Adhyaya 9

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ऽष्टमो ऽध्यायः इन्द्र उवाच भगवन्सर्व धर्मज्ञ त्रिकालज्ञानवित्तम / दुष्कृतं तत्प्रतीकारो भवता सम्यगीरितः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ ହୟଗ୍ରୀବ–ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସଂବାଦର ଲଲିତୋପାଖ୍ୟାନର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ, ଆପଣ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞ; ଦୁଷ୍କୃତର ପ୍ରତିକାର ଆପଣ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 2

केन कर्मविपाकेन ममापदि यमागता / प्रायश्चित्तं च किं तस्य गदस्व वदतां वर

କେଉଁ କର୍ମବିପାକରୁ ଏହି ଆପଦ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲା? ଏହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କ’ଣ— ହେ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହନ୍ତୁ।

Verse 3

बृहस्पतिरुवाच काश्यपस्य ततो जज्ञे दित्यां दनुरिति स्मृतः / कन्या रूपवती नाम धात्रे तां प्रददौ पिता

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ— ତାପରେ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ‘ଦନୁ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ (ପୁତ୍ର) ଜନ୍ମିଲା। ତାହାର ‘ରୂପବତୀ’ ନାମକ କନ୍ୟାକୁ ପିତା ଧାତା ଦେବଙ୍କୁ ଦେଲେ।

Verse 4

तस्याः पुत्रस्ततो जातो विश्वरूपो महाद्युतिः / नारायणपरो नित्यं वेदवेदाङ्गपारगः

ତାହାରୁ ପରେ ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ‘ବିଶ୍ୱରୂପ’ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା; ସେ ସଦା ନାରାୟଣପରାୟଣ ଓ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲା।

Verse 5

ततो दैत्येश्वरो वव्रे भृगुपुत्रं पुरोहितम् / भवानधिकृतो राज्ये देवानामिव वासवः

ତେବେ ଦୈତ୍ୟେଶ୍ୱର ଭୃଗୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ବରିଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସବ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଆପଣ ରାଜ୍ୟରେ ଅଧିକୃତ।”

Verse 6

ततः पूर्वे च काले तु सुधर्मायां त्वयि स्थिते / त्वया कश्चित्कृतः प्रश्न ऋषीणां सन्निधौ तदा

ତାପରେ ପୂର୍ବକାଳରେ, ଆପଣ ସୁଧର୍ମା ସଭାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ସେତେବେଳେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଆପଣ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।

Verse 7

संसारस्तीर्थयात्रा वा को ऽधिको ऽस्ति तयोर्गुमः / वदन्तु तद्विनिश्चित्य भवन्तो मदनुग्रहात्

ସଂସାର କି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା—ଏ ଦୁଇଟିରେ କେଉଁଟି ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ? ମୋର ଅନୁଗ୍ରହରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି କହନ୍ତୁ।

Verse 8

तत्प्रश्नस्योत्तरं वक्तुं ते सर्व उपचक्रिरे / तत्पूर्वमेव कथितं मया विधिबलेन वै

ସେ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କହିବାକୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆରମ୍ଭ କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାହା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ବିଧିବଳରେ ଏହା କହିଦେଇଥିଲି।

Verse 9

तीर्थ यात्रा समधिका संसारादिति च द्रुतम् / तच्छ्रुत्वा ते प्रकुपिताः शेपुर्मामृषयो ऽखिलाः

ମୁଁ ଶୀଘ୍ର କହିଲି—“ସଂସାରଠାରୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଋଷି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 10

कर्मभूमिं व्रजेः शीघ्रं दारिर्द्येण मितैः सुतैः / एवं प्रकुपितैः शप्तः खिन्नः काञ्चीं समाविशम्

ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପୀଡିତ ଓ ଅଳ୍ପ ସନ୍ତାନ ସହିତ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର କର୍ମଭୂମିକୁ ଗଲି। କ୍ରୋଧିତମାନଙ୍କ ଶାପରେ ଖିନ୍ନ ହୋଇ କାଞ୍ଚୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲି।

Verse 11

पुरीं पुरोधसा हीनां वीक्ष्य चिन्ताकुलात्मना / भवता सह देवैस्तु पौरोहित्यार्थमादरात्

ପୁରୋହିତ ନଥିବା ସେହି ପୁରୀକୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା। ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଆପଣ ଆଦରରେ ପୌରୋହିତ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 12

प्रार्थितो विश्वरूपस्तु बभूव तपतां वरः / स्वस्रीयो दानवानां तु देवानां च पुरोहितः

ପ୍ରାର୍ଥିତ ହେବା ପରେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱରୂପ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସ୍ୱସ୍ରୀୟ ଥିବାରୁ ସେ ଦାନବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଓ ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ—ଦୁହିଁଙ୍କ ପୁରୋହିତ ହେଲେ।

Verse 13

नात्यर्थम करोद्वैरं दैत्येष्वपि महातपाः / बभूवतुस्तुल्यबलौ तदा देत्येन्द्रवासवौ

ମହାତପସ୍ବୀ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ବୈର କଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଓ ବାସବ—ଦୁହେଁ ସମବଳ ହେଲେ।

Verse 14

ततस्त्वं कुपितो राजन्स्वक्लीयं दानवेशितुः / हन्तुमिच्छन्नगाश्चाशु तपसः साधनं वनम्

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦାନବେଶିତୁଃ ନିଜ ସ୍ୱଜନକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ତପସ୍ୟାର ସାଧନ ଥିବା ବନକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲା।

Verse 15

तमासनस्थं मुनिभिस्त्रिशृङ्गमिव पर्वतम् / त्रयी मुखरदिग्भागं ब्रह्मानदैकनिष्ठितम्

ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଆସନରେ ବସିଥିବା ସେ ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଥିଲେ, ବେଦ ଧ୍ୱନିରେ ଦିଗସମୂହକୁ ମୁଖରିତ କରୁଥିଲେ ଏବଂ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ ।

Verse 16

सर्वभूतहितं तं तु मत्वा चेशानुकूलितः / शिरांसि यौगपद्येन छिन्नात्यासंस्त्वयैव तु

ଯଦିଓ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ହିତକାରୀ ଥିଲେ, ତଥାପି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ମାନି ତୁମେ ଏକ ସଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କର ମସ୍ତକଗୁଡ଼ିକୁ ଛେଦନ କଲ ।

Verse 17

तेन पापेन संयुक्तः पीडितश्च मुहुर्मुहुः / ततो मेरुगुहां नीत्वा बहूनब्दान्हि संस्थितः

ସେହି ପାପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ତା’ପରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁମ୍ଫାକୁ ଯାଇ ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହିଲେ ।

Verse 18

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा ज्ञात्वा तु मुनिवाक्यतः / पुत्र शोकेन संतप्तस्त्वां शशाप रुषान्वितः

ତା’ପରେ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ ବାକ୍ୟରୁ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ପୁତ୍ର ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ସେ କ୍ରୋଧରେ ତୁମକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ ।

Verse 19

निःश्रीको भवतु क्षिप्रं मम शापेन वासवः / अनाथकास्ततो देवा विषण्णा दैत्यपीडिताः

"ମୋ ଅଭିଶାପରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଶୀଘ୍ର ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇଯାଆନ୍ତୁ ।" ତେବେ ଦେବତାମାନେ ଅନାଥ, ବିଷଣ୍ଣ ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଗଲେ ।

Verse 20

त्वया मया च रहिताः सर्वे देवाः पलायिताः / गत्वा तु ब्रह्मसदनं नत्वा तद्वृत्तमूचिरे

ତୁମେ ଓ ମୁଁ ନଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମସଦନକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କରି ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ।

Verse 21

ततस्तु चिन्तया मास तदघस्य प्रतिक्रियाम् / तस्य प्रतिक्रियां वेत्तुं न शशाकात्मभूस्तदा

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ପାପର ପ୍ରତିକାର ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ତାହାର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 22

ततो देवैः परिवृतो नारायणमुपागमत्

ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ନାରାୟଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 23

नत्वा स्तुत्वा चतुर्वक्रस्तद्वृत्तान्तं व्यजिज्ञपत् / विचिन्त्य सो ऽपि बहुधा कृपया लोकनायकः

ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କଲେ ଏବଂ ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦନ କଲେ। ଲୋକନାୟକ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ କୃପାରେ ବହୁପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 24

तदघं तु त्रिधा भित्त्वा त्रिषु स्थानेष्वथार्पयत् / स्त्रीषु भूम्यां च वृक्षेषु तेषामपि वरं ददौ

ସେହି ପାପକୁ ତିନି ଭାଗ କରି ତିନି ସ୍ଥାନରେ ଅର୍ପଣ କଲେ—ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଭୂମିରେ ଏବଂ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବର ଦେଲେ।

Verse 25

तदा भर्त्तृसमायोगं पुत्रावाप्तिमृतुष्वपि / छेदे पुनर्भवत्वं तु सर्वेषामपि शाखिनाम्

ତେବେ ଋତୁକାଳରେ ମଧ୍ୟ ପତିସଂଯୋଗ ଓ ପୁତ୍ରଲାଭ ହେଉ; ଛେଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷର ପୁନର୍ଭବ ହେଉ।

Verse 26

खातपूर्तिं धरण्यश्च प्रददौ मधुसूदनः / तेष्वघं प्रबभूवाशु रजोनिर्यासमूषरम्

ମଧୁସୂଦନ ଖାତପୂର୍ତ୍ତି ଓ ଧରଣୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧୂଳି-ରସ ପରି ଶୁଷ୍କ ପାପ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବଳ ହେଲା।

Verse 27

निर्गतो गह्वरात्तस्मात्त्वमिन्द्रो देवनायकः / राज्यश्रियं च संप्राप्तः प्रसादात्परमेष्ठिनः

ସେହି ଗହ୍ୱରରୁ ବାହାରି ତୁମେ ଦେବନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଲ; ଏବଂ ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ରାଜ୍ୟଶ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତ କଲ।

Verse 28

तेनैव सांत्वितो धाता जगाद च जनार्दनम् / मम शापो वृथा न स्यादस्तु कालान्तरे मुने

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱିତ ହୋଇ ଧାତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ମୁନି, ମୋର ଶାପ ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ; କାଳାନ୍ତରେ ତାହା ଫଳିତ ହେଉ।

Verse 29

भगवांस्तद्वचः श्रुत्वा मुनेरमिततेजसः / प्रहृष्टो भाविकार्यज्ञस्तूष्णीमेव तदा ययौ

ଅମିତତେଜସ୍ୱୀ ମୁନିଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଭଗବାନ, ଭାବୀକାର୍ଯ୍ୟଜ୍ଞ, ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ସେତେବେଳେ ନିରବରେ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 30

एतावन्तमिमं कालं त्रिलोकीं पालयन्भवान् / एश्वर्यमदमत्तत्वात्कैलासाद्रिमपीडयत

ଏତେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ପାଳନ କଲ; କିନ୍ତୁ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ା ଦେଲ।

Verse 31

सर्वज्ञेन शिवेनाथ प्रेषितो भगवान्मुनिः / दुर्वासास्त्वन्मदभ्रंशं कर्त्तुकामः शशाप ह

ହେ ନାଥ! ସର୍ବଜ୍ଞ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଭଗବାନ୍ ମୁନି ଦୁର୍ବାସା ତୁମ ମଦଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 32

एकमेव फलं जातमुभयोः शापयोरपि / अधुना पश्यनिः श्रीकन्त्रैलोक्यं समजायत

ଦୁଇଟି ଶାପର ଫଳ ଏକେଇ ହେଲା; ଏବେ ଦେଖ, ତ୍ରିଲୋକ ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇଗଲା।

Verse 33

न यज्ञाः संप्रवर्त्तन्ते न दानानि च वासव / न यमा नापि नियमा न तपासि च कुत्रचित्

ହେ ବାସବ! ଯଜ୍ଞ ଚାଲୁନାହିଁ, ଦାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଯମ ନାହିଁ, ନିୟମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 34

विप्राः सर्वे ऽपि निःश्रीका लोभोपहतचेतसः / निःस्त्त्वा धैर्यहीनाश्च नास्तिकाः प्रायशो ऽभवन्

ସମସ୍ତ ବିପ୍ର ଶ୍ରୀହୀନ ହେଲେ, ଲୋଭ ତାଙ୍କ ଚେତନାକୁ ଆଘାତ କଲା; ସେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱହୀନ, ଧୈର୍ୟହୀନ ଏବଂ ପ୍ରାୟଃ ନାସ୍ତିକ ହୋଇଗଲେ।

Verse 35

निरौषधिरसा भूमिर्निवीर्य जायतेतराम् / भास्करो धूसराकारश्चन्द्रमाः कान्तिवर्जितः

ପୃଥିବୀ ଔଷଧି-ରସଶୂନ୍ୟ ଓ ନିର୍ବଳ ହୋଇଗଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧୂସର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା କାନ୍ତିହୀନ ହେଲେ।

Verse 36

निस्तेजस्को हविर्भोक्ता मनुद्धूलिकृताकृतिः / न प्रसन्ना दिशां भागा नभो नैव च निर्मलम्

ହବିର୍ଭୋକ୍ତା ଅଗ୍ନି ତେଜହୀନ ହୋଇ, ଧୂଳିରେ ଢାକା ପରି ଦେଖାଗଲେ; ଦିଗମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ନ ଥିଲେ, ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମଳ ରହିଲା ନାହିଁ।

Verse 37

दुर्बला देवताः सर्वा विभान्त्यन्यादृशा इव / विनष्टप्रयमेवास्ति त्रैलोक्यं सचराचरम्

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ରୂପର ପରି ଭାସିଲେ; ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ପ୍ରାୟ ନଶ୍ଟପ୍ରାୟ ହେଲା।

Verse 38

हयग्रीव उवाच इत्थं कथयतोरेव बृहस्पतिपहेन्द्रयोः / मलकाद्या महादैत्याः स्वर्गलोकं बबाधिरे

ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ—ଏଭଳି ବୃହସ୍ପତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର କଥାହେଉଥିବା ସମୟରେ, ମଲକା ଆଦି ମହାଦୈତ୍ୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ବାଧା ଦେଲେ।

Verse 39

नन्दनोद्यान मखिलं चिच्छिदुर्बलगर्विताः / उद्यानपालकान्सर्वानायुधैः समताडयन्

ବଳର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କଲେ ଏବଂ ଉଦ୍ୟାନପାଳକମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପିଟିଲେ।

Verse 40

प्राकारमवभिद्यैव प्रविश्य नगरान्तरम् / मन्दिरस्थान्सुरान्सर्वानत्यन्तं पर्यपीडयन्

ସେମାନେ ପ୍ରାକାରକୁ ଭେଦି ନଗରାନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମନ୍ଦିରସ୍ଥ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ା ଦେଲେ।

Verse 41

आजहुरप्सरोरत्नान्यशेषाणि विशेषतः / ततो देवाः समस्ताश्च चक्रुर्भृशमबाधिताः

ସେମାନେ ବିଶେଷତଃ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ରତ୍ନସମ ଧନ ଲୁଟିନେଲେ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ବାଧିତ ହେଲେ।

Verse 42

तादृशं घोषमाकर्म्य वासवः प्रोज्झितासनः / सर्वैरनुगतो देवैः पलायनपरो ऽभवत्

ଏପରି ଘୋଷ ଶୁଣି ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆସନ ତ୍ୟାଗ କରି ଉଠିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଅନୁଗତ ହେବା ସହ ସେ ପଳାୟନପର ହେଲେ।

Verse 43

ब्राह्मं धाम समभ्येत्य विषण्मवदनो वृषा / यथावत्कथयामास निखिलं दैत्यचेष्टितम्

ବିଷଣ୍ଣମୁଖ ଵୃଷା (ଇନ୍ଦ୍ର) ବ୍ରାହ୍ମ ଧାମକୁ ଆସି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଯଥାବତ୍ କହିଲେ।

Verse 44

विधातापि तदाकर्ण्य सर्वदेवसमन्वितम् / हतश्रीकं हरिहयमालोक्येदमुवाच ह

ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ତାହା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ, ଶ୍ରୀହୀନ ହରିହୟ (ଇନ୍ଦ୍ର) କୁ ଦେଖି ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 45

इन्द्रत्वमखिलैर्द्देवैर्मुकुन्दं शरणं व्रज / दैत्यारातिर्जगत्कर्ता स ते श्रेयो विधास्यति

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ। ସେ ଦୈତ୍ୟଶତ୍ରୁ, ଜଗତ୍କର୍ତ୍ତା; ତୋର ଶ୍ରେୟ କରିବେ।

Verse 46

इत्युक्त्वा तेन सहितः स्वयं ब्रह्मा पितामहः / समस्तदेवसहितः क्षीरोदधिमुपाययौ

ଏହିପରି କହି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କ ସହିତ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ, କ୍ଷୀରୋଦଧିକୁ ଗଲେ।

Verse 47

अथ ब्रह्मादयो देवा भगवन्तं जनार्दनम् / तुष्टुवुर्वाग्वरिष्ठाभिः सर्वलोकमहेश्वरम्

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ସର୍ବଲୋକମହେଶ୍ୱର ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 48

अथ प्रसन्नो भगवान्वासुदेवः सनातनः / जगाद स कलान्देवाञ्जगद्रक्षणलंपटः

ତାପରେ ସନାତନ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଜଗତ୍ରକ୍ଷାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 49

श्रीभगवानुवाच भवतां सुविधास्यामि तेजसैवोपबृंहमम् / यदुच्यते मयेदानीं युष्माभिस्त द्विधीयताम्

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ମୋ ତେଜରେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବଳବାନ୍ ଓ ସମର୍ଥ କରିଦେବି। ଏବେ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ତାହା ତୁମେ ସେହିପରି କର।

Verse 50

ओषधिप्रवराः सर्वाः क्षिपत क्षीरसागरे / असुरैरपि संधाय सममेव च तैरिह

ହେ ଦେବମାନେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧିକୁ କ୍ଷୀରସାଗରେ ନିକ୍ଷେପ କର; ଏଠାରେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଧି କରି ସମଭାବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର।

Verse 51

मन्थानं मन्दरं कृत्वा कृत्वा योक्त्रं च वासुकिम् / मयि स्थिते सहाये तु मथ्यताममृतं सुराः

ମନ୍ଥାନ ଭାବେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ କରି, ଯୋକ୍ତ୍ର ଭାବେ ବାସୁକିକୁ କରି, ମୁଁ ସହାୟ ରୂପେ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ; ହେ ସୁରମାନେ, ଅମୃତ ପାଇଁ ମଥନ କର।

Verse 52

समस्तदानवाश्चापि वक्तव्याः सांत्वपूर्वकम् / सामान्यमेव युष्माकमस्माकं च फलं त्विति

ସମସ୍ତ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ୱନା ସହ କହିବା ଉଚିତ—‘ଏହାର ଫଳ ତୁମମାନଙ୍କର ଓ ଆମମାନଙ୍କର ସମାନ।’

Verse 53

मथ्यमाने तु दुग्धाब्धौ या समुत्पद्यते सुधा / तत्पानाद्बलिनो यूयममर्त्याश्च भविष्यथ

ଦୁଗ୍ଧାବ୍ଧି ମଥନ ହେଲେ ଯେ ସୁଧା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ, ତାହା ପାନ କଲେ ତୁମେ ବଳବାନ ଓ ଅମର ହେବ।

Verse 54

यथा दैत्याश्च पीयूषं नैतत्प्राप्स्यन्ति किञ्चन / केवलं क्लेशवन्तश्च करिष्यामि तथा ह्यहम्

ଯେପରି ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏହି ପୀୟୂଷକୁ କିଛିମାତ୍ର ନ ପାଆନ୍ତୁ ଏବଂ କେବଳ କ୍ଲେଶ ଭୋଗନ୍ତୁ—ମୁଁ ତେଣୁ ହିଁ କରିବି।

Verse 55

इति श्रीवासुदेवेन कथिता निखिलाः सुराः / संधानं त्वतुलैर्दैत्यैः कृतवन्तस्तदा सुराः / नानाविधौषधिगणं समानीय सुरासुराः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବାସୁଦେବ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ। ତେବେ ଦେବମାନେ ଅତୁଳ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି କଲେ, ଏବଂ ଦେବ-ଅସୁର ନାନାବିଧ ଔଷଧଗଣ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆଣିଲେ।

Verse 56

श्रीराब्धिपयसि क्षिप्त्वा चन्द्रमो ऽधिकनिर्मलम् / मन्थानं मन्दरं कृत्वा कृत्वा योक्त्रं तु वासुकिम् / प्रारेभिरे प्रयत्नेन मन्थितुं यादसां पतिम्

ଶ୍ରୀସମୁଦ୍ରର କ୍ଷୀରଜଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ନିକ୍ଷେପ କରି, ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ମଥନଦଣ୍ଡ କରି, ବାସୁକିକୁ ଦୋରି କରି, ପ୍ରୟାସରେ ଯାଦସାଂ ପତି ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 57

वासुकेः पुच्छभागे तु सहिताः सर्वदेवताः / शिरोभागे तु दैतेया नियुक्तास्तत्र शौरिणा

ବାସୁକିର ପୁଛଭାଗରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଶିରୋଭାଗରେ ଶୌରି (କୃଷ୍ଣ) ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 58

बलवन्तो ऽपि ते दैत्यास्तन्मुखोच्छ्वासपावकैः / निर्दग्धवपुषः सर्वे निस्तेजस्कास्तदाभवन्

ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବଳବାନ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ମୁଖୋଚ୍ଛ୍ୱାସ ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହ ଦଗ୍ଧ ହେଲା ଏବଂ ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ତେଜହୀନ ହୋଇଗଲେ।

Verse 59

पुच्छदेशे तु कर्षन्तो मुहुराप्यायिताः सुराः / अनुकूलेन वातेन विष्णुना प्रेरितेन तु

ପୁଛଦେଶରେ ଟାଣୁଥିବା ଦେବମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ପୁଷ୍ଟ ହେଲେ; କାରଣ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରେରିତ ଅନୁକୂଳ ବାୟୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସହାୟ କରୁଥିଲା।

Verse 60

आदिकूर्माकृतिः श्रीमान्मध्ये क्षीरपयोनिधेः / भ्रमतो मन्दराद्रेस्तु तस्या धिष्टानतामगात्

କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭଗବାନ ଆଦିକୂର୍ମରୂପ ଧରି, ଘୂରୁଥିବା ମନ୍ଦରଗିରିର ଆଧାର ହେଲେ।

Verse 61

मध्ये च सर्वदेवानां रूपेणान्येन माधवः / चकर्ष वासुकिं वेगाद्दैत्यमध्ये परेण च

ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଧବ ଏକ ରୂପେ ବେଗରେ ବାସୁକିକୁ ଟାଣିଲେ, ଅନ୍ୟ ରୂପେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 62

ब्रह्मरूपेण तं शैलं विधार्याक्रान्तवारिधिम् / अपरेण च देवर्षिर्महता तेजसा मुहुः

ବ୍ରହ୍ମରୂପେ ସେ ଶୈଳକୁ ଧାରଣ କରି ଜଳରାଶି ଉପରେ ସ୍ଥିର କଲେ; ଅନ୍ୟ ରୂପେ ଦେବର୍ଷି ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ ମହାତେଜ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 63

उपवृंहितवान्देवान्येन ते बलशालिनः / तेजसा पुनरन्येन बलात्कारसहेन सः

ଏକ ରୂପେ ସେ ବଳଶାଳୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି ବଳବର୍ଦ୍ଧନ କଲେ; ଅନ୍ୟ ରୂପେ ପ୍ରବଳ ତେଜରେ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ସହିବା ଶକ୍ତି ଦେଲେ।

Verse 64

उपबृंहितवान्नागं सर्वशक्तिजनार्दनः / मथ्यमाने ततस्तस्मिन्क्षीरब्धौ देवदानवैः

ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ଜନାର୍ଦନ ନାଗ ବାସୁକିକୁ ମଧ୍ୟ ବଳବର୍ଦ୍ଧନ କଲେ; ତାପରେ ଦେବ-ଦାନବମାନେ କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ରକୁ ମଥିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 65

आविर्बभूव पुरतः सुरभिः सुरपूजिता / मुदं जग्मुस्तदा देवा दैतेयाश्च तपोधन

ସେତେବେଳେ ଦେବପୂଜିତା ସୁରଭି ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ହେ ତପୋଧନ, ତେବେ ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟ ଉଭୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 66

मथ्यमाने पुनस्तस्मिन्क्षीराब्दौ देवदानवैः / किमेतदिति सिद्धानां दिवि चिन्तयतां तदा

ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ପୁନର୍ବାର କ୍ଷୀରାବ୍ଧିକୁ ମଥୁଥିବାବେଳେ, ସେତେବେଳେ ଦିବି ସିଦ୍ଧମାନେ ‘ଏହା କ’ଣ?’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 67

उत्थिता वारुणी देवी मदाल्लोलविलोचना / असुराणां पुरस्तात्सा स्मयमाना व्यतिष्ठत

ତେବେ ମଦରେ ଚଞ୍ଚଳ ନୟନବତୀ ବାରୁଣୀ ଦେବୀ ଉତ୍ଥିତ ହୋଇ, ହସିହସି ଅସୁରମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 68

जगृहुर्नैव तां दैत्या असुराश्चाभवंस्ततः / सुरा न विद्यते येषां तेनैवासुरशब्दिताः

ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅସୁରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେମାନେ ‘ଅସୁର’ ହେଲେ। ଯେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ‘ସୁରା’ ନାହିଁ, ସେହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ‘ଅସୁର’ ବୋଲି କୁହାଗଲେ।

Verse 69

अथसा सर्वदेवानामग्रतः समतिष्ठत / जगृहुस्तां मुदा देवाः सूचिताः परमेष्ठिना / सुराग्रहणतो ऽप्येते सुरशब्देन कीर्तिताः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ପରମେଷ୍ଠୀ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ସଙ୍କେତରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ‘ସୁରା’ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବାରୁ ସେମାନେ ‘ସୁର’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 70

मथ्यमाने ततो भूयः पारिजातो महाद्रुमः / आविरासीत्सुंगधेन परितो वासयञ्जगत्

ମଥନ ହେଉଥିବାବେଳେ ପୁଣି ପାରିଜାତ ନାମକ ମହାବୃକ୍ଷ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ତାହାର ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ସର୍ବତ୍ର ଜଗତକୁ ସୁବାସିତ କଲା।

Verse 71

अत्यर्थसुंदराकारा धीराश्चाप्सरसां गणाः / आविर्भूताश्च देवर्षे सर्वलोकमनोहराः

ହେ ଦେବର୍ଷି! ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଆକାର ଓ ଧୀର ସ୍ୱଭାବର ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେମାନେ ସର୍ବଲୋକମନୋହର ଥିଲେ।

Verse 72

ततः शीतांशुरुदभूत्तं जग्राह महेश्वरः / विषजातं तदुत्पन्नं जगृहुर्नागजातयः

ତାପରେ ଶୀତାଂଶୁ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ତାହାକୁ ମହେଶ୍ୱର ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏବଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଷକୁ ନାଗଜାତିମାନେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 73

कौस्तुभाख्यं ततो रत्नमाददे तज्जनार्दनः / ततः स्वपत्रगन्धेन मदयन्ती महौषधीः / विजया नाम संजज्ञे भैरवस्तामुपाददे

ତାପରେ ଜନାର୍ଦନ କୌସ୍ତୁଭ ନାମକ ରତ୍ନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରେ ନିଜ ପତ୍ରଗନ୍ଧରେ ମହୌଷଧିମାନଙ୍କୁ ମଦମତ୍ତ କରୁଥିବା ‘ବିଜୟା’ ଜନ୍ମିଲା; ଭୈରବ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 74

ततो दिव्यांबरधरो देवो धन्वन्तरिः स्वयम् / उपस्थितः करे बिभ्रदमृताढ्यं कमण्डलुम्

ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଅମ୍ବରଧାରୀ ଦେବ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅମୃତପୂର୍ଣ୍ଣ କମଣ୍ଡଳୁ ଥିଲା।

Verse 75

ततः प्रहृष्टमनसो देवा दैत्याश्च सर्वतः / मुनयश्चाभवंस्तुष्टास्तदानीं तपसां निधे

ତେବେ ଦେବମାନେ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ହର୍ଷିତମନ ହେଲେ; ହେ ତପୋନିଧି, ସେତେବେଳେ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 76

ततो विकसितांभोजवासिनी वरदायिनी / उत्थिता पद्महस्ता श्रीस्तस्मात्क्षीरमहार्मवात्

ତେବେ ବିକଶିତ ପଦ୍ମରେ ବସୁଥିବା, ବରଦାୟିନୀ, ପଦ୍ମହସ୍ତା ଶ୍ରୀ ସେଇ କ୍ଷୀରମହାର୍ଣ୍ଣବରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ଉଠିଲେ।

Verse 77

अथ तां मुनयः सर्वे श्रीसुक्तेन श्रियं पराम् / तुष्टुवुस्तुष्ट हृदया गन्धर्वाश्च जगुः परम्

ତାପରେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ‘ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ’ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନହୃଦୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାନ କଲେ।

Verse 78

विश्वाजीप्रमुखाः सर्वे ननृतुश्चाप्सरोगणाः / गङ्गाद्याः पुण्यनद्यश्च स्नानार्थमुपतस्थिरे

ବିଶ୍ୱାଜୀ ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ପୁଣ୍ୟନଦୀମାନେ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 79

अष्टौ दिग्दन्तिनश्चैव मेध्यपात्रस्थितं जलम् / आदाय स्नापयाञ्चक्रुस्तां श्रियं पद्मवासिनीम्

ଆଠ ଦିଗ୍ଦନ୍ତୀ (ଦିଗ୍ଗଜ) ପବିତ୍ର ପାତ୍ରରେ ଥିବା ଜଳ ନେଇ, ପଦ୍ମବାସିନୀ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।

Verse 80

तुलसीं च समुत्पन्नां परार्ध्या मैक्यजां हरेः / पद्ममालां ददौ तस्यै मूर्तिमान्क्षीरसागरः

ହରିଙ୍କ ସହ ଏକାତ୍ମତାରୁ ପରମ ପୂଜ୍ୟ ତୁଳସୀ ଉଦ୍ଭବିଲେ; ମୂର୍ତ୍ତିମାନ କ୍ଷୀରସାଗର ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମମାଳା ଦାନ କଲେ।

Verse 81

भूषणानि च दिव्यानि विश्वकर्मा समर्पयत् / दिव्यमाल्यां बरधरा दिव्यभूषणभूषिता / ययौ वक्षस्थलं विष्णोः सर्वेषां पश्यतां रमा

ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଅର୍ପଣ କଲେ; ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ରମା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ।

Verse 82

तुलसी तु धृता तेन विष्णुना प्रभविष्णुना / पश्यति स्म च सा देवी विष्णुवक्षथलालया / देवान्दयार्द्रया दृष्ट्या सर्वलोकमहेश्वरी

ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ ବିଷ୍ଣୁ ତୁଳସୀକୁ ଧାରଣ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳବାସିନୀ ସେ ଦେବୀ, ସର୍ବଲୋକମହେଶ୍ୱରୀ, କରୁଣାର୍ଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।