Adhyaya 235

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे आजस्रिकं नाम चतुस्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः रणदीक्षा पुष्कर उवाच यात्राविधानपूर्वन्तु वक्ष्ये साङ्ग्रामिकं विधिं सप्ताहेन यदा यात्रा भविष्यति महीपतेः

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣର ‘ଆଜସ୍ରିକ’ ନାମକ ୨୩୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ୨୩୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ରଣଦୀକ୍ଷା’ ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ରାଜଯାତ୍ରାବିଧାନ ପୂର୍ବକ ଯୁଦ୍ଧବିଧି କହିବି, ଯେତେବେଳେ ମହୀପତିଙ୍କ ଯାତ୍ରା ସାତ ଦିନରେ ହେବ।

Verse 2

पूजनीयो हरिः शम्भुर्मोदकाद्यैर् विनायकः द्वितीये ऽहनि दिक्पालान् सम्पूज्य शयनञ्चरेत्

ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ମୋଦକ ଆଦି ନିବେଦନରେ ବିନାୟକ (ଗଣେଶ)ଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜି ଶୟନବ୍ରତ ପାଳନ କରିବ।

Verse 3

शय्यायां वा तदग्रे ऽथ देवान् प्रार्च्य मनुं स्मरेत् नमः शम्भोः त्रिनेत्राय रुद्राय वरदाय च

ଶୟ୍ୟାରେ (ଜାଗିବାବେଳେ) କିମ୍ବା ଶୟ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖେ, ପ୍ରଥମେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୂଜି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କରିବ—“ତ୍ରିନେତ୍ର ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବରଦ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 4

वामनाय विरूपाय स्वप्नाधिपतये नमः संविशेदिति ज भगवन्देवदेवेश शूलभृद्वृषवाहन

“ବାମନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବିରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସ୍ୱପ୍ନାଧିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର”—ଏହିପରି କହି ଶୟନ କରିବ। “ହେ ଭଗବନ, ଦେବଦେବେଶ, ଶୂଳଧାରୀ, ବୃଷବାହନ!”

Verse 5

इष्टानिष्टे ममाचक्ष्व स्वप्ने सुप्तस्य शाश्वत यज्जाग्रतो दूरमिति पुरोधा मन्त्रमुच्चरेत्

ହେ ଶାଶ୍ୱତ! ଶୁଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ସ୍ୱପ୍ନର ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ମୋତେ କହ। ଏଭଳି ପଚାରି ପୁରୋହିତ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ—“ଯାହା ଜାଗ୍ରତଙ୍କୁ ଦୂର।”

Verse 6

तृतीये ऽहनि दिक्पालान् रुद्रांस्तान् दिक्पतीन्यजेत् ग्रहान् यजेच्चतुर्थे ऽह्नि पञ्चमे चाश्विनौ यजेत्

ତୃତୀୟ ଦିନ ଦିଗ୍‌ପାଳମାନଙ୍କୁ—ଦିଗ୍‌ପତି ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ—ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଗ୍ରହଦେବତାମାନଙ୍କୁ, ପଞ୍ଚମ ଦିନ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

मार्गे या देवतास्तासान्नद्यादीनाञ्च पूजनं दिव्यान्तरीक्षभौमस्थदेवानाञ्च तथा बलिः

ମାର୍ଗରେ ଯେ ଦେବତାମାନେ ମିଳନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ନଦୀ ଆଦିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତଥା ସ୍ୱର୍ଗ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଓ ପୃଥିବୀସ୍ଥ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବଲି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

रात्रौ भूतगणानाञ्च वासुदेवादिपूजनं भद्रकाल्याः श्रियः कुर्यात् प्रार्थयेत् सर्वदेवताः

ରାତ୍ରିରେ ଭୂତଗଣମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବାସୁଦେବ ଆଦିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିଧି କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः नारायणो ऽब्जजो विष्णुर् नारसिंहो वराहकः

ସେ ବାସୁଦେବ, ସଙ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ଅନିରୁଦ୍ଧ। ସେ ନାରାୟଣ, ଅବ୍ଜଜ (ବ୍ରହ୍ମା), ବିଷ୍ଣୁ, ନରସିଂହ ଏବଂ ବରାହ।

