Adhyaya 43

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते द्विचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४२// वसिष्ठ उवाच एवं सुस्निग्धचित्तेषु तेषु तिष्ठत्सु भूपते / भवान्युत्संगतो रामः समुत्थाय कृताजलिः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର… ବୟାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ନିଗ୍ଧଚିତ୍ତରେ ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଥିବାବେଳେ, ଭବାନୀଙ୍କ କୋଳରୁ ରାମ ଉଠି ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦଢ଼ିଲେ।

Verse 2

तुष्टाव प्रयतो भूत्वा निर्विशेष विशेषवत् / अद्वयं द्वैतमापन्नं निर्गुणं सगुणात्मकम्

ସେ ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ ହୋଇ ସ୍ତୁତି କଲେ—ଯିଏ ନିର୍ବିଶେଷ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷରୂପ; ଯିଏ ଅଦ୍ୱୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱୈତରୂପେ ପ୍ରକଟ; ଯିଏ ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସଗୁଣାତ୍ମକ।

Verse 3

राम उवाच प्रकृतिविकृतिजातं विश्वमेतद्विधातुं मम कियदनुभातं वैभवं तत्प्रमातुम् / अविदिततनुनामाभीष्टवस्त्वेकधामाभवदथ भव भामा पातु मां पूर्णकामा

ରାମ କହିଲେ—ପ୍ରକୃତି ଓ ବିକୃତିରୁ ଜନିତ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ବିଧାନ କରିବାରେ ମୋର ବୈଭବ କେତେ, ତାହା କିଏ ମାପିପାରିବ? ଯାହାଙ୍କ ତନୁ-ନାମ ଅଜ୍ଞାତ, ଯିଏ ଅଭୀଷ୍ଟ ବସ୍ତୁର ଏକମାତ୍ର ଧାମ—ସେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣକାମା ଭାମା (ଦେବୀ) ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 4

प्रकटितगुणाभानं कालसंख्याविधानं सकलभवनिदानं कीर्त्यते यत्प्रधानम् / तदिह निखिलतातः संबभूवोक्षपातः कृतकृतकनिपातः पातु मामद्य मातः

ଯେଉଁଥିରେ ଗୁଣପ୍ରଭା ପ୍ରକଟ, ଯେଉଁଥିରେ କାଳ ଓ ସଂଖ୍ୟାର ବିଧାନ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଭବନର ନିଦାନ—ତାହାକୁ ‘ପ୍ରଧାନ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତନ କରାଯାଏ। ହେ ମାତା! ସେଇ ସର୍ବମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି; କୃତକୃତ୍ୟ ସେଇ ଶକ୍ତି ଆଜି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 5

दनुजकुलविनाशीलेखपाताविनाशी प्रथमकुलविकाशी सर्वविद्याप्रकाशी / प्रसभरचितकाशी भक्तदत्ताखिलाशीरवतु विजितपाशी मांसदा षण्मुखाशी

ଦନୁଜକୁଳନାଶିନୀ, ବିନାଶର ଲେଖାକୁ ମିଟାଇଦେବାଳି; ପ୍ରଥମ କୁଳକୁ ବିକାଶ କରୁଥିବା, ସର୍ବ ବିଦ୍ୟାକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା। ବେଗରେ କାଶୀ ରଚନା କରୁଥିବା, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବା—ପାଶଜୟିନୀ, ଷଣ୍ମୁଖୀ, ମାଂସଦା (ଦେବୀ) ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 6

हरनिकट निवासी कृष्णसेवाविलासी प्रणतजनविभासी गोपकन्याप्रहासी / हरकृतबहुमानो गोपिकेशैकतानो विदितबहुविधानो जायतां कीर्तिहा नौ

ଯିଏ ହରିଙ୍କ ନିକଟେ ବାସ କରନ୍ତି, କୃଷ୍ଣସେବାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଶରଣାଗତ ଜନଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି, ଗୋପକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ହାସ୍ୟବିହାର କରନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କୁ ହରି ବହୁମାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ଗୋପିକେଶରେ ଏକତାନ, ନାନାପ୍ରକାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସେଇ କୀର୍ତ୍ତିହା ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 7

प्रभुनियतमाना यो नुन्नभक्तान्तरायो त्दृतदुरितनिकायो ज्ञानदातापरायोः / सकलगुणगरिष्ठो राधिकाङ्केनिविष्टो मम कृतमपराधं क्षन्तुमर्हत्वगाधम्

ଯିଏ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିୟମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯିଏ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରାୟକୁ ଦୂର କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ପାପସମୂହକୁ ଧାରଣ କରି (ହରି) ନେଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ଜ୍ଞାନଦାନରେ ପରାୟଣ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଗରିଷ୍ଠ, ଯିଏ ରାଧିକାଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ନିବିଷ୍ଟ—ସେ ମୋର କୃତ ଗାଢ଼ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ଅର୍ହ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 8

या राधा जगदुद्भवस्थितिलयेष्वाराध्यते वा जनैः शब्दं बोधयतीशवक्त्रंविगलत्प्रेमामृतास्वादनम् / रासेशी रसिकेश्वरी रमणत्दृन्निष्ठानिजानन्दिनी नेत्री सा परिपातु मामवनतं राधेति य कीर्त्यते

ଯେ ରାଧା ଜଗତର ଉଦ୍ଭବ-ସ୍ଥିତି-ଲୟରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରାଧିତ, ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଝରୁଥିବା ପ୍ରେମାମୃତର ଆସ୍ୱାଦକୁ ଶବ୍ଦରେ ବୋଧ କରାନ୍ତି। ରାସେଶ୍ୱରୀ, ରସିକେଶ୍ୱରୀ, ପ୍ରିୟତମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିଷ୍ଠ, ନିଜାନନ୍ଦର ନେତ୍ରୀ—‘ରାଧା’ ନାମେ କୀର୍ତ୍ତିତ ସେ ଦେବୀ ଶରଣାଗତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 9

यस्या गर्भसमुद्भवो ह्यतिविराड्यस्यांशभूतो विराट् यन्नाभ्यंबुरुहोद्भवेन विधिनैकान्तोपदिष्टेन वै सृष्टं सर्वमिदं चराचरमयं विश्वं च यद्रोमसु ब्रह्माण्डानि विभान्ति तस्य जननी शश्वत्प्रसन्नास्तु सा

ଯାହାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅତିବିରାଟ୍ ଉଦ୍ଭବିତ, ଏବଂ ବିରାଟ୍ ଯାହାଙ୍କ ଅଂଶ; ଯାହାଙ୍କ ନାଭିକମଳରୁ ଜନ୍ମିତ ବିଧାତା ଏକାନ୍ତ ଉପଦେଶ ପାଇ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚରମୟ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଯାହାଙ୍କ ରୋମରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମାନେ ଦୀପ୍ତ—ସେହି ପରମଙ୍କ ଜନନୀ ଦେବୀ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହୁନ୍ତୁ।

Verse 10

पायाद्यः स चराचरस्य जगतो व्यापी विभुः सच्चिदानन्दाब्धिः प्रकटस्थितो विलसति प्रेमान्धया राधया / कृष्णः पूर्णतमो ममोपरि दयाक्लिन्नान्तरः स्तात्सदा येनाहं सुकृती भवामि च भवाम्यानन्दलीनान्तरः

ଚରାଚର ଜଗତରେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ବିଭୁ, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦର ସମୁଦ୍ର, ପ୍ରକଟ ହୋଇ ପ୍ରେମାନ୍ଧ ରାଧା ସହ ଲୀଳା କରନ୍ତି। ସେହି ପୂର୍ଣ୍ଣତମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସଦା ମୋପରେ ଦୟାରେ ଦ୍ରବିତ ଅନ୍ତର ରଖୁନ୍ତୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସୁକୃତୀ ହେଉଁ ଏବଂ ଅନ୍ତରେ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ହେଉଁ।

Verse 11

वसिष्ठ उवाच स्तुत्वैवं जामदग्न्यस्तु विरराम ह तत्परम् / विज्ञाताखिलतत्त्वार्थो हृष्टरोमा कृतार्थवत्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ (ପରଶୁରାମ) ପରମ ତତ୍ପରତାରେ ବିରମିଲେ। ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ ଜାଣି ତାଙ୍କର ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା ଏବଂ ସେ କୃତାର୍ଥ ସଦୃଶ ହେଲେ।

Verse 12

अथोवाच प्रसन्नात्मा कृष्णः कमललोचनः / भार्गवं प्रणतं भक्त्या कृपापात्रं पुरस्थितम्

ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା କମଳଲୋଚନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣତ ଭାର୍ଗବ (ପରଶୁରାମ)—କୃପାର ପାତ୍ର—ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 13

कृष्म उवाच सिद्धो ऽसि भार्गवेन्द्र त्वं प्रसादान्मम संप्रतम् / अद्य प्रभृति वत्सास्मिंल्लोके श्रेष्ठतमो भव

କୃଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାର୍ଗବେନ୍ଦ୍ର! ମୋ ପ୍ରସାଦରୁ ତୁମେ ଏବେ ସିଦ୍ଧ ହେଲ। ଆଜିଠାରୁ, ବତ୍ସ, ଏହି ଲୋକରେ ତୁମେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ।

Verse 14

तुभ्यं वरो मया दत्तः पुरा विष्णुपदाश्रमे / तत्सर्वं क्रमतो भाव्यं समा बह्वीस्त्वया विभो

ପୂର୍ବେ ବିଷ୍ଣୁପଦାଶ୍ରମରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେ ବର ଦେଇଥିଲି, ସେ ସବୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ସଫଳ ହେବ। ହେ ବିଭୋ, ତୁମେ ବହୁ ବର୍ଷ ଅତିତ କରିଛ।

Verse 15

दया विधेया दीनेषु श्रेय उत्तममिच्छता / योगश्च सादनीयो वै शत्रूणां निग्रहस्तथा

ଉତ୍ତମ ଶ୍ରେୟ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଦୀନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା କରିବା ଉଚିତ। ଯୋଗ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କରିବା ମଧ୍ୟ।

Verse 16

त्वत्समो नास्ति लोके ऽस्मिंस्तेजसा च बलेन च / ज्ञानेन यशसा वापि सर्वश्रेष्ठतमो भवान्

ଏହି ଲୋକରେ ତେଜ ଓ ବଳରେ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଯଶରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 17

अथ स्वगृहमासाद्य पित्रोः शुश्रूषणं कुरु / तपश्चर यथाकालं तेन सिद्धिः करस्थिता

ଏବେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇ ପିତାମାତାଙ୍କ ସେବା କର। ଯଥାକାଳ ତପ କର; ତାହାଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ତୁମ ହାତରେ ରହିବ।

Verse 18

राधोत्संगात्समुत्थाप्य गणेशं राधिकेश्वरः / आलिङ्ग्य गाढं रासेण मैत्रीं तस्य चकार ह

ରାଧାଙ୍କ ଅଙ୍କରୁ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଉଠାଇ ରାଧିକେଶ୍ୱର ରାସଭାବରେ ଗାଢ଼ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ତାଙ୍କ ସହ ମୈତ୍ରୀ କଲେ।

Verse 19

अथोभावपि संप्रीतौ तदा रामगणेश्वरौ / कृष्णाज्ञया महाभागौ बभूवतुररिन्दम

ତେବେ ରାମ ଓ ଗଣେଶ୍ୱର—ଦୁହେଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତ ହେଲେ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, ସେମାନେ ଦୁହେଁ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ହେଲେ।

Verse 20

एतस्मिन्नन्तरे देवी राधा कृष्णप्रिया सती / उभाभ्यां च वरं प्रादात्प्रसन्नास्या मुदान्विता

ଏହି ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟା ସତୀ ଦେବୀ ରାଧା ପ୍ରସନ୍ନମୁଖୀ ହୋଇ ଆନନ୍ଦଭରେ ସେ ଦୁହେଁକୁ ବର ଦେଲେ।

Verse 21

राधोवाच / सर्वस्य जगतो वन्द्यौ दुराधर्षौं प्रियावहौ / मद्भक्तौ च विशेषेण भवन्तौ भवतां सुतौ

ରାଧା କହିଲେ—ତୁମେ ଦୁହେଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ବନ୍ଦନୀୟ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଓ ପ୍ରିୟତାଦାୟକ; ବିଶେଷତଃ ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ, ଏବଂ ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ର।

Verse 22

भवतोर्नाम चौच्चार्य यत्कार्यं यः समारभेत् / सिद्धिं प्रयातु ततसर्वं मत्प्रसादाद्धि तस्य तु

ତୁମ ଦୁହଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯେ କେହି ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବ, ସେ ସବୁ ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧି ପାଉ।

Verse 23

अथोवाच जगन्माता भवानी भववल्लभा / वत्स राम प्रसन्नाहं तुभ्यं कं प्रददे वरम् / तं प्रब्रूहि महाभाग भयं त्यक्त्वा सुदूरतः / राम उवाच जन्मान्त रसहस्रेषु येषुयेषु व्रजाम्यहम्

ତେବେ ଜଗନ୍ମାତା ଭବାନୀ, ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟା, କହିଲେ— “ବତ୍ସ ରାମ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମକୁ କେଉଁ ବର ଦେବି? ମହାଭାଗ, ଭୟକୁ ଦୂରେ ତ୍ୟାଗ କରି କୁହ।” ରାମ କହିଲେ— “ସହସ୍ର ଜନ୍ମାନ୍ତରରେ, ଯେଯେ ଯୋନିରେ ମୁଁ ଯାଏ…”

Verse 24

कृष्णयोर्भवयोर्भक्तो भविष्यामीति देहि मे / अभेदेन च पश्यामि कृष्णौ चापि भवौ तथा

“ମୋତେ ଏହି ବର ଦିଅନ୍ତୁ— ମୁଁ କୃଷ୍ଣ ଓ ଭବ (ଶିବ) ଉଭୟଙ୍କ ଭକ୍ତ ହେବି; ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଓ ଭବଙ୍କୁ ମୁଁ ଅଭେଦଭାବେ ଦେଖିବି।”

Verse 25

पार्वत्युवाच एवमस्तु महाभाग भक्तो ऽसि भवकृष्णयोः / चिरञ्जीवी भवाशु त्वं प्रसादान्मम सुव्रत

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ— “ଏବମସ୍ତୁ, ମହାଭାଗ; ତୁମେ ଭବ ଓ କୃଷ୍ଣ—ଉଭୟଙ୍କ ଭକ୍ତ। ହେ ସୁବ୍ରତ, ମୋ ପ୍ରସାଦରୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ହେଉ।”

Verse 26

अथोवाच धराधीशः प्रसन्नस्तमुमापतिः / प्रणतं भार्गवेन्द्रं तु वरार्हं जगदीश्वरः

ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଉମାପତି, ଜଗଦୀଶ୍ୱର ଧରାଧୀଶ, ବରାର୍ହ ଏବଂ ପ୍ରଣତ ଭାର୍ଗବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 27

शिव उवाच रामभक्तो ऽसि मे वत्स यस्ते दत्तो वरो मया / स भविष्यति कार्त्स्येन सत्यमुक्तं न चान्यथा

ଶିବ କହିଲେ— “ବତ୍ସ, ତୁମେ ମୋର ରାମଭକ୍ତ; ମୁଁ ଯେ ବର ତୁମକୁ ଦେଇଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏହା ସତ୍ୟବଚନ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।”

Verse 28

अद्यप्रभृति लोके ऽस्मिन् भवतो बलवत्तरः / न को ऽपि भवताद्वत्स तेजस्वी च भवत्परः

ଆଜିଠାରୁ ଏହି ଲୋକରେ ଆପଣ ହିଁ ସର୍ବାଧିକ ବଳବାନ; ହେ ବତ୍ସ, ଆପଣଙ୍କ ସମ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଆପଣଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେହି ନାହିଁ।

Verse 29

वसिष्ठ उवाच अथ कृष्णो ऽप्यनुज्ञाप्य शिवं च नगनन्दिनीम् / गोलोकं प्रययौ युक्तः श्रीदाम्ना चापि राधया

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— ତାପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶିବ ଓ ନଗନନ୍ଦିନୀ (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଶ୍ରୀଦାମା ଓ ରାଧା ସହିତ ଗୋଲୋକକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।

Verse 30

अथ रामो ऽपि धर्मात्मा भवानीं च भवं तथा / संपूज्य चाभिवाद्याथ प्रदक्षिणमुपा क्रमीत्

ତାପରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଭବାନୀ ଓ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ପ୍ରଣାମ କଲେ, ତା’ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 31

गणेशं कार्त्तिकेयं च नत्वापृच्छ्य च भूपते / अकृतव्रणसंयुक्तो निश्चक्राम गृहान्तरात्

ହେ ଭୂପତେ, ରାମ ଗଣେଶ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବିଦାୟ ନେଲେ; ଏବଂ କୌଣସି ଘାଉ ନ ହୋଇ ଗୃହାନ୍ତରରୁ ବାହାରିଲେ।

Verse 32

निष्क्रम्यमाणो रामस्तु नन्दीश्वरमुखैर्गणैः / नमस्कृतो ययौ राजन्स्वगृहं परया मुदा

ହେ ରାଜନ, ବାହାରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ପ୍ରମୁଖ ଗଣମାନେ ନମସ୍କାର କଲେ; ଏବଂ ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ।