Adhyaya 375

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे धारणा नाम चतुःसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः समाधिः अग्निर् उवाच यदात्ममात्रं निर्भासं स्तिमितोदधिवत् स्थितं चैतन्यरूपवद्ध्यानं तत् समाधिरिहोच्यते

ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣରେ ‘ଧାରଣା’ ନାମକ ତିନିଶ ଚୌହତ୍ତରତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏବେ ‘ସମାଧି’ ନାମକ ତିନିଶ ପଞ୍ଚହତ୍ତରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଯେ ଧ୍ୟାନରେ କେବଳ ଆତ୍ମାମାତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଯାହା ନିଶ୍ଚଳ ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ସ୍ଥିତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନ୍ୟରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେହି ଧ୍ୟାନକୁ ଏଠାରେ ସମାଧି କୁହାଯାଏ।

Verse 2

ध्यायन्मनः सन्निवेश्य यस्तिष्ठेदचलस्थिरः निर्वातानलवद्योगी समाधिस्थः प्रकीर्तितः

ଯେ ଯୋଗୀ ଧ୍ୟାନ କରି ମନକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି ଅଚଳ ଓ ସ୍ଥିର ରହେ—ନିର୍ବାତ ସ୍ଥାନରେ ଦୀପଶିଖା ପରି—ସେ ଯୋଗୀ ସମାଧିସ୍ଥ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 3

न शृणोति न चाघ्राति न पश्यति न वम्यति न च स्पर्शं विजानाति न सङ्कल्पयते मनः

ସେ ନ ଶୁଣେ, ନ ଘ୍ରାଣ କରେ; ନ ଦେଖେ, ନ କଥା କହେ; ସ୍ପର୍ଶକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି, ମନ ସଙ୍କଳ୍ପ କରେନି।

Verse 4

न चाभिमन्यते किञ्चिन्न च बुध्यति काष्ठवत् एवमीश्वरसंलीनः समाधिस्थः स गीयते

ସେ କିଛି ସହିତ ଅଭିମାନ କରେନି, କାଠ ପରି ବାହ୍ୟ ବସ୍ତୁକୁ ବୁଝେନି; ଏଭଳି ଈଶ୍ୱରରେ ଲୀନ ସେ ସମାଧିସ୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 5

यथा दीपो निवातस्यो नेङ्गते सोपमा स्मृता ध्यायतो विष्णुमात्मानं समाधिस्तस्य योगिनः

ଯେପରି ବାତାସ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରଖା ଦୀପ ନ ଡୋଳେ—ଏହି ଉପମା ସ୍ମୃତ; ସେପରି ବିଷ୍ଣୁକୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଯୋଗୀର ସେଇ ସ୍ଥିରତା ସମାଧି।

Verse 6

उपसर्गाः प्रवर्तन्ते दिव्याः सिद्धिप्रसूचकाः पातितः श्रावणो धातुर्दशनस्वाङ्गवेदनाः

ପୂର୍ବଲକ୍ଷଣ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ଦିବ୍ୟ, ସିଦ୍ଧି-ସୂଚକ ସଙ୍କେତ; କାନରୁ ସ୍ରାବ, ଧାତୁ/ଦେହତତ୍ତ୍ୱ ଝରିବା, ଦାନ୍ତବେଦନା ଓ ଅଙ୍ଗବେଦନା।

Verse 7

प्रार्थयन्ति च तं देवा भोगैर् दिव्यैश् च योगिनं नृपाश् च पृथिवीदानैर् धनैश् च सुधनाधिपाः

ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗଦ୍ୱାରା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି; ଏବଂ ରାଜାମାନେ—ବହୁଧନର ଅଧିପତି—ଭୂମିଦାନ ଓ ଧନସମ୍ପଦ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି।

Verse 8

वेदादिसर्वशास्त्रञ्च स्वयमेव प्रवर्तते अभीष्टछन्दोविषयं काव्यञ्चास्य प्रवर्तते

ବେଦାଦି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ସ୍ୱୟଂ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ଏବଂ ତାହାର ଇଚ୍ଛିତ ଛନ୍ଦକୁ ବିଷୟ କରି କାବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱତଃ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 9

रसायनानि दिव्यानि दिव्याश् चौषधयस् तथा समस्तानि च शिल्पानि कलाः सर्वाश् च विन्दति

ସେ ଦିବ୍ୟ ରସାୟନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି-ମୂଳିକା ପାଏ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପ ଓ ସମସ୍ତ କଳାରେ ମଧ୍ୟ ପାରଦର୍ଶିତା ଲାଭ କରେ।

Verse 10

सुरेन्द्रकन्या इत्य् आद्या गुणाश् च प्रतिभादयः तृणवत्तान्त्यजेद् यस्तु तस्य विष्णुः प्रसीदति

“ସୁରେନ୍ଦ୍ରକନ୍ୟା …” ଇତ୍ୟାଦି ଉଦାହରଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରତିଭା ଆଦି କାବ୍ୟଗୁଣକୁ ଯେ ତୃଣସମ ଭାବି ତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାପ୍ରତି ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 11

अणिमादिगुणैश्वर्यः शिष्ये ज्ञानं प्रकाश्य च भुक्त्वा भोगान् यथेच्छातस्तनुन्त्यक्त्वालयात्ततः

ଅଣିମା ଆଦି ଗୁଣର ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶିଷ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶ କରେ; ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ ଭୋଗି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ପରେ ଲୟ (ପରମ ଲୀନତା) ପାଏ।

Verse 12

तिष्ठेत् स्वात्मनि विज्ञान आनन्दे ब्रह्मणीश्वरे मलिनो हि यथादर्श आत्मज्ञानाय न क्षमः

ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱାତ୍ମାରେ—ବିଜ୍ଞାନରେ, ଆନନ୍ଦରେ, ଈଶ୍ୱରରୂପ ବ୍ରହ୍ମରେ—ସ୍ଥିତ ରହିବା ଉଚିତ; କାରଣ ମଲିନ ମନ ଦାଗଧରା ଦର୍ପଣ ପରି, ସତ୍ୟ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ନୁହେଁ।

Verse 13

सर्वाश्रयन्निजे देहे देही विन्दति वेदनां योगयुक्तस्तु सर्वेषां योगान्नाप्नोति वेदनां

ଦେହୀ ନିଜ ଦେହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବେଦନା ଅନୁଭବ କରେ; କିନ୍ତୁ ଯୋଗଯୁକ୍ତ ସାଧକ, ଯୋଗର ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସଦ୍ୱାରା, ବେଦନା ପାଉନାହିଁ।

Verse 14

आकाशमेकं हि यथा घटादिषु पृथग् भवेत् तथात्मैको ह्य् अनेकेषु जलाधारेष्विवांशुमान्

ଯେପରି ଏକ ଆକାଶ ଘଟାଦିରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଦିଶେ, ସେପରି ଏକ ଆତ୍ମା ଅନେକ ଦେହରେ ଅନେକ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ—ଯେପରି ଅନେକ ଜଳପାତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିବିମ୍ବ।

Verse 15

ब्रह्मखानिलतेजांसि जलभूक्षितिधातवः इमे लोका एष चात्मा तस्माच्च सचराचरं

ବ୍ରହ୍ମ, ଆକାଶ, ବାୟୁ ଓ ତେଜ; ଜଳ, ପୃଥିବୀ ଓ ଧାତୁ-ତତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ଲୋକମାନେ ଓ ଏହି ଆତ୍ମା: ସେଠାରୁ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 16

गृद्दण्दचक्रसंयोगात् कुम्भकारो यथा घटं करोति तृणमृत्काष्ठैर् गृहं वा गृहकारकः

ମାଟିର ଢେଲା, ଦଣ୍ଡ ଓ ଚକ୍ରର ସଂଯୋଗରେ କୁମ୍ଭକାର ଯେପରି ଘଟ ତିଆରି କରେ, କିମ୍ବା ତୃଣ, ମାଟି ଓ କାଠରେ ଗୃହକାର ଘର ତିଆରି କରେ; ସେପରି ସାଧନ ଓ ଉପାଦାନର ସଂଯୋଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 17

करणान्येवमादाय तासु तास्विह योनिषु मृजत्यात्मानमात्मैवं सम्भूय करणानि च

ଏଭଳି କରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଆତ୍ମା ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରେ; ପୁନଃ କରଣମାନଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ।

Verse 18

कर्मणा दोषमोहाभ्यामिच्छयैव स बध्यते ज्ञानाद्विमुच्यते जीवो धर्माद् योगी न रोगभाक्

ମନୁଷ୍ୟ କର୍ମ, ଦୋଷ‑ମୋହ ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବନ୍ଧିତ ହୁଏ। ଜ୍ଞାନରେ ଜୀବ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଧର୍ମାଚରଣରେ ଯୋଗୀ ରୋଗଭାଗୀ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 19

वर्त्याधारस्नेहयोगाद् यथा दीपस्य संस्थितिः विक्रियापि च दृष्ट्वैवमकाले प्राणसंक्षयः

ଯେପରି ବତି, ଆଧାର ଓ ତେଲର ଯଥାଯଥ ସଂଯୋଗରେ ଦୀପ ସ୍ଥିର ରହେ, ସେପରି ଦେହଧାରକ ତତ୍ତ୍ୱର ବିକୃତି ଦେଖାଗଲେ ପ୍ରାଣକ୍ଷୟ ହୋଇ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।

Verse 20

अनन्ता रश्मयस्तस्य दीपवद् यः स्थितो हृदि सितासिताः कद्रुनीलाः कपिलाः पीतलोहिताः

ତାହାର କିରଣ ଅନନ୍ତ। ଦୀପ ପରି ହୃଦୟରେ ଯେ ଅବସ୍ଥିତ, ତାହାର କିରଣ ନାନା ବର୍ଣ୍ଣର—ଶ୍ୱେତ‑ଶ୍ୟାମ, ଭୂରା‑ନୀଳକୃଷ୍ଣ, କପିଳ, ପୀତ ଓ ଲୋହିତ।

Verse 21

ऊर्ध्वमेकः स्थितस्तेषां यो भित्त्वा सूर्यमण्डलं ब्रह्मलोकमतिक्रम्य तेन याति पराङ्गतिं

ସେହି ପଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ପଥ ଅଛି। ଯେ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଭେଦି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ସେ ଏହି ପଥରେ ପରମ, ପରାତ୍ପର ଗତି ପାଏ।

Verse 22

यदस्यान्यद्रश्मिशतमूर्ध्वमेव व्यवस्थितं तेन देवनिकायानि धामानि प्रतिपद्यते

ତାହାର କିରଣମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଶତକ କେବଳ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଦିଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ସେହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହି ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଦେବନିକାୟମାନଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।

Verse 23

ये नैकरूपाश्चाधस्ताद्रश्मयो ऽस्य मृदुप्रभाः इह कर्मोपभोगाय तैश् च सञ्चरते हि सः

ତାଙ୍କର ନାନାରୂପ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକ ତଳଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ଓ ମୃଦୁପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ; ସେହି ରଶ୍ମିଦ୍ୱାରା ସେ ଏଠାରେ କର୍ମଫଳ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ସଞ୍ଚରଣ କରନ୍ତି।

Verse 24

बुद्धीन्द्रियाणि सर्वाणि मनः कर्मेन्द्रियाणि च अहङ्कारश् च बुद्धिश् च पृथिव्यादीनि चैव हि

ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ ଓ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ; ଏବଂ ଅହଂକାର ଓ ବୁଦ୍ଧି—ପୃଥିବୀ ଆଦି ସ୍ଥୂଳଭୂତ ସହ—ଏହିମାନେ ତତ୍ତ୍ୱସମୂହ ବୋଲି ବୁଝିବା।

Verse 25

अव्यक्त आत्मा क्षेत्रज्ञः क्षेत्रस्त्यास्य निगद्यते ईश्वरः सर्वभूतस्य सन्नसन् सदसच्च सः

ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆତ୍ମା ‘କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହାର କ୍ଷେତ୍ର ‘କ୍ଷେତ୍ର’ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ନିଗଦ୍ୟ। ସେ ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଈଶ୍ୱର—ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଉଭୟ; ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ସେଇ।

Verse 26

बुद्धेरुत्पत्तिरव्यक्ता ततो ऽहङ्कारसम्भवः तस्मात् खादीनि जायन्ते एकोत्तरगुणानि तु

ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ବୁଦ୍ଧିର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ; ତାହାରୁ ଅହଂକାର ଜନ୍ମେ। ସେଇ ଅହଂକାରରୁ ଆକାଶ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣ କ୍ରମେ ଏକେକ କରି ବଢ଼େ।

Verse 27

शब्दः स्पर्शश् च रूपञ्च रसो गन्धश् च तद्गुणाः यो यस्मिन्नाश्रितश् चैषां स तस्मिन्नेव लीयते

ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ—ଏହିମାନେ ସେମାନଙ୍କ (ଭୂତମାନଙ୍କ) ଗୁଣ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଟି ଯେଉଁ ଆଧାରରେ ଆଶ୍ରିତ, ସେ ଶେଷେ ସେଇ ଆଧାରରେ ହିଁ ଲୀନ ହୁଏ।

Verse 28

सत्त्वं रजस्तमश् चैव गुणास्तस्यैव कीर्तिताः रजस्तमोभ्यामाविष्टश् चक्रवद्भ्राभ्यते हि सः

ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜଃ ଓ ତମଃ—ଏହି ତିନିଟି ତାହାର ଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ରଜଃ-ତମଃ ଆବୃତ ହେଲେ ସେ ସତ୍ୟରେ ଚକ୍ର ପରି ଘୁରି ଭ୍ରମଣ କରେ।

Verse 29

अनादिरादिमान् यश् च स एव पुरुषः परः लिङ्गेन्द्रियैर् उपग्राह्याः स विकार उदाहृतः

ଯିଏ ଅନାଦି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଆଦିର କାରଣ, ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ। ଲିଙ୍ଗ-ଶରୀର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଗ୍ରହଣ ହୁଏ, ତାହାକୁ ‘ବିକାର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 30

यतो देवाः पुराणानि विद्योपनिषदस् तथा श्लोकाः सूत्राणि भाष्याणि यच्चान्यद्माङ्भयं भवेत्

ଯାହାଠାରୁ ଦେବଗଣ, ପୁରାଣ, ବିଦ୍ୟା ଓ ଉପନିଷଦ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଶ୍ଲୋକ, ସୂତ୍ର, ଭାଷ୍ୟ ଏବଂ ବାକ୍‌ମୟ ଯାହା କିଛି ଅଛି—ସବୁ ତାହାଠାରୁ ହିଁ।

Verse 31

पितृयानोपवीथ्याश् च यदगस्त्यस्य चान्तरं तेनाग्निहोत्रिणो यान्ति प्रजाकामा दिवं प्रति

ପିତୃୟାନର ଉପପଥ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଅଗସ୍ତ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନ୍ତରାଳ ପଥ ମାଧ୍ୟମରେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀମାନେ—ପ୍ରଜାକାମୀ ହୋଇ—ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରତି ଯାଆନ୍ତି।

Verse 32

ये च दानपराः सम्यगष्टाभिश् च गुणैर् युताः अष्टाशीतिसहस्राणि मुनयो गृहमेधिनः

ଯେମାନେ ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସମ୍ୟକ୍ ଦାନପରାୟଣ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ—ସେମାନେ ଗୃହମେଧୀ ମୁନି; ସଂଖ୍ୟା ଅଷ୍ଟାଶୀତି ସହସ୍ର।

Verse 33

पुनरावर्तने वीजभूता धर्मप्रवर्तकाः सप्तर्षिनाग्वीथ्याश् च देवलोकं समाश्रिताः

ପୁନରାବର୍ତ୍ତନ କାଳରେ ସୃଷ୍ଟିର ବୀଜସ୍ୱରୂପ ଧର୍ମପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ସପ୍ତର୍ଷି ଓ ନାଗବୀଥୀ ଦେବଲୋକକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

Verse 34

तावन्त एव मुनयः सर्वारम्भविवर्जिताः तपसा ब्रह्मचर्येण सङ्गत्यागेन मेधया

ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭକାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ତପ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଆସକ୍ତି-ତ୍ୟାଗ ଓ ମେଧାରେ ସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମୁନି।

Verse 35

यत्र यत्रावतिष्ठन्ते यावदाहूतसंप्लवं वेदानुवचनं यज्ञा ब्रह्मचर्यं तपो दमः

ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ବସନ୍ତି, ଆହୂତ ସମ୍ପ୍ଲବ (ଅନ୍ତିମ ପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ବେଦପାଠ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ତପ ଓ ଦମ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ) ପ୍ରବଳ ରହେ।

Verse 36

श्रद्धोपवासः सत्यत्वमात्मनो ज्ञानहेतवः स त्वाश्रमैर् निदिध्यास्यः समस्तैर् एवमेव तु

ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଉପବାସ (ବ୍ରତାଚରଣ) ଓ ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ ସତ୍ୟତା—ଏଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ଞାନର ହେତୁ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ଭାବେ ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ/ଆତ୍ମାକୁ ନିରନ୍ତର ନିଦିଧ୍ୟାସନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 37

द्रष्टव्यस्त्वथ मन्तव्यः श्रोतव्यश् च द्विजातिभिः य एवमेनं विन्दन्ति ये चारण्यकमाश्रिताः

ଏହେତୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖି/ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ, ପରେ ମନନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋପଦେଶରୁ ଶ୍ରବଣ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଯେମାନେ ଏହିପରି ଭାବେ ତାହାକୁ ପାଆନ୍ତି—ଯେମାନେ ଆରଣ୍ୟକ-ଆଶ୍ରୟ (ବନନିଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନଜୀବନ) ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ହିଁ ସତ୍ୟକୁ ଲଭନ୍ତି।

Verse 38

उपासते द्विजाः सत्यं श्रद्धया परया युताः क्रमात्ते सम्भवन्त्यर्चिरहः शुक्लं तथोत्तरं

ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସତ୍ୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରମେ ଶୁକ୍ଲମାର୍ଗର ପଦକ୍ରମ—ଅର୍ଚ୍ଚି (ଜ୍ୱାଳା), ଦିନ, ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷ ଏବଂ ପରେ ଉତ୍ତରାୟଣ—ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 39

अयनन्देवलोकञ्च सवितारं सविद्युतं ततस्तान् पुरुषो ऽभ्येत्य मानसो ब्रह्मलौकिकान्

ସେ ଆନନ୍ଦମୟ ଦେବଲୋକ, ସବିତୃଲୋକ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍-ଦୀପ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ତାପରେ ସେ ପୁରୁଷ ମନମାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକୀୟ ତଳମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଏ।

Verse 40

करोति पुनरावृत्तिस्तेषामिह न विद्यते यज्ञेन तपसा दानैर् ये हि स्वर्गजितो जनाः

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ନାହିଁ। ଯେ ଲୋକମାନେ ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 41

धूमं निशां कृष्णपक्षं दक्षिणायनमेव च पितृलोकं चन्द्रमसं नभो वायुं जलं महीं

(ପ୍ରୟାଣକାରୀ ଜୀବ) ଧୂମ, ରାତ୍ରି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ମାର୍ଗରେ ଯାଏ; ପରେ ପିତୃଲୋକ, ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ, ନଭ, ବାୟୁ, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 42

क्रमात्ते सम्भवन्तीह पुनरेव व्रजन्ति च एतद्यो न विजानाति मार्गद्वितयमात्मनः

ସେମାନେ କ୍ରମେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଯେ ଆତ୍ମାର ଏହି ଦ୍ୱିମାର୍ଗ (ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ପଥ) କୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେ ଏହି ଚକ୍ରରେ ବନ୍ଧିତ ରହେ।

Verse 43

दन्दशूकः पतङ्गो वा भवेद्कीटो ऽथवा कृमिः हृदये दीपवद्ब्रह्म ध्यानाज्जिवो मृतो भवेत्

ଧ୍ୟାନଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଲୋକିକ ଅହଂଭାବ ପାଇଁ ମୃତପ୍ରାୟ ହୁଏ। ସେ ସର୍ପ, ପତଙ୍ଗ, କୀଟ କିମ୍ବା କୃମି ଯେହେଉ—ହୃଦୟରେ ଦୀପ ପରି ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଜୀବର ପୃଥକ୍ ଅହଂବୋଧ ନିବିଯାଏ।

Verse 44

न्यायागतधनस्तत्त्वज्ञाननिष्ठो ऽतिथिप्रियः श्राद्धकृत्सत्यवादी च गृहस्थो ऽपि विमुच्यते

ଯାହାର ଧନ ନ୍ୟାୟମାର୍ଗରେ ଲାଭ ହୋଇଛି, ଯେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଯେ ଅତିଥି ସତ୍କାରକୁ ପ୍ରିୟ ମାନେ, ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ ଏବଂ ସତ୍ୟ କହେ—ଏମିତି ଗୃହସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।