Verse 10

शिव ईशस्तत्पुरुषो ह्य् अघोरो राम सत्यजः सूर्यः सोमः कुजश्चान्द्रिजीवशुक्रशनैश् चराः

ଶିବ, ଈଶ, ତତ୍ପୁରୁଷ ଏବଂ ଅଘୋର; ତଥା ରାମ ଓ ସତ୍ୟଜ—ଏଗୁଡ଼ିକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମ; ଏବଂ କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ) ସହ ଗ୍ରହଦେବତା—ବୁଧ (ଚନ୍ଦ୍ରଜ), ବୃହସ୍ପତି (ଜୀବ), ଶୁକ୍ର ଓ ଶନୈଶ୍ଚର।

Verse 11

राहुः केतुर्गणपतिः सेनानी चण्डिका ह्य् उमा लक्ष्मीः सरस्वती दुर्गा ब्रह्माणीप्रमुखा गणाः

ରାହୁ, କେତୁ, ଗଣପତି, ଦେବସେନାପତି (ସେନାନୀ); ଚଣ୍ଡିକା, ଉମା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଦୁର୍ଗା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ-ପ୍ରମୁଖ ଗଣମାନେ—ଏମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ/ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

रुद्रा इन्द्रादयो वह्निर् नागास्तार्क्ष्यो ऽपरे सुराः दिव्यान्तरीक्षभूमिष्ठा विजयाय भवन्तु मे

ରୁଦ୍ରମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ, ଅଗ୍ନି, ନାଗମାନେ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ଼) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସୁରମାନେ—ଯେମାନେ ଦିବ୍ୟଲୋକ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଓ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ—ମୋ ବିଜୟ ପାଇଁ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 13

मर्दयन्तु रणे शत्रून् सम्प्रगृह्योपहारकं सपुत्रमातृभृत्यो ऽहं देवा वः शरणङ्गतः

ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁନ୍ତୁ, ଉପହାର/କର ଆଣୁଥିବାକୁ ଧରି। ହେ ଦେବମାନେ, ମୁଁ ପୁତ୍ର, ମାତା ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆପଣମାନଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।

Verse 14

तत्पुरत इति ख रात्रावित्यादिः, सत्यज इत्य् अन्तः पाठः ग पुस्तके नास्ति मर्दयन्तु च मे शत्रूनिति घ , ञ च अवन्तु मां स्वभृत्यो ऽहमिति ज , ट च चामूनां पृष्ठतो गत्वा रिपुनाशा नमो ऽस्तु वः विनिवृत्तः प्रदास्यामि दत्तादभ्यधिकं बलिं

“‘ତତ୍ପୁରତ’—ଏହା ଖ-ପାଠ; ‘ରାତ୍ରାବି’ ଇତ୍ୟାଦି—ଅନ୍ୟ ପାଠ। ‘ସତ୍ୟଜ’ ଅନ୍ତ୍ୟ ଗ-ପୁସ୍ତକରେ ନାହିଁ। ‘ଏବଂ ସେମାନେ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁନ୍ତୁ’—ଘ ଓ ଞ ପାଠ। ‘ସେମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଭୃତ୍ୟ’—ଜ ଓ ଟ ପାଠ। ‘ଚାମୂର ପଛକୁ ଯାଇ, ହେ ରିପୁନାଶକମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସୁରକ୍ଷିତ ଫେରି ଆସି, ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବାଠାରୁ ଅଧିକ ବଳି ଦେବି’—ଏମିତି ପାଠ।”

Verse 15

षष्ठे ऽह्नि विजयस्नानं कर्तव्यं चाभिषेकवत् यात्रादिने सप्तमे च पूजयेच्च त्रिविक्रमं

ଷଷ୍ଠ ଦିନ ‘ବିଜୟ-ସ୍ନାନ’ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ବିଧି ପରି ଅଭିଷେକ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତମ ଦିନ, ଯାତ୍ରା/ଉତ୍ସବ ଦିନରେ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 16

नीराजनोक्तमन्त्रैश् च आयुधं वाहनं यजेत् पुण्याहजयशब्देन मन्त्रमेतन्निशामयेत्

ନୀରାଜନରେ ଉକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁଧ (ଶସ୍ତ୍ର) ଓ ବାହନକୁ ପୂଜା/ସଂସ୍କାର କରିବ। ଏବଂ ‘ପୁଣ୍ୟାହ’ ‘ଜୟ’ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଯଥାବିଧି ପାଠ କରିବ।

Verse 17

दिव्यान्तरीक्षभूमिष्ठाः सन्त्वायुर्दाः सुराश् च ते देवसिद्धिं प्राप्नुहि त्वं देवयात्रास्तु सा तव

ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଆୟୁ ଦାତା ସେହି ଦିବ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତୁମ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ତୁମେ ଦେବସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କର; ଏହାହିଁ ତୁମ ‘ଦେବଯାତ୍ରା’ ହେଉ।

Verse 18

रक्षन्तु देवताः सर्वा इति श्रुत्वा नृपो व्रजेत् गृहीत्वा सशरञ्चापं धनुर्नागेति मन्त्रत

‘ସମସ୍ତ ଦେବତା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ’ ଇତି ଶୁଣି ରାଜା ଅଗ୍ରସର ହେବ। ସଶର ଧନୁଷ ଧରି, ମନ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ‘ଧନୁର୍ନାଗ’ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଯିବ।

Verse 19

तद्विष्णोरिति जप्त्वाथ दद्याद्रिपुमुखे पदं दक्षिणं पदं द्वात्रिंशद्दिक्षु प्राच्यादिषु क्रमात्

‘ତଦ୍ବିଷ୍ଣୋଃ…’ ଇତ୍ୟାଦି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ପରେ ଶତ୍ରୁମୁଖେ (ମନ୍ତ୍ର-)ପଦ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମେ ବତ୍ରିଶ ଦିଗରେ ‘ଦକ୍ଷିଣ’ ପଦ ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 20

नागं रथं हयञ्चैव धुर्यांश् चैवारुहेत् क्रमात् आरुह्य वाद्यैर् गच्छेत् पृष्थतो नावलोकयेत्

ସେ କ୍ରମେ ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଧୁର୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରୁ। ଆରୋହଣ କରି ବାଦ୍ୟସହ ଯାତ୍ରା କରୁ ଏବଂ ପଛକୁ ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 21

क्रोशमात्रं गतस्तिष्ठेत् पूजयेद्देवता द्विजान् परदेशं व्रजेत् पश्चादात्मसैन्यं हि पालयन्

ଏକ କ୍ରୋଶ ମାତ୍ର ଯାଇ ସେ ଥମ୍ବୁ ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କରୁ। ପରେ ନିଜ ସେନାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରି ପରଦେଶକୁ ଯାଉ।

Verse 22

राजा प्राप्य देवेशन्तु देशपालन्तु पालयेत् देवानां पूजनं कुर्यान्न छिन्द्यादायमत्र तु

ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ରାଜା ଦେବେଶ ଓ ଦେଶପାଳମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂଜା କରୁ ଏବଂ ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଆୟ/ଅଧିକାର କମାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 23

नावमानयेत्तद्देश्यानागत्य स्वपुरं पुनः पृष्ठश् चैव रिपुनाशो भवेद्यथेति ट जित्वा शत्रुं प्रदास्यामीति ट जैत्रा यात्रास्त्विति ट प्राप्तविदेशस्तु इति ग , घ , ञ च देशाचारन्तु पालयेदिति ख देशाचारणेण पालयेदिति ग , घ , छ , ज , ञ च जयं प्राप्यार्चयेद्देवान् दद्याद्दानानि पार्थिवः

ବିଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଦେଶର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପରେ ନିଜ ପୁରକୁ ଫେରି ଯଥାବିଧି ପଛଦିଗରୁ ଶତ୍ରୁନାଶର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁ। “ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତି ମୁଁ ଦାନ ଦେବି”—ଏପରି କୁହାଯାଇଛି; ଏହିମାନେ ଜୈତ୍ର ଯାତ୍ରା। ବିଦେଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଦେଶାଚାର ପାଳନ କରୁ। ଜୟ ପାଇ ରାଜା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ଦାନ ଦେଉ।

