Sutra 24
Devanagari script
सुभगाकुमारयोः कुमारः स्वयं वल्लभैश्च स्वयं ग्राहप्रणयपण्यागारकार्योपग्रहैः पीडयति सुभगा विलासोपभोगेन इत्याचार्याः ॥ कZ_०८.४.२४ ॥
Transliteration
subhagākumārayoḥ kumāraḥ svayaṃ vallabhaiś ca svayaṃ grāha-praṇaya-paṇyāgāra-kāryopagrahaiḥ pīḍayati; subhagā vilāsopabhogena iti ācāryāḥ
Translation
ସୁଭଗା (ରାଜପ୍ରିୟା) ଓ କୁମାର ମଧ୍ୟରେ: କୁମାର ସ୍ୱୟଂ ଓ ତାଙ୍କ ବଲ୍ଲଭମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜପ୍ତି, ‘କୃପାଜନ୍ୟ ଦାବି’, ଗୋଦାମ/ବଜାର ଉପରେ ଚାପ, ଏବଂ କାମ-ସେବା ପାଇଁ ବଳପୂର୍ବକ ଉପଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ପୀଡା କରେ; ସୁଭଗା ଭୋଗବିଲାସ-ଉପଭୋଗ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି କରେ—ବୋଲି ଆଚାର୍ୟମାନେ କହନ୍ତି।
Word by Word
सुभगाthe favoured woman (favourite wife/concubine)
सुभगा:
TypeNoun/Adjective
Rootसुभगा
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (वाक्ये कर्तृ/विषयः)
अकुमारयोःof the non-princes / of those who are not princes
अकुमारयोः:
TypeNoun/Adjective
Rootअकुमार
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी द्विवचन (सम्बन्धे)
कुमारःthe prince
कुमारः:
TypeNoun
Rootकुमार
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (कर्तृ)
स्वयम्personally / himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
Formअव्यय (क्रियाविशेषणम्)
वल्लभैःwith (his) favourites / beloved companions
वल्लभैः:
TypeNoun
Rootवल्लभ
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (सह/करणे)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
स्वयम्personally / himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
Formअव्यय (क्रियाविशेषणम्)
ग्राहseizure / forcible taking
ग्राह:
TypeNoun
Rootग्राह
Formपुंलिङ्ग, (समासपूर्वपद)
प्रणयfavour / partiality
प्रणय:
TypeNoun
Rootप्रणय
Formपुंलिङ्ग, (समासपूर्वपद)
पण्यgoods / merchandise
पण्य:
TypeNoun
Rootपण्य
Formनपुंसकलिङ्ग, (समासपूर्वपद)
आगारhouse / storehouse
आगार:
TypeNoun
Rootआगार
Formनपुंसकलिङ्ग, (समासपूर्वपद)
कार्यbusiness / affairs
कार्य:
TypeNoun
Rootकार्य
Formनपुंसकलिङ्ग, (समासपूर्वपद)
उपग्रहैःby coercive measures / acts of harassment
उपग्रहैः:
TypeNoun
Rootउपग्रह
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (करणे); पूर्वपदानि ‘ग्राह-प्रणय-पण्य-आगार-कार्य’ इति समासपूर्वपदानि
पीडयतिharasses / oppresses / torments
पीडयति:
TypeVerb
Rootपीड्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष एकवचन
सुभगाthe favoured woman
सुभगा:
TypeNoun/Adjective
Rootसुभगा
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (कर्तृ/विषयः)
विलासamorous play / dalliance
विलास:
TypeNoun
Rootविलास
Formपुंलिङ्ग, (समासपूर्वपद)
उपभोगेनby enjoyment / by indulgence
उपभोगेन:
TypeNoun
Rootउपभोग
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन (करणे)
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक अव्यय
आचार्याःthe teachers (authorities)
आचार्याः:
TypeNoun
Rootआचार्य
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (वक्तृ/मतप्रदर्शक)
Entities Mentioned
K
kumāra (prince)S
subhagā (royal favorite/consort)V
vallabha (favorites)FAQs
Two channels of court harm: direct coercive extraction (often by princes and their cliques) and fiscal drain through luxury consumption (often via favored consorts).