Home›Arthashastra›Abhiyasyatkarma›Adhyaya 4›Sutra 24
←Previous Sutra
Next Sutra→

Sutra 24

Devanagari script

तुल्ये लाभे देशकालौ शक्त्युपायौ प्रियाप्रियौ जवाजवौ सामीप्यविप्रकर्षौ तदात्वानुबन्धौ सारत्वसातत्ये बाहुल्यबाहुगुण्ये च विमृश्य बहुगुणयुक्तं लाभमाददीत ॥ कZ_०९.४.२४ ॥

Transliteration

tulye lābhe deśakālau śaktyupāyau priyāpriyau javājavau sāmīpyaviprakarṣau tadātvānubandhau sāratvasātatye bāhulyabāhuguṇye ca vimṛśya bahuguṇayuktaṃ lābham ādadīta

Translation

ଲାଭ ସମାନ ହେଲେ ଦେଶ-କାଳ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଉପାୟ, ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟ, ଶୀଘ୍ରତା-ବିଳମ୍ବ, ସାମୀପ୍ୟ-ଦୂରତା, ତତ୍କାଳ ଫଳ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରିଣାମ, ଦୃଢତା ଓ ସାତତ୍ୟ, ପରିମାଣ ଓ ଅନେକ ଗୁଣ—ଏସବୁ ବିଚାର କରି ଅଧିକ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ଲାଭ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Word by Word
तुल्येwhen (they are) equal
तुल्ये:
TypeAdjective
Rootतुल्य
Formसप्तमी-द्विवचनम् (नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे/स्त्रीलिङ्गे—सामान्यतया विशेषणरूपेण); ‘तुल्ये (सति)’ = ‘समे (सति)’
लाभेin gain/profit
लाभे:
TypeNoun
Rootलाभ
Formसप्तमी-एकवचनम्, पुंलिङ्गः
देशplace/region
देश:
TypeNoun
Rootदेश
Formप्रथमा-द्विवचनम्, पुंलिङ्गः (समुच्चयः)
कालौtime
कालौ:
TypeNoun
Rootकाल
Formप्रथमा-द्विवचनम्, पुंलिङ्गः (समुच्चयः)
शक्तिstrength/capacity
शक्ति:
TypeNoun
Rootशक्ति
Formप्रथमा-द्विवचनम्, स्त्रीलिङ्गः (समुच्चयः)
उपायौmeans/methods
उपायौ:
TypeNoun
Rootउपाय
Formप्रथमा-द्विवचनम्, पुंलिङ्गः (समुच्चयः)
प्रियpleasant/favourable
प्रिय:
TypeAdjective
Rootप्रिय
Formप्रथमा-द्विवचनम्, नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे—समुच्चयः; ‘प्रियाप्रियौ’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
अप्रियौunpleasant/unfavourable
अप्रियौ:
TypeAdjective
Rootअप्रिय
Formप्रथमा-द्विवचनम्; ‘प्रियाप्रियौ’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
जवspeed
जव:
TypeNoun
Rootजव
Formप्रथमा-द्विवचनम् (द्वन्द्वसमुच्चयः); ‘जवाजवौ’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
अजवौslowness
अजवौ:
TypeNoun/Adjective
Rootअजव
Formप्रथमा-द्विवचनम्; ‘जवाजवौ’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
सामीप्यproximity
सामीप्य:
TypeNoun
Rootसामीप्य
Formप्रथमा-द्विवचनम् (द्वन्द्वसमुच्चयः); ‘सामीप्यविप्रकर्षौ’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
विप्रकर्षौremoteness/distance
विप्रकर्षौ:
TypeNoun
Rootविप्रकर्ष
Formप्रथमा-द्विवचनम्; ‘सामीप्यविप्रकर्षौ’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
तदात्वimmediacy
तदात्व:
TypeNoun
Rootतदात्व
Formप्रथमा-द्विवचनम् (द्वन्द्वसमुच्चयः); ‘तदात्वानुबन्धौ’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
अनुबन्धौsubsequent consequence
अनुबन्धौ:
TypeNoun
Rootअनुबन्ध
Formप्रथमा-द्विवचनम्; ‘तदात्वानुबन्धौ’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
सारत्वsubstantiality/real worth
सारत्व:
TypeNoun
Rootसारत्व
Formसप्तमी-द्विवचनम् (द्वन्द्वसमुच्चयः); ‘सारत्वसातत्ये’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
सातत्येcontinuity
सातत्ये:
TypeNoun
Rootसातत्य
Formसप्तमी-द्विवचनम्; ‘सारत्वसातत्ये’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
बाहुल्यabundance
बाहुल्य:
TypeNoun
Rootबाहुल्य
Formसप्तमी-द्विवचनम् (द्वन्द्वसमुच्चयः); ‘बाहुल्यबाहुगुण्ये’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
बाहुगुण्येmanyfold excellence/multiple merits
बाहुगुण्ये:
TypeNoun
Rootबाहुगुण्य
Formसप्तमी-द्विवचनम्; ‘बाहुल्यबाहुगुण्ये’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
विमृश्यhaving examined
विमृश्य:
TypeVerb (Gerund)
Rootवि√मृश्
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (gerund): ‘having considered/examined’
बहुगुणयुक्तम्endowed with many merits
बहुगुणयुक्तम्:
TypeAdjective
Rootबहुगुण-युक्त
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; ‘लाभम्’ इति विशेषयति
लाभम्gain/profit
लाभम्:
TypeNoun
Rootलाभ
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; कर्म
आददीतshould take/choose
आददीत:
TypeVerb
Rootआ√दा
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘he should take/choose’

FAQs

A structured comparison: when headline gains match, select the option with superior combined attributes—feasibility, speed, proximity, political acceptability, immediate and downstream benefits, durability, and breadth of advantages.

Use a multi-criteria matrix: score options on time-to-implement, resource intensity, political risk, logistical distance, immediate impact, long-term spillovers, durability, and co-benefits; choose the option with the strongest aggregate profile.

←Previous Sutra
Next Sutra→