Adhyaya 10

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे नवमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच गते महेश्वरे देवे स्वाधिवासं पितामहः / तदेव सुमहत् पद्मं भेजे नाभिसमुत्थितम्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗରେ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଶ୍ରୀକୂର୍ମ କହିଲେ—ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱଧାମକୁ ଗମନ କରିବା ପରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେହି ଅତିବିଶାଳ ପଦ୍ମରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 2

अथ दीर्घेण कालेन तत्राप्रतिमपौरुषौ / महासुरौ समायातौ भ्रातरौ मधुकैटभौ

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେଠାରେ ଅପ୍ରତିମ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଦୁଇ ମହାଅସୁର—ଭାଇ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ—ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 3

क्रोधेन महताविष्टौ महापर्वतविग्रहौ / कर्णान्तरसमुद्भूतौ देवदेवस्य शार्ङ्गिणः

ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ, ମହାପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦେହଧାରୀ; ଦେବଦେବ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କର୍ଣ୍ଣାନ୍ତରରୁ ସେମାନେ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 4

तावागतौ समीक्ष्याह नारायणमजो विभुः / त्रैलोक्यकण्टकावेतावसुरौ हन्तुमर्हसि

ସେ ଦୁଇଜଣ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି ଅଜ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ଦୁଇ ଅସୁର ତ୍ରିଲୋକର କଣ୍ଟକ; ତୁମେ ଏମାନଙ୍କୁ ବଧ କର, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ।”

Verse 5

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा हरिर्नारायणः प्रभुः / आज्ञापयामास तयोर्वधार्थं पुरुषावुभौ

ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ହରି—ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ, ସେ ଦୁଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ, ସେ ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।

Verse 6

तदाज्ञया महद्युद्धं तयोस्ताभ्यामभूद् द्विजाः / व्यनयत् कैटभं विष्णुर्जिष्णुश्च व्यनयन्मधुम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁ କୈଟଭକୁ ପରାଜିତ କଲେ, ଏବଂ ଜୟୀ (ଜିଷ୍ଣୁ) ମଧୁକୁ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ କଲେ।

Verse 7

ततः पद्मासनासीनं जगन्नाथं पितामहम् / बभाषे मधुरं वाक्यं स्नेहाविष्टमना हरिः

ତାପରେ ହରି, ସ୍ନେହରେ ଭିଜିଥିବା ମନେ, ପଦ୍ମାସନରେ ଆସୀନ ଜଗନ୍ନାଥ—ଜଗତ୍ପିତାମହଙ୍କୁ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 8

अस्मान्मयोच्यमानस्त्वं पद्मादवतर प्रभो / नाहं भवन्तं शक्नोमि वोढुं तेजामयं गुरुम्

ହେ ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଛି, ତେଣୁ ପଦ୍ମରୁ ଅବତରଣ କରନ୍ତୁ। ତେଜୋମୟ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱମୟ ଆପଣଙ୍କ ମହିମାକୁ ମୁଁ ବହନ କରିପାରୁନି।

Verse 9

ततो ऽवतीर्य विश्वात्मा देहमाविश्य चक्रिणः / अवाच वैष्णवीं निद्रामेकीभूयाथ विष्णुना

ତେବେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଅବତରି ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଏକୀଭୂତ ହୋଇ ବୈଷ୍ଣବୀ ନିଦ୍ରାଶକ୍ତିକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲେ।

Verse 10

सहस्त्रशीर्षनयनः शङ्खचक्रगदाधरः / ब्रह्मा नारायणाख्यो ऽसौ सुष्वाप सलिले तदा

ତେବେ ସହସ୍ର ଶିର ଓ ନୟନଯୁକ୍ତ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ନାରାୟଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା ମହାଜଳରେ ଶୟନ କଲେ।

Verse 11

सो ऽनुभूय चिरं कालमानन्दं परमात्मनः / अनाद्यनन्तमद्वैतं स्वात्मानं ब्रह्मसंज्ञितम्

ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ‘ବ୍ରହ୍ମ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅନାଦି, ଅନନ୍ତ ଓ ଅଦ୍ୱୈତ ଭାବେ ଜାଣିଲେ।

Verse 12

ततः प्रभाते योगात्मा भूत्वा देवश्चतुर्मुखः / ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां वैष्णवं भावमाश्रितः

