Adhyaya 17
Daṇḍanāthāviniryāṇa (The Departure/March of Daṇḍanāthā)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣର ଲଲିତୋପାଖ୍ୟାନ (ହୟଗ୍ରୀବ–ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସଂବାଦ) ଧାରାରେ ଶ୍ରୀଲଲିତାଙ୍କ ସେନାପତି ଦଣ୍ଡନାଥାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥ ବିନିର୍ୟାଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଅସଂଖ୍ୟ ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ର ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ; ଧ୍ୱଜ, ଚାମର ଆଦି ସହ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି-ସେନା ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ। ବିଶେଷ ଦେବୀ-ଦଳ ପ୍ରକଟ ହୁଏ—ମହିଷାରୂଢ ସୂକରାନନା (ବରାହମୁଖୀ) ଏକକ ଓ ଧୂମ୍ର-ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ, ଭୟାନକ ଦନ୍ତବତୀ ପୋତ୍ରୀମୁଖୀ ଦେବୀ ନିଜ ପରିବାର ସହ। ଦଣ୍ଡନାଥା ମହାସିଂହରୁ ଅବତରି ବଜ୍ରଘୋଷ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ବାହନରେ ଆରୋହଣ କରନ୍ତି; ତାହାର ଗର୍ଜନ ଓ ଦନ୍ତ ଦିଗମାନଙ୍କୁ କମ୍ପାଇ, ପୃଥିବୀ-ପାତାଳକୁ ମଥିବା ପରି। ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ଭୀତ ହୁଏ—ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ଅଧର୍ମାସୁର ଶକ୍ତି ଦମନ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଧର୍ମସ୍ଥାପନ ଯାତ୍ରା ବୋଲି ସୂଚିତ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ससेनविजययात्रा नाम षोडशो ऽध्यायः दण्डनाथाविनिर्याणे संख्यातीतैः सितप्रभैः / छत्रैर्गगनमारेजे निःसंख्याशशिमण्डितम्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ ହୟଗ୍ରୀବ–ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସଂବାଦସ୍ଥ ଲଲିତୋପାଖ୍ୟାନର ‘ସସେନବିଜୟଯାତ୍ରା’ ନାମ ଷୋଡଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ଦଣ୍ଡନାଥାଙ୍କ ନିର୍ୟାଣକାଳେ ଗଣନାତୀତ ଶ୍ୱେତପ୍ରଭ ଛତ୍ରରେ ଆକାଶ ଶୋଭିଲା, ଯେପରି ଅସଂଖ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ମଣ୍ଡିତ।
Verse 2
अन्योन्यसक्तैर्थवलच्छत्रैरन्तर्घनीभवत् / तिमिरं नुनुदे भूयस्तत्काण्डमणिरोचिषा
ପରସ୍ପର ଲଗା ଥିବା ବିଶାଳ ଛତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଭିତରେ ଘନତା ହେଲା; ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ଦଣ୍ଡସ୍ଥ ମଣିର ରୋଚିଷା ପୁନଃ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହେଲା।
Verse 3
वज्रप्रभाधगधगच्छायापूरितदिङ्मुखाः / तालवृन्ताः शतविधाः क्रोडमुख्या बले ऽचलन्
ବଜ୍ରସମ ପ୍ରଭାର ଧଗଧଗ ଛାୟାରେ ଦିଗ୍ମୁଖ ପୂରିଗଲା; ଶତବିଧ ତାଳବୃନ୍ତ, ବରାହମୁଖ୍ୟ ସହିତ, ସେନାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 4
