Adhyaya 14

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्माहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयोदशो ऽध्यायः नैमिषीया ऊचुः देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् / उत्पत्तिं विस्तरात् सूत ब्रूहि वैवस्वते ऽन्तरे

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ମାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗର ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 2

स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः / किमकार्षोन्महाबुद्धे श्रोतुमिच्छाम सांप्रतम्

ହେ ରାଜନ୍! ପ୍ରାଚେତସ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ଶାପ ଦେଇଥିଲେ। ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ! ତାପରେ ସେ କ’ଣ କଲେ? ଏବେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।

Verse 3

सूत उवाच वक्ष्ये नारायणेनोक्तं पूर्वकल्पानुषङ्गिकम् / त्रिकालबद्धं पापघ्नं प्रजासर्गस्य विस्तरम्

ସୂତ କହିଲେ—ନାରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ, ପୂର୍ବକଳ୍ପ-କଥାସହ ଅନୁସଙ୍ଗିକ, ତ୍ରିକାଳବଦ୍ଧ, ପାପଘ୍ନ ଏବଂ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିର ବିସ୍ତାରକୁ ମୁଁ ଯଥାବିଧି କହିବି।

Verse 4

स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः / विनिन्द्य पूर्ववैरेण गङ्गाद्वरे ऽयजद् भवम्

ପୂର୍ବେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶପ୍ତ ପ୍ରାଚେତସପୁତ୍ର ରାଜା ଦକ୍ଷ, ପୁରୁଣା ବୈରରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ନିନ୍ଦା କରି କରି ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 5

देवाश्च सर्वे भागार्थमाहूता विष्णुना सह / सहैव मुनिभिः सर्वैरागता मुनिपुङ्गवाः

ନିଜ ନିଜ ଭାଗାର୍ଥେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଆହ୍ୱାନିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆସିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କ ସହ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆଗମନ କଲେ।

Verse 6

दृष्ट्वा देवकुलं कृत्स्नं शङ्करेण विनागतम् / दधीचो नाम विप्रर्षिः प्राचेतसमथाब्रवीत्

ଶଙ୍କର ବିନା ସମଗ୍ର ଦେବକୁଳ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦଧୀଚି ନାମକ ବିପ୍ରର୍ଷି ତେବେ ପ୍ରାଚେତସ (ଦକ୍ଷ)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 7

दधीच उवाच ब्रह्मादयः पिशाचान्ता यस्याज्ञानुविधायिनः / स देवः सांप्रतं रुद्रो विधिना किं न पूज्यते

ଦଧୀଚି କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିଶାଚାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ସେଇ ଦେବ ଏବେ ରୁଦ୍ରରୂପେ ପ୍ରକଟ—ତେବେ ବିଧିଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ପୂଜା ନ କରାଯିବ?

Verse 8

दक्ष उवाच सर्वेष्वेव हि यज्ञेषु न भागः परिकल्पितः / न मन्त्रा भार्यया सार्धं शङ्करस्येति नेज्यते

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ; ଏବଂ ପତ୍ନୀ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 9

विहस्य दक्षं कुपितो वचः प्राह महामुनिः / शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्

ତାପରେ ମହାମୁନି—ହସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ—ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୁଣୁଥିଲେ। ସେ ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବଜ୍ଞାନମୟ ଥିଲେ।

Verse 10

दधीच उवाच यतः प्रवृत्तिर्विश्वेषां यश्चास्य परमेश्वरः / संपूज्यते सर्वयज्ञैर्विदित्वा किल शङ्करः

ଦଧୀଚି କହିଲେ—ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ଏବଂ ଯିଏ ତାହାର ପରମେଶ୍ୱର; ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଜାଣି ଲୋକେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

Verse 11

न ह्यं शङ्करो रुद्रः संहर्ता तामसो हरः / नग्नः कपाली विकृतो विश्वात्मा नोपपद्यते

କାରଣ ମୁଁ (କେବଳ) ସଂହାରକ ରୁଦ୍ର-ଶଙ୍କର, ତାମସ ‘ହର’ ମାତ୍ର ନୁହେଁ। ବିଶ୍ୱାତ୍ମାଙ୍କୁ ନଗ୍ନ, କପାଳଧାରୀ କିମ୍ବା ବିକୃତରୂପ ବୋଲି ଭାବିବା ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ।

Verse 12

ईश्वरो हि जगत्स्त्रष्टा प्रभुर्नारायणः स्वराट् / सत्त्वात्मको ऽसौ भगवानिज्यते सर्वकर्मसु

ନାରାୟଣ ହିଁ ଈଶ୍ୱର—ଜଗତ୍‌ର ସ୍ରଷ୍ଟା, ପ୍ରଭୁ ଓ ସ୍ୱରାଟ୍। ସେ ଭଗବାନ ସତ୍ତ୍ୱମୟ; ସମସ୍ତ କର୍ମ ଓ ବିଧିରେ ତାଙ୍କରେଇ ପୂଜା ହୁଏ।

Verse 13

दधीच उवाच किं त्वया भगवानेष सहस्त्रांशुर्न दृश्यते / सर्वलोकैकसंहर्ता कालात्मा परमेश्वरः

ଦଧୀଚ କହିଲେ—ତୁମେ ଏହି ସହସ୍ରକିରଣଧାରୀ ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କାହିଁକି ଦେଖୁନାହ? ସେଇ କାଳାତ୍ମା ପରମେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ସଂହାରକ।

Verse 14

यं गृणन्तीह विद्वांसो धार्मिका ब्रह्मवादिनः / सो ऽयं साक्षी तीव्ररोचिः कालात्मा शाङ्करीतनुः

ଏଠାରେ ଯାହାଙ୍କୁ ବିଦ୍ୱାନ, ଧାର୍ମିକ ଓ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ନିରନ୍ତର ଗାନ କରନ୍ତି—ସେଇ ସାକ୍ଷୀ; ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ବୀ, କାଳାତ୍ମା, ଶାଙ୍କରୀ ତନୁ (ଶିବସ୍ୱରୂପ) ଧାରୀ।

Verse 15

एष रुद्रो महादेवः कपर्दे च घृणी हरः / आदित्यो भगवान् सूर्यो नीलग्रीवो विलोहितः

ଏହିଁ ରୁଦ୍ର ମହାଦେବ—କପର୍ଦୀ, ଘୃଣୀ ଓ ହର। ଏହିଁ ଆଦିତ୍ୟ, ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ନୀଳଗ୍ରୀବ ଓ ବିଲୋହିତ।

Verse 16

संस्तूयते सहस्त्रांशुः सामगाध्वर्युहोतृभिः / पश्यैनं विश्वकर्माणं रुद्रमूर्ति त्रयीमयम्

ସହସ୍ରାଂଶୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ସାମଗାୟକ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଓ ହୋତୃମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖ—ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ରୁଦ୍ରମୂର୍ତ୍ତି, ଓ ବେଦତ୍ରୟୀମୟ।

Verse 17

दक्ष उवाच य एते द्वादशादित्या आगता यज्ञभागिनः / सर्वे सूर्या इति ज्ञेया न ह्यान्यो विद्यते रविः

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞଭାଗ ପାଇବାକୁ ଆସିଥିବା ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟ’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; କାରଣ ତାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରବି ନାହିଁ।

Verse 18

एवमुक्ते तु मुनयः समायाता दिदृक्षवः / बाढमित्यब्रुवन् वाक्यं तस्य साहाय्यकारिणः

ଏହି କଥା କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଦର୍ଶନେଚ୍ଛୁ ମୁନିମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆସିଲେ। ସେମାନେ “ବାଢମ୍—ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ତାଙ୍କ କଥା ମାନି ସହାୟକ ହେଲେ।

Verse 19

तमसाविष्टमनसो न पश्यन्ति वृषध्वजम् / सहस्त्रशो ऽथ शतशो भूय एव विनिन्द्यते

ତମସରେ ଆବୃତ ମନ ଥିବାମାନେ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ତାହା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସେ ପୁନଃପୁନଃ—ହଜାରେ ଓ ଶତେ—ନିନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 20

निन्दन्तो वैदिकान् मन्त्रान् सर्वभूतपतिं हरम् / अपूजयन् दक्षवाक्यं मोहिता विष्णुमायया

ବିଷ୍ଣୁମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ ଏବଂ ସର୍ବଭୂତପତି ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ନାହିଁ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଅନୁସରି ଆରାଧନା ରୋକିଦେଲେ।

Verse 21

देवाश्च सर्वे भागार्थमागता वासवादयः / नापश्यन् देवमीशानमृते नारायणं हरिम्

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ଭାଗ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ନାରାୟଣ ହରି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରମେଶ୍ୱର—ଇଶାନ—ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଗଲେ ନାହିଁ।

Verse 22

हिरण्यगर्भो भगवान् ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः / पश्यतामेव सर्वेषां क्षणादन्तरधीयत

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସମସ୍ତେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମାତ୍ର ଏକ କ୍ଷଣରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 23

अन्तर्हिते भगवति दक्षो नारायणं हरिम् / रक्षकं जगतां देवं जगाम शरणं स्वयम्

ଭଗବାନ୍ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲେ ଦକ୍ଷ ସ୍ୱୟଂ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଦେବ—ନାରାୟଣ ହରି—ଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 24

प्रवर्तयामास च तं यज्ञं दक्षो ऽथ निर्भयः / रक्षते भगवान् विष्णुः शरणागतरक्षकः

ତାପରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଦକ୍ଷ ସେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କଲେ; କାରଣ ଶରଣାଗତ-ରକ୍ଷକ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 25

पुनः प्राह च तं दक्षं दधीचो भगवानृषिः / संप्रेक्ष्यर्षिगणान् देवान् सर्वान् वै ब्रह्मविद्विषः

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଋଷି ଦଧୀଚି ପୁନଃ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ; ଋଷିଗଣ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୱେଷୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 26

अपूज्यपूजने चैव पूज्यानां चाप्यपूजने / नरः पापमवाप्नोति महद् वै नात्र संशयः

ଅପୂଜ୍ୟକୁ ପୂଜିବା ଓ ପୂଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୂଜିନଥିବାରୁ ମନୁଷ୍ୟ ମହାପାପ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 27

असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानना / दण्डो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः

ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ମାନେ ପ୍ରଶ୍ରୟ ପାଆନ୍ତି ଓ ସତ୍ମାନେ ଅପମାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠି ଦେବକୃତ ଦାରୁଣ ଦଣ୍ଡ ସତ୍ୱର ପତିତ ହୁଏ।

Verse 28

एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिः शशापेश्वरविद्विषः / समागतान् ब्राह्मणांस्तान् दक्षसाहाय्यकारिणः

ଏପରି କହି ସେ ବିପ୍ରଋଷି ଈଶ୍ୱରଦ୍ୱେଷୀ—ଦକ୍ଷଙ୍କ ସହାୟକ ହେବାକୁ ସମାଗତ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ—ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 29

यस्माद् बहिष्कृता वेदा भवद्भिः परमेश्वरः / विनिन्दितो महादेवः शङ्करो लोकवन्दितः

ତୁମେ ବେଦକୁ ବହିଷ୍କୃତ କରିଥିବାରୁ, ଲୋକବନ୍ଦିତ ପରମେଶ୍ୱର—ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ—ନିନ୍ଦା କଲ।

Verse 30

भविष्यध्वं त्रयीबाह्याः सर्वे ऽपीश्वरविद्विषः / निन्दन्तो ह्यैश्वरं मार्गं कुशास्त्रासक्तमानसाः

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତ୍ରୟୀ-ବେଦବାହ୍ୟ ହେବ; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଈଶ୍ୱରଦ୍ୱେଷୀ ହେବ—କୁଶାସ୍ତ୍ରାସକ୍ତ ମନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମାର୍ଗକୁ ନିନ୍ଦା କରିବ।

Verse 31

मिथ्याधीतसमाचारा मिथ्याज्ञानप्रलापिनः / प्राप्य घोरं कलियुगं कलिजैः किल पीडिताः

ତାଙ୍କ ଆଚାର ମିଥ୍ୟା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଗଢ଼ିବ, ଏବଂ ସେମାନେ ମିଥ୍ୟା ‘ଜ୍ଞାନ’ର ପ୍ରଲାପ କରିବେ; ଘୋର କଳିଯୁଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ କଳିଜ ଦୋଷ ଓ କଳିଜ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେବେ।

Verse 32

त्यक्त्वा तपोबलं कृत्स्नं गच्छध्वं नरकान् पुनः / भविष्यति हृषीकेशः स्वाश्रितो ऽपि पराङ्मुखः

ସମଗ୍ର ତପୋବଳ ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ ପୁଣି ନରକକୁ ଯିବ; ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ କହୁଥିବା ହୃଷୀକେଶ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି ପରାଙ୍ମୁଖ ହେବେ।

Verse 33

एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिर्विरराम तपोनिधिः / जगाम मनसा रुद्रमशेषाघविनाशनम्

ଏହିପରି କହି ତପୋନିଧି ବିପ୍ରର୍ଷି ନିରବ ହେଲେ; ଏବଂ ମନେମନେ ନିଃଶେଷ ପାପବିନାଶକ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 34

एतस्मिन्नन्तरे देवी महादेवं महेश्वरम् / पतिं पशुपतिं देवं ज्ञात्वैतत् प्राह सर्वदृक्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଦର୍ଶିନୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ମହାଦେବ, ମହେଶ୍ୱର, ପତି ଓ ପଶୁପତି ଦେବ ବୋଲି ଜାଣି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 35

देव्युवाच दक्षो यज्ञेन यजते पिता मे पूर्वजन्मनि / विनिन्द्य भवतो भावमात्मानं चापि शङ्कर

ଦେବୀ କହିଲେ—ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୋ ପିତା ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ; ହେ ଶଙ୍କର, ସେ ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ଭାବକୁ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କଲେ।

Verse 36

देवाः सहर्षिभिश्चासंस्तत्र साहाय्यकारिणः / विनाशयाशु तं यज्ञं वरमेकं वृणोम्यहम्

ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ସହାୟକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। “ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏହି ଏକମାତ୍ର ବର ବାଛୁଛି।”

Verse 37

एवं विज्ञापितो देव्या देवो देववरः प्रभुः / ससर्ज सहसा रुद्रं दक्षयज्ञजिघांसया

ଦେବୀ ଏପରି ନିବେଦନ କରିବା ପରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସହସା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 38

सहस्त्रशीर्षपादं च सहस्त्राक्षं महाभुजम् / सहस्त्रपाणिं दुर्धर्षं युगान्तानलसन्निभम्

ସେ ସହସ୍ର ଶିର ଓ ପାଦଯୁକ୍ତ, ସହସ୍ର ନୟନଧାରୀ, ମହାବାହୁ; ସହସ୍ର ହସ୍ତଧାରୀ, ଅଦମ୍ୟ, ଯୁଗାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସମ ଜ୍ୱଳନ୍ତ।

Verse 39

दंष्ट्राकरालं दुष्प्रेक्ष्यं शङ्खचक्रगदाधरम् / दण्डहस्तं महानादं शार्ङ्गिणं भूतिभूषणम्

ସେ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ ଭୟଙ୍କର, ଦେଖିବାକୁ ଦୁଷ୍କର; ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ; ହସ୍ତେ ଦଣ୍ଡ ଧରି ମହାନାଦ କରୁଥିବା, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁର୍ଧର, ଭସ୍ମକୁ ଭୂଷଣରୂପେ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 40

वीरभद्र इति ख्यातं देवदेवसमन्वितम् / स जातमात्रो देवेशमुपतस्थे कृताञ्जलिः

ସେ ‘ବୀରଭଦ୍ର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ, ଦେବାଧିଦେବଙ୍କ ଶକ୍ତି-ତେଜରେ ସମନ୍ୱିତ; ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ଦେବେଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 41

तमाह दक्षस्य मखं विनाशय शिवोस्त्विति / विनिन्द्य मां स यजते गङ्गाद्वारे गणेश्वर

ସେ ମୋତେ କହିଲେ—‘ଶିବସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ଦକ୍ଷର ମଖ (ଯଜ୍ଞ) ଧ୍ୱଂସ କର।’ କିନ୍ତୁ ଯେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କଲା, ସେଇ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ ପୂଜା କରେ, ହେ ଗଣେଶ୍ୱର!

Verse 42

ततो बन्धुप्रयुक्तेन सिंहेनैकेन लीलया / वीरभद्रेण दक्षस्य विनाशमगमत् क्रतुः

ତାପରେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ପ୍ରୟୁକ୍ତ ଏକମାତ୍ର ସିଂହ ଦ୍ୱାରା, ବୀରଭଦ୍ର ଲୀଳାମାତ୍ରେ ଦକ୍ଷର କ୍ରତୁ (ଯଜ୍ଞ)କୁ ବିନାଶକୁ ନେଲେ।

Verse 43

मन्युना चोमया सृष्टा भद्रकाली महेश्वरी / तया च सार्धं वृषभं समारुह्य ययौ गणः

କ୍ରୋଧ ଓ ଉମାରୁ ମହେଶ୍ୱରୀ ଭଦ୍ରକାଳୀ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଗଣମଣ୍ଡଳ ବୃଷଭାରୂଢ଼ ହୋଇ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 44

अन्ये सहस्त्रशो रुद्रा निसृष्टास्तेन धीमता / रोमजा इति विख्यातास्तस्य साहाय्यकारिणः

ସେହି ଧୀମାନ୍ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ୟ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନେ ‘ରୋମଜ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ସହାୟକ।

Verse 45

शूलशक्तिगदाहस्ताष्टङ्कोपलकरास्तथा / कालाग्निरुद्रसंकाशा नादयन्तो दिशो दश

ସେମାନଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଶୂଳ, ଶକ୍ତି ଓ ଗଦା; ତଥା ଦଣ୍ଡ ଓ ପଥର ମଧ୍ୟ ଥିଲା। କାଳାଗ୍ନି-ରୁଦ୍ର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ଦଶଦିଗକୁ ନାଦିତ କଲେ।

Verse 46

सर्वे वृषासनारूढाः सभार्याश्चातिभीषणाः / समावृत्य गणश्रेष्ठं ययुर्दक्षमखं प्रति

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବୃଷଭାସନାରୂଢ଼, ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଅତିଭୀଷଣ ଥିଲେ। ଗଣଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଘେରି ସେମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 47

सर्वे शंप्राप्य तं देशं गङ्गाद्वारमिति श्रुतम् / ददृशुर्यज्ञदेशं तं दक्षस्यामिततेजसः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ‘ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର’ ବୋଲି ଶ୍ରୁତ ସେହି ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଅମିତତେଜସ୍ୱୀ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞଭୂମିକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 48

देवाङ्गनासहस्त्राढ्यमप्सरोगीतनादितम् / वीणावेणुनिनादाढ्यं वेदवादाभिनादितम्

ସେଇ ଦିବ୍ୟ ସଭା ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଦେବାଙ୍ଗନାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗୀତନାଦରେ ମୁଖରିତ। ବୀଣା ଓ ବେଣୁର ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ବେଦବାକ୍ୟର ଗମ୍ଭୀର ପାଠରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 49

दृष्ट्वा सहर्षिभिर्देवैः समासीनं प्रजापतिम् / उवाच भद्रया रुद्रैर्वोरभद्रः स्मयन्निव

ଋଷି ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସଭାରେ ଆସୀନ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଆସିଥିବା ବୀରଭଦ୍ର ମନେ ହେଲା ହସୁଛି, ଶୁଭ କିନ୍ତୁ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥିରତାରେ କଥା କହିଲା।

Verse 50

वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः / भागाभिलप्सया प्राप्ता भागान् यच्छध्वमीप्सितान्

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଅନୁଚର। ଆମ ପ୍ରାପ୍ୟ ଯଜ୍ଞଭାଗର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆସିଛୁ; ଆମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛୁ ସେଇ ଭାଗ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 51

अथ चेत् कस्यचिदियमाज्ञा मुनिसुरोत्तमाः / भागो भवद्भ्यो देयस्तु नास्मभ्यमिति कथ्यताम् / तं ब्रूताज्ञापयति यो वेत्स्यामो हि वयं ततः

ହେ ମୁନି-ସୁରୋତ୍ତମମାନେ, ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟସତ୍ୟ କାହାରୋ ଆଜ୍ଞା—‘ଭାଗ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦେବାକୁ, ଆମକୁ ନୁହେଁ’—ତେବେ କିଏ ଏହି ଆଦେଶ ଦେଉଛି କୁହ। ଯାହାକୁ ଆମେ ଜାଣିବୁ, ତାହାନୁସାରେ ଆମେ ଯଥୋଚିତ କରିବୁ।

Verse 52

एवमुक्ता गणेशेन प्रजापतिपुरः सराः / देवा ऊचुर्यज्ञभागे न च मन्त्रा इति प्रभुम्

ଗଣେଶ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସଭା ସମ୍ମୁଖରେ ଏଭଳି କହିଲେ; ତେବେ ଦେବମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯଜ୍ଞଭାଗ ବିଷୟରେ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଏପରି ନୁହେଁ କହନ୍ତି।”

Verse 53

मन्त्रा ऊचुः सुरान् यूयं तमोपहतचेतसः / ये नाध्वरस्य राजानं पूजयध्वं महेश्वरम्

ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ସୁରମାନେ, ତମସା ଆବୃତ ଚେତନା ଥିବା ତୁମେ; କାରଣ ଅଧ୍ୱର-ଯଜ୍ଞର ରାଜା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ତୁମେ ପୂଜା କରୁନାହ।”

Verse 54

ईश्वरः सर्वभूतानां सर्वभूततनुर्हरः / पूज्यते सर्वयज्ञेषु सर्वाभ्युदसिद्धिदः

ଈଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ; ହରି ସମସ୍ତ ଭୂତଦେହକୁ ନିଜ ତନୁ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଓ ସିଦ୍ଧିଦାତା।

Verse 55

एवमुक्ता अपीशानं मायया नष्टचेतसः / न मेनिरे ययुर्मन्त्रा देवान् मुक्त्वा स्वमालयम्

ଏପରି କହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମାୟାରେ ତାଙ୍କ ଚେତନା ନଷ୍ଟ ହେଲା; ସେମାନେ ଈଶାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ। ଦେବମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମନ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 56

ततः स रुद्रो भगवान् सभार्यः सगणेश्वरः / स्पृशन् कराभ्यां ब्रह्मर्षि दधीचं प्राह देवताः

ତାପରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସପତ୍ନୀକ ଓ ଗଣେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ସହିତ, ଦୁଇ ହାତରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 57

मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः / यस्मात् प्रसह्य तस्माद् वो नाशयाम्यद्य गर्वितम्

ବଳଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରମାଣ ମାନିଲ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଦମନ କରି ଆଜି ତୁମ ଗର୍ବ ନାଶ କରିବି।

Verse 58

इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः / गणेश्वराश्च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः

ଏହିପରି କହି ଶିବଗଣମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣପୁଙ୍ଗବ ସେ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଦହିଦେଲେ; କ୍ରୋଧିତ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ଯୂପସ୍ତମ୍ଭ ଉପାଡ଼ି ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 59

प्रस्तोत्रा सह होत्रा च अश्वं चैव गणेश्वराः / गृहीत्वा भीषणाः सर्वे गङ्गास्त्रोतसि चिक्षिपुः

ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ରୂପଧାରୀ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ପ୍ରସ୍ତୋତା ଓ ହୋତା ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱକୁ ଧରି ଗଙ୍ଗାର ସ୍ରୋତରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 60

वीरभद्रो ऽपि दीप्तात्मा शक्रस्योद्यच्छतः करम् / व्यष्टम्भयददीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम्

ତାପରେ ଦୀପ୍ତାତ୍ମା ବୀରଭଦ୍ର ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଉଠିଥିବା ହାତକୁ ଅଟକାଇଦେଲେ; ଏବଂ ଅଦୀନ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ୟ ଦେବଲୋକବାସୀମାନଙ୍କ ହାତମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋକିଦେଲେ।

Verse 61

भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया / निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवमपातयत्

ସେ ଲୀଳାଭାବେ ନଖର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଭଗଙ୍କ ନେତ୍ର ଉପାଡ଼ିନେଲେ; ଏବଂ ପରେ ମୁଷ୍ଟିଘାତରେ ପୂଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି ତାଙ୍କୁ ସେହିପରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ।

Verse 62

तथा चन्द्रमसं देवं पादाङ्गुष्ठेन लीलया / धर्षयामास बलवान् स्मयमानो गणेश्वरः

ସେହିପରି ବଳବାନ ଗଣେଶ୍ୱର ସ୍ମିତହାସ୍ୟ କରି, ଲୀଳାଭାବେ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଦବାଇ ଧର୍ଷଣ କଲେ।

Verse 63

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया / जघान मूर्ध्नि पादेन मुनीनपि मुनीश्वराः

ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ କାଟି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜିଭକୁ ଲୀଳାଭାବେ ଉପାଡ଼ି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ପ୍ରଭୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ମଧ୍ୟ ପାଦପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 64

तथा विष्णुं सहरुडं समायान्तं महाबलः / विव्याध निशेतैर्बाणैः स्तम्भयित्वा सुदर्शनम्

ତାପରେ ଗରୁଡ ସହିତ ଆଗେଇ ଆସୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ମହାବଳୀ ସୁଦର୍ଶନକୁ ଷ୍ଟମ୍ଭିତ କରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲା।

Verse 65

समालोक्य महाबाहुरागत्य गरुडो गणम् / जघान पक्षैः सहसा ननादाम्बुनिधिर्यथा

ଗଣକୁ ଦେଖି ମହାବାହୁ ଗରୁଡ ଧାଇ ଆସି, ହଠାତ୍ ପକ୍ଷଦ୍ୱାରା ସେ ଦଳକୁ ପ୍ରହାର କଲା; ସମୁଦ୍ର ପରି ଗର୍ଜନ କଲା।

Verse 66

ततः सहस्त्रशो भद्रः ससर्ज गरुडान् स्वयम् / वैनतेयादभ्यधिकान् गरुडं ते प्रदुद्रुवुः

ତାପରେ ସେ ଭଦ୍ର ନିଜେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଗରୁଡ ସୃଷ୍ଟି କଲା—ବୈନତେୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ—ଏବଂ ସେମାନେ ଗରୁଡ (ବୈନତେୟ) ଦିଗକୁ ଧାଇଲେ।

Verse 67

तान् दृष्ट्वा गरुडो धीमान् पलायत महाजवः / विसृज्य माधवं वेगात् तदद्भुतमिवाभवत्

ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗରୁଡ ମହାବେଗରେ ପଳାଇଲା; ତୀବ୍ର ବେଗରେ ମାଧବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ଏବଂ ସେ ଘଟଣା ଅଦ୍ଭୁତ ପରି ଲାଗିଲା।

Verse 68

अन्तर्हिते वैनतेये भगवान् पद्मसंभवः / आगत्य वारयामास वीरभद्रं च केशवम्

ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ଼) ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେବା ପରେ ଭଗବାନ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେଠାକୁ ଆସି ବୀରଭଦ୍ର ଓ କେଶବ—ଦୁହେଁକୁ ନିବାରଣ କଲେ।

Verse 69

प्रसादयामास च तं गौरवात् परमेष्ठिनः / संस्तूय भगवानीशः साम्बस्तत्रागमत् स्वयम्

ପରମେଷ୍ଠିନଙ୍କ ପ୍ରତି ଗୌରବରୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ସ୍ତୁତି କରି ସାରିଲେ ପରେ ଭଗବାନ ଈଶ—ସାମ୍ବ—ସ୍ୱୟଂ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 70

वीक्ष्य देवाधिदेवं तं साम्बं सर्वगणैर्वृतम् / तुष्टाव भगवान् ब्रह्मा दक्षः सर्वे दिवौकसः

ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଦେବାଧିଦେବ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଦେଖି ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ଦକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ଦିବୌକସମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 71

विशेषात् पार्वतीं देवीमीश्वरार्धशरीरिणीम् / स्तोत्रैर्नानाविधैर्दक्षः प्रणम्य च कृताञ्जलिः

ବିଶେଷତଃ ଦକ୍ଷ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅର୍ଧଶରୀରିଣୀ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ନାନାବିଧ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 72

ततो भगवती देवी प्रहसन्ती महेश्वरम् / प्रसन्नमानसा रुद्रं वचः प्राह घृणानिधिः

ତାପରେ କରୁଣାନିଧି ଭଗବତୀ ଦେବୀ ହସିହସି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ପ୍ରସନ୍ନମନା ହୋଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 73

त्वमेव जगतः स्त्रष्टा शासिता चैव रक्षकः / अनुग्राह्यो भगवता दक्षश्चापि दिवौकसः

ହେ ଭଗବାନ! ତୁମେ ହିଁ ଜଗତର ସ୍ରଷ୍ଟା, ଶାସକ ଓ ରକ୍ଷକ। ଦେବଲୋକର କୁଶଳ ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।

Verse 74

ततः प्रहस्य भगवान् कपर्दे नीललोहितः / उवाच प्रणतान् देवान् प्राचेतसमथो हरः

ତାପରେ ହସି ଭଗବାନ—କପର୍ଦ୍ଦୀ, ନୀଲଲୋହିତ, ହର—ପ୍ରାଚେତସ ସହିତ, ପ୍ରଣତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 75

गच्छध्वं देवताः सर्वाः प्रसन्नो भवतामहम् / संपूज्यः सर्वयज्ञेषु न निन्द्यो ऽहं विशेषतः

ହେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ! ଏବେ ଯାଅ; ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ରହିବି। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ମୋର ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା ହେଉ; ବିଶେଷତଃ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 76

त्वं चापि शृणु मे दक्ष वचनं सर्वरक्षणम् / त्यक्त्वा लोकैषणामेतां मद्भक्तो भव यत्नतः

ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦକ୍ଷ! ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ରକ୍ଷାକାରୀ ମୋର ଉପଦେଶ ଶୁଣ—ଲୋକପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ତ୍ୟାଗ କରି ଯତ୍ନରେ ମୋର ଭକ୍ତ ହେଉ।

Verse 77

भविष्यसि गणेशानः कल्पान्ते ऽनुग्रहान्मम / तावत् तिष्ठ ममादेशात् स्वाधिकारेषु निर्वृतः

ମୋର ଅନୁଗ୍ରହରେ କଳ୍ପାନ୍ତେ ତୁମେ ଗଣମାନଙ୍କର ଅଧିପତି (ଗଣେଶ) ହେବ। ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ଆଦେଶରେ ନିଜ ନିୟୁକ୍ତ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶାନ୍ତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରୁହ।

Verse 78

एवमुक्त्वा स भगवान् सपत्नीकः सहानुगः / अदर्शनमनुप्राप्तो दक्षस्यामिततेजसः

ଏପରି କହି ସେ ଭଗବାନ୍ ପତ୍ନୀ ଓ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହ, ଅସୀମ ତେଜସ୍ବୀ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 79

अन्तर्हिते महादेवे शङ्करे पद्मसंभवः / व्याजहार स्वयं दक्षमशेषजगतो हितम्

ମହାଦେବ ଶଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେବା ପରେ, ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ଜଗତର ହିତ ପାଇଁ କହିଲେ।

Verse 80

ब्रह्मोवाच किं तवापगतो मोहः प्रसन्ने वृषभध्वजे / यदाचष्ट स्वयं देवः पालयैतदतन्द्रितः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ! (ଦେବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ତୁମ ମୋହ ଦୂର ହେଲା କି? ଦେବ ସ୍ୱୟଂ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ ଏହାକୁ ଅବିରତ ଓ ଅପ୍ରମାଦରେ ପାଳନ କରୁ।

Verse 81

सर्वेषामेव भूतानां हृद्येष वसतीश्वरः / पश्यन्त्येनं ब्रह्मभूता विद्वांसो वेदवादिनः

ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏହି ଈଶ୍ୱର ବସନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମଭୂତ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦବାଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 82

स आत्मा सर्वभूतानां स बीजं परमा गतिः / स्तूयते वैदिकैर्मन्त्रैर्देवदेवो महेश्वरः

ସେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା; ସେ ହିଁ ବୀଜ ଓ ପରମ ଗତି। ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବେଦିକ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 83

तमर्चयति यो रुद्रं स्वात्मन्येकं सनातनम् / चेतसा भावयुक्तेन स याति परमं पदम्

ଯେ ଭକ୍ତିଭାବଯୁକ୍ତ ଚେତନାରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏକ ସନାତନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ, ସେ ପରମ ପଦ ପାଏ।

Verse 84

तस्मादनादिमध्यान्तं विज्ञाय परमेश्वरम् / कर्मणा मनसा वाचा समाराधय यत्नतः

ଏହେତୁ ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତ ନଥିବା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣି, କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ଯତ୍ନରେ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 85

यत्नात् परिहरेशस्य निन्दामात्मविनाशनीम् / भवन्ति सर्वदोषाय निन्दकस्य क्रिया यतः

ଆତ୍ମବିନାଶକ ଈଶଙ୍କ ନିନ୍ଦାକୁ ଯତ୍ନରେ ପରିହାର କର; କାରଣ ନିନ୍ଦକର କ୍ରିୟା ଶେଷେ ସର୍ବଦୋଷର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 86

यस्तवैष महायोगी रक्षको विष्णुरव्ययः / स देवदेवो भगवान् महादेवो न संशयः

ଯେ ତୁମର ରକ୍ଷକ—ଅବ୍ୟୟ ମହାଯୋଗୀ ବିଷ୍ଣୁ—ସେଇ ଦେବଦେବ ଭଗବାନ ମହାଦେବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 87

मन्यन्ते ये जगद्योनिं विभिन्नं विष्णुमीश्वरात् / मोहादवेदनिष्ठत्वात् ते यान्ति नरकं नराः

ମୋହ ଓ ଅବିଦ୍ୟାନିଷ୍ଠାରୁ ଜଗଦ୍ୟୋନି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଈଶ୍ୱରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ବୋଲି ଭାବୁଥିବା ଲୋକେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 88

वेदानुवर्तिनो रुद्रं देवं नारायणं तथा / एकीभावेन पश्यन्ति मुक्तिभाजो भवन्ति ते

ଯେମାନେ ବେଦମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ ଦେଖନ୍ତି; ସେମାନେ ମୋକ୍ଷର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 89

यो विष्णुः स स्वयं रुद्रो यो रुद्रः स जनार्दनः / इति मत्वा यजेद् देवं स याति परमां गतिम्

ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ରୁଦ୍ର, ଯେ ରୁଦ୍ର ସେଇ ଜନାର୍ଦନ—ଏହିପରି ଜାଣି ଯେ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 90

सृजत्येतज्जगत् सर्वं विष्णुस्तत् पश्यतीश्वरः / इत्थं जगत् सर्वमिदं रुद्रनारायणोद्भवम्

ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଏବଂ ଈଶ୍ୱର (ରୁଦ୍ର) ତାହାକୁ ଦେଖି ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ସମଗ୍ର ଜଗତ ରୁଦ୍ର-ନାରାୟଣୋଦ୍ଭବ।

Verse 91

तस्मात् त्यक्त्वा हरेर्निन्दां विष्णावपि समाहितः / समाश्रयेन्महादेवं शरण्यं ब्रह्मवादिनाम्

ଏହିହେତୁ ହରିଙ୍କ ନିନ୍ଦା ତ୍ୟାଗ କରି, ବିଷ୍ଣୁରେ ମଧ୍ୟ ସମାହିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନଙ୍କ ଶରଣ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ।

Verse 92

उपश्रुत्याथ वचनं विरिञ्चस्य प्रजापतिः / जगाम शरणं देवं गोपतिं कृत्तिवाससम्

ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ପ୍ରଜାପତି ତେବେ ଦେବ—ଗୋପତି, ଭୂତଗଣାଧିପତି, କୃତ୍ତିବାସ ଶିବ—ଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 93

ये ऽन्ये शापाग्निनिर्दग्धा दधीचस्य महर्षयः / द्विषन्तो मोहिता देवं संबभूवुः कलिष्वथ

ଦଧୀଚିଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସେ ଅନ୍ୟ ମହର୍ଷିମାନେ ଶାପାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ମୋହିତ ହେଲେ; ଦେବଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରି ପରେ କଳିଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 94

त्यक्त्वा तपोबलं कृत्स्नं विप्राणां कुलसंभवाः / पूर्वसंस्कारमहात्म्याद् ब्रह्मणो वचनादिह

ବିପ୍ର ଋଷିକୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ସେମାନେ, ପୂର୍ବ ସଂସ୍କାରର ମହିମାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ, ଏଠାରେ ସମଗ୍ର ତପୋବଳ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 95

मुक्तशापास्ततः सर्वे कल्पान्ते रौरवादिषु / निपात्यमानाः कालेन संप्राप्यादित्यवर्चसम् / ब्रह्माणं जगतामीशमनुज्ञाताः स्वयंभुवा

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ, କଳ୍ପାନ୍ତେ କାଳଦ୍ୱାରା ରୌରବ ଆଦି ନରକରେ ନିପାତିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଦିତ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତି ପାଇ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଜଗତାମୀଶ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 96

समाराध्य तपोयोगादीशानं त्रिदशाधिपम् / भविष्यन्ति यथा पूर्वं शङ्करस्य प्रसादतः

ତପ ଓ ଯୋଗର ଅଧିପତି, ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଈଶାନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମାରାଧନା କରି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ହେବେ।

Verse 97

एतद् वः कथितं सर्वं दक्षयज्ञनिषूदनम् / शृणुध्वं दक्षपुत्रीणां सर्वासां चैव संततिम्

ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞନାଶ ବିଷୟରେ ଏ ସବୁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଲି; ଏବେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ସନ୍ତତି—ବଂଶପରମ୍ପରା—ଶୁଣ।