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ଯୋଗଚେତନାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା, ବୈଷ୍ଣବ ଭାବ (ନାରାୟଣଙ୍କ ଧାରଣଶକ୍ତି) ଆଶ୍ରୟ କରି ସେହି ରୂପାନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି ସୃଜନ କଲେ।

Verse 13

पुरस्तादसृजद् देवः सनन्दं सनकं तथा / ऋभुं सनत्कुमारं च पुर्वजं तं सनातनम्

ଆରମ୍ଭରେ ଦେବ ଭଗବାନ ସନନ୍ଦ ଓ ସନକଙ୍କୁ, ଏବଂ ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ସେମାନେ ଆଦ୍ୟ, ପ୍ରାଚୀନ, ପ୍ରଥମଜ ଓ ସନାତନ।

Verse 14

ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ताः परं वैराग्यमास्थिताः / विदित्वा परमं भावं न सृष्टौ दधिरे मतिम्

ସେମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ବୈରାଗ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ପରମ ଭାବ ଜାଣି ସୃଷ୍ଟି-ପ୍ରପଞ୍ଚରେ ମନ ରଖିଲେ ନାହିଁ।

Verse 15

तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ पितामहः / बभूव नष्टचेता वै मायया परमेष्ठिनः

ଏଭଳି ନିରପେକ୍ଷ ଭାବେ ଲୋକସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଥିବାବେଳେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚେତନା ନଷ୍ଟପ୍ରାୟ ହେଲା; ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ମାୟାରେ ସେ ମୋହିତ ହେଲେ।

Verse 16

ततः पुराणपुरुषो जगन्मूर्तिर्जनार्दनः / व्याजहारात्मनः पुत्रं मोहनाशाय पद्मजम्

ତାପରେ ପୁରାଣପୁରୁଷ, ଜଗନ୍ମୂର୍ତ୍ତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମୋହନାଶ ପାଇଁ ନିଜ ପୁତ୍ର ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 17

विष्णुरुवाच कच्चिन्न विस्मृतो देवः शूलपाणिः सनातनः / यदुक्तवानात्मनो ऽसौ पुत्रत्वे तव शङ्करः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ତୁମେ କି ସେ ସନାତନ ଦେବ, ଶୂଳପାଣିଙ୍କୁ ଭୁଲିଗଲ? ଯେ ଶଙ୍କର ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରୁ କହିଥିଲେ—‘ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ପୁତ୍ରଭାବରେ ଅଛି’।

Verse 18

अवाप्य संज्ञां गोविन्दात् पद्मयोनिः पितामहः / प्रजाः स्त्रष्टुमनास्तेपे तपः परमदुश्चरम्

ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଠାରୁ ନିଜ ସଂଜ୍ଞା (ନାମ-ପରିଚୟ) ପାଇ ପଦ୍ମଯୋନି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପରମ ଦୁଶ୍ଚର ତପ କଲେ।

Verse 19

तस्यैवं तप्यमानस्य न किञ्चित् समवर्तत / ततो दीर्घेण कालेन दुः खात् क्रोधो ऽभ्यजायत

ଏଭଳି ତପ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର କିଛି ଫଳ ହେଲା ନାହିଁ। ପରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ଦୁଃଖରୁ ତାଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 20

क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः / ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तथाभवन्

କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହେବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଲା; ଏବଂ ସେହି ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଭୂତ ଓ ପ୍ରେତ ନାମକ ସତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 21

सर्वांस्तानश्रुजान् दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानमनिन्दन / जहौ प्राणांश्च भगवान् क्रोधाविष्टः प्रजापतिः

ସେହି ଅଶ୍ରୁଜନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ଜଗତର ନିର୍ଦୋଷ ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ଭଗବାନ ପ୍ରଜାପତି (ଦକ୍ଷ) ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 22

तदा प्राणमयो रुद्रः प्रादुरसीत् प्रभीर्मुखात् / सहस्त्रादित्यसंकाशो युगान्तदहनोपमः

ତେବେ ପ୍ରାଣମୟ ରୁଦ୍ର ସେହି ଭୟଙ୍କର ମୁଖରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ; ସେ ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଯୁଗାନ୍ତର ଦହନାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଥିଲେ।

Verse 23

रुरोद सुस्वरं घोरं देवदेवः स्वयं शिवः / रोदमानं ततो ब्रह्मा मा रोदीरित्यभाषत / रोदनाद् रुद्र इत्येवं लोके ख्यातिं गमिष्यसि

ଦେବଦେବ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ଘୋର କିନ୍ତୁ ସୁସ୍ୱରରେ ରୋଦନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ମା ରୋଦୀଃ, କାନ୍ଦନି।” ଏହି ରୋଦନରୁ ତୁମେ ଲୋକେ ‘ରୁଦ୍ର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇବ।

Verse 24

अन्यानि सप्त नामानि पत्नीः पुत्रांश्चशाश्वतान् / स्थानानि चैषामष्टानां ददौ लोकपितामहः

ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ ଅଷ୍ଟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ସପ୍ତ ନାମ, ପତ୍ନୀମାନେ, ଶାଶ୍ୱତ ପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ନିୟତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ (ଲୋକପଦ) ଦାନ କଲେ।

Verse 25

भवः शर्वस्तथेशानः पशूनां पतिरेव च / भीमश्चोग्रो महादेवस्तानि नामानि सप्त वै

ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ ଏବଂ ପଶୁପତି; ତଥା ଭୀମ, ଉଗ୍ର, ମହାଦେବ—ଏହିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସପ୍ତ ନାମ।

Verse 26

सूर्यो जलं मही वह्निर्वायुराकाशमेव च / दीक्षितो ब्राह्मणश्चन्द्र इत्येता अष्टमूर्तयः

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ; ଦୀକ୍ଷିତ ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହିମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି।

Verse 27

स्थानेष्वेतेषु ये रुद्रं ध्यायन्ति प्रणमन्ति च / तेषामष्टतनुर्देवो ददाति परमं पदम्

ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଯେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟତନୁ ଦେବ ପରମ ପଦ (ମୋକ୍ଷ) ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 28

सुवर्चला तथैवोमा विकेशी च तथा शिवा / स्वाहा दिशश्च दीक्षा च रोहिणी चेति पत्नयः

ସୁବର୍ଚ୍ଚଲା ଏବଂ ଉମା; ବିକେଶୀ ଓ ଶିବା; ସ୍ୱାହା; ଦିଶାମାନେ; ଦୀକ୍ଷା ଏବଂ ରୋହିଣୀ—ଏହିମାନେ ପତ୍ନୀମାନେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 29

शनैश्चरस्तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः / स्कन्दः सर्गो ऽथ सन्तानो बुधश्चैषां सुताः स्मृताः

ଶନୈଶ୍ଚର ଓ ଶୁକ୍ର, ଲୋହିତାଙ୍ଗ ଓ ମନୋଜବ; ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ, ସର୍ଗ, ସନ୍ତାନ ଓ ବୁଧ—ଏମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 30

एवंप्रकारो भगवान् देवदेवो महेश्वरः / प्रजाधर्मं च काम च त्यक्त्वा वैराग्यमाश्रितः

ଏହିପରି ଭଗବାନ୍ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର—ପ୍ରଜାଧର୍ମ ଓ କାମ, ଉଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବୈରାଗ୍ୟରେ ଆଶ୍ରିତ।

Verse 31

आत्मन्याध्य चात्मानमैश्वरं भावमास्थितः / पीत्वा तदक्षरं ब्रह्म शाश्वतं परमामृतम्

ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସେ ସେଇ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମକୁ ପାନ କରେ—ଶାଶ୍ୱତ, ପରମ ଅମୃତ।

Verse 32

प्रजाः सृजेति चादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः / स्वात्मना सदृशान् रुद्रान् ससर्ज मनसा शिवः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ‘ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର’ ବୋଲି କୁହାଯାଇ, ନୀଲଲୋହିତ ରୁଦ୍ର; ଶିବ ନିଜ ଆତ୍ମାସଦୃଶ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ମନସା ସୃଜିଲେ।

Verse 33

कपर्दिनो निरातङ्कान् नीलकण्ठान् पिनाकिनः / त्रिशूलहस्तानृष्टिघ्नान् महानन्दांस्त्रिलोचनान्

ମୁଁ ସେଇ କପର୍ଦୀ ପ୍ରଭୁମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ—ଯେମାନେ ନିରାତଙ୍କ, ନୀଲକଣ୍ଠ, ପିନାକଧାରୀ; ତ୍ରିଶୂଳହସ୍ତ, ଶତ୍ରୁବଳ-ନାଶକ, ମହାନନ୍ଦମୟ ଓ ତ୍ରିଲୋଚନ।