चण्डो दण्डादयस्तीव्राभैरवाः शुलपाणयः / ज्वलत्केशापिशङ्गाभास्तडिद्भासुरदिङ्मुखाः
ଚଣ୍ଡ ଓ ଦଣ୍ଡ ଆଦି ତୀବ୍ର ଭୈରବମାନେ ଶୂଳପାଣି ଥିଲେ; ତାଙ୍କ କେଶ ଜ୍ୱାଳା ପରି ଜ୍ୱଲିତ, ପିଶଙ୍ଗ ଆଭାରେ ଦିଗ୍ମୁଖ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଭାସ୍ୱର ହେଲା।
Verse 5
दहत्य इव दैत्यौघांस्तीक्ष्णैर्मार्गणवह्निभिः / प्रचेलुर्दण्डनाथायास्सेना नासीरधाविताः
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରୂପ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଯେନ ଦୈତ୍ୟଘନକୁ ଦହୁଛି, ସେପରି ଦଣ୍ଡନାଥଙ୍କ ସେନା ନାସୀର ଦିଗକୁ ଧାଉଥିବାବେଳେ ଆଗେଇଲା।
Verse 6
अथ पोत्रीमुखीदेवीसमानाकृतिभूषणाः / तत्समानायुधकरास्तत्समानस्ववाहनाः
ତାପରେ ପୋତ୍ରୀମୁଖୀ ଦେବୀଙ୍କ ସମାନ ଆକୃତି-ଭୂଷଣ ଧାରଣକାରୀ, ସେହିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଏବଂ ସେହିପରି ନିଜ ନିଜ ବାହନ ଥିବା (ସେନା) ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 7
तीक्ष्मदंष्ट३विनिष्ठ्यूतवह्रिधूमामितांबराः / तमालश्यामलाकाराः कपिलाः क्रूरलोचनाः
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରୁ ଉଗଳା ଅଗ୍ନି-ଧୂମରେ ଯାହାଙ୍କ ଅମ୍ବର ଧୂସର ଲାଗୁଥିଲା; ତମାଳ ଗଛ ପରି ଶ୍ୟାମାକାର, କପିଳବର୍ଣ୍ଣ ଓ କ୍ରୂର ନୟନବାନ୍—ସେମାନେ ଥିଲେ।
Verse 8
सहस्रमहिषारूढाः प्रचेलुः सूकराननाः / अथ श्रीदण्डनाथा च करिचक्ररथोत्तमात्
ସହସ୍ର ମହିଷ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରିଥିବା ସୂକରାନନମାନେ ଆଗେଇଲେ; ତାପରେ ଶ୍ରୀ ଦଣ୍ଡନାଥା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ କରିଚକ୍ର-ରଥରୁ (ଅବରୋହଣ କଲେ)।
Verse 9
अवरुह्य महासिंहमारुरोह स्ववाहनम् / वज्रघोष इति ख्यातं धूतकेसरमण्डलम्
ମହାସିଂହରୁ ଅବରୋହଣ କରି ସେ ନିଜ ବାହନରେ ଆରୋହଣ କଲେ—‘ବଜ୍ରଘୋଷ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ଧୂଳି ଝାଡ଼ା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କେସରମଣ୍ଡଳ ଯୁକ୍ତ।
Verse 10
व्यक्तास्यं विकटाकारं विशङ्कटविलोचनम् / दंष्ट्राकटकटत्कारबधिरीकृतदिक्तटम्
ତାହାର ମୁଖ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଆକାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକଟ, ଚକ୍ଷୁ ଭୟଙ୍କର; ଦଂଷ୍ଟ୍ରାର କଟକଟ ଧ୍ୱନିରେ ଦିଗନ୍ତ ଯେନେ ବଧିର ହେଲା।
Verse 11
आदिकूर्मकठोरास्थि खर्परप्रतिमैर्नखैः / विबन्तमिव भूचक्रमापातालं निमज्जिभिः
ଆଦିକୂର୍ମର କଠୋର ଅସ୍ଥି ପରି, ଖର୍ପର ସଦୃଶ ନଖଦ୍ୱାରା ସେ ଯେନେ ଭୂଚକ୍ରକୁ ବିଦ୍ଧ କରି ପାତାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିମଜ୍ଜିତ ହେଲା।
Verse 12
योजनत्रयमुत्तुङ्गं वगादुद्धूतवालधिम् / सिंहवाहनमारुह्य व्यचलद्दण्डनायिका
ତିନି ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ, ବେଗରେ ଉଦ୍ଧୂତ ପୁଛ ଥିବା ସିଂହବାହନରେ ଆରୋହଣ କରି ଦଣ୍ଡନାୟିକା ଦେବୀ ଅଚଳ ରହିଲେ।
Verse 13
तस्यामसुरसंहारे प्रवृत्तायां ज्वलत्क्रुधि / उद्वेगं बहुलं प्राप त्रैलोक्यं सचराचरम्
ସେ ଅସୁରସଂହାରରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଥିବାବେଳେ, ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଉଦ୍ବେଗ ପାଇଲା।
Verse 14
किमसौ धक्ष्यति रुषा विश्वमद्यैव पोत्रिणी / किं वा मुसलघातेन भूमिं द्वेधा करिष्यति
ହେ ପୋତ୍ରିଣୀ! ସେ କି କ୍ରୋଧରେ ଆଜିହିଁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଦହିଦେବ? କିମ୍ବା ମୁସଳ ଆଘାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେବ?
Verse 15
अथ वा हलनिर्घातैः क्षोभयिष्यति वारिधीन् / इति त्रस्तहृदः सर्वे गगने नाकिनां गणाः
“ନଚେତ୍ ସେ ହଳର ଆଘାତରେ ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ କ୍ଷୋଭିତ କରିଦେବ”—ଏଭଳି ଭାବି ଆକାଶରେ ଦେବଗଣ ସମସ୍ତେ ଭୟାକୁଳ ହେଲେ।
Verse 16
दूराद्रुतं विमानैश्च सत्रासं ददृशुर्गताः / ववन्दिरे च ता देवा बद्धाञ्जलिपुटान्विताः / मुहुर्द्वादशनामानि कीर्तयन्तो नभस्तले
ଦେବଗଣ ବିମାନରେ ଦୂରକୁ ଯାଇ ଭୟାକୁଳ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ପରେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ପ୍ରଣାମ କରି, ନଭମଣ୍ଡଳରେ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ।
Verse 17
अगस्त्य उवाच कानि द्वादशनामानि तस्या देव्या वद प्रभो / अश्वानन महाप्राज्ञ येषु मे कौतुकं महत्
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ କଣ କଣ? କହନ୍ତୁ। ହେ ଅଶ୍ୱାନନ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସେଥିରେ ମୋର ବଡ଼ କୌତୁହଳ ଅଛି।
Verse 18
हयग्रीव उवाच शृणु द्वादशनामानि तस्या देव्या घटोद्भव / यदाकर्णनमात्रेण प्रसन्ना सा भविष्यति / पञ्चमी दण्डनाथा च संकेता समयेश्वरी
ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ—ହେ ଘଟୋଦ୍ଭବ, ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ଶୁଣ; କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ପଞ୍ଚମୀ, ଦଣ୍ଡନାଥା, ସଙ୍କେତା, ସମୟେଶ୍ୱରୀ।
Verse 19
तथा समयसंकेता वाराही पोत्रिणी तथा / वार्ताली च महासेनाप्याज्ञा चक्रेश्वरी तथा
ତଥା ସମୟସଙ୍କେତା, ବାରାହୀ, ପୋତ୍ରିଣୀ; ଏବଂ ବାର୍ତ୍ତାଲୀ, ମହାସେନା, ଆଜ୍ଞା, ଚକ୍ରେଶ୍ୱରୀ।
Verse 20
अरिघ्नी चेति सम्प्रोक्तं नामद्वादशकं मुने / नामद्वादशकाभिख्यवज्रपञ्जरमध्यगः / संकटे दुःखमाप्नोति न कदाचन मानवः
ହେ ମୁନି, ‘ଅରିଘ୍ନୀ’ ଇତ୍ୟାଦି ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ କୁହାଗଲା। ଯେ ଏହି ନାମଦ୍ୱାଦଶକ-ରୂପ ବଜ୍ରପଞ୍ଜର ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସଙ୍କଟରେ କେବେ ଦୁଃଖ ପାଏ ନାହିଁ।
Verse 21
एतैर्नामभिरभ्रस्थाः संकेतां बहु तुष्टुवुः / तेषामनुग्रहार्थाय प्रचचालच सा पुनः
ଏହି ନାମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମେଘମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ ସଙ୍କେତାଦେବୀଙ୍କୁ ବହୁତ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହାର୍ଥେ ସେ ଦେବୀ ପୁନର୍ବାର ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 22
अथ संकेतयोगिन्या मन्त्रनाथा पदस्पृशः / निर्याणसूचनकरी दिवि दध्वान काहली
ତାପରେ ସଙ୍କେତଯୋଗିନୀଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶରେ ମନ୍ତ୍ରନାଥମାନଙ୍କ କାହଳୀ ଦିବିରେ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା; ତାହା ପ୍ରସ୍ଥାନର ସୂଚନା କରୁଥିଲା।
Verse 23
शृङ्गारप्रायभूषाणां शार्दूलश्यामलत्विषाम् / वीणासंयतपाणीनां शक्तीनां निर्ययौ बलम्
ଶୃଙ୍ଗାରମୟ ଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ, ଶାର୍ଦୂଳସଦୃଶ ଶ୍ୟାମ ତ୍ୱିଷାଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ବୀଣାଧାରୀ ହସ୍ତବାହୁଳ୍ୟ ଥିବା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ବଳ ବାହାରିଲା।
Verse 24
काश्चद्गायन्ति नृत्यन्ति मत्तकोकिलनिःस्वनाः / वीणावेणुमृदङ्गाद्याः सविलासपदक्रमाः
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକେ ମତ୍ତ କୋକିଳାର ମଧୁର ନିସ୍ୱନ ପରି ଗାଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ବୀଣା, ବେଣୁ, ମୃଦଙ୍ଗ ଆଦି ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ପଦକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ବିଲାସମୟ ଥିଲା।
Verse 25
प्रचेलुः शक्तयः श्यामा हर्षयन्त्यो जगज्जनान् / मयूरवाहनाः काश्चित्कतिचिद्धंसवाहनाः
ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନେ ଜଗତ୍ଜନଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କରି କରି ଆଗେଇ ଗଲେ; କେହି ମୟୂରବାହନ, କେହି ହଂସବାହନ।
Verse 26
कतिचिन्नकुलारूढाः कतिचित्कोकिलासनाः / सर्वाश्च श्यामलाकाराः काश्चित्कर्णीरथस्थिताः
କେହି ନକୁଳ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ, କେହି କୋକିଳାସନରେ; ସମସ୍ତେ ଶ୍ୟାମଳାକାର, ଏବଂ କେହି କର୍ଣୀ-ରଥରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
Verse 27
कादंबमधुमत्ताश्च काश्चिदारूढसैन्धवाः / मन्त्रनाथां पुरस्कृत्य संप्रचेलुः पुरः पुरः
କେହି କାଦମ୍ବ ମଧୁରେ ମତ୍ତ, କେହି ସୈନ୍ଧବ ଅଶ୍ୱରେ ଆରୋହଣ କରି; ମନ୍ତ୍ରନାଥାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସେମାନେ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଲେ।
Verse 28
अथारुह्य समुत्तुङ्गध्वजचक्रं महारथम् / बालार्कवर्णकवचा मदालोलविलोचना
ତାପରେ ସେ ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ଓ ଚକ୍ରଯୁକ୍ତ ମହାରଥରେ ଆରୋହଣ କଲା; ତାହାର କବଚ ବାଳାର୍କବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ନୟନ ମଦରେ ଆଲୋଳ।
Verse 29
ईषत्प्रस्वेदकणिकामनोहरमुखांबुजा / प्रेक्षयन्ती कटाक्षौधौः किञ्चिद्भ्रूवल्लिताण्डवैः
ସାନା ସ୍ୱେଦକଣିକାରେ ଶୋଭିତ ତାହାର ମୁଖକମଳ ମନୋହର; ସେ କଟାକ୍ଷର ଧାରାରେ ଦେଖୁଥିଲା, ଭୃୂଲତାର ଲହରୀ ଚଳନରେ କିଛି ନୃତ୍ୟଭଙ୍ଗୀ ଦେଖାଉଥିଲା।
Verse 30
समस्तमपि तत्सैन्यं शक्तीनामुद्धतोद्धतम् / पिच्छत्रिकोणच्छत्रेण बिरुदेन महीयसा
ସେଇ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ସେନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ଧତ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଥିଲା; ମହାନ ବିରୁଦ-ଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ ପିଚ୍ଛତ୍ରିକୋଣ ଛତ୍ରର ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ତାହା ଶୋଭିତ ହେଲା।
Verse 31
आसां मध्ये न चान्यासां शक्तीनामुज्ज्वलोदया / निर्जगाम घनश्यामश्यामला मन्त्रनायिका
ସେଇ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅନ୍ୟ କାହା ସମାନ ନୁହେଁ—ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଦୟଯୁକ୍ତ ଘନଶ୍ୟାମ ଶ୍ୟାମଳା ମନ୍ତ୍ରନାୟିକା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 32
तां तुष्टुवुः षोडशभिर्नामभिर्नाकवासिनः / तानि षोडशनामानि शृणु कुंभसमुद्भव
ନାକବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଷୋଳ ନାମରେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ହେ କୁମ୍ଭସମୁଦ୍ଭବ! ସେଇ ଷୋଳ ନାମ ଶୁଣ।
Verse 33
संगीतयोगिनी श्यामा श्यामला मन्त्रनायिका / मन्त्रिणी सचिवेशी च प्रधानेशी शुकप्रिया
ସେ ସଙ୍ଗୀତଯୋଗିନୀ, ଶ୍ୟାମା, ଶ୍ୟାମଳା, ମନ୍ତ୍ରନାୟିକା; ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରିଣୀ, ସଚିବେଶୀ, ପ୍ରଧାନେଶୀ, ଶୁକପ୍ରିୟା ଭାବେ ପରିଚିତ।
Verse 34
वीणावती वैणिकी च मुद्रिणी प्रियकप्रिया / निपप्रिया कदंबेशी कदंबवनवासिनी
ସେ ବୀଣାବତୀ, ବୈଣିକୀ, ମୁଦ୍ରିଣୀ, ପ୍ରିୟକପ୍ରିୟା; ଏବଂ ନିପପ୍ରିୟା, କଦମ୍ବେଶୀ, କଦମ୍ବବନବାସିନୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
Verse 35
सदामदा च नामानि षोडशैतानि कुंभज / एतैर्यः सचिवेशानीं सकृत्स्तौति शरीरवान् / तस्य त्रैलोक्यमखिलं हस्ते तिष्ठत्यसंशयम्
ହେ କୁମ୍ଭଜ! ‘ସଦାମଦା’ ଆଦି ଏହି ଷୋଳ ନାମରେ ଯେ ଦେହଧାରୀ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ସଚିବେଶାନୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ତାହାର ହସ୍ତରେ ନିଶ୍ଚୟ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ରହେ।
Verse 36
मन्त्रिनाथा यत्रयत्र कटाक्षं विकिरत्यसौ / तत्रतत्र गताशङ्कं शत्रुसैन्यं पतत्यलम्
ମନ୍ତ୍ରିନାଥା ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ କଟାକ୍ଷ ବିକିରଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁସେଉଁଠାରେ ଶତ୍ରୁସେନା ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପତିତ ହୁଏ।
Verse 37
ललितापरमेशान्या राज्यचर्चा तु यावती / शक्तीनामपि चर्चा या सा सर्वत्र जयप्रदा
ଲଲିତାପରମେଶାନୀଙ୍କ ରାଜ୍ୟଚର୍ଚ୍ଚା ଯେତେ, ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଚର୍ଚ୍ଚା ଯେତେ—ସେ ସବୁ ସର୍ବତ୍ର ଜୟଦାୟିନୀ।
Verse 38
अथ संगीतयोगिन्याः करस्थाच्छुकपोतकात् / निर्जगाम धनुर्वेदो वहन्सज्जंशरासनम्
ତାପରେ ସଙ୍ଗୀତଯୋଗିନୀଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଶୁକପୋତକ (ଟିଆ) ଠାରୁ, ସଜ୍ଜ ଧନୁଷ-ବାଣ ବହନ କରି ଧନୁର୍ବେଦ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
Verse 39
चतुर्बाहुयुतो वीरस्त्रिशिरास्त्रिविलोचनः / नमस्कृत्य प्रधानेशीमिदमाह स भक्तिमान्
ଚାରି ଭୁଜାଯୁକ୍ତ, ତିନି ଶିର ଓ ତିନି ନୟନ ଥିବା ସେ ବୀର ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଧାନେଶୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହିପରି କହିଲା।
Verse 40
देवि भण्डासुरेद्रस्य युद्धाय त्वं प्रवर्त्तसे / अतस्तव मया साह्यं कर्तव्यं मन्त्रिनायिके
ଦେବି, ତୁମେ ଭଣ୍ଡାସୁରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଉଛ; ତେଣୁ, ହେ ମନ୍ତ୍ରିଣୀ-ନାୟିକେ, ମୋତେ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 41
चत्रजीवमिमं नाम कोदण्डं सुमहत्तरम् / गृहाण जगतामंब दानवानां निबर्हणम्
ହେ ଜଗଦମ୍ବା, ‘ଚତ୍ରଜୀବ’ ନାମକ ଏହି ସୁମହତ୍ତର କୋଦଣ୍ଡ ଧନୁ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହା ଦାନବମାନଙ୍କ ନିବର୍ହଣ ପାଇଁ।
Verse 42
इमौ चाक्षयबाणाढ्यौ तूणीरौ स्वर्णचित्रितौ / गृहाण दैत्यनाशाय ममानुग्रहहेतवे
ସୁବର୍ଣ୍ଣଚିତ୍ରିତ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଦୁଇ ତୂଣୀର ଗ୍ରହଣ କର; ଦୈତ୍ୟନାଶ ପାଇଁ ଓ ମୋପରେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ।
Verse 43
इति प्रणम्य शिरसा धनुर्वेदेन भक्तितः / अर्पितांश्चापतूणीराञ्जग्राह प्रियकप्रिया
ଏହିପରି କହି ଧନୁର୍ବେଦରେ ନିପୁଣ ସେ ଭକ୍ତିରେ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲା; ଅର୍ପିତ ଧନୁ ଓ ତୂଣୀରକୁ ପ୍ରିୟକପ୍ରିୟା ଗ୍ରହଣ କଲା।
Verse 44
चित्रजीवं महाचापमादाय च शूकप्रिया / विस्फारं जनयामास मौर्वीमुद्वाद्य भूरिशः
ଶୂକପ୍ରିୟା ‘ଚିତ୍ରଜୀବ’ ମହାଚାପକୁ ଧରି, ମୌର୍ବୀ ପ୍ରତ୍ୟଞ୍ଚାକୁ ବହୁବାର ଟାଣି, ଭୟଙ୍କର ବିସ୍ଫାର ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା।
Verse 45
संगीतयोगिनी चापध्वनिना पूरितं जगत् / नाकालयानां च मनोन यनानन्दसंपदा
ସଙ୍ଗୀତ-ଯୋଗିନୀଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟଧ୍ୱନିରେ ଜଗତ୍ ପୂରିଗଲା; ନାକଲୋକବାସୀଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଆନନ୍ଦ-ସମ୍ପଦାରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲା।
Verse 46
यन्त्रिणी चेति द्वे तस्याः परिचारिके / शुकं वीणां च सहसा वहन्त्यौ परिचेरतुः
‘ଯନ୍ତ୍ରିଣୀ’ ନାମରେ ତାହାର ଦୁଇ ପରିଚାରିକା ଥିଲେ; ସେମାନେ ସହସା ଶୁକ ଓ ବୀଣା ବହି ତାହାକୁ ସେବା କଲେ।
Verse 47
आलोलवलयक्वाणवर्धिष्णुगुणनिस्वनम् / धारयन्ती घनश्यामा चकारातिमनोहरम्
ଘନଶ୍ୟାମା ଆଲୋଳିତ ବଳୟର କ୍ୱାଣରେ ବଢୁଥିବା ମଧୁର ଗୁଣନିସ୍ୱନକୁ ଧାରଣ କରି ଅତିମନୋହର କଲା।
Verse 48
चित्रजीवशरासेन भूषिता गीतयोगिनी / कदंबिनीव रुरुचे कदम्बच्छत्रकार्मुका
ଚିତ୍ରଜୀବ ପକ୍ଷୀର ପଙ୍ଖରୁ ତିଆରି ଶରମାଳାରେ ଭୂଷିତ ସେଇ ଗୀତ-ଯୋଗିନୀ, କଦମ୍ବଛତ୍ର-ସଦୃଶ ଧନୁଷ୍ୟଧାରିଣୀ, କଦମ୍ବିନୀ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।
Verse 49
कालीकटाक्षवत्तीक्ष्णो नृत्यद्भुजगभीषणः / उल्लसन्दक्षिणे पाणौ विललास शिलीमुखः
କାଳୀଙ୍କ କଟାକ୍ଷ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ନୃତ୍ୟମାନ ଭୁଜଗ ପରି ଭୀଷଣ ସେଇ ଶିଳୀମୁଖ; ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଇଲା।
Verse 50
गेयचक्ररथारूढां तां पश्चाच्च सिषेविरे / तद्वच्छ्यामलशोभाढ्या देव्यो बाणधनुर्धराः
ଗେୟଚକ୍ର ରଥାରୂଢା ସେଇ ଦେବୀଙ୍କ ପଛେ ପଛେ, ଶ୍ୟାମଳ ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ, ବାଣ ଓ ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବୀମାନେ ସେବାରେ ଅନୁସରିଲେ।
Verse 51
सहस्राक्षौहिणीसंख्यास्तीव्रवेगा मदालसाः / आपूरयन्त्यः ककुभं कलैः किलिकिलारवैः
ସହସ୍ର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସମାନ ଅସଂଖ୍ୟ, ତୀବ୍ର ବେଗରେ ମଦାଲସ ହୋଇ, ମଧୁର କିଲିକିଲାରବରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ।
Frequently Asked Questions
It describes Daṇḍanāthā’s viniryāṇa—her organized departure and advance with Śrī Lalitā’s forces—highlighting the army’s iconography, vehicles, and the cosmic impact of the march.
They are fierce śakti-manifestations within Lalitā’s military retinue: Potrīmukhī Devī and boar-faced (sūkarānana) troops, depicted with terrifying martial attributes and mounts, functioning as specialized divine power-units against asuric hosts.
The three-world reaction is a Purāṇic significance cue: the campaign is framed as a trans-cosmic reordering, not a regional battle—Daṇḍanāthā’s movement signals a level of śakti that can disturb earth, oceans, and even nether realms.