Adhyaya 24
Rāma’s Inquiry into the Hidden Identity of the Radiant Stranger (Dialogue Frame)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ସଂଳାପରୂପେ ଗଠିତ। ରାଜା ରାମ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଜଣା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ-ତେଜ ଓ ବାଣୀ ସାଧାରଣ ମାନବ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଅସାଧାରଣ ପ୍ରଭା, ଶାନ୍ତ-ଗମ୍ଭୀର ଏବଂ ସର୍ବଜ୍ଞସଦୃଶ କଥାରୁ ରାମ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟତା ଅନୁମାନ କରନ୍ତି। ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ଧାତା, ବରୁଣ, କୁବେର ପ୍ରମୁଖ ଲୋକପାଳ; ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ସୋମ ପ୍ରମୁଖ ଉଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ; ଏବଂ ମାୟାବୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶିବ—ଏମିତି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପରିଚୟଗୁଡ଼ିକୁ ତୁଳନା କରନ୍ତି। ଲକ୍ଷଣାଧାରିତ ପରିଚୟ-ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଓ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସନ୍ଦେହ-ନିବାରଣର ପୁରାଣୀୟ ପଦ୍ଧତି ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ। ଶେଷରେ ସ୍ୱରୂପଦର୍ଶନ ଅନୁରୋଧ କରି ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ପ୍ରଶ୍ନରୁ ସମର୍ପଣ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତିକୁ ଗତି।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे त्रयोविंशतितमो ऽध्यायः वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तेन भूपाल रामो मतिमतां वरः / निरूप्य मनसा भूयस्तमुवाचाभिविस्मितम्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣେ (ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ) ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଘାତପାଦରେ ତେଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ତାହା ଶୁଣି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ରାମ ମନେ ପୁନଃ ବିଚାର କରି, ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 2
राम उवाच कस्त्वं ब्रूहि महाभाग न वै प्राकृतपूरुषः / इन्द्रस्येवानुभावेन वपुरालक्ष्यते तव
ରାମ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ, କହ, ତୁମେ କିଏ? ତୁମେ ସାଧାରଣ ପୁରୁଷ ନୁହଁ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପ୍ରଭାବରେ ତୁମ ଦେହ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିଶୁଛି।
Verse 3
विचित्रार्थपदौदार्यगुणगांभीर्यजातिभिः / सर्वज्ञस्यैव ते वाणी श्रूयते ऽतिमनोहरा
ବିଚିତ୍ର ଅର୍ଥ, ଉଦାତ୍ତ ପଦ, ଗୁଣ ଓ ଗାମ୍ଭୀର୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ତୁମ ବାଣୀ ସର୍ବଜ୍ଞଙ୍କ ବାଣୀ ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଶୁଣାଯାଏ।
Verse 4
इन्द्रो वह्निर्यमो धाता वरुणो वा धनाधिपः / ईशानस्तपनो ब्रह्मा वायुः सोमो गुरुर्गुहः
ତୁମେ କି ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ଧାତା, ବରୁଣ କିମ୍ବା ଧନାଧିପ କୁବେର? ନା ଈଶାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ସୋମ, ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) କିମ୍ବା ଗୁହ?
Verse 5
एषामन्यतमः प्रायो भवान्भवितुमर्हति / अनुभावेन जातिस्ते हृदिशङ्कां तनोति मे
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଜଣେ ଆପଣ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ; ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଭାବଜନିତ ପ୍ରଭାବ ମୋ ହୃଦୟରେ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରସାର କରେ।
Verse 6
मायावी भगवान्विष्णुः श्रूयते पुरुषोत्तमः / को वा त्वं वपुषानेन ब्रूहि मां समुपागतः
ମାୟାବୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବୋଲି ଶ୍ରୁତ; ଏହି ରୂପରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା ତୁମେ କିଏ—ମୋତେ କୁହ।
Verse 7
अथ वा जगतां नाथः सर्वज्ञः परमेश्वरः / परमात्मात्मसंभूतिरात्मारामः सनातनः
ନଚେତ୍ ଆପଣ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ସର୍ବଜ୍ଞ ପରମେଶ୍ୱର; ପରମାତ୍ମାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ଆତ୍ମାରାମ, ସନାତନ।
Verse 8
स्वच्छन्दचारी भगवाञ्छिवः सर्वजगन्मयः / वपुषानेन संयुक्ते भवान्भवितुमर्हति
ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦଚାରୀ, ସର୍ବଜଗନ୍ମୟ ଭଗବାନ ଶିବ; ଏହି ରୂପ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆପଣ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 9
नान्यस्येदृग्भवेल्लोके प्रभावानुगतं वपुः / जात्यर्थसौष्ठवोपेता वाणी चौदार्यशालिनी
ଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଏପରି ପ୍ରଭାବଯୁକ୍ତ ଦେହ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ; ଏବଂ ଜାତିମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଅର୍ଥସୌଷ୍ଠବ ସହିତ ଔଦାର୍ୟମୟ ବାଣୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 10
मन्ये ऽहं भक्तवात्सल्याद्वानेन वपुषाहरः / प्रत्यक्षतामुपगतो संदेहो ऽस्मत्परीक्षया
ମୋର ମତ—ଭକ୍ତବାତ୍ସଲ୍ୟରୁ ବନବାସୀ ରୂପ ଧାରି ହରି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଛନ୍ତି; ମୋ ପରୀକ୍ଷାରେ ସନ୍ଦେହ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତ ହେଲା।
Verse 11
न केवलं भवान् व्याधस्तेषां नेदृग्विधाकृतिः / तस्मात्तुभ्यं नमस्तस्मै सुरुपं संप्रदर्शय
ତୁମେ କେବଳ ବ୍ୟାଧ ନୁହ; ସେମାନଙ୍କର ଏପରି ଆକୃତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ସେଇ ପରମକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର—ତୁମ ଶୁଭରୂପ ଦର୍ଶାଅ।
Verse 12
आविष्कुर्वन्प्रसीदात्ममहिमानुगुणं वपुः / ममानेकविधा शङ्कामुच्येत येन मानसी
ନିଜ ଆତ୍ମମହିମାନୁଗୁଣ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ମନର ଅନେକ ପ୍ରକାର ସନ୍ଦେହ ମୁକ୍ତ ହେଉ।
Verse 13
प्रसीद सर्वभावेन बुद्धिमोहौ ममाधुना / प्रणाशय स्वरूपस्य ग्रहणादेव केवलम्
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ଏବେ ମୋର ବୁଦ୍ଧିମୋହକୁ, କେବଳ ତୁମ ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶନରେ, ନାଶ କର।
Verse 14
प्रार्थयेत्वां महाभाग प्रणम्य शिरसासकृत् / कस्त्वं मे दर्शयात्मानं बद्धो ऽयं ते मयाञ्जलिः
ହେ ମହାଭାଗ! ଏକଥର ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି—ତୁମେ କିଏ? ମୋତେ ତୁମ ଆତ୍ମରୂପ ଦର୍ଶାଅ; ଏହି ମୋର ବଦ୍ଧ ଅଞ୍ଜଳି ତୁମ ପାଇଁ।
Verse 15
इत्युक्त्वा तं महाभाग ज्ञातुमिच्छन्भृगूद्वहः / उपविश्य ततो भूमौ ध्यानमास्ते समाहितः
ଏହିପରି କହି, ମହାଭାଗ ଭୃଗୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଭୂମିରେ ବସି ସମାହିତ ହୋଇ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ।
Verse 16
बद्धपद्मासनो मौनी यतवाक्कायमानसः / निरुद्धप्राणसंचारो दध्यौ चिरमुदारधीः
ସେ ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନରେ ମୌନ ହୋଇ, ବାକ୍-କାୟ-ମନକୁ ସଂଯମ କରି, ପ୍ରାଣସଞ୍ଚାରକୁ ନିରୋଧ କରି, ଉଦାରଧୀ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
Verse 17
सन्नियम्येन्द्रियग्रामं मनो हृदि निरुध्य च / चिन्तयामास देवेशं ध्यानदृष्ट्या जगद्गुरुम्
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗ୍ରାମକୁ ସୁନିୟମ କରି ଏବଂ ମନକୁ ହୃଦୟରେ ନିରୋଧ କରି, ସେ ଧ୍ୟାନଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେବେଶ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ।
Verse 18
अपश्यच्च जगन्नाथमात्मसंधानचक्षुषा / स्वभक्तानुग्रहकरं मृगव्याधस्वरूपिणम्
ଆତ୍ମସନ୍ଧାନ ଚକ୍ଷୁରେ ସେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ସ୍ୱଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି ଏବଂ ମୃଗବ୍ୟାଧ (ଶିକାରୀ) ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
Verse 19
तत उन्मील्य नयने शीघ्रमुत्थाय भार्गवः / ददर्श देवं तेनैव वपुषा पुरतः स्थितम्
ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ନୟନ ଉନ୍ମୀଳନ କରି ଶୀଘ୍ର ଉଠିଲେ ଏବଂ ସେଇ ରୂପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଲେ।
Verse 20
आत्मनो ऽनुग्रहार्थाय शरण्यं भक्तवत्सलम् / आविर्भूतं महाराज दृष्ट्वा रामः ससंभ्रमम्
ହେ ମହାରାଜ, ନିଜ ଅନୁଗ୍ରହାର୍ଥେ ଶରଣ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଦେବ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି ରାମ ଗଭୀର ସମ୍ଭ୍ରମରେ ଭରିଗଲେ।
Verse 21
रोमाञ्छोद्भिन्नसर्वाङ्गो हर्षाश्रुप्लुतलोचनः / पपात पादयोर्भूमौ भक्त्या तस्य महामतिः
ରୋମାଞ୍ଚରେ ସମଗ୍ର ଦେହ ପୁଲକିତ ହୋଇ, ହର୍ଷାଶ୍ରୁରେ ଚକ୍ଷୁ ଭିଜିଗଲା; ସେଇ ମହାମତି ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ।
Verse 22
स गद्गदमुवाचैनं संभ्रमाकुलया गिरा / शरणं भव शर्वेति शङ्करेत्यसकृन्नृप
ହେ ନୃପ, ସେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ, ସମ୍ଭ୍ରମାକୁଳ ବାଣୀରେ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ— “ହେ ଶର୍ବ, ହେ ଶଙ୍କର, ଆପଣେ ମୋର ଶରଣ ହୁଅନ୍ତୁ।”
Verse 23
ततः स्वरुपधृक् शंभुस्तद्भक्तिपरितोषितः / राममुत्थापयामास प्रणा मावनतं भुवि
ତାପରେ ସ୍ୱରୂପଧାରୀ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପ୍ରଣାମରେ ନତ ରାମଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ।
Verse 24
उत्थापितो जगद्धात्रा स्वहस्ताभ्यां भृगूद्वहः / तुष्टाव देवदेवेशं पुरः स्थित्वा कृताजलिः
ଜଗଦ୍ଧାତା ନିଜ ଦୁଇ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ; ପରେ ସେ ଭୃଗୁବଂଶ-ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାମ୍ନାରେ ଦାଁଡ଼ି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଦେବଦେବେଶଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 25
राम उवाच नमस्ते देवदेवाय शङ्करायादिमूर्त्तये / नमः शर्वाय शान्ताय शाश्वताय नमोनमः
ରାମ କହିଲେ— ଦେବଦେବ, ଆଦିମୂର୍ତ୍ତି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶାନ୍ତ, ଶାଶ୍ୱତ ଶର୍ବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।
Verse 26
नमस्ते नीलकण्ठाय नीललोहितमूर्त्तये / नमस्ते भूतनाथाय भूतवासाय ते नमः
ନୀଳକଣ୍ଠ, ନୀଳ-ଲୋହିତ ମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭୂତନାଥ, ଭୂତବାସ! ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 27
व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय महादेवाय मीढुषे / शिवाय बहुरूपाय त्रिनेत्राय नमोनमः
ବ୍ୟକ୍ତ-ଅବ୍ୟକ୍ତ ସ୍ୱରୂପ ଧାରୀ ମହାଦେବ, ବରଦାତା! ବହୁରୂପୀ ତ୍ରିନେତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 28
शरणं भव मे शर्व त्वद्भक्तस्य जगत्पते / भूयो ऽनन्याश्रयाणां तु त्वमेव हि परायणम्
ହେ ଶର୍ବ, ଜଗତ୍ପତେ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ; ମୋ ପାଇଁ ଶରଣ ହୁଅନ୍ତୁ। ଯାହାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଆପଣ ହିଁ।
Verse 29
यन्मयापकृतं देव दुरुक्तं वापि शङ्कर / अजानता त्वां भगवन्मम तत्क्षन्तुमर्हसि
ହେ ଦେବ, ହେ ଶଙ୍କର! ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେ କିଛି ଅପକାର କିମ୍ବା କଠୋର କଥା ହୋଇଥାଏ, ଆପଣଙ୍କୁ ନ ଜାଣି—ହେ ଭଗବାନ—ଦୟାକରି ତାହା କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।
Verse 30
अनन्यवेद्यरुपस्य सद्भावमिहकः पुमान् / त्वामृते तव सर्वेश सम्यक् शक्रोति वेदितुम्
ହେ ସର୍ବେଶ! ଯାହାର ରୂପ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଜ୍ଞେୟ ନୁହେଁ, ସେହି ତୁମ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପକୁ ତୁମ ବିନା ଏଠାରେ କିଏ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣିପାରିବ?
Verse 31
तस्मात्त्वं सर्वभावेन प्रसीद मम शङ्कर / नान्यास्ति मे गतिस्तुभ्यं नमो भूयो नमो नमः
ଏହେତୁ, ହେ ମମ ଶଙ୍କର! ସର୍ବଭାବେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ। ତୁମ ବିନା ମୋର ଅନ୍ୟ ଗତି ନାହିଁ; ନମୋ, ପୁନଃ ନମୋ, ବାରମ୍ବାର ନମୋ।
Verse 32
वसिष्ठ उवाच इति संस्तूयमानस्तु कृताञ्जलिपुटं पुरः / तिष्ठन्तमाह भगवान्प्रसन्नात्मा जगन्मयः
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏଭଳି ସଂସ୍ତୁତି ପାଇ ହାତ ଯୋଡି ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବା ତାଙ୍କୁ, ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଜଗନ୍ମୟ ଭଗବାନ କହିଲେ।
Verse 33
भगवानुवाच प्रीतो ऽस्मि भवते तात तपसानेन सांप्रतम् / भक्त्या चैवानपायिन्या ह्यपि भार्गवसत्तम
ଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ତାତ! ଏହି ସମୟରେ ତୁମ ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରୀତ; ଏବଂ ହେ ଭାର୍ଗବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଅନପାୟିନୀ ଭକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 34
दास्ये चाभि मतं सवे भवते ऽहं त्वया वृतम् / भक्तो हि मे त्वमत्यर्थं नात्र कार्या विचारणा
ଦାସ୍ୟଭାବରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ସର୍ବେ, ତୁମେ ମୋତେ ନିଜ ପାଇଁ ବରଣ କରିଛ। ତୁମେ ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ; ଏଠାରେ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।
Verse 35
मयैवावगतं सर्वं त्दृदि वत्ते ऽद्यवर्त्तते / तस्माद्ब्रवीमि यत्त्वाहं तत्कुरुष्वाविशङ्कितम्
ଆଜି ତୋ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଅଛି ସେ ସବୁ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣିଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତରେ ତାହା କର।
Verse 36
नास्त्राणां धारणे वत्स विद्यते शक्तिरद्य ते / रौद्राणां तेन भूयो ऽपि तपो घोरं समाचर
ବତ୍ସ, ଆଜି ତୋର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ରୌଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଘୋର ତପ କର।
Verse 37
परीत्य पृथिवीं सर्वां सर्वतीर्थेषु च क्रमात् / स्रात्वा पवित्रदेहस्त्तवं सर्वाण्यस्त्राण्यवाप्स्यसि
ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଏବଂ କ୍ରମେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ଦେହ ହୋଇ ତୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇବୁ।
Verse 38
इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्तेनैव वपुषा विभुः / रामस्य पश्यतो राजन्क्षणेन भवभागकृत्
ଏପରି କହି ସେ ବିଭୁ ଦେବ ସେହି ଦେହରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ରାମ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ କ୍ଷଣେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
Verse 39
अन्तर्हिते जगन्नाथे रामो नत्वा तु शङ्करम् / परीत्यवसुधां सर्वां तीर्थस्नाने ऽकरोन्मनः
ଜଗନ୍ନାଥ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ ରାମ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ପରିକ୍ରମା କରି ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିବାକୁ ମନ କଲେ।
Verse 40
ततः स पृथिवीं सर्वां परिक्रम्य यथाक्रमम् / चकार सर्वतीर्थेषु स्नानं विधिवदात्मवान्
ତାପରେ ସେ ଆତ୍ମସଂୟମୀ ଯଥାକ୍ରମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ବିଧିବତ୍ ସ୍ନାନ କଲା।
Verse 41
तीर्थेषु क्षेत्रमुख्येषु तथा देवालयेषु च / पितॄन्देवांश्च विधिवदतर्पयदतन्द्रितः
ତୀର୍ଥ, ପ୍ରମୁଖ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଦେବାଳୟମାନେ ସେ ଅତନ୍ଦ୍ରିତ ହୋଇ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ତର୍ପଣ କଲା।
Verse 42
उपवासतपोहोमजपस्नानादिसुक्रियाः / तीर्थेषु विधिवत्कुर्वन्परिचक्राम मेदिनीम्
ଉପବାସ, ତପ, ହୋମ, ଜପ, ସ୍ନାନ ଆଦି ଶୁଭକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ତୀର୍ଥରେ ବିଧିବତ୍ କରି କରି ସେ ମେଦିନୀକୁ ପରିକ୍ରମା କଲା।
Verse 43
एवं क्रमेण तीर्थेषु स्नात्वा चैव वसुंधराम् / प्रदक्षिणीकृत्य शनैः शुद्धदेहो ऽभवन्नृप
ହେ ନୃପ! ଏଭଳି କ୍ରମେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ବସୁନ୍ଧରାକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶୁଦ୍ଧଦେହ ହେଲା।
Verse 44
परीत्यैवं वसुमतीं भार्गवः शंभुशासनात् / जगाम् भूयस्तं देशं यत्र पूर्वमुवास सः
ଏଭଳି ଭାବେ ବସୁମତୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଭାର୍ଗବ ପୁନଃ ସେଇ ଦେଶକୁ ଗଲା ଯେଉଁଠି ସେ ପୂର୍ବେ ବସୁଥିଲା।
Verse 45
गत्वा राजन्सतत्रैव स्थित्वा देवमुमापतिम् / भक्त्या संपूजयामास तपोभिर्न्नियमैरपि
ହେ ରାଜନ୍, ସେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ହିଁ ରହି ଉମାପତି ଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କଲା; ତପ ଓ ନିୟମରେ ମଧ୍ୟ ଆରାଧନା କଲା।
Verse 46
एतस्मिन्नेव काले तु देवानामसुरैः सह / बभूव सुचिरं राजन्संग्रामो रोमहर्षणः
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ସମୟରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଅସୁରମାନଙ୍କର ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ରୋମହର୍ଷକ ସଙ୍ଗ୍ରାମ ହେଲା।
Verse 47
ततो देवान्पराजित्य युद्धे ऽतिबलिनो ऽसुराः / अवापुरमरैश्वर्यमशेषमकुतोभयाः
ତାପରେ ଅତିବଳୀ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଦେବ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଧିକାର କଲେ।
Verse 48
युद्धे पराजिता देवाः सकला वासवादयः / शङ्करं शरणं चग्मुर्हतैश्वर्या ह्यरातिभिः
ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଐଶ୍ୱର୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
Verse 49
तोषयित्वा जगन्नाथं प्रणामजय संस्तवैः / प्रार्थयामासुरसुरान्हन्तुं देवाः पिनाकिनम्
ପ୍ରଣାମ, ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଦେବମାନେ ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ ଅସୁରମାନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
Verse 50
ततस्तेषां प्रतिश्रुत्य दानवानां वधं नृप / देवानां वरदः शंभुर्महो दरमुवाच ह
ତେବେ, ହେ ନୃପ! ଦାନବମାନଙ୍କ ବଧ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ଦେବମାନଙ୍କ ବରଦାତା ଶମ୍ଭୁ ମହୋଦରଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 51
हिमद्रेर्दक्षिणे भागे रामो नाम महातपाः / मुनिपुत्रो ऽतितेजस्वी मामुद्दिश्य तपस्यति
ହିମାଦ୍ରିର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ‘ରାମ’ ନାମକ ମହାତପସ୍ବୀ, ମୁନିପୁତ୍ର, ଅତିତେଜସ୍ବୀ, ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ତପସ୍ୟା କରୁଛି।
Verse 52
तत्र गत्वात्वमद्यैव निवेद्य मम शासनम् / महोदर तपस्यन्तं तमिहानय माचिरम्
ତୁମେ ଆଜିଏ ସେଠାକୁ ଯାଇ ମୋର ଶାସନ ଜଣାଇଦିଅ; ହେ ମହୋଦର! ତପସ୍ୟାରତ ସେ (ରାମ) କୁ ଦେରି ନକରି ଏଠାକୁ ଆଣ।
Verse 53
इत्याज्ञप्रस्तथेत्युक्त्वा प्रणभ्येशं महोदरः / जगाम वायुवेगेन यत्र रामो व्यवस्थितः
‘ଆଜ୍ଞା’ ବୋଲି କହି, ମହୋଦର ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବାୟୁବେଗରେ ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
Verse 54
समासाद्य स तं देशं दृष्ट्वा रामं महामुनिम् / तपस्यन्तमिदं वाक्यमुवाच विनयान्वितः
ସେ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ତପସ୍ୟାରତ ମହାମୁନି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହୋଦର ବିନୟସହିତ ଏହି କଥା କହିଲେ।
Verse 55
द्रष्टुमिच्छति शम्भुस्त्वां भृगुवर्यं तदाज्ञया / आगतो ऽहं तदागच्छ तत्पादांबुजसन्निधिम्
ଶମ୍ଭୁ ତୁମକୁ, ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଆସିଛି। ତେଣୁ ଆସ, ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ସନ୍ନିଧିକୁ ଚାଲ।
Verse 56
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शीघ्रमुत्थाय भार्गवः / तदाज्ञां शिरसानन्द्य तथेति प्रत्यभाषत
ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଭାର୍ଗବ ଶୀଘ୍ର ଉଠିଲେ; ସେଇ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରସା ଗ୍ରହଣ କରି ଆନନ୍ଦରେ ‘ତଥେତି’ ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 57
ततो रामं त्वरोपेतः शंभुपार्श्वं महोदरः / प्रापयामास सहसा कैलासे नागसत्तमे
ତାପରେ ତ୍ୱରାସହିତ ମହୋଦର ରାମଙ୍କୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ସହସା ପହଞ୍ଚାଇଲେ; ନାଗଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ କୈଲାସରେ।
Verse 58
सहितं सकलैर्भूतैरिन्द्राद्यैश्च सहामरैः / ददर्श भार्गवश्रेष्ठः शङ्करं भक्तवत्सलम्
ତେବେ ଭାର୍ଗବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ଭୂତଗଣ ସହିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଉପବିଷ୍ଟ।
Verse 59
संस्तूयमानं मुनिभिर्नारदाद्यैस्तपोधनैः / गन्धर्वैरुपगायद्भिर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः
ନାରଦାଦି ତପୋଧନ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
Verse 60
उपास्यमानं देवेशं गजचर्मधृताम्बरम् / भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्
ଉପାସିତ ଦେବେଶ, ଗଜଚର୍ମ-ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ; ଭସ୍ମରେ ଧୂସରିତ ସର୍ବାଙ୍ଗ; ତ୍ରିନେତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର।
Verse 61
धृतपिङ्गजटाभारं नागाभरमभूषितम् / प्रलम्बोष्ठभुजं सौम्यं प्रसन्नमुखपङ्कजम्
ପିଙ୍ଗଳ ଜଟାଭାର ଧାରଣକାରୀ, ନାଗାଭରଣରେ ଭୂଷିତ; ପ୍ରଲମ୍ବ ଓଷ୍ଠ-ଭୁଜ, ସୌମ୍ୟ, ପ୍ରସନ୍ନ ପଦ୍ମମୁଖ।
Verse 62
आस्थितं काञ्चने पट्टे गीर्वाणसमितौ नृप / उपासर्पत्तु देवेशं भृगुवर्यः कृताञ्जलिः
ହେ ନୃପ! ଗୀର୍ବାଣସଭାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରେ ଆସୀନ ଦେବେଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଆଗେଇଲେ।
Verse 63
श्रीकण्ठदर्शनोद्वत्तरोमाञ्चाञ्चितविग्रहः / बाष्पत्तु सिक्तकायेन स तु गत्वा हरान्तिकम्
ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ଦେହଧାରୀ ସେ, ଅଶ୍ରୁରେ ସିକ୍ତ କାୟା ସହିତ ହରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।
Verse 64
भक्त्या ससंभ्रमं वाचा हर्षगद्गदयासकृत् / नमस्ते देवदेवेति व्यालपन्नाकुलाक्षरम्
ଭକ୍ତି ଓ ସଂଭ୍ରମରେ, ହର୍ଷରେ ଗଦ୍ଗଦ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର ‘ଦେବଦେବ! ନମସ୍ତେ’ ବୋଲି, ଅକ୍ଷର ଗୋଳମାଳ ହୋଇ କହିପକାଇଲା।
Verse 65
पपात संस्पृशन्मूर्ध्ना चरणौ पुरविद्विषः / पश्यतां देववृन्दानां मध्ये भृगुकुलोद्वहम्
ଭୃଗୁକୁଳୋଦ୍ବହ ଦେବବୃନ୍ଦମାନଙ୍କ ଦେଖୁଥିବା ମଧ୍ୟରେ ପୁରବିଦ୍ୱିଷର ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ମସ୍ତକରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପଡି ପ୍ରଣାମ କଲା।
Verse 66
तमुत्थाप्य शिवः प्रीतः प्रसन्नमुखपङ्कजम् / रामं मधुरया वाचा प्रहसन्नाह सादरम्
ତାହାକୁ ଉଠାଇ ପ୍ରୀତ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖପଦ୍ମ ରାମଙ୍କୁ ମଧୁର ବାଣୀରେ ହସିହସି ସାଦରେ କହିଲେ।
Verse 67
इमे दैत्यगणैः क्रान्ताः स्वाधिष्ठानात्परिच्युताः / अशक्रुवन्तस्तान्हन्तुं गीर्वाणा मामुपागताः
ଏହି ଦେବମାନେ ଦୈତ୍ୟଗଣ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଅଧିଷ୍ଠାନରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ ହନନ କରିପାରିନଥିବାରୁ ଗୀର୍ବାଣମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
Verse 68
तस्मान्ममाज्ञया राम देवानां च प्रियेप्सया / जहि दैत्यगणान्सर्वान्समर्थस्त्वं हि मे मतः
ଏହେତୁ, ହେ ରାମ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟହିତ ଇଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଗଣଙ୍କୁ ହନନ କର; ତୁମେ ସମର୍ଥ—ଏହା ମୋର ମତ।
Verse 69
ततो रामो ऽब्रवीच्छर्वं प्रणिपत्य कृताञ्जलिः / शृण्वतां सर्वदेवानां सप्रश्रयमिदं वचः
ତାପରେ ରାମ ଶର୍ବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ବିନୟସହିତ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 70
स्वामिन्न विदितं किं ते सर्वज्ञस्याखिलात्मनः / तथापि विज्ञापयतो वचनं मे ऽवधारय
ସ୍ୱାମୀ! ସର୍ବଜ୍ଞ ଅଖିଳାତ୍ମା ତୁମ ପାଖରେ କ’ଣ ଅବିଦିତ? ତଥାପି ମୋର ବିନତିବାକ୍ୟ ଶୁଣ।
Verse 71
यदि शक्रादिभिर्देवैरखिलैरमरारयः / न शक्या हन्तुमेकस्य शक्याः स्यस्ते कथं मम
ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସେଇ ଅମର-ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିପାରୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ କିପରି କରିବି?
Verse 72
अनस्त्रज्ञो ऽस्मि देवेश युद्धानामप्यकोविदः / कथं हनिष्ये सकलान्सुरशत्रूननायुधः
ଦେବେଶ! ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଅଜ୍ଞ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଅକୁଶଳ; ଅନାୟୁଧ ହୋଇ ସମସ୍ତ ସୁରଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କିପରି ହନନ କରିବି?
Verse 73
इत्युक्तस्तेन देवेशः सितं कालाग्निसप्रभम् / शैवमस्त्रमयं तेजो ददौ तस्मै महात्मने
ଏପରି କହିବା ପରେ ଦେବେଶ ତାହାକୁ ଶୁଣି, କାଳାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ଶୈବାସ୍ତ୍ରମୟ ଶ୍ୱେତ ତେଜ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
Verse 74
आत्मीयं परशुं दत्वा सर्वशस्त्राभिभावकम् / रामपाह प्रसन्नात्मा गीर्वाणानां तु शृण्वतम्
ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରକୁ ଅଭିଭବ କରୁଥିବା ନିଜ ପରଶୁ ଦେଇ, ସେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହୋଇ ଦେବମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ କହିଲେ—“ରାମ, ପାହି!”
Verse 75
मत्प्रसादेन सकलान्सुरशत्रून्विनिघ्नतः / शक्तिर्भवतु ते सौम्य समस्तारिदुरासदा
ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କର; ହେ ସୌମ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁରାସଦ ଶକ୍ତି ତୁମର ହେଉ।
Verse 76
अनेनैवायुधेन त्वं गच्छ युध्यस्व शत्रुभिः / स्वयमेव च वेत्सि त्वं यथावद्युद्धकौशलम्
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଟି ନେଇ ତୁମେ ଯାଅ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର; ତେବେ ଯଥାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳ ତୁମେ ନିଜେ ଜାଣିବ।
Verse 77
वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततो रामः शंभुना तं प्रणम्य च / जग्राह परशुं शैव विबुधारिवधोद्यतः
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— ଶମ୍ଭୁ ଏପରି କହିବା ପରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ଶୈବ ପରଶୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 78
ततः स शुशुभे रामो विष्णुतेर्ञ्जो ऽशसंभवः / रुद्रभक्त्या समायुक्तो द्युत्येव सवितुर्महः
ତାପରେ ରାମ ଶୋଭିତ ହେଲେ— ବିଷ୍ଣୁତେଜରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ରୁଦ୍ରଭକ୍ତିରେ ସମାୟୁକ୍ତ; ମହାସୂର୍ଯ୍ୟର ଦ୍ୟୁତି ପରି ଦୀପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 79
सो ऽनुज्ञातस्त्रिनेत्रेण देवैः सर्वैः समन्वितः / जगाम हन्तुमसुरान्युद्धाय कृतनिश्चयः
ତ୍ରିନେତ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟ କରି ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଗଲେ।
Verse 80
ततो ऽभवत्पुनर्युद्धं देवानामसुरैः सह / त्रैलोक्यविजयोद्युक्तै राजन्नतिभयङ्करम्
ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଅସୁରମାନଙ୍କର ପୁନର୍ବାର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ହେ ରାଜନ୍, ତ୍ରିଲୋକ ବିଜୟକୁ ଉଦ୍ୟତ ସେହି ସମର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
Verse 81
अथ रामो महाबाहुस्तस्मिन्युद्धे सुदारुणे / कुद्धः परशुना तेन निजघान महासुरान्
ତାପରେ ସେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାବାହୁ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେହି ପରଶୁଦ୍ୱାରା ମହାସୁରମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ।
Verse 82
प्रहारैरशनिप्रख्यैर्निघ्नन्दैत्यान्सहस्रशः / चचार समरे रामः क्रुद्धः काल इवापरः
ଅଶନିସଦୃଶ ପ୍ରହାରରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରି, କ୍ରୋଧିତ ରାମ ସମରରେ ଅପର କାଳ ପରି ବିଚରିଲେ।
Verse 83
हत्वा तु सकलान्दैत्यान्देवान्सर्वानहर्षयत् / क्षणेन नाशयामास रामः प्रहरतां वरः
ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କଲେ। ପ୍ରହାରକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାଙ୍କୁ ନାଶ କରିଦେଲେ।
Verse 84
रामेण हन्यमा नास्तु समस्ता दैत्यदानवाः / ददृशुः सर्वतो रामं हतशेषा भयान्विताः
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ ହତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଯେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ ସେମାନେ ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ସବୁଦିଗରେ ରାମଙ୍କୁ ହିଁ ଦେଖିଲେ।
Verse 85
हतेष्वसुरसंघेषु विद्रुतेषु च कृत्स्नशः / राममामन्त्र्य विबुधाः प्रययुस्त्रिदिवं पुनः
ଅସୁରସଂଘ ହତ ହୋଇ ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତେ ପଳାଇଗଲାପରେ, ଦେବଗଣ ରାମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ପୁନଃ ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ଗଲେ।
Verse 86
रामो ऽपि हत्वा दितिजानभ्यनुज्ञाप्य चामरान् / स्वमाश्रमं समापेदे तपस्यासक्तमानसः
ରାମ ମଧ୍ୟ ଦିତିଜମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ତପସ୍ୟାରେ ଆସକ୍ତ ମନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 87
मृगव्याधप्रतिकृतिं कृत्वा शम्भोर्महामतिः / भक्त्या संपूजयामास स तस्मिन्नाश्रमेवशी
ମହାମତି (ରାମ) ମୃଗବ୍ୟାଧର ପ୍ରତିକୃତି କରି, ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହରେ ରହି, ଭକ୍ତିରେ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ।
Verse 88
गन्धैः पुष्पैस्तथा हृद्यैर्नैवेद्यैरभिवन्दनैः / स्तोत्रैश्च विधिवद्भक्त्या परां प्रीतिमुपानयत्
ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ହୃଦ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ, ଅଭିବନ୍ଦନ ଓ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା—ବିଧିବଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ—ସେ ପରମ ପ୍ରୀତିକୁ ଉପାର୍ଜନ କଲେ।
Frequently Asked Questions
It serves as a dialogic ‘identity-resolution’ node: Rāma uses observable signs (radiance, speech qualities) to classify possible divine identities, then requests direct revelation to remove doubt—an archetypal Purāṇic method of authentication.
The chapter names major cosmic regulators (Indra, Agni, Yama, Dhātā, Varuṇa, Kubera), plus higher principles/figures (Brahmā, Vāyu, Soma, Guru/Bṛhaspati, Guha) and culminates in Viṣṇu and Śiva. The list functions as a hierarchy/map of divine possibilities, useful for entity-graphing and for understanding how Purāṇas encode cosmic administration.
In the sampled portion, it is primarily theological and epistemic rather than genealogical or cosmographic: it catalogs divine identities and titles, models recognition through lakṣaṇas, and frames a movement toward revelation and meditation rather than listing lineages or measurements.