Adhyaya 51
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम् (Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରାଜା ସଗର ଓ ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଔର୍ବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ-ତପସ୍ବୀ ସମ୍ବାଦ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସଗର ପୂର୍ବରୁ ପାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର-ଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ଲାଭିତ ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳ ଓ ରାଜ୍ୟସ୍ଥିରତା କଥା କହି, ଔର୍ବଙ୍କୁ ଗୁରୁ, ଉପକାରୀ ଓ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ। ପରେ ଔର୍ବାଶ୍ରମର ତପଃଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଏ—ସେଠାରେ ହିଂସା ଶାନ୍ତ, ଭକ୍ଷକ ଓ ଭକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭୟହୀନ ଭାବେ ସହବାସ କରନ୍ତି। ଏହା ଜଣାଏ ଯେ ଧର୍ମମୟ ରାଜତ୍ୱ ଓ ବିଜୟ ଋଷି-ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ତପୋବଳର ଫଳ, କେବଳ ବଳର ନୁହେଁ; ଏବଂ ବଂଶଧାରା ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଅନୁମୋଦନରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरस्यौर्वाश्रमगमनं नाम पञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५०// सगर उवाच कुशलं मम सर्वत्र महर्षे नात्र संशयः / यस्य मे त्वमनुध्याता शमं भार्गवसत्तमः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟମଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ‘ସଗରସ୍ୟ ଔର୍ବାଶ୍ରମଗମନ’ ନାମ ପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସଗର କହିଲେ—ହେ ମହର୍ଷେ, ମୋର ସର୍ବତ୍ର କୁଶଳ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ହେ ଭାର୍ଗବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋ ହିତକୁ ଚିନ୍ତି ଶାନ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି।
Verse 2
यस्तथा शिक्षितः पूर्वमस्त्रे शस्त्रे च सांप्रतम् / सो ऽहं कथमशक्तः स्यां सकलारिविनिग्रहे
ପୂର୍ବେ ମୋତେ ଅସ୍ତ୍ର‑ଶସ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି, ତେବେ ଏବେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦମନରେ ମୁଁ କିପରି ଅଶକ୍ତ ହେବି?
Verse 3
त्वं मे गुरुः सुहृद्दैवं बन्धुर्मित्रं च केवलम् / न ह्यन्यमभिजानामि त्वामृते पितरं च मे
ତୁମେ ମୋର ଗୁରୁ, ସୁହୃଦ୍-ଦୈବ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଏକମାତ୍ର ମିତ୍ର। ତୁମକୁ ଓ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣେନି।
Verse 4
त्वयोपदिष्टेनास्त्रेण सकला भूभृतो मया / विजिता यदनुस्मृत्या शक्तिः सा तपसस्तव
ତୁମେ ଉପଦେଶ କରିଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛି। ତାହାକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଯେ ଶକ୍ତି ଜାଗେ, ସେ ତୁମ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବ।
Verse 5
तपसा त्वं जगत्सर्वं पुनासि परिपासि च / स्रष्टुं संहर्त्तुमपि च शक्नोष्येव न संशयः
ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କର ଓ ପରିପାଳନ କର। ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଓ ସଂହାର କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସମର୍ଥ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 6
महाननन्यसामान्यप्रभावस्तपसश्च ते / इह तस्यैकदेशो ऽपि दृश्यते विस्मयप्रदः
ତୁମ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବ ମହାନ, କାହା ସହିତ ସମାନ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ତାହାର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ବିସ୍ମୟ ଦେଇଥାଏ।
Verse 7
पश्यसिंहासने बाल्यादुपेत्य मृगपोतकः / पिबत्यंभः शनैर्ब्रह्मन्निःशङ्कं ते तपोवने
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଦେଖ—ତୁମ ତପୋବନରେ ଏକ ମୃଗପୋତକ ଶୈଶବରୁ ସିଂହାସନ ପାଖକୁ ଆସି ନିର୍ଭୟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜଳ ପିଉଛି।
Verse 8
धयत्यत्रातिविस्रंभात् कृशापि हरिणी स्तनम् / करोति मृगशृङ्गाग्रे गण्डकण्डूयनं रुरुः
ଏଠାରେ ଅତିବିଶ୍ୱାସରୁ କୃଶା ହରିଣୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ତନପାନ କରାଏ; ରୁରୁ ମୃଗଶୃଙ୍ଗାଗ୍ରେ ନିଜ ଗଣ୍ଡ ଖୁଜୁଲାଏ।
Verse 9
नवप्रसूतां हरिणीं हत्वा वृत्त्यै वनान्तरे / व्याघ्री त्वत्तपसावासे सैव पुष्णाति तच्छिशून्
ବନାନ୍ତରେ ଜୀବିକା ପାଇଁ ନବପ୍ରସୂତା ହରିଣୀକୁ ହତ୍ୟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ତପୋବନ ଆଶ୍ରମରେ ସେଇ ବ୍ୟାଘ୍ରୀ ତାହାର ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ପୋଷେ।
Verse 10
गजं द्रुतमनुद्रुत्य सिंहो यस्मादिदं वनम् / प्रविष्टो ऽनुसरन्तौ त्वद्भयादेकत्र तिष्ठतः
ଦ୍ରୁତ ଗଜକୁ ଅନୁଦ୍ରୁତ୍ୟ ସିଂହ ଯେହେତୁ ଏହି ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ତଥାପି ତୁମ ଭୟରୁ ଧାଉଥିବା ଓ ଧାଉଯାଉଥିବା—ଦୁହେଁ ଏକଠାରେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 11
नकुलस्त्वाशुमार्जारमयूरशशपन्नगाः / वृकसूकरशार्दूलशरभर्क्षप्लवङ्गमाः
ଏଠାରେ ନକୁଳ, ବିଲେଇ, ମୟୂର, ଶଶ, ପନ୍ନଗ; ଏବଂ ବୃକ, ସୂକର, ଶାର୍ଦୂଳ, ଶରଭ, ଋକ୍ଷ, ପ୍ଲବଙ୍ଗମ ଅଛନ୍ତି।
Verse 12
सृगाला गवयागावो हरिणा महिषास्तथा / वने ऽत्र सहजं वैरं हित्वा मैत्रीमुपागताः
ଏହି ବନରେ ସୃଗାଳ, ଗବୟ, ଗାଈ, ହରିଣ ଓ ମହିଷ—ସମସ୍ତେ ସହଜ ବୈର ଛାଡ଼ି ମୈତ୍ରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
Verse 13
एवंविधा तपःशक्तिर्लोकविस्मयदायिनी / न क्वापि दृश्यते ब्रह्मंस्त्वामृते भुवि दुर्लभा
ଏପରି ତପଃଶକ୍ତି ଲୋକକୁ ବିସ୍ମୟ ଦେଇଥାଏ; ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ତୁମ ବିନା ପୃଥିବୀରେ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ, କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
Verse 14
अहं तु त्वत्प्रसादेन विजित्य वसुधामि माम् / रिपुभिः सह विप्रर्षे स्वराज्यं समुपागतः
ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି! ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଜୟ କରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହିତ, ମୋ ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।
Verse 15
वश्यामात्यस्त्रिवर्गे ऽपि यथायोग्यकृतादरः / त्वयोपदिष्टमार्गेण सम्यग्राज्यमपालयम्
ମୋ ଅମାତ୍ୟମାନେ ବଶରେ ଥିଲେ; ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ତ୍ରିବର୍ଗରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆଦର କରିଲି; ଏବଂ ତୁମେ ଉପଦେଶିତ ମାର୍ଗରେ ରାଜ୍ୟକୁ ସମ୍ୟକ୍ ପାଳନ କଲି।
Verse 16
एवं प्रवर्त्तमानस्य मम राज्ये ऽवतिष्ठतः / भवद्दिदृक्षा संजाता सापेक्षा भृगुपुङ्गव
ହେ ଭୃଗୁପୁଙ୍ଗବ! ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ତୁମ ଦର୍ଶନ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ମୋ ମନେ ଜନ୍ମିଛି; ସେ ଆଶାସହିତ ଅଛି।
Verse 17
किं त्वद्य मयि पर्याप्तमनपत्यतयैव मे / पितृपिण्डप्रदानेन सह संरक्षणं भुवः
କିନ୍ତୁ ଆଜି ମୋରେ କ’ଣ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ? ମୋର ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡଦାନ ସହିତ ଭୂମିର ସଂରକ୍ଷଣ କିପରି ହେବ?