Verse 34

जरामरणनिर्मुक्तान् महावृषभवाहनान् / वीतरागांश्च सर्वज्ञान् कोटिकोटिशतान् प्रभुः

ପ୍ରଭୁ କୋଟି କୋଟି ଶତସଂଖ୍ୟକ ସତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯେମାନେ ଜରା-ମୃତ୍ୟୁମୁକ୍ତ, ମହାବୃଷଭାରୂଢ, ବିରାଗୀ ଓ ସର୍ବଜ୍ଞ ଜ୍ଞାନେ ସିଦ୍ଧ।

Verse 35

तान् दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान निर्मलान् नीललोहितान् / जरामरणनिर्मुक्तान् व्याजहरा हरं गुरुः

ସେହି ବିଭିନ୍ନ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ—ନିର୍ମଳ, ନୀଳ-ଲୋହିତ ବର୍ଣ୍ଣଧାରୀ ଓ ଜରା-ମୃତ୍ୟୁମୁକ୍ତ—ଦେଖି ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 36

मा स्त्राक्षीरीदृशीर्देव प्रजा मृत्युविवर्जिताः / अन्याः सृजस्व भूतेश जन्ममृत्युसमन्विताः

ହେ ଦେବ! ମୃତ୍ୟୁବିହୀନ ଏପରି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରନି; ହେ ଭୂତେଶ! ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କର।

Verse 37

ततस्तमाह भगवान् कपर्दे कामशासनः / नास्ति मे तादृशः सर्गः सृज त्वमशुभाः प्रजाः

ତାପରେ କାମଶାସକ ଭଗବାନ କପର୍ଦୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏପରି ସର୍ଗ ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତୁମେ ନିଜେ ଅଶୁଭ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର।”

Verse 38

ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते ऽशुभाः प्रजाः / स्वात्मजैरेव तै रुद्रैर्निवृत्तात्मा ह्यतिष्ठत / स्थाणुत्वं तेन तस्यासीद् देवदेवस्य शूलिनः

ସେହି ସମୟଠାରୁ ସେ ଦେବ ଅଶୁଭ ପ୍ରଜା ଆଉ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ନାହିଁ। ନିଜ ସ୍ୱତ୍ତାରୁ ଜନ୍ମିତ ସେହି ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ସେ ନିବୃତ୍ତଚିତ୍ତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ତେଣୁ ଦେବଦେବ ଶୂଳଧାରୀ ‘ସ୍ଥାଣୁ’—ଅଚଳ—ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 39

ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं तपः सत्यं क्षमा धृतिः / स्त्रष्टृत्वमात्मसंबोधो ह्यधिष्ठातृत्वमेव च

ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ତପ, ସତ୍ୟ, କ୍ଷମା, ଧୃତି, ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ଆତ୍ମବୋଧ ଓ ଅଧିଷ୍ଠାତୃତ୍ୱ—ଏହିମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ।

Verse 40

अव्ययानि दशैतानि नित्यं तिष्ठन्ति शङ्करे / स एव शङ्करः साक्षात् पिनाकी परमेश्वरः

ଏହି ଦଶଟି ଅବ୍ୟୟ ଗୁଣ ନିତ୍ୟ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଇ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶଙ୍କର—ପିନାକୀ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 41

ततः स भगवान् ब्रह्मा वीक्ष्य देवं त्रिलोचनम् / सहैव मानसैः पुत्रैः प्रीतिविस्फारिलोचनः

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରିଲୋଚନ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ମାନସପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ପ୍ରୀତିରେ ବିସ୍ତାରିତ ନୟନରେ ନିହାରିଲେ।

Verse 42

ज्ञात्वा परतरं भावमैश्वरं ज्ञानचक्षुषा / तुष्टाव जगतामेकं कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्

ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରାତ୍ପର ଐଶ୍ୱର୍ୟଭାବ ଜାଣି, ସେ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ଏବଂ ଶିରେ ଅଞ୍ଜଳି ରଖିଲେ।

Verse 43

ब्रह्मोवाच नमस्ते ऽस्तु महादेव नमस्ते परमेश्वर / नमः शिवाय देवाय नमस्ते ब्रह्मरूपिणे

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ନମଃ; ବ୍ରହ୍ମରୂପୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 44

नमो ऽस्तु ते महेशाय नमः शान्ताय हेतवे / प्रधानपुरुषेशाय योगाधिपतये नमः

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ କାରଣଭୂତ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ। ପ୍ରଧାନ–ପୁରୁଷେଶ୍ୱର, ଯୋଗାଧିପତିଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 45

नमः कालाय रुद्राय महाग्रासाय शूलिने / नमः पिनाकहस्ताय त्रिनेत्राय नमो नमः

କାଳସ୍ୱରୂପ ରୁଦ୍ର, ମହାଗ୍ରାସକ ଓ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ନମଃ। ପିନାକହସ୍ତ ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 46

नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं ब्रह्मणो जनकाय ते / ब्रह्मविद्याधिपतये ब्रह्मविद्याप्रदायिने

ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜନକଙ୍କୁ ନମଃ। ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଅଧିପତି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାତାଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 47

नमो वेदरहस्याय कालकालाय ते नमः / वेदान्तसारसाराय नमो वेदात्ममूर्तये

ବେଦର ରହସ୍ୟସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମଃ; କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା କାଳଙ୍କୁ ନମଃ। ବେଦାନ୍ତ ସାରର ସାର, ବେଦାତ୍ମମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 48

नमो बुद्धाय शुद्धाय योगिनां गुरवे नमः / प्रहीणशोकैर्विविधैर्भूतैः वरिवृताय ते

ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମଃ; ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମଃ। ଶୋକତ୍ୟାଗୀ ବିବିଧ ଭୂତଗଣ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 49

नमो ब्रह्मण्यदेवाय ब्रह्माधिपतये नमः / त्रियम्बकाय देवाय नमस्ते परमेष्ठिने

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବ୍ରହ୍ମାଧିପତିଙ୍କୁ ନମଃ। ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ହେ ପରମେଷ୍ଠିନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 50

नमो दिग्वाससे तुभ्यं नमो मुण्डाया दण्डिने / अनादिमलहीनाय ज्ञानगम्याय ते नमः

ଦିଗ୍ବାସ ରୂପେ ବିରାଜିତ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମୁଣ୍ଡିତ ଶିର ଧାରୀ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ନମଃ। ଅନାଦି ଓ ମଲହୀନ, ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ଗମ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 51

नमस्ताराय तीर्थाय नमो योगर्धिहेतवे / नमो धर्माधिगम्याय योगगम्याय ते नमः

ତାରକ ‘ତାରା’—ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯୋଗସିଦ୍ଧିର ହେତୁଙ୍କୁ ନମଃ। ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ଅଧିଗମ୍ୟ ଓ ଯୋଗଦ୍ୱାରା ଗମ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 52

नमस्ते निष्प्रपञ्चाय निराभासाय ते नमः / ब्रह्मणे विश्वरूपाय नमस्ते परमात्मने

ପ୍ରପଞ୍ଚାତୀତ ଓ ନିରାଭାସ (ନିରୁପାଧିକ) ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିଶ୍ୱରୂପ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରମାତ୍ମା—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 53

त्वयैव सृष्टमखिलं त्वय्येव सकलं स्थितम् / त्वया संह्रियते विश्वं प्रधानाद्यं जगन्मय

ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ସୃଜିତ; ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସବୁ ଅବସ୍ଥିତ। ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବିଶ୍ୱ ଲୟ ପାଏ—ହେ ଜଗନ୍ମୟ, ପ୍ରଧାନାଦି ସହିତ।

Verse 54

त्वमीश्वरो महादेवः परं ब्रह्म महेश्वरः / परमेष्ठी शिवः शान्तः पुरुषो निष्कलो हरः

ତୁମେ ହିଁ ଈଶ୍ୱର—ମହାଦେବ; ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ମହେଶ୍ୱର। ତୁମେ ପରମେଷ୍ଠୀ, ଶିବ, ଶାନ୍ତ; ନିଷ୍କଳ ଅବିଭାଜ୍ୟ ପୁରୁଷ—ହର।

Verse 55

त्वमक्षरं परं ज्योतिस्त्वं कालः परमेश्वरः / त्वमेव पुरुषो ऽनन्तः प्रधानं प्रकृतिस्तथा

ତୁମେ ଅକ୍ଷର, ପରମ ଜ୍ୟୋତି; ତୁମେ ହିଁ କାଳ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର। ତୁମେ ହିଁ ଅନନ୍ତ ପୁରୁଷ; ଏବଂ ପ୍ରଧାନ—ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

Verse 56

भूमिरापो ऽनलो वायुर्व्योमाहङ्कार एव च / यस्य रूपं नमस्यामि भवन्तं ब्रह्मसंज्ञितम्

ଭୂମି, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ ଏବଂ ଅହଂକାର—ଏହି ସବୁ ଯାହାଙ୍କ ରୂପ। ‘ବ୍ରହ୍ମ’ ନାମେ ପରିଚିତ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 57

यस्य द्यौरभवन्मूर्धा पादौ पृथ्वी दिशो भुजाः / आकाशमुदरं तस्मै विराजे प्रणमाम्यहम्

ଯାହାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ସ୍ୱର୍ଗ, ପାଦ ପୃଥିବୀ, ଦିଗମାନେ ଭୁଜା, ଆକାଶ ଉଦର—ସେହି ବିରାଜଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 58

संतापयति यो विश्वं स्वभाभिर्भासयन् दिशः / ब्रह्मतेजोमयं नित्यं तस्मै सूर्यात्मने नमः

ଯେ ନିଜ ତେଜରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ତାପିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି—ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମତେଜୋମୟ ସେହି ସୂର୍ୟାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 59

हव्यं वहति यो नित्यं रौद्री तेजोमयो तनुः / कव्यं पितृगणानां च तस्मै वह्न्यात्मने नमः

ଯେ ନିତ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ବହନ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ରୁଦ୍ର-ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, ଏବଂ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ କବ୍ୟ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି—ସେଇ ଅଗ୍ନ୍ୟାତ୍ମ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 60

आप्यायति यो नित्यं स्वधाम्ना सकलं जगत् / पीयते देवतासङ्घैस्तस्मै सोमात्मने नमः

ଯେ ନିଜ ସ୍ୱଧାମର ତେଜରେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ନିତ୍ୟ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବତାସଂଘ ଦ୍ୱାରା (ଆନନ୍ଦ-ସୋମ ରୂପେ) ପାନ କରାଯାନ୍ତି—ସେଇ ସୋମାତ୍ମ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 61

विभर्त्यशेषभूतानि यो ऽन्तश्चरति सर्वदा / शक्तिर्माहेश्चरी तुभ्यं तस्मै वाय्वात्मने नमः

ଯେ ସର୍ବଦା ଅନ୍ତର୍ବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ଚରି ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେଇ ବାୟ୍ୱାତ୍ମ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମାହେଶ୍ୱରୀ ଶକ୍ତି ଆପଣଙ୍କର।

Verse 62

सृजत्यशेषमेवेदं यः स्वकर्मानुरूपतः / स्वात्मन्यवस्थितस्तस्मै चतुर्वक्त्रात्मने नमः

ଯେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ଜୀବମାନଙ୍କ କର୍ମାନୁସାରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି—ସେଇ ଚତୁର୍ବକ୍ତ୍ରାତ୍ମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 63

यः शेषशयने शेते विश्वमावृत्य मायया / स्वात्मानुभूतियोगेन तस्मै विश्वात्मने नमः

ଯେ ଶେଷଶୟନରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ନିଜ ମାୟାରେ ବିଶ୍ୱକୁ ଆବୃତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱାତ୍ମାନୁଭୂତି-ଯୋଗରେ ଜଣାପଡନ୍ତି—ସେଇ ବିଶ୍ୱାତ୍ମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 64

विभर्ति शिरसा नित्यं द्विसप्तभुवनात्मकम् / ब्रह्माण्डं यो ऽखिलाधारस्तस्मै शेषात्मने नमः

ଯେ ଅଖିଳାଧାର ଶେଷାତ୍ମା ନିତ୍ୟ ଶିରେ ଦ୍ୱିସପ୍ତ-ଭୁବନାତ୍ମକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 65

यः परान्ते परानन्दं पीत्वा दिव्यैकसाक्षिकम् / नृत्यत्यनन्तमहिमा तस्मै रुद्रात्मने नमः

ଯେ ରୁଦ୍ରାତ୍ମା ଅନନ୍ତମହିମା, ପରାନ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ଏକ-ସାକ୍ଷୀ ପରାନନ୍ଦ ପାନ କରି ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 66

यो ऽन्तरा सर्वभूतानां नियन्ता तिष्ठतीश्वरः / तं सर्वसाक्षिणं देवं नमस्ये भवतस्तनुम्

ଯେ ଈଶ୍ୱର ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ନିୟନ୍ତା ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେହି ସର୍ବସାକ୍ଷୀ ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ଆପଣଙ୍କ ସେଇ ତନୁକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 67

यं विनिन्द्रा जितश्वासाः संतुष्टाः समदर्शिनः / ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मने नमः

ନିଦ୍ରାହୀନ, ଶ୍ୱାସଜୟୀ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସମଦର୍ଶୀ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯାହାକୁ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତି ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି—ସେହି ଯୋଗାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 68

यया संतरते मायां योगी संक्षीणकल्मषः / अपारतरपर्यन्तां तस्मै विद्यात्मने नमः

ଯେ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା କଲ୍ମଷ କ୍ଷୀଣ ଯୋଗୀ ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅପାର ପରତୀରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ସେହି ବିଦ୍ୟାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 69

यस्य भासा विभातीदमद्वयं तमसः परम् / प्रपद्ये तत् परं तत्त्वं तद्रूपं परमेश्वरम्

ଯାହାଙ୍କ ଭାସାରେ ଏହି ଅଦ୍ୱୟ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ଏବଂ ଯିଏ ତମସର ପରେ—ସେହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ, ସ୍ୱରୂପ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।

Verse 70

नित्यानन्दं निराधारं निष्कलं परमं शिवम् / प्रपद्ये परमात्मानं भवन्तं परमेश्वरम्

ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ, ନିରାଧାର, ନିଷ୍କଳ ଓ ପରମ ଶିବ—ହେ ପରମାତ୍ମା ପରମେଶ୍ୱର, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି।

Verse 71

एवं स्तुत्वा महादेवं ब्रह्मा तद्भावभावितः / प्राञ्जलिः प्रणतस्तस्थौ गृणन् ब्रह्म सनातनम्

ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସେହି ଭାବରେ ଭାବିତ ବ୍ରହ୍ମା କରଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣତ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ ଏବଂ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 72

ततस्तस्मै महादेवो दिव्यं योगमनुत्तमम् / ऐश्वर्यं ब्रह्मसद्भावं वैराग्यं च ददौ हरः

ତାପରେ ମହାଦେବ ହର ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଅନୁତ୍ତମ ଯୋଗ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ସଦ୍ଭାବ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 73

कराभ्यां सुशुभाभ्यां च संस्पृश्य प्रणतार्तिहा / व्याजहरा स्वयं देवः सो ऽनुगृह्य पितामहम्

ତେବେ ପ୍ରଣତମାନଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତିହର ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ନିଜର ଅତିଶୁଭ ଦୁଇ କରରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ହରଣକାରୀ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 74

यत्त्वयाभ्यर्थितं ब्रह्मन् पुत्रत्वे भवतो मम / कृतं मया तत् सकलं सृजस्व विविधं जगत्

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ର ହେବି ବୋଲି ତୁମେ ଯାହା ଅଭ୍ୟର୍ଥନା କରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଛି। ଏବେ ତୁମେ ବିବିଧ ରୂପରେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କର।

Verse 75

त्रिधा भिन्नो ऽस्म्यहं ब्रह्मन् ब्रह्मविष्णुहराख्यया / सर्गरक्षालयगुणैर्निष्कलः परमेश्वरः

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା ଓ ଲୟର ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହର—ଏଇ ତିନି ନାମରେ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ମୁଁ ନିଷ୍କଳ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 76

स त्वं ममाग्रजः पुत्रः सृष्टिहेतोर्विनिर्मितः / ममैव दक्षिणादङ्गाद् वामाङ्गात् पुरुषोत्तमः

ତୁମେ ମୋର ଅଗ୍ରଜ ପୁତ୍ର, ସୃଷ୍ଟିର ହେତୁ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ। ମୋ ନିଜ ଦେହର ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗ ଓ ବାମ ଅଙ୍ଗରୁ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ତୁମେ ପ୍ରକଟ ହେଲ।

Verse 77

तस्य देवादिदेवस्य शंभोर्हृदयदेशतः / संबभूवाथ रुद्रो ऽसावहं तस्यापरा तनुः

ସେ ଦେବାଦିଦେବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ହୃଦୟଦେଶରୁ ରୁଦ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅପର (ଦ୍ୱିତୀୟ) ତନୁ।

Verse 78

ब्रह्मविष्णुशिवा ब्रह्मन् सर्गस्थित्यन्तहेतवः / विभज्यात्मानमेको ऽपि स्वेच्छया शङ्करः स्थितः

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ—ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଅନ୍ତର ହେତୁ। ତଥାପି ପ୍ରଭୁ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଆତ୍ମବିଭାଗ କରି ଶଙ୍କରରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 79

तथान्यानि च रूपाणि मम मायाकृतानि तु / निरूपः केवलः स्वच्छो महादेवः स्वभावतः

ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୂପ ମୋର ମାୟାଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ; କିନ୍ତୁ ମହାଦେବ ସ୍ୱଭାବତଃ ନିରାକାର, ଏକମାତ୍ର ଓ ସଦା ପବିତ୍ର।

Verse 80

एभ्यः परतरो देवस्त्रिमूर्तिः परमा तनुः / माहेश्वरी त्रिनयना योगिनां शान्तिदा सदा

ଏସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଇ ଦେବ, ଯାହାଙ୍କ ପରମ ତନୁ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି; ସେଇ ମାହେଶ୍ୱରୀ ତ୍ରିନୟନା ସଦା ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତି।

Verse 81

तस्या एव परां मूर्ति मामवेहि पितामह / शाश्वतैश्वर्यविज्ञानतेजोयोगसमन्विताम्

ହେ ପିତାମହ, ସେଇ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ପରମ ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ମୋତେ ଜାଣ; ଶାଶ୍ୱତ ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ସତ୍ୟଜ୍ଞାନ, ତେଜ ଓ ଯୋଗରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 82

सो ऽहं ग्रसामि सकलमधिष्ठाय तमोगुणम् / कालो भूत्वा न तमसा मामन्यो ऽभिभविष्यति

ମୁଁ ତମୋଗୁଣକୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଗ୍ରସି ନେଉଛି; କାଳ ହୋଇ ଥିଲେ ତମସା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କେହି ମୋତେ ଅଭିଭବ କରିପାରିବ ନାହିଁ।

Verse 83

यदा यदा हि मां नित्यं विचिन्तयसि पद्मज / तदा तदा मे सान्निध्यं भविष्यति तवानघ

ହେ ପଦ୍ମଜ, ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିତ୍ୟ ମୋତେ ଚିନ୍ତନ କରିବ, ସେତେବେଳେ ସେତେବେଳେ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ହେବ।

Verse 84

एतावदुक्त्वा ब्रह्माणं सो ऽभिवन्द्य गुरुं हरः / सहैव मानसैः पुत्रैः क्षणादन्तरधीयत

ଏତିକି କହି ହର (ଶିବ) ନିଜ ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଏବଂ ମାନସପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 85

सो ऽपि योगं समास्थाय ससर्ज विविधं जगत् / नारायणाख्यो भगवान् यथापूर्वं प्रिजापतिः

ସେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ‘ନାରାୟଣ’ ନାମକ ଭଗବାନ୍ ପୂର୍ବବତ୍ ପୁନଃ ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ।

Verse 86

मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् / दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योगविद्यया

ଯୋଗବିଦ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ମରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରସ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 87

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः / सर्वे ते ब्रह्मणा तुल्याः साधका ब्रह्मवादिनः

ପୁରାଣରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି—ଏମାନେ ‘ନବ ବ୍ରହ୍ମା’। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ—ସିଦ୍ଧ ସାଧକ ଓ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ।

Verse 88

संकल्पं चैव धर्मं च युगधर्मांश्च शाश्वतान् / स्थानाभिमानिनः सर्वान् यथा ते कथितं पुरा

ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି କହିଛି, ସଙ୍କଳ୍ପ, ଧର୍ମ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଶାଶ୍ୱତ ଯୁଗଧର୍ମ, ଏବଂ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନର ଅଧିଷ୍ଠାତା (ସ୍ଥାନାଭିମାନୀ) ଦେବତାମାନଙ୍କ—ଏ ସବୁକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଇଛି।