Shloka 10
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
कर्मभूमिं व्रजेः शीघ्रं दारिर्द्येण मितैः सुतैः / एवं प्रकुपितैः शप्तः खिन्नः काञ्चीं समाविशम्
Transliteration
karmabhūmiṃ vrajeḥ śīghraṃ dārirdyeṇa mitaiḥ sutaiḥ / evaṃ prakupitaiḥ śaptaḥ khinnaḥ kāñcīṃ samāviśam
Translation
ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପୀଡିତ ଓ ଅଳ୍ପ ସନ୍ତାନ ସହିତ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର କର୍ମଭୂମିକୁ ଗଲି। କ୍ରୋଧିତମାନଙ୍କ ଶାପରେ ଖିନ୍ନ ହୋଇ କାଞ୍ଚୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲି।
Word by Word
कर्मभूमिम्the land of action
कर्मभूमिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकर्मभूमि (प्रातिपदिक; कर्म+भूमि)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (कर्मणः भूमिः)
व्रजेःgo!
व्रजेः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootव्रज् (धातु)
Formलोट्-लकार (imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
दारिद्र्येणby/through poverty
दारिद्र्येण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदारिद्र्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
मितैःlimited, few
मितैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमित (कृदन्त; √मा (माने/मितौ) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (सुतैः)
सुतैःwith sons
सुतैः:
Sahakari/Karana (सहकारी/करण)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (सह/करण), बहुवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)
प्रकुपितैःby the enraged (ones)
प्रकुपितैः:
Kartr-karana (कर्तृकरण)
TypeAdjective
Rootप्रकुपित (कृदन्त; प्र+√कुप् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (शप्तः—कर्तृकरणे ‘by the enraged’)
शप्तःcursed
शप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशप्त (कृदन्त; √शप् (शापे) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle)
खिन्नःdistressed
खिन्नः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootखिन्न (कृदन्त; √खिद् (दैन्ये) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अहम्)
काञ्चीम्to Kāñcī
काञ्चीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाञ्ची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
समाविशम्I entered
समाविशम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+आ+√विश् (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद