Adhyaya 26

Verse 1

राजोवाच महर्ष एतद्वैचित्र्यं लोकस्य कथमिति ॥ १ ॥

ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ କହିଲେ—ହେ ମହର୍ଷି, ଜୀବମାନଙ୍କର ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା କିପରି ହୁଏ? କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 2

ऋषिरुवाच त्रिगुणत्वात्कर्तु: श्रद्धया कर्मगतय: पृथग्विधा: सर्वा एव सर्वस्य तारतम्येन भवन्ति ॥ २ ॥

ଋଷି କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, କର୍ତ୍ତାର ତ୍ରିଗୁଣ ପ୍ରଭାବ ଓ ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସେପରି କର୍ମଗତି ବିଭିନ୍ନ; ଫଳ ମଧ୍ୟ ଗୁଣର ତାରତମ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 3

अथेदानीं प्रतिषिद्धलक्षणस्याधर्मस्य तथैव कर्तु: श्रद्धाया वैसाद‍ृश्यात्कर्मफलं विसद‍ृशं भवति या ह्यनाद्यविद्यया कृतकामानां तत्परिणामलक्षणा: सृतय: सहस्रश: प्रवृत्तास्तासां प्राचुर्येणानुवर्णयिष्याम: ॥ ३ ॥

ଏବେ ନିଷିଦ୍ଧ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଅଧର୍ମରେ ମଧ୍ୟ, କର୍ତ୍ତାର ଶ୍ରଦ୍ଧାର ବିଭିନ୍ନତାରୁ କର୍ମଫଳ ବିସଦୃଶ ହୁଏ। ଅନାଦି ଅବିଦ୍ୟାରେ କାମନାବଦ୍ଧ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହାର ପରିଣାମରୂପେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ନରକମାର୍ଗ ପ୍ରବୃତ୍ତ; ମୁଁ ଯଥାଶକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 4

राजोवाच नरका नाम भगवन्किं देशविशेषा अथवा बहिस्त्रिलोक्या आहोस्विदन्तराल इति ॥ ४ ॥

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ନରକ ନାମକ ଲୋକଗୁଡ଼ିକ କି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦେଶରେ? କିମ୍ବା ତ୍ରିଲୋକର ବାହାରେ? ନା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ତରାଳରେ?

Verse 5

ऋषिरुवाच अन्तराल एव त्रिजगत्यास्तु दिशि दक्षिणस्यामधस्ताद्भ‍ूमेरुपरिष्टाच्च जलाद्यस्यामग्निष्वात्तादय: पितृगणा दिशि स्वानां गोत्राणां परमेण समाधिना सत्या एवाशिष आशासाना निवसन्ति ॥ ५ ॥

ଋଷି କହିଲେ—ସମସ୍ତ ନରକଲୋକ ତ୍ରିଜଗତର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ତରାଳରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଭୂମଣ୍ଡଳର ତଳେ ଏବଂ ଗର୍ଭୋଦକ ସମୁଦ୍ରର ଜଳରୁ ଅଳ୍ପ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପିତୃଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଆଦି ପିତୃଗଣ ପରମ ସମାଧିରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ଗୋତ୍ରମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସଦା ସତ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ବସନ୍ତି।

Verse 6

यत्र ह वाव भगवान् पितृराजो वैवस्वत: स्वविषयं प्रापितेषु स्वपुरुषैर्जन्तुषु सम्परेतेषु यथाकर्मावद्यं दोषमेवानुल्लङ्घितभगवच्छासन: सगणो दमं धारयति ॥ ६ ॥

ପିତୃଗଣଙ୍କ ରାଜା ଯମରାଜ, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର, ସେ ପିତୃଲୋକରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଭଗବାନଙ୍କ ନିୟମ ପାଳନ କରି, ସେ ନିଜ ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାପୀ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ପାଖକୁ ଆଣନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାପକର୍ମ ଅନୁସାରେ ଉଚିତ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ନର୍କକୁ ପଠାନ୍ତି।

Verse 7

तत्र हैके नरकानेकविंशतिं गणयन्ति अथ तांस्ते राजन्नामरूपलक्षणतोऽनुक्रमिष्यामस्तामिस्रोऽन्धतामिस्रो रौरवो महारौरव: कुम्भीपाक: कालसूत्रमसिपत्रवनं सूकरमुखमन्धकूप: कृमिभोजन: सन्दंशस्तप्तसूर्मिर्वज्रकण्टकशाल्मली वैतरणी पूयोद: प्राणरोधो विशसनं लालाभक्ष: सारमेयादनमवीचिरय:पानमिति । किञ्च क्षारकर्दमो रक्षोगणभोजन: शूलप्रोतो दन्दशूकोऽवटनिरोधन: पर्यावर्तन: सूचीमुखमित्यष्टाविंशतिर्नरका विविधयातनाभूमय: ॥ ७ ॥

କେତେକ ବିଦ୍ୱାନ କହନ୍ତି ଯେ ଏକୋଇଶି ପ୍ରକାରର ନର୍କ ଅଛି, ଏବଂ କେତେକ ଅଠାଇଶି ବୋଲି କହନ୍ତି। ହେ ରାଜନ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ, ରୂପ ଏବଂ ଲକ୍ଷଣ ଅନୁସାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ନର୍କଗୁଡ଼ିକର ନାମ ହେଲା: ତାମିସ୍ର, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର, ରୌରବ, ମହାରୌରବ, କୁମ୍ଭୀପାକ, କାଳସୂତ୍ର, ଅସିପତ୍ରବନ, ସୂକରମୁଖ, ଅନ୍ଧକୂପ, କୃମିଭୋଜନ, ସନ୍ଦଂଶ, ତପ୍ତସୂର୍ମି, ବଜ୍ରକଣ୍ଟକ-ଶାଲ୍ମଲୀ, ବୈତରଣୀ, ପୂୟୋଦ, ପ୍ରାଣରୋଧ, ବିଶସନ, ଲାଲାଭକ୍ଷ, ସାରମେୟାଦନ, ଅବୀଚି, ଅୟଃପାନ, କ୍ଷାରକର୍ଦମ, ରକ୍ଷୋଗଣ-ଭୋଜନ, ଶୂଳପ୍ରୋତ, ଦନ୍ଦଶୂକ, ଅବଟ-ନିରୋଧନ, ପର୍ଯ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ସୂଚୀମୁଖ। ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 8

तत्र यस्तु परवित्तापत्यकलत्राण्यपहरति स हि कालपाशबद्धो यमपुरुषैरतिभयानकैस्तामिस्रे नरके बलान्निपात्यते अनशनानुदपानदण्डताडनसन्तर्जनादिभिर्यातनाभिर्यात्यमानो जन्तुर्यत्र कश्मलमासादित एकदैव मूर्च्छामुपयाति तामिस्रप्राये ॥ ८ ॥

ହେ ରାଜନ, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟର ଧନ, ସନ୍ତାନ ବା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରେ, ତାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯମଦୂତମାନେ କାଳପାଶରେ ବାନ୍ଧି ବଳପୂର୍ବକ 'ତାମିସ୍ର' ନାମକ ନର୍କରେ ନିକ୍ଷେପ କରନ୍ତି। ଏହି ଘୋର ଅନ୍ଧକାରମୟ ନର୍କରେ ତାକୁ ଅନ୍ନ-ଜଳ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯମଦୂତମାନେ ତାକୁ ପ୍ରହାର କରନ୍ତି ଓ ଭର୍ତ୍ସନା କରନ୍ତି। ଏହି ଭୀଷଣ ଯାତନା ଯୋଗୁଁ ସେ କେବେ କେବେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 9

एवमेवान्धतामिस्रे यस्तु वञ्चयित्वा पुरुषं दारादीनुपयुङ्क्ते यत्र शरीरी निपात्यमानो यातनास्थो वेदनया नष्टमतिर्नष्टद‍ृष्टिश्च भवति यथा वनस्पतिर्वृश्‍च्यमानमूलस्तस्मादन्धतामिस्रं तमुपदिशन्ति ॥ ९ ॥

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟକୁ ପ୍ରତାରଣା କରି ତାର ପତ୍ନୀ ଓ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ଉପଭୋଗ କରେ, ତାର ଗତି 'ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର' ନାମକ ନର୍କ ହୁଏ। ସେଠାରେ ତାର ଅବସ୍ଥା ଠିକ୍ ମୂଳରୁ କଟାଯାଉଥିବା ଗଛ ପରି ହୁଏ। ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ନର୍କରେ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ପାପୀ ଜୀବକୁ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଘୋର କଷ୍ଟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏତେ ତୀବ୍ର ଯେ ସେ ନିଜର ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ହରାଇ ବସେ। ଏହି କାରଣରୁ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ଏହି ନର୍କକୁ ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 10

यस्त्विह वा एतदहमिति ममेदमिति भूतद्रोहेण केवलं स्वकुटुम्बमेवानुदिनं प्रपुष्णाति स तदिह विहाय स्वयमेव तदशुभेन रौरवे निपतति ॥ १० ॥

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ମାନି 'ମୁଁ ଏହି ଶରୀର' ଏବଂ 'ଏସବୁ ମୋର' ଭାବନାରେ ରହେ, ସେ ନିଜ ପରିବାରର ଭରଣପୋଷଣ ପାଇଁ ଦିନରାତି କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରେ। ନିଜକୁ ଓ ପରିବାରକୁ ପାଳିବା ପାଇଁ ସେ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ହିଂସା ମଧ୍ୟ କରିପାରେ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନିଜ ଶରୀର ଓ ପରିବାର ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼େ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ପାପ ଯୋଗୁଁ ତାକୁ 'ରୌରବ' ନାମକ ନର୍କରେ ପଡ଼ିବାକୁ ହୁଏ।

Verse 11

ये त्विह यथैवामुना विहिंसिता जन्तव: परत्र यमयातनामुपगतं त एव रुरवो भूत्वा तथा तमेव विहिंसन्ति तस्माद्रौरवमित्याहू रुरुरिति सर्पादतिक्रूरसत्त्वस्यापदेश: ॥ ११ ॥

ଏହି ଜୀବନରେ ଯେ ଇର୍ଷ୍ୟାବଶତଃ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ହିଂସା କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯମରାଜଙ୍କ ନରକକୁ ନିଆଯାଏ। ଯେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ‘ରୁରୁ’ ନାମକ ପଶୁ ହୋଇ ତାକୁ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ନରକ ‘ରୌରବ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ରୁରୁ ସର୍ପଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ କ୍ରୂର ଓ ଦ୍ୱେଷୀ।

Verse 12

एवमेव महारौरवो यत्र निपतितं पुरुषं क्रव्यादा नाम रुरवस्तं क्रव्येण घातयन्ति य: केवलं देहम्भर: ॥ १२ ॥

ଏହିପରି ‘ମହାରୌରବ’ ନାମକ ନରକରେ ସେ ପୁରୁଷ ପତିତ ହୁଏ, ଯେ କେବଳ ନିଜ ଦେହପୋଷଣ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦିଏ। ସେଠାରେ ‘କ୍ରବ୍ୟାଦ’ ନାମକ ରୁରୁ ପଶୁମାନେ ତାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ତାହାର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି।

Verse 13

यस्त्विह वा उग्र: पशून् पक्षिणो वा प्राणत उपरन्धयति तमपकरुणं पुरुषादैरपि विगर्हितममुत्र यमानुचरा: कुम्भीपाके तप्ततैले उपरन्धयन्ति ॥ १३ ॥

ଯେ ଏଠାରେ ଦେହପୋଷଣ ଓ ଜିଭାତୃପ୍ତି ପାଇଁ କ୍ରୂର ହୋଇ ପଶୁ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀକୁ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରାନ୍ଧେ, ସେ ନିର୍ଦୟ ମଣିଷକୁ ନରଭକ୍ଷକମାନେ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି। ପରଲୋକରେ ଯମଦୂତମାନେ ତାକୁ ‘କୁମ୍ଭୀପାକ’ ନରକକୁ ନେଇ ଫୁଟୁଥିବା ତେଲରେ ରାନ୍ଧନ୍ତି।

Verse 14

यस्त्विह ब्रह्मध्रुक स कालसूत्रसंज्ञके नरके अयुतयोजनपरिमण्डले ताम्रमये तप्तखले उपर्यधस्तादग्‍न्‍यर्काभ्यामतितप्यमानेऽभिनिवेशित: क्षुत्पिपासाभ्यां च दह्यमानान्तर्बहि:शरीर आस्ते शेते चेष्टतेऽवतिष्ठति परिधावति च यावन्ति पशुरोमाणि तावद्वर्षसहस्राणि ॥ १४ ॥

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସେ ‘କାଳସୂତ୍ର’ ନାମକ ନରକରେ ପକାଯାଏ। ସେ ନରକ ତାମ୍ରମୟ, ଅୟୁତ-ଯୋଜନ ପରିମାଣର; ତଳେ ଅଗ୍ନି ଓ ଉପରେ ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦହିଯାଏ। ସେଠାରେ ସେ ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାରେ ଭିତରୁ ଓ ଅଗ୍ନି-ସୂର୍ଯ୍ୟତାପରେ ବାହାରୁ ଜଳିଥାଏ; ତେଣୁ କେବେ ଶୁଏ, କେବେ ବସେ, କେବେ ଦାଁଡ଼ାଏ, କେବେ ଦୌଡ଼େ। ପଶୁଦେହରେ ଯେତେ ରୋମ, ସେତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ।

Verse 15

यस्त्विह वै निजवेदपथादनापद्यपगत: पाखण्डं चोपगतस्तमसिपत्रवनं प्रवेश्य कशया प्रहरन्ति तत्र हासावितस्ततो धावमान उभयतोधारैस्तालवनासिपत्रैश्छिद्यमानसर्वाङ्गो हा हतोऽस्मीति परमया वेदनया मूर्च्छित: पदे पदे निपतति स्वधर्महा पाखण्डानुगतं फलं भुङ्क्ते ॥ १५ ॥

ଯେ ଏଠାରେ କୌଣସି ଆପତ୍କାଳ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବେଦପଥକୁ ଛାଡ଼ି ପାଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯମରାଜଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ତାକୁ ‘ଅସିପତ୍ରବନ’ ନରକରେ ନେଇ ଚାବୁକରେ ପିଟନ୍ତି। ସେ ଅସହ୍ୟ ବେଦନାରେ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଦୌଡ଼େ; କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତଳୱାରଧାର ସଦୃଶ ପତ୍ର ଥିବା ତାଳବୃକ୍ଷମାନେ ତାହାର ସର୍ବାଙ୍ଗ କାଟିଦିଅନ୍ତି। ‘ହା, ମୁଁ ମରିଗଲି!’ ବୋଲି କହି, ତୀବ୍ର ପୀଡ଼ାରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଦେ ପଦେ ପଡ଼ିଯାଏ। ସ୍ୱଧର୍ମହନ୍ତା ପାଖଣ୍ଡୀ ଏହି ଫଳ ଭୋଗେ।

Verse 16

यस्त्विह वै राजा राजपुरुषो वा अदण्ड्ये दण्डं प्रणयति ब्राह्मणे वा शरीरदण्डं स पापीयान्नरकेऽमुत्र सूकरमुखे निपतति तत्रातिबलैर्विनिष्पिष्यमाणावयवो यथैवेहेक्षुखण्ड आर्तस्वरेण स्वनयन् क्‍वचिन्मूर्च्छित: कश्मलमुपगतो यथैवेहाद‍ृष्टदोषा उपरुद्धा: ॥ १६ ॥

ଯେଉଁ ରାଜା ବା ରାଜକର୍ମଚାରୀ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପରଜନ୍ମରେ ସୂକରମୁଖ ନର୍କରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ସେଠାରେ ଆଖୁ ପେଡ଼ିଲା ଭଳି ସେମାନଙ୍କୁ ପେଡ଼ାଯାଏ।

Verse 17

यस्त्विह वै भूतानामीश्वरोपकल्पितवृत्तीनामविविक्तपरव्यथानां स्वयं पुरुषोपकल्पितवृत्तिर्विविक्तपरव्यथो व्यथामाचरति स परत्रान्धकूपे तदभिद्रोहेण निपतति तत्र हासौ तैर्जन्तुभि: पशुमृगपक्षिसरीसृपैर्मशकयूकामत्कुणमक्षिकादिभिर्ये के चाभिद्रुग्धास्तै: सर्वतोऽभिद्रुह्यमाणस्तमसि विहतनिद्रानिर्वृतिरलब्धावस्थान: परिक्रामति यथा कुशरीरे जीव: ॥ १७ ॥

ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀବମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦିଏ, ସେ ଅନ୍ଧକୂପ ନର୍କରେ ପଡ଼େ। ସେଠାରେ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ କୀଟମାନେ ତାକୁ ଚାରିଆଡୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 18

यस्त्विह वा असंविभज्याश्नाति यत्किञ्चनोपनतमनिर्मितपञ्चयज्ञो वायससंस्तुत: स परत्र कृमिभोजने नरकाधमे निपतति तत्र शतसहस्रयोजने कृमिकुण्डे कृमिभूत: स्वयं कृमिभिरेव भक्ष्यमाण: कृमिभोजनो यावत्तदप्रत्ताप्रहूतादोऽनिर्वेशमात्मानं यातयते ॥ १८ ॥

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ନ ଦେଇ ନିଜେ ଖାଏ, ସେ କାଉ ସହିତ ସମାନ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ କୃମିଭୋଜନ ନର୍କରେ ପଡ଼େ ଏବଂ ସେଠାରେ ପୋକ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ପୋକମାନଙ୍କୁ ଖାଏ।

Verse 19

यस्त्विह वै स्तेयेन बलाद्वा हिरण्यरत्नादीनि ब्राह्मणस्य वापहरत्यन्यस्य वानापदि पुरुषस्तममुत्र राजन् यमपुरुषा अयस्मयैरग्निपिण्डै: सन्दंशैस्त्वचि निष्कुषन्ति ॥ १९ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ବିନା ବିପଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଅନ୍ୟର ସୁନା ଚୋରି କରେ, ତାକୁ ସନ୍ଦଂଶ ନର୍କରେ ତপ্ত ଲୁହା ଚିମୁଟାରେ ଚମଡ଼ା ଟାଣି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ।

Verse 20

यस्त्विह वा अगम्यां स्त्रियमगम्यं वा पुरुषं योषिदभिगच्छति तावमुत्र कशया ताडयन्तस्तिग्मया सूर्म्या लोहमय्या पुरुषमालिङ्गयन्ति स्त्रियं च पुरुषरूपया सूर्म्या ॥ २० ॥

ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ବା ସ୍ତ୍ରୀ ଅବୈଧ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ତପ୍ତସୂର୍ମି ନର୍କରେ ଚାବୁକ୍ ମାଡ଼ ଦିଆଯାଏ। ପୁରୁଷକୁ ତପ୍ତ ଲୌହ ସ୍ତ୍ରୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତପ୍ତ ଲୌହ ପୁରୁଷ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 21

यस्त्विह वै सर्वाभिगमस्तममुत्र निरये वर्तमानं वज्रकण्टकशाल्मलीमारोप्य निष्कर्षन्ति ॥ २१ ॥

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଜଗତରେ ଅବୈଧ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ରଖେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାକୁ 'ବଜ୍ରକଣ୍ଟକ-ଶାଲ୍ମଲୀ' ନର୍କକୁ ନିଆଯାଏ । ସେଠାରେ ଯମଦୂତମାନେ ତାକୁ ବଜ୍ର ପରି କଠିନ କଣ୍ଟା ଥିବା ଶିମିଳି ଗଛରେ ଚଢାଇ ତଳକୁ ଟାଣନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତା’ର ଶରୀର ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ ।

Verse 22

ये त्विह वै राजन्या राजपुरुषा वा अपाखण्डा धर्मसेतून् भिन्दन्ति ते सम्परेत्य वैतरण्यां निपतन्ति भिन्नमर्यादास्तस्यां निरयपरिखाभूतायां नद्यां यादोगणैरितस्ततो भक्ष्यमाणा आत्मना न वियुज्यमानाश्चासुभिरुह्यमाना: स्वाघेन कर्मपाकमनुस्मरन्तो विण्मूत्रपूयशोणितकेशनखास्थिमेदोमांसवसावाहिन्यामुपतप्यन्ते ॥ २२ ॥

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜପରିବାର କିମ୍ବା ସରକାରୀ ପଦବୀରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରେ ନାହିଁ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ 'ବୈତରଣୀ' ନଦୀରେ ପଡେ । ମଳ, ମୂତ୍ର ଓ ରକ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ନଦୀରେ ଜଳଚର ଜୀବମାନେ ତାକୁ ଖାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେ ନିଜ ପାପକୁ ମନେ ପକାଇ କଷ୍ଟ ଭୋଗେ ।

Verse 23

ये त्विह वै वृषलीपतयो नष्टशौचाचारनियमास्त्यक्तलज्जा: पशुचर्यां चरन्ति ते चापि प्रेत्य पूयविण्मूत्रश्लेष्ममलापूर्णार्णवे निपतन्ति तदेवातिबीभत्सितमश्नन्ति ॥ २३ ॥

ଯେଉଁ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଶୂଦ୍ର ସ୍ତ୍ରୀର ପତି ହୋଇ ପଶୁପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ 'ପୂୟୋଦ' ନର୍କରେ ପଡନ୍ତି । ପୂଜ, ମଳ, ମୂତ୍ର ଓ କଫରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି ଘୃଣ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଖାଇବାକୁ ପଡେ ।

Verse 24

ये त्विह वै श्वगर्दभपतयो ब्राह्मणादयो मृगयाविहारा अतीर्थे च मृगान्निघ्नन्ति तानपि सम्परेताँल्लक्ष्यभूतान् यमपुरुषा इषुभिर्विध्यन्ति ॥ २४ ॥

ଯଦି ଉଚ୍ଚ ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟକ୍ତି କୁକୁର କିମ୍ବା ଗଧଙ୍କୁ ନେଇ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ପଶୁ ଶିକାର କରେ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାକୁ 'ପ୍ରାଣରୋଧ' ନର୍କରେ ରଖାଯାଏ । ସେଠାରେ ଯମଦୂତମାନେ ତାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀର ବିନ୍ଧନ୍ତି ।

Verse 25

ये त्विह वै दाम्भिका दम्भयज्ञेषु पशून् विशसन्ति तानमुष्मिँल्लोके वैशसे नरके पतितान्निरयपतयो यातयित्वा विशसन्ति ॥ २५ ॥

ଯେଉଁ ଅହଂକାରୀ ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ନାମରେ ପଶୁବଳି ଦିଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ 'ବିଶସନ' ନର୍କରେ ପଡେ । ସେଠାରେ ଯମଦୂତମାନେ ତାକୁ ଅସୀମ କଷ୍ଟ ଦେଇ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି ।

Verse 26

यस्त्विह वै सवर्णां भार्यां द्विजो रेत: पाययति काममोहितस्तं पापकृतममुत्र रेत:कुल्यायां पातयित्वा रेत: सम्पाययन्ति ॥ २६ ॥

ଯଦି କୌଣସି ଦ୍ୱିଜ କାମବାସନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବୀର୍ଯ୍ୟ ପାନ କରାନ୍ତି, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କୁ 'ଲାଲାଭକ୍ଷ' ନାମକ ନର୍କରେ ନିକ୍ଷେପ କରାଯାଏ । ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ବୀର୍ଯ୍ୟ ନଦୀରେ ପକାଇ ବୀର୍ଯ୍ୟ ପିଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଏ ।

Verse 27

ये त्विह वै दस्यवोऽग्निदा गरदा ग्रामान् सार्थान् वा विलुम्पन्ति राजानो राजभटा वा तांश्चापि हि परेत्य यमदूता वज्रदंष्ट्रा: श्वान: सप्तशतानि विंशतिश्च सरभसं खादन्ति ॥ २७ ॥

ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଲୁଟେରା ହୋଇ ଅନ୍ୟର ଘରେ ନିଆଁ ଲଗାନ୍ତି କିମ୍ବା ବିଷ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ରାଜା ବା ଅଧିକାରୀମାନେ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କୁ ଲୁଟନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ 'ସାରମେୟାଦନ' ନର୍କରେ ପକାଯାଏ । ସେଠାରେ ବଜ୍ର ପରି ଦାନ୍ତ ଥିବା ୭୨୦ଟି କୁକୁର ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଇଯାଆନ୍ତି ।

Verse 28

यस्त्विह वा अनृतं वदति साक्ष्ये द्रव्यविनिमये दाने वा कथञ्चित्स वै प्रेत्य नरकेऽवीचिमत्यध:शिरा निरवकाशे योजनशतोच्छ्रायाद् गिरिमूर्ध्न: सम्पात्यते यत्र जलमिव स्थलमश्मपृष्ठमवभासते तदवीचिमत्तिलशो विशीर्यमाणशरीरो न म्रियमाण: पुनरारोपितो निपतति ॥ २८ ॥

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଦିଏ କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଦାନରେ ମିଥ୍ୟା କହେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାକୁ 'ଅବୀଚିମତ୍' ନର୍କରେ ୮୦୦ ମାଇଲ୍ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ରୁ ତଳକୁ ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଯାଏ । ପଥର ଚଟାଣରେ ପଡ଼ି ତା’ର ଶରୀର ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ମରେ ନାହିଁ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର କଷ୍ଟ ଭୋଗେ ।

Verse 29

यस्त्विह वै विप्रो राजन्यो वैश्यो वा सोमपीथस्तत्कलत्रं वा सुरां व्रतस्थोऽपि वा पिबति प्रमादतस्तेषां निरयं नीतानामुरसि पदाऽऽक्रम्यास्ये वह्निना द्रवमाणं कार्ष्णायसं निषिञ्चन्ति ॥ २९ ॥

ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପତ୍ନୀ ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ବା ବ୍ରତଧାରୀ ସୋମରସ ପାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ 'ଅୟଃପାନ' ନର୍କକୁ ନିଆଯାଏ । ସେଠାରେ ଯମଦୂତମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ପାଟିରେ ତରଳ ଲୁହା ଢାଳନ୍ତି ।

Verse 30

अथ च यस्त्विह वा आत्मसम्भावनेन स्वयमधमो जन्मतपोविद्याचारवर्णाश्रमवतो वरीयसो न बहु मन्येत स मृतक एव मृत्वा क्षारकर्दमे निरयेऽवाक्‌शिरा निपातितो दुरन्ता यातना ह्यश्नुते ॥ ३० ॥

ଯେଉଁ ନୀଚ ବ୍ୟକ୍ତି ମିଥ୍ୟା ଅହଂକାରରେ ନିଜଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ (ଜନ୍ମ, ତପ, ବିଦ୍ୟା ବା ଆଚରଣରେ) ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରେ, ସେ ଜୀବିତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ମୃତ ସଦୃଶ । ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାକୁ 'କ୍ଷାରକର୍ଦ୍ଦମ' ନର୍କରେ ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ କରି ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ ।

Verse 31

ये त्विह वै पुरुषा: पुरुषमेधेन यजन्ते याश्च स्त्रियो नृपशून्खादन्ति तांश्च ते पशव इव निहता यमसदने यातयन्तो रक्षोगणा: सौनिका इव स्वधितिनावदायासृक्‌पिबन्ति नृत्यन्ति च गायन्ति च हृष्यमाणा यथेह पुरुषादा: ॥ ३१ ॥

ଏହି ଜଗତରେ ଏପରି ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଭୈରବ ବା ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ନରବଳି ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ପରେ ସେହି ବଳିର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯମରାଜ ସେମାନଙ୍କୁ ଯମାଳୟକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ଶିକାର ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି କାଟନ୍ତି। ଯେପରି ଏଠାରେ ନରଖାଦକମାନେ ରକ୍ତ ପାନ କରି ନାଚଗୀତ କରୁଥିଲେ, ସେହିପରି ସେଠାରେ ସେହି ପୀଡ଼ିତମାନେ ଏମାନଙ୍କ ରକ୍ତ ପାନ କରି ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରନ୍ତି।

Verse 32

ये त्विह वा अनागसोऽरण्ये ग्रामे वा वैश्रम्भकैरुपसृतानुपविश्रम्भय्य जिजीविषून् शूलसूत्रादिषूपप्रोतान्क्रीडनकतया यातयन्ति तेऽपि च प्रेत्य यमयातनासु शूलादिषु प्रोतात्मान: क्षुत्तृड्भ्यां चाभिहता: कङ्कवटादिभिश्चेतस्ततस्तिग्मतुण्डैराहन्यमाना आत्मशमलं स्मरन्ति ॥ ३२ ॥

ଏହି ଜୀବନରେ କିଛି ଲୋକ ଗ୍ରାମ ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ନିରୀହ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବେ। ପରେ ସେମାନେ ସେହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବର୍ଚ୍ଛା ବା ସୂତାରେ ବିଦ୍ଧ କରି ଖେଳନା ପରି ଖେଳନ୍ତି ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯମଦୂତମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ 'ଶୂଳପ୍ରୋତ' ନାମକ ନର୍କକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଛୁଞ୍ଚି ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବର୍ଚ୍ଛାରେ ବିଦ୍ଧ କରାଯାଏ। ସେମାନେ ଭୋକ ଓ ଶୋଷରେ ଆତୁର ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଶାଗୁଣା ଓ ବଗ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଥଣ୍ଟ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଆସି ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଖୁମ୍ପି ଖାଆନ୍ତି। ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ନିଜର ଅତୀତର ପାପକର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

Verse 33

ये त्विह वै भूतान्युद्वेजयन्ति नरा उल्बणस्वभावा यथा दन्दशूकास्तेऽपि प्रेत्य नरके दन्दशूकाख्ये निपतन्ति यत्र नृप दन्दशूका: पञ्चमुखा: सप्तमुखा उपसृत्य ग्रसन्ति यथा बिलेशयान् ॥ ३३ ॥

ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜୀବନରେ ଈର୍ଷାପରାୟଣ ସର୍ପ ପରି ସର୍ବଦା କ୍ରୋଧିତ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ 'ଦନ୍ଦଶୂକ' ନାମକ ନର୍କରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ନର୍କରେ ପାଞ୍ଚ ବା ସାତ ଫଣା ଥିବା ସର୍ପମାନେ ଥାଆନ୍ତି। ସାପ ଯେପରି ମୂଷାକୁ ଖାଏ, ସେହିପରି ଏହି ସର୍ପମାନେ ସେହି ପାପୀ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରନ୍ତି।

Verse 34

ये त्विह वा अन्धावटकुसूलगुहादिषु भूतानि निरुन्धन्ति तथामुत्र तेष्वेवोपवेश्य सगरेण वह्निना धूमेन निरुन्धन्ति ॥ ३४ ॥

ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜୀବନରେ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାର କୂପ, ଶସ୍ୟଭଣ୍ଡାର ବା ପର୍ବତ ଗୁହାରେ ବନ୍ଦୀ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ 'ଅବଟ-ନିରୋଧନ' ନାମକ ନର୍କରେ ପକାଯାଏ। ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଅନ୍ଧକାର କୂପରେ ଠେଲି ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷାକ୍ତ ଧୂଆଁ ଓ ବାଷ୍ପ ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ୱାସରୁଦ୍ଧ କରେ ଏବଂ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 35

यस्त्विह वा अतिथीनभ्यागतान् वा गृहपतिरसकृदुपगतमन्युर्दिधक्षुरिव पापेन चक्षुषा निरीक्षते तस्य चापि निरये पापद‍ृष्टेरक्षिणी वज्रतुण्डा गृध्रा: कङ्ककाकवटादय: प्रसह्योरु- बलादुत्पाटयन्ति ॥ ३५ ॥

ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ ଅତିଥି ବା ଆଗନ୍ତୁକମାନଙ୍କୁ ଏପରି କ୍ରୂର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ ଯେପରି ସେମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବ, ତାକୁ 'ପର୍ଯ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ' ନାମକ ନର୍କରେ ପକାଯାଏ। ସେଠାରେ ବଜ୍ର ପରି କଠିନ ଥଣ୍ଟ ଥିବା ଶାଗୁଣା, ବଗ, କାଉ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାକୁ ଚାହିଁ ରହନ୍ତି ଏବଂ ହଠାତ୍ ଝାମ୍ପ ମାରି ପ୍ରବଳ ବଳରେ ତାର ଆଖି ଉପାଡ଼ି ନିଅନ୍ତି।

Verse 36

यस्त्विह वा आढ्याभिमतिरहङ्कृतिस्तिर्यक्प्रेक्षण: सर्वतोऽभिविशङ्की अर्थव्ययनाशचिन्तया परिशुष्यमाणहृदयवदनो निर्वृतिमनवगतो ग्रह इवार्थमभिरक्षति स चापि प्रेत्य तदुत्पादनोत्कर्षणसंरक्षणशमलग्रह: सूचीमुखे नरके निपतति यत्र ह वित्तग्रहं पापपुरुषं धर्मराजपुरुषा वायका इव सर्वतोऽङ्गेषु सूत्रै: परिवयन्ति ॥ ३६ ॥

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଧନର ଗର୍ବରେ ଅହଂକାରୀ, ବାଙ୍କା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ ଓ ସବୁଦିଗରେ ସନ୍ଦେହ କରେ, ଧନ ଖର୍ଚ୍ଚ/ନାଶ ଭୟରେ ଯାହାର ହୃଦୟ-ମୁଖ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, ସେ ଗ୍ରହ ପରି ଧନକୁ ଧରି ରକ୍ଷା କରେ। ଧନ ଉପାର୍ଜନ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କରା ପାପର ଫଳରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ‘ସୂଚୀମୁଖ’ ନରକରେ ପଡ଼େ; ସେଠାରେ ଯମଦୂତମାନେ ବୁଣକାର ପରି ତାହାର ସମଗ୍ର ଶରୀରରେ ସୂତା ପୋରି ସିଇ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 37

एवंविधा नरका यमालये सन्ति शतश: सहस्रशस्तेषु सर्वेषु च सर्व एवाधर्मवर्तिनो ये केचिदिहोदिता अनुदिताश्चावनिपते पर्यायेण विशन्ति तथैव धर्मानुवर्तिन इतरत्र इह तु पुनर्भवे त उभयशेषाभ्यां निविशन्ति ॥ ३७ ॥

ଯମରାଜଙ୍କ ଲୋକରେ ଏପରି ଶତଶଃ ସହସ୍ରଶଃ ନରକ ଅଛି। ମୁଁ ଯାହାଙ୍କୁ କହିଛି ଓ ଯାହାଙ୍କୁ କହିନାହିଁ—ସମସ୍ତ ଅଧର୍ମଚାରୀ ନିଜ ନିଜ ପାପର ମାତ୍ରା ଅନୁସାରେ କ୍ରମେ ସେସବୁ ନରକରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଧର୍ମାନୁସାରୀମାନେ ଦେବଲୋକ ଆଦି ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟ-ପାପ ଫଳ ଶେଷ ହେଲେ ଉଭୟେ ପୁଣି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 38

निवृत्तिलक्षणमार्ग आदावेव व्याख्यात: । एतावानेवाण्डकोशो यश्चतुर्दशधा पुराणेषु विकल्पित उपगीयते यत्तद्भ‍गवतो नारायणस्य साक्षान्महापुरुषस्य स्थविष्ठं रूपमात्ममायागुणमयमनुवर्णितमाद‍ृत: पठति श‍ृणोति श्रावयति स उपगेयं भगवत: परमात्मनोऽग्राह्यमपि श्रद्धाभक्तिविशुद्धबुद्धिर्वेद ॥ ३८ ॥

ନିବୃତ୍ତି-ଲକ୍ଷଣ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକୁ ମୁଁ ଆରମ୍ଭରେ ହିଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ପୁରାଣମାନେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଅଣ୍ଡାକାର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଯେ ବର୍ଣ୍ଣନା ଗାୟନ କରନ୍ତି, ସେହିଟି ସାକ୍ଷାତ୍ ମହାପୁରୁଷ ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କର ସ୍ଥୂଳ ବାହ୍ୟ ଦେହ—ତାଙ୍କର ଆତ୍ମମାୟା ଓ ଗୁଣମୟ ‘ବିରାଟ୍-ରୂପ’। ଯେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଭାଗବତ-ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣାଏ, ତାହାର ଶ୍ରଦ୍ଧା-ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି କ୍ରମେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ଦୁର୍ଗ୍ରାହ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରମାତ୍ମା ଭଗବାନଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅନୁଭବ କରେ।

Verse 39

श्रुत्वा स्थूलं तथा सूक्ष्मं रूपं भगवतो यति: । स्थूले निर्जितमात्मानं शनै: सूक्ष्मं धिया नयेदिति ॥ ३९ ॥

ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ଥୂଳ (ବିରାଟ୍) ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ) ରୂପ ଶୁଣି, ମୋକ୍ଷେଚ୍ଛୁ ଯତି ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥୂଳ ରୂପରେ ମନକୁ ଜିତିବା ଉଚିତ; ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ପ୍ରତି ମନକୁ ନେବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ମନ ସମାଧିରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ ଏବଂ ଭକ୍ତିସେବାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ବିଗ୍ରହକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ କରେ।

Verse 40

भूद्वीपवर्षसरिदद्रिनभ:समुद्र- पातालदिङ्‌नरकभागणलोकसंस्था । गीता मया तव नृपाद्भ‍ुतमीश्वरस्य स्थूलं वपु: सकलजीवनिकायधाम ॥ ४० ॥ तस्मात् सङ्कीर्तनं विष्णोर्जगन्मङ्गलमंहसाम् । महतामपि कौरव्य विद्ध्यैकान्तिकनिष्कृतम् ॥ ३१ ॥

ହେ ରାଜନ୍! ଭୂମି, ଅନ୍ୟ ଲୋକ, ସେମାନଙ୍କ ବର୍ଷ, ନଦୀ, ପର୍ବତ, ଆକାଶ, ସମୁଦ୍ର, ପାତାଳ, ଦିଗ, ନରକଲୋକ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର—ଏସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଏହା ସବୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥୂଳ ବିରାଟ୍-ବପୁର ବିସ୍ତାର, ଯାହାର ଉପରେ ସମସ୍ତ ଜୀବସମୂହ ଆଶ୍ରୟ କରେ।