Verse 18
तदिदं दुःशमत्यर्थमनिवार्यं मनोगतम् / नानयो ऽपहर्त्तां लोकंऽस्मिन् ममेति त्वामुपागतः
ଏହା ମୋ ମନରେ ଉଦିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସହ ଓ ନିବାରଣ ଅସମ୍ଭବ ଭାବ। ଏହି ଲୋକରେ ‘ଏହା ମୋର’—ଏହି ଅଧିକାର ଅନ୍ୟ କେହି ହରିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେହିପାଇଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛି।
Verse 19
इत्युक्तः सगरेणाथ स्थित्वा सो ऽतर्मनाः क्षणम् / उवाच भगवानौर्वः सनिदेशमिदं वचः
ସଗର ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ କିଛିକ୍ଷଣ ଅନ୍ତର୍ମନା ହୋଇ ଠିଆ ରହିଲେ। ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଔର୍ବ ଉପଦେଶସହିତ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 20
नियम्य सह भार्याभ्यां किञ्चित्कालमिहावस / अवाप्स्यति ततो ऽभीष्टं भवान्नात्र विचारमा
ତୁମେ ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ନିୟମ-ସଂୟମ ରଖି କିଛିକାଳ ଏଠାରେ ବସ। ତାପରେ ତୁମେ ଅଭୀଷ୍ଟ ପାଇବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କରନି।
Verse 21
स च तत्रावसत्प्रीतस्तच्छुश्रूषापरायमः / पत्नीभ्यां सह धर्मात्मा भक्तियुक्तश्चिरं तदा
ସେ ପ୍ରୀତିସହିତ ସେଠାରେ ବସିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ଲଗ୍ନ ରହିଲେ। ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
Verse 22
राजपत्न्यौ च ते तस्य सर्वकालमतन्द्रिते / मुनेरतनुतां प्रीतिं विनयाचारभक्तिभिः
ସେଇ ଦୁଇ ରାଜପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ଅତନ୍ଦ୍ରିତ ରହି, ବିନୟ, ସଦାଚାର ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଇଲେ।
Verse 23
भक्त्या शुश्रूषया चैव तयोस्तुष्टो महामुनिः / राजपत्न्यौ समाहूय इदं वचनम ब्रवीत्
ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଓ ସେବାରେ ମହାମୁନି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ରାଜପତ୍ନୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 24
भवत्यौ वरमस्मत्तो व्रियतां काममीप्सितम् / दास्यामि तं न संदेहो यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्
ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ମୋଠାରୁ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଚୟନ କର; ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି।
Verse 25
ततः प्रणम्यशिरसा ते ऽप्युभे तं महामुनिम् / ऊचतुर्भगवान्पुत्रान्कामयावेति सादरम्
ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣେ ଶିର ନମାଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସାଦରେ କହିଲେ—“ଭଗବନ୍, ଆମେ ପୁତ୍ର ଚାହୁଁଛୁ।”
Verse 26
ततस्ते भगवानाह भवतीभ्यां मया पुनः / राज्ञश्चप्रियकामेन वरो दत्तो ऽयमीप्सितः
ତାପରେ ଭଗବାନ୍-ସଦୃଶ ମୁନି କହିଲେ—“ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ, ଏହି ଇପ୍ସିତ ବର ମୁଁ ଦେଇଛି।”
Verse 27
पुत्रवत्यौ महाभागे भवत्यौ मत्प्रसादतः / भवेतां ध्रुवमन्यच्च श्रूयतां वचनं मम
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁତ୍ରବତୀ ହେବ; ଆଉ ଏକ କଥା—ମୋ ବଚନ ଶୁଣ।
Verse 28
पुत्रो भविष्यत्येकस्यामेकः सो ऽनतिधार्मिकः / तथापि तस्य कल्पान्तं संभूतिश्च भविष्यति
ଏକ ରାଣୀଠାରୁ ଗୋଟିଏ ପୁତ୍ର ହେବ; ସେ ଅତିଧାର୍ମିକ ନୁହେଁ। ତଥାପି କଳ୍ପାନ୍ତେ ତାହାର ଶୁଭ ସମ୍ଭୂତି ହେବ।
Verse 29
षष्टिः पुत्रसहस्राणामपरस्यां च जायते / अकृतार्थाश्च ते सर्वे विनङ्क्ष्यन्त्यचिरादिव
ଅନ୍ୟ ରାଣୀଠାରୁ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅକୃତାର୍ଥ ରହି ଶୀଘ୍ରେ ନଶିଯିବେ।
Verse 30
एवंविधगुणेपेतो वरौ दत्तौ मया युवाम् / अभीप्सितं तु यद्यस्याः स्वेच्छया तत्प्रकीर्त्यताम्
ଏପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବର ମୁଁ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଇଛି। ଏବେ ତାହାର ଯାହା ଅଭୀଷ୍ଟ, ସେ ନିଜଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରକାଶ କରୁ।
Verse 31
एवमुक्ते तु मुनिना वैदर्भ्यान्वयवर्द्धनम् / वरयामास तनयं पुत्रानन्यास्तथा परा
ମୁନି ଏପରି କହିଲେ, ବୈଦର୍ଭୀ ବଂଶବର୍ଧକ ପୁତ୍ରକୁ ବରିଲା; ଅନ୍ୟା ତଥା ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବାଛିଲା।
Verse 32
इति दत्त्वा वरं राज्ञे सगराय महामुनिः / सभार्यामनुमान्यैनं विससर्ज पुरीं प्रति
ଏପରି ସଗର ରାଜାଙ୍କୁ ବର ଦେଇ ମହାମୁନି ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀସହ ଅନୁମତି କରି ନଗର ପ୍ରତି ପଠାଇଦେଲେ।
Verse 33
मुनिना समनुज्ञातः कृत कृत्यो महीपतिः / रथमारुह्य वेगेन सप्रियः प्रययौ पुरीम्
ମୁନିଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇଥିବା ମହୀପତି, ପ୍ରିୟଜନ ସହ ରଥାରୋହଣ କରି ବେଗରେ ପୁରୀକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।
Verse 34
स प्रविश्य पुरीं रम्यां त्दृष्टपुष्टजनावृताम् / आनन्दितः पौरजनै रेमे परमया मुदा
ସେ ରମ୍ୟ ପୁରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ସମୃଦ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ଟ ଜନସମୂହରେ ଆବୃତ ଥିଲା; ପୌରଜନଙ୍କ ଆନନ୍ଦରେ ସେ ପରମ ମୁଦାରେ ରମିଲେ।
Verse 35
एतस्मिन्नेव काले तु राजपत्न्यावुभे नृप / राज्ञे प्रावोचतां गर्भं मुदा परमया युते
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ନୃପ, ଦୁଇ ରାଜପତ୍ନୀ ପରମ ମୁଦାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଗର୍ଭଧାରଣର ସମ୍ବାଦ କହିଲେ।
Verse 36
ववृधे च तयोर्गर्भः शुक्लपक्षे यथोडुराट् / सह संतोषसंपत्त्या पित्रोः पौरजनस्य च
ତାଙ୍କ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ଗର୍ଭ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ପିତାମାତା ଓ ପୌରଜନଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ-ସମ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ସହିତ ବଢ଼ିଲା।
Verse 37
संपूर्णे तु ततः काले मुहूर्ते केशिनीशुभे / असूयताग्निगर्भाभं कुमारममितद्युतिम्
କାଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, କେଶିନୀଙ୍କ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଅଗ୍ନିଗର୍ଭ ପରି ଦୀପ୍ତ, ଅମିତ ଦ୍ୟୁତିମାନ କୁମାରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Verse 38
जातकर्मादिकं तस्य कृत्वा चैव यथाविधि / असमञ्चस इत्येव नाम तस्या करोन्नृपः
ତାହାର ଜାତକର୍ମ ଆଦି ସଂସ୍କାର ଯଥାବିଧି କରି ରାଜା ତାହାର ନାମ ‘ଅସମଞ୍ଚସ’ ବୋଲି ରଖିଲେ।
Verse 39
सुमतिश्चापि तत्काले गर्भालाबमसूयत / संप्रसूतं तु तं त्यक्तं दृष्ट्वा राजाकरोन्मनः
ସେହି ସମୟରେ ସୁମତି ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭାଲାବକୁ ଦ୍ୱେଷ କଲା; ପ୍ରସୂତ ହୋଇ ତ୍ୟକ୍ତ ତାହାକୁ ଦେଖି ରାଜାଙ୍କ ମନ ବିକଳ ହେଲା।
Verse 40
तज्ज्ञात्वा भगवानौर्वस्तत्रागच्छद्यदृच्छया / सम्यक् संभावितो राज्ञा तमुवाच त्वरान्वितः
ଏହା ଜାଣି ଭଗବାନ ଔର୍ବ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ରାଜା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ପରେ ସେ ତ୍ୱରାସହିତ କହିଲେ।
Verse 41
गर्भालाबुरयं राजन्न त्यक्तुं भवतार्हति / पुत्राणां षष्टिसाहस्रबीजभूतो यतस्तव
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଗର୍ଭାଲାବକୁ ଆପଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେ ଆପଣଙ୍କ ଷଷ୍ଟି ସାହସ୍ର ପୁତ୍ରଙ୍କର ବୀଜଭୂତ।
Verse 42
तस्मात्तत्सकलीकृत्य घृतकुंभेषु यत्नतः / निःक्षिप्य सपिधानेषु रक्षणीयं पृथक्पृथक्
ଏହେତୁ ତାହାକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି ଯତ୍ନରେ ଘୃତକୁମ୍ଭମାନଙ୍କରେ ରଖି, ଢାକଣା ଲଗାଇ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍।
Verse 43
सम्यगेवं कृते राजन्भवतो मत्प्रसादतः / यथोक्तसंख्या पत्राणां भविष्यति न संशयः
ହେ ରାଜନ୍, ଏଭଳି ସଠିକ୍ ଭାବେ କଲେ ମୋ ପ୍ରସାଦରୁ ପତ୍ରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କହିଥିବା ପରି ହେବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 44
काले पूर्णे ततः कुम्भान्भित्त्वा निर्यान्ति ते पृथक् / एवं ते षष्टिसाहस्रं पुत्राणां जायते नृप
କାଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେମାନେ କୁମ୍ଭ ଭାଙ୍ଗି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବାହାରିବେ; ଏଭଳି, ହେ ନୃପ, ତୁମର ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବେ।
Verse 45
इत्युक्त्वा भगवानौर्वस्तत्रैवान्तरधाद्विभुः / राजा च तत्तथा चक्रे यथौर्वेण समीरितम्
ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ୍ ଔର୍ବ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ; ରାଜା ମଧ୍ୟ ଔର୍ବ କହିଥିବା ପରି ତେଣୁ କଲେ।
Verse 46
ततः संवत्सरे पूर्णे घृतकुंभात्क्रमेण ते / भित्त्वाभित्त्वा पुनर्जज्ञुः सहसैवानुवासरम्
ତାପରେ ଏକ ସଂବତ୍ସର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେମାନେ ଘୃତକୁମ୍ଭକୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଭାଙ୍ଗିଭାଙ୍ଗି, ଦିନକୁ ଦିନ, ସହସା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ।
Verse 47
एवं क्रमेण संजातास्तनयास्ते महीपते / ववृधुः संघशो राजन्षष्टिसाहस्रसंख्याया
ହେ ମହୀପତେ, ଏଭଳି କ୍ରମେ ଜନ୍ମିଥିବା ସେଇ ପୁତ୍ରମାନେ, ହେ ରାଜନ୍, ଦଳେ ଦଳେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ର ଥିଲା।
Verse 48
अपृथग्धर्मचरणा महाबलपराक्रमाः / बभूवुस्ते दुराधर्षाः क्रूरात्मानो विशेषतः
ସେମାନେ ଧର୍ମାଚରଣରେ ଅପୃଥକ, ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ; ବିଶେଷତଃ ସେମାନେ ଦୁରାଧର୍ଷ ଓ କ୍ରୂରଚିତ୍ତ ହେଲେ।
Verse 49
स नातिप्रीतिमांस्तेषु राजा मतिमतां वरः / केशिनीतनयं त्वेकं बहुमान सुतं प्रियम्
ମତିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତି ପ୍ରୀତ ନଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କେଶିନୀର ପୁତ୍ରକୁ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ସୁତ ଭାବେ ବହୁମାନ କଲେ।
Verse 50
विवाहं विधिवत्तस्मै कारयामास पार्थिवः / सचाप्यानन्दयामास स्वगुणैः सुहृदो ऽखिलान्
ସେ ପାର୍ଥିବ ରାଜା ତାହାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିବତ୍ ବିବାହ କରାଇଲେ; ଏବଂ ସେ ନିଜ ସଦ୍ଗୁଣରେ ସମସ୍ତ ସୁହୃଦମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ।
Verse 51
एवं प्रवर्त मानस्य केशिनीतनयस्य तु / अजायत सुतः श्रीमानंशुमानिति विश्रुतः
ଏଭଳି କେଶିନୀର ପୁତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଏକ ଶ୍ରୀମାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା; ସେ ‘ଅଂଶୁମାନ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 52
स बाल्य एव मतिमानुदारैः स्वगुणैर्भृशम् / प्रीणयामास सुत्दृदः स्वपितामहमेव च
ସେ ଶৈଶବରୁ ହିଁ ମତିମାନ ଥିଲା; ନିଜ ଉଦାର ସଦ୍ଗୁଣରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତ କରାଇଲା—ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଓ ପିତାମହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
Verse 53
एतस्मिन्नन्तरे राज्ञस्तस्य पुत्रो ऽसमञ्जसः / आविष्टो नष्टचेष्टो ऽभूत्स पिशाचेन केन चित्
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅସମଞ୍ଜସ କେହି ଏକ ପିଶାଚରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଚେଷ୍ଟାହୀନ ହେଲା।
Verse 54
स तु कश्चिदभूद्वैश्यः पूर्वजन्मनि धर्मवित् / कस्याचिद्विषये राज्ञः प्रभूतधनधान्यवान्
ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଧର୍ମବିତ୍ ଏକ ବୈଶ୍ୟ ଥିଲା; କେହି ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ସେ ପ୍ରଚୁର ଧନଧାନ୍ୟବାନ୍ ଥିଲା।
Verse 55
स कदाचिदरण्येषु विचरन्निधिमुत्तमम् / दृष्ट्वा ग्रहीतुमारेभे वणिग्लोभवरिप्लुतः
ସେ କେବେ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ଉତ୍ତମ ନିଧି ଦେଖି, ବଣିକ ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ତାହା ନେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
Verse 56
ततस्तद्रक्षको ऽभ्येत्य पिशाचः प्राह तं तदा / क्षुधितो ऽहं चिरादस्मिन्निवसन्निधिपालकः
ତେବେ ସେହି ନିଧିର ରକ୍ଷକ ପିଶାଚ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲା—‘ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଏଠି ବସୁଥିବା ନିଧିପାଳକ; ମୁଁ ଭୁଖିଆ।’
Verse 57
तस्मात्तत्परिहाराय मम दत्त्वा गवामिषम् / कामतः प्रतिगृह्णीष्व निधिमेनं ममाज्ञया
ଏହେତୁ ସେହି ବାଧା ଦୂର କରିବାକୁ ମୋତେ ଗୋମାଂସ ଦେଇ, ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଏହି ନିଧି ଗ୍ରହଣ କର।
Verse 58
सतस्मै तत्परिश्रुत्य दास्यामीति गवामिषम् / आदत्त च निधिं तं तु पिशाचेनानुमोदितः
ତାହାର କଥା ଶୁଣି ସେ କହିଲା—“ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୋମାଂସ ଦେବି”; ଏବଂ ପିଶାଚର ଅନୁମୋଦନରେ ସେ ନିଧିଟି ଗ୍ରହଣ କଲା।
Verse 59
न प्रादाच्च ततो मौढ्यात्तस्मै यत्तत्प्रतिश्रुतम् / प्रतिश्रुताप्रदानोत्थरोषं न श्रद्दधे नृप
କିନ୍ତୁ ମୂଢତାବଶତଃ ସେ ଯାହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ କରିଥିଲା ତାହା ଦେଲା ନାହିଁ; ହେ ନୃପ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନ ଦେବାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ କ୍ରୋଧକୁ ସେ ବିଶ୍ୱାସ କଲା ନାହିଁ।
Verse 60
तमेवं सुचिरं कालं प्रतीक्ष्याशनकाङ्क्षया / अपनीतधनः सो ऽपि ममार व्यथितः क्षुधा
ଖାଦ୍ୟ ଆଶାରେ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କଲା; ଧନ ହରାଇ ସେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଧାରେ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ ମରିଗଲା।
Verse 61
वैश्यो ऽपि बालो मरणं संप्राप्य सगरस्य तु / बभूव काले केशिन्यां तनयो ऽन्वयवर्द्धनः
ସେଇ ବୈଶ୍ୟ ବାଳକ ମଧ୍ୟ ମରଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, କାଳକ୍ରମେ ସଗରଙ୍କ କେଶିନୀ ଗର୍ଭରେ ପୁତ୍ର ହେଲା—ବଂଶବର୍ଦ୍ଧନ।
Verse 62
अशरीरः पिशाचे ऽपि पूर्ववैरमनुस्मरन् / वायुभूतो ऽविशद्देहं राजपुत्रस्य भूपते
ହେ ଭୂପତେ, ଅଶରୀର ପିଶାଚ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବୈର ସ୍ମରଣ କରି, ବାୟୁରୂପ ହୋଇ ରାଜପୁତ୍ରର ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
Verse 63
तेनाविष्टस्ततः सो ऽपि क्रूरचित्तो ऽभवत्तदा / मतिविभ्रंशमासाद्य मुहुस्तेन बलात्कृतः
ତାହା ଦ୍ୱାରା ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ସେତେବେଳେ କ୍ରୂର ଚିତ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବାରୁ ସେ ବାରମ୍ବାର ତାହା ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ପରିଚାଳିତ ହେଲେ।
Verse 64
असमञ्जसत्वं नगरे चक्रे सो ऽपि नृशंसवत् / बालांश्च यूनः स्थविरान्योषितश्च सदा खलः
ସେ ନଗରରେ ନୃଶଂସ ପରି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ବଦା ବାଳକ, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିଲା।
Verse 65
हत्वाहत्वा प्रचिक्षेप सरय्वामतिनिर्दयः / ततः पौरजनाः सर्वे दृष्ट्वा तस्य कदर्यताम्
ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ହୋଇ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ସରଯୂ ନଦୀରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ। ତେବେ ସମସ୍ତ ପୌରଜନ ତାଙ୍କର ଏହି ନୀଚତାକୁ ଦେଖି...
Verse 66
बहुशो निकृतास्तेन गत्वा राज्ञे व्यजिज्ञापन् / राजा च तदुपश्रुत्य तमाहूय प्रयत्नतः
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁବାର ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଜଣାଇଲେ। ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାହା ଶୁଣି ଯତ୍ନ ସହକାରେ ତାଙ୍କୁ ଡକାଇଲେ।
Verse 67
वारयामास बहुधा दुःखेन महतान्वितः / बहुशः प्रतिषिद्धो ऽपि पित्रा तेन महात्मना
ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ବାରଣ କଲେ। ସେହି ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ନିଷେଧ କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ...
Verse 68
जले तप्ते च संतप्ताः संबभूवुर्यथा यवाः / नाशकत्तं यदा पापाद्विनिवर्त्तयितुं नृपः
ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳରେ ଯେପରି ଯବ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ, ସେପରି ସେମାନେ ସନ୍ତପ୍ତ ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାକୁ ପାପରୁ ଫେରାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 69
लोकापवादभीरुत्वाद्विषयानत्यजत्तदा
ଲୋକନିନ୍ଦାର ଭୟରୁ ସେ ସେତେବେଳେ ବିଷୟଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କଲା ନାହିଁ।
Frequently Asked Questions
The core event is King Sagara’s engagement with Sage Aurva at his hermitage; Sagara foregrounds Aurva’s role as guru and source of power, while the hermitage itself becomes evidence of Aurva’s tapas through the pacification of natural hostilities.
It signifies a localized suspension of ordinary dharmic-physical behavior caused by tapas-shakti—an ascetic “field effect” that reorders prakritic impulses, serving as a cosmological proof that spiritual discipline can stabilize and harmonize the manifested world.
Vamsha/Vamshanucharita is the strongest alignment: the chapter encodes dynastic legitimacy and royal success as dependent on rishi-authorization and tapas-derived power, even though it implicitly rests on the cosmological assumption that tapas can modulate creation’s operational laws.