Sutra 25

Devanagari script

लाभविघ्नाः कामः कोपः साध्वसं कारुण्यं ह्रीरनार्यभावो मानः सानुक्रोशता परलोकापेक्षा धार्मिकत्वमत्यागित्वं दैन्यमसूया हस्तगतावमानो दौरात्म्यमविश्वासो भयमप्रतीकारः शीतोष्णवर्षाणामाक्षम्यं मङ्गलतिथिनक्षत्रेष्टित्वमिति ॥ कZ_०९.४.२५ ॥

Transliteration

lābhavighnāḥ kāmaḥ kopaḥ sādhvasaṃ kāruṇyaṃ hrīr anāryabhāvo mānaḥ sānukrośatā paralokāpekṣā dhārmikatvam atyāgitvaṃ dainyam asūyā hastagatāvamāno daurātmyam aviśvāso bhayam apratīkāraḥ śītoṣṇavarṣāṇām ākṣamyaṃ maṅgalatithinakṣatreṣṭitvam iti.

Translation

ଲାଭର ବିଘ୍ନଗୁଡ଼ିକ—କାମ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ/କାତରତା, ଅନୁଚିତ କାରୁଣ୍ୟ, ଲଜ୍ଜା, ଅନାର୍ୟ ଆଚରଣ, ଅଭିମାନ, ଅତ୍ୟଧିକ କୋମଳତା/ଦୟା, ପରଲୋକଫଳ ଆଶା, ଦେଖାଦେଖି ଧାର୍ମିକତା, ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା, ଦୈନ୍ୟ, ଅସୂୟା, ବସ୍ତୁ ହାତରେ ଆସିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ, ଦୁରାତ୍ମ୍ୟ/ଦୁଷ୍ଟତା, ଅବିଶ୍ୱାସ, ପ୍ରତିକାର ବିନା ଭୟ, ଶୀତ-ଉଷ୍ଣ-ବର୍ଷା ସହି ନ ପାରିବା, ଏବଂ ଶୁଭ ତିଥି-ନକ୍ଷତ୍ର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି।

Word by Word

• लाभ-विघ्नाः: obstacles to gain/success
• Type: Noun
• Root: लभ् (लाभ), विघ्न
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; ‘लाभस्य विघ्नाः’

• कामः: desire, lust
• Type: Noun
• Root: काम
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन

• कोपः: anger
• Type: Noun
• Root: कुप् (कोप)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन

• साध्वसम्: fear, panic
• Type: Noun
• Root: साध्वस
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

• कारुण्यम्: pity, compassion (misplaced)
• Type: Noun
• Root: करुण (कारुण्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

• ह्रीः: shame, bashfulness
• Type: Noun
• Root: ह्री
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन

• अनार्य-भावः: ignoble conduct, baseness
• Type: Noun
• Root: अनार्य, भाव
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘अनार्यः भावः’

• मानः: pride, arrogance
• Type: Noun
• Root: मान
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन

• सानुक्रोशता: tender-heartedness, excessive sympathy
• Type: Noun (abstract)
• Root: अनुक्रोश, -ता
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘अनुक्रोशः अस्ति यस्याः सा’ → तद्भावः

• परलोक-अपेक्षा: concern for the afterlife
• Type: Noun
• Root: परलोक, अपेक्षा
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘परलोकस्य अपेक्षा’

• धार्मिकत्वम्: being overly ‘righteous’/pious-mindedness
• Type: Noun (abstract)
• Root: धार्मिक, -त्व
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

• अत्यागित्वम्: excessive generosity, over-giving
• Type: Noun (abstract)
• Root: अ-त्यागिन्, -त्व
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; ‘अत्यागी’ = अत्यन्तं त्यागशीलः

• दैन्यम्: dejection, wretchedness
• Type: Noun
• Root: दैन्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

• असूया: envy, jealousy
• Type: Noun
• Root: असूया
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन

• हस्तगत-अवमानः: a (felt) humiliation at hand / imminent insult
• Type: Noun
• Root: हस्तगत, अवमान
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘हस्तगतः अवमानः’ = प्राप्त/उपस्थितः अपमानः

• दौरात्म्यम्: wickedness, depravity
• Type: Noun
• Root: दुरात्मन् (दौरात्म्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

• अविश्वासः: distrust, suspicion
• Type: Noun
• Root: अ-विश्वास
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन

• भयम्: fear
• Type: Noun
• Root: भय
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

• अप्रतीकारः: lack of countermeasure, helplessness
• Type: Noun
• Root: अ-प्रतीकार
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘प्रतीकार’ = प्रतिविधान/उपायः

• शीत-उष्ण-वर्षाणाम्: of cold, heat, and rains
• Type: Noun
• Root: शीत, उष्ण, वर्ष
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचन; ‘शीतस्य च उष्णस्य च वर्षस्य च’

• अ-क्षम्यम्: intolerance, inability to endure
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: क्षम (क्षम्) + यत् (क्षम्य), अ-
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; ‘असह्यत्वम्/असहनम्’

• मङ्गल-तिथि-नक्षत्र-इष्टित्वम्: preoccupation with auspicious omens, lunar dates, and constellations
• Type: Noun (abstract)
• Root: मङ्गल, तिथि, नक्षत्र, इष्टि/इष्ट (इष्टित्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; ‘मङ्गलानि तिथयः नक्षत्राणि च एषाम् इष्टानि’ इति भावः

• इति: thus, (these are)
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: निपात; उक्तसमाप्त्यर्थः

Entities Mentioned

• gain/profit (lābha)
• omens/astrology (tithi, nakṣatra)

More Details

FAQs

Why does Kautilya list personal emotions alongside practical constraints as 'obstacles to gain'?

Because in administration, outcomes fail as often from the ruler/official’s internal weaknesses (impulse, fear, pride, misplaced pity) as from external constraints; governance requires psychological self-control as a policy tool.

What is the administrative meaning of 'atyāgitva' here?

An inability to spend, concede, or part with resources when strategy demands it—blocking investment, alliances, incentives, or timely concessions needed to secure larger gains.