्

“ସେବାରୂପେ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ତିନି ପଦ ଅର୍ପଣ କରୁଛି; ଅବ୍ୟୟ ଆକୃତି ଦେବ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ଭାବି, ଦେବଙ୍କ କୋମଳ ଆଙ୍ଗୁଳି ଟିପରେ ଅତି ଶୀତଳ ଜଳ ଧୀରେ ଢାଳିଲେ।

Verse 53

विचक्रमे पृथिवीमेष एता- मथान्तरिक्षं दिवमादिदेवः / व्यपेतरागं दितिजेश्वरं तं प्रकर्तुकामः शरणं प्रपन्नम्

ସେଇ ଆଦିଦେବ (ବାମନ-ବିଷ୍ଣୁ) ପ୍ରଥମେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ, ପରେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ, ତାପରେ ଦିବ୍ୟଲୋକକୁ ପଦକ୍ରମେ ବ୍ୟାପିଲେ; ରାଗରହିତ ହୋଇ ଶରଣାଗତ ଦିତିଜେଶ୍ୱର ବଳିଙ୍କୁ ଶେଷ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ।

Verse 54

आक्रम्य लोकत्रयमीशपादः प्राजापत्याद् ब्रह्मलोकं जगाम / प्रणेमुरादित्यसहस्त्रकल्पं ये तत्र लोके निवसन्ति सिद्धाः

ତ୍ରିଲୋକକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଈଶପାଦ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଲୋକରୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତ, କଳ୍ପକାଳବ୍ୟାପୀ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ॥

Verse 55

अथोपतस्थे भगवाननादिः पितामहास्तोषयामास विष्णुम् / भित्त्वा तदण्डस्य कपालमूर्ध्वं जगाम दिव्यावरणानि भूयः

ତାପରେ ଅନାଦି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଉପାସନା କରାଗଲା; ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ସେଇ ଅଣ୍ଡର ଉପର କପାଳସଦୃଶ ଆବରଣକୁ ଭେଦି ସେ ପୁନଃ ଦିବ୍ୟ ଆବରଣମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆଗେଇଲେ॥

Verse 56

अथाण्डभेदान्निपपात शीतलं महाजलं तत् पुण्यकृद्भिश्चजुष्टम् / प्रवर्तते चापि सरिद्वरा तदा गङ्गेत्युक्ता ब्रह्मणा व्योमसंस्था

ତାପରେ ଅଣ୍ଡଭେଦରୁ ଶୀତଳ ମହାଜଳ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲା, ଯାହାକୁ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି। ସେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା; ଆକାଶସ୍ଥ ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ‘ଗଙ୍ଗା’ ବୋଲି ନାମ ଦେଲେ॥

Verse 57

गत्वा महान्तं प्रकृतिं प्रधानं ब्रह्माणमेकं पुरुषं स्वबीजम् / अतिष्ठदीशस्य पदं तदव्ययं दृष्ट्वा देवास्तत्र तत्र स्तुवन्ति

ମହତ୍, ପ୍ରକୃତି ଓ ପ୍ରଧାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସ୍ୱବୀଜ ଏକ ପୁରୁଷରୂପ ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣି, ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅବ୍ୟୟ ପଦରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେଇ ପରମ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଦେବମାନେ ସର୍ବତ୍ର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି॥

Verse 58

आलोक्य तं पुरुषं विश्वकायं महान् बलिर्भक्तियोगेन विष्णुम् / ननाम नारायणमेकमव्ययं स्वचेतसा यं प्रणमन्ति देवाः

ବିଶ୍ୱକାୟ ସେଇ ପୁରୁଷ—ବିଷ୍ଣୁ—ଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାନ୍ ବଳି ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ନିଜ ଚେତନାରେ ସେ ଏକ, ଅବ୍ୟୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି॥

Verse 59

तमब्रवीद् भगवानादिकर्ता भूत्वा पुनर्वामनो वासुदेवः / ममैव दैत्याधिपते ऽधुनेदं लोकत्रयं भवता भावदत्तम्

ତେବେ ଆଦିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ପୁନର୍ବାର ବାମନରୂପ ଧାରଣ କରି କହିଲେ— “ହେ ଦୈତ୍ୟାଧିପତି! ଏବେ ତୁମ ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଅଭିପ୍ରାୟରେ ଏହି ତ୍ରିଲୋକ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଦତ୍ତ ହୋଇଛି।”

Verse 60

प्रणम्य मूर्ध्ना पुनरेव दैत्यो निपातयामास जलं कराग्रे / दास्ये तवात्मानमनन्तधाम्ने त्रिविक्रमायामितविक्रमाय

ଦୈତ୍ୟଟି ପୁନର୍ବାର ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲା ଏବଂ ଦାନବିଧିରେ ହାତର ଅଗ୍ରଭାଗରୁ ଜଳ ଝରାଇଲା। ପଛେ କହିଲା— “ହେ ଅନନ୍ତଧାମ, ଅମିତବିକ୍ରମ ତ୍ରିବିକ୍ରମ! ମୁଁ ମୋତେ ତୁମ ଦାସ୍ୟସେବାରେ ସମର୍ପଣ କରୁଛି।”

Verse 61

प्रगृह्य सूनोरपि संप्रदत्तं प्रह्लादसूनोरथ शङ्खपाणिः / जगाद दैत्यं जगदन्तरात्मा पातालमूलं प्रविशेति भूयः

ତାପରେ ଜଗତର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଶଙ୍ଖପାଣି ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରହ୍ଲାଦପୁତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯାହା ଦେଇଥିଲେ ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଦୈତ୍ୟକୁ କହିଲେ— “ପୁନର୍ବାର ପାତାଳର ମୂଳକୁ ପ୍ରବେଶ କର।”

Verse 62

समास्यतां भवता तत्र नित्यं भुक्त्वा भोगान् देवतानामलभ्यान् / ध्यायस्व मां सततं भक्तियोगात् प्रवेक्ष्यसे कल्पदाहे पुनर्माम्

ତୁମେ ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ବସ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଲଭ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର। ତଥାପି ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ସଦା ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କର; କଳ୍ପଦାହ (ପ୍ରଳୟ) ସମୟରେ ତୁମେ ପୁନଃ ମୋତେ ପ୍ରବେଶ କରିବ।

Verse 63

उक्त्वैवं दैत्यसिंहं तं विष्णुः सत्यपराक्रमः / पुरन्दराय त्रैलोक्यं ददौ विष्णुरुरुक्रमः

ଏଭଳି କହି ସେ ଦୈତ୍ୟସିଂହକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ଉରୁକ୍ରମ ବିଷ୍ଣୁ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ତ୍ରିଲୋକର ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ଦେଲେ।

Verse 64

संस्तुवन्ति महायोगं सिद्धा देवर्षिकिन्नराः / ब्रह्मा शक्रो ऽथ भगवान् रुद्रादित्यमरुद्गणाः

ସିଦ୍ଧ, ଦେବର୍ଷି ଓ କିନ୍ନରମାନେ ସେଇ ମହାଯୋଗକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ତଥା ବ୍ରହ୍ମା, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ଭଗବାନ୍ ଓ ରୁଦ୍ର-ଆଦିତ୍ୟ-ମରୁତଗଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ତବ କରନ୍ତି।

Verse 65

कृत्वैतदद्भुतं कर्म विष्णुर्वामनरूपधृक् / पश्यतामेव सर्वेषां तत्रैवान्तरधीयत

ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ମ କରି ବାମନରୂପଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 66

सो ऽपि दैत्यवरः श्रीमान् पातालं प्राप चोदितः / प्रह्लादेनासुरवरैर्विष्णुना विष्णुतत्परः

ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ପାତାଳକୁ ଗଲେ—ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ; ତାଙ୍କ ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷ୍ଣୁପରାୟଣ ଥିଲା।

Verse 67

अपृच्छद् विष्णुमाहात्मयं भक्तियोगमनुत्तमम् / पूजाविधानं प्रह्लादं तदाहासौ चकार सः

ସେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଅନୁତ୍ତମ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଓ ପୂଜାବିଧାନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ; ତେବେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାହା କହିଲେ, ଏବଂ ସେ ତଦନୁସାରେ କଲେ।

Verse 68

अथ रथचरणासिशङ्खपाणिं सरसिजोलचनमीशमप्रमेयम् / शरणमुपपयौ स भावयोगात् प्रणतगतिं प्रणिधाय कर्मयोगम्

ତାପରେ ଭାବଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅପ୍ରମେୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ—ପଦ୍ମନେତ୍ର, ଶଙ୍ଖ ଓ ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ଯାହାଙ୍କ ଚରଣ ରଥରେ ସ୍ଥିତ; ପ୍ରଣତିକୁ ଗତି କରି କର୍ମଯୋଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 69

एष वः कथितो विप्रा वामनस्य पराक्रमः / स देवकार्याणि सदा करोति पुरुषोत्तमः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ବାମନଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଏଭଳି ଭାବେ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହାଗଲା। ସେଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସଦା ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି।