Adhyaya 13

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वादशो ऽध्यायः सूत उवाच प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायंभुवस्य तु / धर्मज्ञौ सुमहावीर्यौ शतरूपा व्यजीजनत्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ସୂତ କହିଲେ—ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଠାରୁ ଶତରୂପା ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଉଭୟେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ମହାବୀର୍ୟବାନ ଥିଲେ।

Verse 2

ततस्तूत्तानपादस्य ध्रुवो नाम सुतो ऽभवत् / भक्तो नारायणे देवे प्राप्तवान् स्थानमुत्तमम्

ତାପରେ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କର ଧ୍ରୁବ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା। ନାରାୟଣଦେବଙ୍କ ଭକ୍ତ ହୋଇ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ ପାଇଲା।

Verse 3

ध्रुवात् श्लिष्टिञ्च भव्यं च भार्या शम्भुर्व्यजायत / श्लिष्टेराधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रानकल्पषान्

ଧ୍ରୁବଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶମ୍ଭୁ ଶ୍ଲିଷ୍ଟି ଓ ଭବ୍ୟ—ଏ ଦୁଇ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଶ୍ଲିଷ୍ଟିଠାରୁ ସୁଚ୍ଛାୟା ପାଞ୍ଚ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ପାଇଲେ।

Verse 4

वसिष्ठवचनाद् देवी तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् / आराध्य पुरुषं विष्णुं शालग्रामे जनार्दनम्

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲେ। ଶାଳଗ୍ରାମରେ ଜନାର୍ଦନ—ପରମ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁ—ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 5

रिपुं रिपुञ्जयं विप्रं वृकलं वृषतेजसम् / नारायणपरान् शुद्धान् स्वधर्मपरिपालकान्

ସେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଶତ୍ରୁସମୂହକୁ ଜୟ କରୁଥିବା ବିପ୍ର-ଋଷି; ନେଉଳିଆ ପରି ଉଗ୍ର ଓ ବୃଷଭ ପରି ତେଜସ୍ବୀ—ତଥାପି ଅନ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ, ନାରାୟଣପରାୟଣ ଓ ସ୍ୱଧର୍ମର ପାଳକ।

Verse 6

रिपोराधत्त बृहती चक्षुषं सर्वतेजसम् / सो ऽजीजनत् पुष्करिण्यां वैरण्यां चाक्षुषं मनुम् / प्रजापतेरात्मजायां वीरणस्य महात्मनः

ରିପୁଠାରୁ ବୃହତୀ ସର୍ବତେଜସ୍ବୀ ଚାକ୍ଷୁଷଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ପୁଷ୍କରିଣୀରେ—ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ମହାତ୍ମା ବୀରଣଙ୍କ ଦୁହିତା ବୈରଣ୍ୟା—ତାଙ୍କଠାରୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 7

मनोरजायन्त दश नड्वलायां महौजसः / कन्यायां सुमहावीर्या वैराजस्य प्रजापतेः

ନଡ୍ୱଲାରୁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦଶ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ଏବଂ ବୈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟାରୁ ମଧ୍ୟ ଅତିମହାବୀର୍ୟ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 8

ऊरुः पूरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक् शुचिः / अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चाभिमन्युकः

ଊରୁ, ପୂରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ—ତପସ୍ବୀ, ସତ୍ୟବାକ୍, ଶୁଚି—ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁତ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅଭିମନ୍ୟୁ—ଏମାନେ ଏହି ବଂଶରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 9

ऊरोरजनयत् पुत्रान् षडाग्नेयी महाबलान् / अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुमङ्गिरसं शिवम्

ଊରୁଠାରୁ ଅଗ୍ନେୟୀ ଛଅ ମହାବଳ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଅଙ୍ଗ, ସୁମନସ, ସ୍ୱାତି, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରସ ଓ ଶିବ।

Verse 10

अङ्गाद् वेनो ऽभवत् पश्चाद् बैन्यो वेनादजायत / यो ऽसौ पृथुरिति ख्यातः प्रजापालो महाबलः

ଅଙ୍ଗଠାରୁ ପରେ ବେନ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ବେନଠାରୁ ବୈନ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ସେଇ ‘ପୃଥୁ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ମହାବଳ ପ୍ରଜାପାଳକ ରାଜା।

Verse 11

येन दुग्धा मही पूर्वं प्राजानां हितकारणात् / नियोगाद् ब्रह्मणः सार्धं देवेन्द्रेण महौजसा

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ପୂର୍ବକାଳରେ ସେ ଧରାକୁ ‘ଦୁଗ୍ଧ’ କରିଥିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିୟୋଗରେ—ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ।

Verse 12

वेनपुत्रस्य वितते पुरा पैतामहे मखे / सूतः पौराणिको जज्ञे मायारूपः स्वयं हरिः

ବେନପୁତ୍ର ପୁରା ପୈତାମହ ଯଜ୍ଞ ବିସ୍ତାର କରିଥିବାବେଳେ, ସ୍ୱୟଂ ହରି ମାୟାରୂପ ଧାରି ପୌରାଣିକ ସୂତ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 13

प्रवक्ता सर्वशास्त्राणां धर्मज्ञो गुणवत्सलः / तं मां नित्त मुनिश्रेष्ठाः पूर्वोद्भूतं सनातनम्

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରବକ୍ତା, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଗୁଣବତ୍ସଳ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋତେ ସଦା ସୃଷ୍ଟିପୂର୍ବ ଆଦ୍ୟ ସନାତନ ଭାବେ ଜାଣ।

Verse 14

अस्मिन् मन्वन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम् / श्रावयामास मां प्रीत्या पुराणं पुरुषो हरिः

ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସ୍ୱୟଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ପ୍ରୀତିରେ ମୋତେ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣାଇଲେ; କାରଣ ହରି ହିଁ ପରମ ପୁରୁଷ।

Verse 15

मदन्वये तु ये सूताः संभूता वेदवर्जिताः / तेषां पुराणवक्तृत्वं वृत्तिरासीदजाज्ञया

ମୋ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଯେ ସୂତମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରୁ ବର୍ଜିତ ଥିଲେ, ଅଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୁରାଣ କଥନ ହିଁ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ହେଲା।

Verse 16

स तु वैन्यः पृथुर्धोमान् सत्यसंधो जितेन्द्रियः / सार्वभौमो महातेजाः स्वधर्मपरिपालकः

ସେଇ ବୈନ୍ୟ ପୃଥୁ ବିଶାଳ ଯଶ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଦୀପ୍ତ, ସତ୍ୟସନ୍ଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ; ମହାତେଜସ୍ୱୀ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା, ଯିଏ ସ୍ୱଧର୍ମକୁ ପାଳନ-ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।

Verse 17

तस्य बाल्यात् प्रभृत्येव भक्तिर्नारायणे ऽभवत् / गोवर्धनगिरिं प्राप्य तपस्तेपे जितेन्द्रियः

ତାହାର ବାଳ୍ୟକାଳରୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଥିଲା। ଗୋବର୍ଧନଗିରିକୁ ପହଞ୍ଚି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ତପ କଲା।

Verse 18

तपसा भगवान् प्रीतः शङ्खचक्रगदाधरः / आगत्य देवो राजानं प्राह दामोदरः स्वयम्

ରାଜାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ଆସିଲେ; ଦିବ୍ୟ ଦାମୋଦର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 19

ध्रमिकौ रूपसंपन्नौ सर्वशस्त्रभृतां वरौ / मत्प्रसादादसंदिग्धं पुत्रौ तव भविष्यतः / एकमुक्त्वा हृषीकेशः स्वकीयां प्रकृतिं गतः

“ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମର ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେବେ—ଧାର୍ମିକ, ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏହା କହି ହୃଷୀକେଶ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 20

वैन्यो ऽपि वेदविधिना निश्चलां भक्तिमुद्वहन् / अपालयत् स्वकं राज्यं न्यायेन मधुसूदने

ହେ ମଧୁସୂଦନ! ବୈନ୍ୟ ରାଜା ମଧ୍ୟ ବେଦବିଧି ଅନୁସାରେ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ନ୍ୟାୟରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ପାଳନ କଲେ।

Verse 21

अचिरादेव तन्वङ्गो भार्या तस्य सुचिस्मिता / खिखण्डनं हविर्धानमन्तर्धाना व्यजायत

ଅଚିରେ ତନ୍ୱଙ୍ଗଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁଚିସ୍ମିତା (ସୁହାସିନୀ) ଖିଖଣ୍ଡନ ଓ ହବିର୍ଧାନ ନାମକ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଧାନା ନାମକ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 22

शिखण्डनो ऽभवत् पुत्रः सुशील इति विश्रुतः / धार्मिको रूपसंपन्नो वेदवेदाङ्गपारगः

ତାହାଙ୍କର ଶିଖଣ୍ଡନ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲେ, ‘ସୁଶୀଳ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରୂପବାନ ଏବଂ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 23

सो ऽधीत्य विधिवद् वेदान् धर्मेण तपसि स्थितः / मतिं चक्रे भाग्ययोगात् संन्यां प्रति धर्मवित्

ବିଧିମତେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଇ, ସେ ଧର୍ମବିଦ୍ ଭାଗ୍ୟଯୋଗରେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ପ୍ରତି ମନ ନିବେଶ କଲେ।

Verse 24

स कृत्वा तीर्थसंसेवां स्वाध्याये तपसि स्थितः / जगाम हिमवत्पृष्ठं कदाचित् सिद्धसेवितम्

ତୀର୍ଥସେବା କରି, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ରହି, ସେ ଏକଦା ସିଦ୍ଧମୁନିମାନେ ସେବିତ କରୁଥିବା ହିମବତର ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଦେଶକୁ ଗଲେ।

Verse 25

तत्र धर्मपदं नाम धर्मसिद्धिप्रदं वनम् / अपश्यद् योगिनां गम्यमगम्यं ब्रह्मविद्विषाम्

ସେଠାରେ ସେ ‘ଧର୍ମପଦ’ ନାମକ ଏକ ବନ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଧର୍ମସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରେ—ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗମ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ।

Verse 26

तत्र मन्दाकिनी नाम सुपुण्या विमला नदी / पद्मोत्पलवनोपेता सिद्धाश्रमविभूषिता

ସେଠାରେ ‘ମନ୍ଦାକିନୀ’ ନାମକ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ବିମଳ ନଦୀ ଅଛି; ପଦ୍ମ-ଉତ୍ପଳ ବନରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମମାନେ ତାହାକୁ ଭୂଷିତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 27

स तस्या दक्षिणे तीरे मुनीन्द्रैर्योगिभिर्वृतम् / सुपुण्यमाश्रमं रम्यमपश्यत् प्रीतिसंयुतः

ତେବେ ସେ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ, ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ଓ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ, ଅତିପୁଣ୍ୟ ଓ ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଆନନ୍ଦସହ ଦେଖିଲେ।

Verse 28

मन्दाकिनीजले स्त्रात्वा संतर्प्य पितृदेवताः / अर्चयित्वा महादेवं पुष्पैः पद्मोत्पलादिभिः

ମନ୍ଦାକିନୀ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ପରେ ପଦ୍ମ, ନୀଳପଦ୍ମ ଆଦି ପୁଷ୍ପରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

ध्यात्वार्कंसंस्थमीशानं शिरस्याधाय चाञ्जलिम् / संप्रेक्षमाणो भास्वन्तं तुष्टाव परमेश्वरम्

ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ଈଶାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅଞ୍ଜଳିକୁ ଶିର ଉପରେ ଧାରଣ କରି, ସେଇ ଭାସ୍ୱାନ୍ତକୁ ନିହାରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 30

रुद्राध्यायेन गिरिशं रुद्रस्य चरितेन च / अन्यैश्च विविधैः स्तोत्रैः शांभवैर्वेदसंभवैः

ସେ ରୁଦ୍ରାଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଚରିତ କୀର୍ତ୍ତନ କରି, ଏବଂ ବେଦସମ୍ଭୂତ ବିଭିନ୍ନ ଶାମ୍ଭବ ସ୍ତୋତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ।

Verse 31

अथास्मिन्नन्तरे ऽपश्यत् तमायान्तं महामुनिम् / श्वेताश्वतरनामानं महापाशुपतोत्तमम्

ତାହା ସମୟରେ ସେ ଜଣେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ—ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱତର ନାମରେ ପରିଚିତ—ମହାପାଶୁପତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 32

भस्मसंदिग्धसवाङ्गं कौपीनाच्छादनान्वितम् / तपसा कर्षितात्मानं शुक्लयज्ञोपवीतिनम्

ତାଙ୍କର ସମଗ୍ର ଦେହ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ ଲେପିତ ଥିଲା; ସେ କେବଳ କୌପୀନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ଆତ୍ମା ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ କୃଶ ହୋଇଥିଲା; ଏବଂ ସେ ନିର୍ମଳ ଶ୍ୱେତ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

Verse 33

समाप्य संस्तवं शंभोरानन्दास्त्राविलेक्षणः / ववन्दे शिरसा पादौ प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସ୍ତବ ସମାପ୍ତ କରି, ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁରେ ଚକ୍ଷୁ ଧୁସର ହୋଇ, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ଶିର ନମାଇ ବନ୍ଦନା କଲେ; ପରେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 34

धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि यन्मे साक्षान्मुनीश्वरः / योगीश्वरो ऽद्य भगवान् दृष्टो योगविदां वरः

ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଅନୁଗୃହୀତ—କାରଣ ଆଜି ମୁଁ ସାକ୍ଷାତ୍ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ଯୋଗବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଛି।

Verse 35

अहो मे सुमहद्भाग्यं तपांसि सफलानि मे / किं करिष्यामि शिष्यो ऽहं तव मां पालयानघ

ଆହା! ମୋର ଅତି ମହାଭାଗ୍ୟ—ମୋର ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ; ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମୋତେ ପାଳନ କରନ୍ତୁ।

Verse 36

सो ऽनुगृह्याथ राजानं सुशीलं शीलसंयुतम् / शिष्यत्वे परिजग्राह तपसा क्षीणकल्पषम्

ତାପରେ ସେ ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ସୁଶୀଳ ଓ ସଦାଚାରସମ୍ପନ୍ନ ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ—ତପସ୍ୟାରେ ଯାହାଙ୍କ ପାପ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲା—ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 37

सांन्यासिकं विधिं कृत्स्नं कारयित्वा विचक्षणः / ददौ तदैश्वरं ज्ञानं स्वशाखाविहितं व्रतम्

ବିଚକ୍ଷଣଜନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ନ୍ୟାସ-ବିଧିକୁ ଯଥାବିଧି କରାଇ, ପରେ ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ଜ୍ଞାନ ଓ ନିଜ ଶାଖାବିହିତ ବ୍ରତ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 38

अशेषवेदसारं तत् पशुपाशविमोचनम् / अन्त्याश्रममिति ख्यातं ब्रह्मादिभिरनुष्ठितम्

ସେହି ବିଧାନ ସମସ୍ତ ବେଦର ସାର; ବନ୍ଧିତ ଜୀବର ପାଶ-ବିମୋଚନକାରୀ। ଏହା ‘ଅନ୍ତ୍ୟାଶ୍ରମ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 39

उवाच शिष्यान् संप्रेक्ष्य ये तदाश्रमवासिनः / ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् ब्रह्मचर्यपरायणान्

ସେହି ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟବ୍ରତରେ ପରାୟଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 40

मया प्रवर्तितां शाखामधीत्यैवेह योगिनः / समासते महादेवं ध्यायन्तो निष्कलं शिवम्

ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ଏହି ଶାଖାକୁ ଏଠାରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଯୋଗୀମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଷ୍କଳ, ନିରୁପାଧି ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ବସନ୍ତି।

Verse 41

इह देवो महादेवो रममाणः सहोमया / अध्यास्ते भगवानीशो भक्तानामनुकम्पया

ଏଠାରେ ଦେବ ମହାଦେବ ଉମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବିରାଜିତ; ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁକମ୍ପାରୁ ଭଗବାନ ଈଶ ଏଠି ଅଧ୍ୟାସ୍ତେ।

Verse 42

इहाशेषजगद्धाता पुरा नारायणः स्वयम् / आराधयन्महादेवं लोकानां हितकाम्यया

ଏଠାରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍‌ର ଧାତା ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ, ଲୋକମଙ୍ଗଳ କାମନାରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 43

इहैव देवमीशानं देवानामपि दैवतम् / आराध्य महतीं सिद्धिं लेभिरे देवदानवाः

ଏହି ଲୋକରେ ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେବତା ଈଶାନ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମହାସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ।

Verse 44

इहैव मुनयः पूर्वं मरीच्याद्या महेश्वरम् / दृष्ट्वा तपोबलाज्ज्ञानं लेभिरे सार्वकालिकम्

ଏଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ମରୀଚି ଆଦି ମୁନିମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ତପୋବଳରେ, ସର୍ବକାଳିକ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ।

Verse 45

तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र तपोयोगसमन्वितः / तिष्ठ नित्यं मया सार्धं ततः सिद्धिमवाप्स्यसि

ଏହେତୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତପ ଓ ଯୋଗରେ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ, ନିତ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ; ତେବେ ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ।

Verse 46

एवमाभाष्य विप्रेन्द्रो देवं ध्यात्वा पिनाकिनम् / आचचक्षे महामन्त्रं यथावत् स्वार्थसिद्धये

ଏପରି କହି ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ପିନାକଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯଥାବିଧି ମହାମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 47

सर्वपापोपशमनं वेदसारं विमुक्तिदम् / अग्निरित्यादिकं पुण्यमृषिभिः संप्रवर्तितम्

‘ଅଗ୍ନି…’ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର ଜପ/ପାଠ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଚଳିତ କରିଥିଲେ; ଏହା ସର୍ବପାପଶମନକାରୀ, ବେଦସାର ଏବଂ ମୁକ୍ତିଦାୟକ।

Verse 48

सो ऽपि तद्वचनाद् राजा सुशीलः श्रद्धयान्वितः / साक्षात् पाशुपतो भूत्वा वेदाभ्यासरतो ऽभवत्

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସୁଶୀଳ ରାଜା ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ପାଶୁପତ (ଶିବଭକ୍ତ) ହୋଇ ପରେ ବେଦାଭ୍ୟାସରେ ନିରତ ହେଲେ।

Verse 49

भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गः कन्दमूलफलाशनः / शान्तो दान्तो जितक्रोधः संन्यासविधिमाश्रितः

ତାଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗ ଭସ୍ମରେ ଧୂଳିଧୂସର ଥିଲା; ସେ କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ; ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ, କ୍ରୋଧଜୟୀ ହୋଇ ସନ୍ନ୍ୟାସବିଧି ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 50

हविर्धानस्तथाग्नेय्यां जनयामास सत्सुतम् / प्राचीनबर्हिषं नाम्ना धनुर्वेदस्य पारगम्

ହବିର୍ଧାନ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନେୟୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ସତ୍ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଦେଲେ; ‘ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ’ ନାମରେ ସେ ଧନୁର୍ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 51

प्राचीनबर्हिर्भागवान् सर्वशस्त्रभृतां वरः / समुद्रतनयायां वै दश पुत्रानजीजनत्

ଭାଗ୍ୟବାନ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ—ସର୍ବଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦଶ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଦେଲେ।

Verse 52

प्रचेतसस्ते विख्याता राजानः प्रथितैजसः / अधीतवन्तः स्वं वेदं नारायणपरायणाः

ସେଇ ପ୍ରଚେତସମାନେ ବିଖ୍ୟାତ ରାଜା, ତେଜରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ନିଜ ନିଜ ବେଦକୁ ଯଥାବିଧି ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ।

Verse 53

दशभ्यस्तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः / दक्षो जज्ञे महाभागो यः पूर्वं ब्रह्मणः सुतः

ଦଶ ପ୍ରଚେତସମାନଙ୍କୁ ନେଇ, ମାରିଷା ମାଧ୍ୟମରେ, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମିଲେ—ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ—ଯିଏ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 54

स तु दक्षो महेशेन रुद्रेण सह धीमता / कृत्वा विवादं रुद्रेण शप्तः प्राचेतसो ऽभवत्

କିନ୍ତୁ ସେଇ ଦକ୍ଷ ଧୀମାନ ମହେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ ବିବାଦ କଲେ; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ପରେ ସେ ‘ପ୍ରାଚେତସ’ ହେଲେ।

Verse 55

समायान्तं महादेवो दक्षं देव्या गृहं हरः / दृष्ट्वा यथोचितां पूजां दक्षाय प्रददौ स्वयम्

ଦକ୍ଷ ଦେବୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସିଲେ; ମହାଦେବ ହର ଯଥୋଚିତ ପୂଜା ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସ୍ୱୟଂ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।

Verse 56

तदा वै तमसाविष्टः सो ऽदिकां ब्रह्मणः सुतः / पूजामनर्हामन्विच्छन् जगाम कुपितो गृहम्

ତେବେ ତମସରେ ଆବିଷ୍ଟ ସେଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନିଜ ପାଇଁ ଅନର୍ହ ପୂଜା ଚାହିଁ, କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 57

कदाचित् स्वगृहं प्राप्तां सतीं दक्षः सुदुर्मनाः / भर्त्रा सह विनिन्द्यैनां भर्त्सयामसा वै रुषा

ଏକଦା ସତୀ ପିତୃଗୃହକୁ ଆସିଲେ; ତେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ଦକ୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ପତିସହ ନିନ୍ଦା କରି କଠୋର ଭାବେ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ।

Verse 58

अन्ये जामातरः श्रेष्ठा भर्तुस्तव पिनाकिनः / त्वमप्यसत्सुतास्माकं गृहाद् गच्छ यथागतम्

‘ଅନ୍ୟ ଜାମାତାମାନେ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୋର ପତି ତ ପିନାକୀ (ଶିବ) ସ୍ୱୟଂ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ କଳଙ୍କିନୀ କନ୍ୟା—ଏହି ଘରୁ ଯେପରି ଆସିଛ, ସେପରି ଫେରିଯା।’

Verse 59

तस्य तद्वाक्यमाकर्ण्य सा देवी शङ्करप्रिया / विनिन्द्य पितरं दक्षं ददाहात्मानमात्मना

ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଶଙ୍କରପ୍ରିୟା ଦେବୀ ପିତା ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି, ନିଜ ଅନ୍ତଃଶକ୍ତିରେ ନିଜ ଦେହକୁ ଦହନ କଲେ।

Verse 60

प्रणम्य पशुभर्तारं भर्तारं कृत्तिवाससम् / हिमवद्दुहिता साभूत् तपसा तस्य तोषिता

ପଶୁପତି, କୃତ୍ତିବାସଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହିମବାନଙ୍କ କନ୍ୟା (ପାର୍ବତୀ) ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ।

Verse 61

ज्ञात्वा तद्भागवान् रुद्रः प्रपन्नार्तिहरो हरः / शशाप दक्षं कुपितः समागत्याथ तद्गृहम्

ଏହା ଜାଣି ଶରଣାଗତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତିହର ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର (ହର) କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 62

त्यक्त्वा देहमिमं ब्रह्मन् क्षत्रियाणां कुलोद्भवः / स्वस्यां सुतायां मूढात्मा पुत्रमुत्पादयिष्यसि

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋହାନ୍ଧ ମନେ ତୁମେ ନିଜ କନ୍ୟାରେ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପାଦନ କରିବ।

Verse 63

एवमुक्त्वा महादेवो ययौ कालासपर्वतम् / स्वायंभुवो ऽपि कालेन दक्षः प्राचेतसो ऽभवत्

ଏପରି କହି ମହାଦେବ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ଏବଂ କାଳକ୍ରମେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଦକ୍ଷ ହିଁ ପ୍ରାଚେତସ ରୂପେ ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 64

एतद् वः कथितं सर्वं मनोः स्वायंभुवस्य तु / विसर्गं दक्षपर्यन्तं शृण्वतां पापनाशनम्

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସୃଷ୍ଟି-ବିସ୍ତାର—ଦକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଲି; ଏହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।