Mantra 34

Sukta 6

Sanskrit (Devanagari)

यस्मै त्वा यज्ञवर्धन मणे प्रत्यमुचं शिवम्। तं त्वं शतदक्षिण मणे श्रैष्ठ्याय जिन्वतात्

IAST Transliteration

yásmai tvā yajñavardhana maṇé pratyámucaṃ śivám | táṃ tváṃ śatadākṣiṇa maṇé śráiṣṭhyā́ya jinvatāt ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Whom I have bound thee upon, O Jewel, increaser of sacrifice, benign—him do thou, O hundred-fee Jewel, quicken unto highest excellence.

Translation

ହେ ମଣି, ଯଜ୍ଞବର୍ଧନ, ଶିବ (ମଙ୍ଗଳକର)! ଯାହା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟମୁଚଂ—ବନ୍ଧନରୂପେ—ବାନ୍ଧିଛି, ସେହି ଲୋକକୁ ତୁମେ, ହେ ଶତଦକ୍ଷିଣ ମଣି (ଶତ ଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତ ମଣି), ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କର, ବଳ ଦିଅ।

Word by Word

• यस्मै: to whom
• यस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वा: you (as object)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वद्

• यज्ञवर्धन: O increaser of the sacrifice
• यज्ञवर्धन: (सम्बोधन; कारकातीत)
• Type: Noun (vocative epithet)
• Root: यज्ञ-वर्धन (प्रातिपदिक; वर्धन < √वृध् ‘to increase’)

• मणे: O jewel (amulet)
• मणे: (सम्बोधन; कारकातीत)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)

• प्रति: towards; in return
• प्रति: —
• Type: Indeclinable (preverb/preposition)
• Root: प्रति

• अमुचम्: I released / set (you) free
• अमुचम्: कर्तृ (अहम्-निहित)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (मुचँ) ‘to release, set free’

• शिवम्: auspicious, benign
• शिवम्: कर्म (त्वा-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक)

• तम्: that (one)
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शतदक्षिण: O (one) of a hundred fees/gifts
• शतदक्षिण: (सम्बोधन; कारकातीत)
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: शत-दक्षिण (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)

• मणे: O jewel (amulet)
• मणे: (सम्बोधन; कारकातीत)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)

• श्रैष्ठ्याय: for excellence; for supremacy
• श्रैष्ठ्याय: सम्प्रदान/प्रयोजन
• Type: Noun
• Root: श्रैष्ठ्य (प्रातिपदिक; भाव-नाम from श्रेष्ठ)

• जिन्वतात्: do invigorate; make (him/it) thrive
• जिन्वतात्: प्रेरणा-क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: √जिव्/√जिन्व् (जिन्वँ) ‘to set in motion, impel, invigorate’

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (maṇi-sūkta complex; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī)

Devata: Maṇi (amulet) as yajña-vardhana and śiva power

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From calm assurance (śiva) to uplift/activation (jinvatāt) toward eminence.","listener_experience":"Secure, dignified, quietly exalting; feels like being ‘invested’ with rank and steadiness.","intensity":4}