Verse 24

द्वितीये अहनि सङ्ग्रामो भविष्यति यदा तदा स्नपयेद्गजमश्वादि यजेद्देवं नृपसिंहकं

ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଯଦି ସଂଗ୍ରାମ ହେବ, ତେବେ ସେ ସମୟରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଆଦିଙ୍କୁ ସ୍ନାପନ (ବିଧିସ୍ନାନ) କରାଇ ନୃପସିଂହକ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 25

छत्रादिराजलिङ्गानि शस्त्राणि निशि वै गणान् प्रातर्नृसिंहकं पूज्य वाहनाद्यमशेषतः

ରାତିରେ ଛତ୍ର ଆଦି ରାଜଚିହ୍ନ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଗଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତେ ନୃସିଂହଙ୍କୁ ପୂଜି, ବାହନାଦି ସମସ୍ତକୁ କିଛି ଛାଡ଼ିନାହିଁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

पुरोधसा हुतं पश्येद्वह्निं हुत्वा द्विजान्यजेत् गृहीत्वा सशरञ्चापं गजाद्यारुह्य वै व्रजेत्

ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରାଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ହୋମ ସମାପ୍ତ କରି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ-ଯଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ବାଣସହ ଧନୁଷ ଧରି ଗଜାଦି ବାହନରେ ଆରୋହଣ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

देशे त्वदृश्यः शत्रूणां कुर्यात् प्रकृतिकल्पनां संहतान् योधयेदल्पान् कामं विस्तारयेद्बहून्

ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିପାରୁଥିବା ଦେଶରେ ସେ ବଳ-ପ୍ରଦର୍ଶନର ଯୁକ୍ତି ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଅଳ୍ପ ସେନାକୁ ଯେନ ଘନୀଭୂତ ବହୁ ସେନା ଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କରାଇବା, ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତାନୁସାରେ ବହୁ ସେନାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।

Verse 28

सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभिः सह व्यूहाः प्राण्यङ्गरूपाश् च द्रव्यरूपाश् च कीर्तिताः

ଅଳ୍ପ ସେନା ବହୁ ସେନା ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ‘ସୂଚୀମୁଖ’ ନାମକ ଅଗ୍ରବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ବ୍ୟୂହ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୂପ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ/ଜଡ ରୂପ।

Verse 29

गरुडो मकरव्यूहश् चक्रः श्येनस्तथैव च अर्धचन्द्रश् च वज्रश् च शकटव्यूह एव च

ବ୍ୟୂହଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—ଗରୁଡ, ମକରବ୍ୟୂହ, ଚକ୍ର, ଶ୍ୟେନ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ବଜ୍ର, ଏବଂ ଶକଟବ୍ୟୂହ।

Verse 30

मण्डलः सर्वतोभद्रः सूचीव्यूहश् च ते नराः व्यूहानामथ सर्वेषां पञ्चधा सैन्यकल्पना

ମଣ୍ଡଳ ବ୍ୟୂହ, ସର୍ବତୋଭଦ୍ର ବ୍ୟୂହ ଓ ସୂଚୀ (କୀଳ/ବେଧ) ବ୍ୟୂହ—ହେ ନରମାନେ, ଏଗୁଡ଼ିକ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ୟୂହରେ ସେନାବିନ୍ୟାସ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର।

Verse 31

द्वौ पक्षावनुपक्षौ द्वावश्यं पञ्चमं भवेत् एकेन यदि वा द्वाभ्यां भागाभ्यां युद्धमाचरेत्

ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଓ ଦୁଇ ଅନୁପକ୍ଷ (ସହାୟକ ପକ୍ଷ) ରହିବ; ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବ। ଆବଶ୍ୟକତାନୁସାରେ ଗୋଟିଏ ଭାଗ କିମ୍ବା ଦୁଇ ଭାଗ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

भागत्रयं स्थापयेत्तु तेषां रक्षार्थमेव च न व्यूहकल्पना कार्या राज्ञो भवति कर्हिचित्

ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମାତ୍ର ତିନି ଭାଗ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ରାଜା କେବେବି (ଅନାବଶ୍ୟକରେ) ବ୍ୟୂହ-କଳ୍ପନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 33

मूलच्छेदे विनाशः स्यान्न युध्येच्च स्वयन्नृपः सैन्यस्य पश्चात्तिष्ठेत्तु क्रोशमात्रे महीपतिः

ମୂଳ (ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର/ରସଦ) ଛେଦ ହେଲେ ବିନାଶ ହୁଏ। ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମହୀପତି ସେନାର ପଛେ ପ୍ରାୟ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ରହିବ।

Verse 34

भग्नसन्धारणं तत्र योधानां परिकीर्तितं प्रधानभङ्गे सैन्यस्य नाशस्थानं विधीयते

ସେଠାରେ ‘ଭଗ୍ନ-ସନ୍ଧାରଣ’ (ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଧରି ଏକତ୍ର କରିବା) ଯୋଧାମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରଧାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ସେନାର ନାଶସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।

Verse 35

न संहतान्न विरलान्योधान् व्यूहे प्रकल्पयेत् आयुधानान्तु सम्मर्दो यथा न स्यात् परस्परं

ବ୍ୟୂହ ଗଠନ କରିବାବେଳେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ନ ଅତି ଘନ ନ ଅତି ବିରଳ ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ଧକ୍କା ଖାଇ ଗୁଞ୍ଜି ନଯାଉ।

Verse 36

भेत्तुकामः परानीकं संहतैर् एव भेदयेत् भेदरक्ष्याः परेणापि कर्तव्याः संहतास् तथा

ଶତ୍ରୁ ସେନାର ପଙ୍କ୍ତି ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଂହତ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଭେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଭେଦରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦଳକୁ ଘନ ଭାବେ ରଖିବା ଦରକାର।

Verse 37

व्यूहं भेदावहं कुर्यात् परव्यूहेषु चेच्छया गजस्य पादरक्षार्थाश् चत्वारस्तु तथा द्विज

ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ଶତ୍ରୁ ବ୍ୟୂହମାନଙ୍କରେ ଭେଦ ଆଣୁଥିବା ବ୍ୟୂହ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଗଜର ପାଦରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାରି ଯୋଦ୍ଧା ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର।

Verse 38

रथस्य चाश्वाश् चत्वारः समास्तस्य च चर्मिणः धन्विनश् चर्मिभिस्तुल्याः पुरस्ताच्चर्मिणो रणे

ରଥରେ ଚାରି ଘୋଡ଼ା ରହିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ତାହା ସହିତ ଢାଳଧାରୀ ମଧ୍ୟ ରହିବେ। ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଢାଳଧାରୀମାନଙ୍କ ସମାନ ସଂଖ୍ୟାରେ ହେବେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଢାଳଧାରୀମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 39

पृष्ठतो धन्विनः प्रश्चाद्धन्विनान्तुरगा रथाः रथानां कुञ्जराः पश्चाद्दातव्याः पृथिवीक्षिता

ପଛପଟେ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ; ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ପଛରେ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ରଥ ରହିବେ। ରଥମାନଙ୍କ ପଛରେ ଗଜମାନଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ—ହେ ପୃଥିବୀରକ୍ଷକ ରାଜନ।

Verse 40

पदातिकुञ्जराश्वानां धर्मकार्यं प्रयत्नतः शूराः प्रमुखतो देयाः स्कन्धमात्रप्रदर्शनं

ପଦାତି, ଗଜ ଓ ଅଶ୍ୱସେନାର ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ କରାଯିବ। ଶୂରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୁରସ୍କାର ଦିଆଯିବ, କେବଳ ଅଗ୍ରଭାଗରେ କାନ୍ଧ ଦେଖାଇ ଦାଁଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 41

कर्तव्यं भीरुसङ्घेन शत्रुविद्रावकारकं दारयन्ति पुरस्तात्तु न देया भीरवः पुरः

ଭୀରୁମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଶତ୍ରୁକୁ ଛିଟାଇଦେବା ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦିଆଯିବ। କିନ୍ତୁ ଭୀରୁମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରପଙ୍କ୍ତିରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ି ରାସ୍ତା ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।

Verse 42

प्रोत्साहन्त्येव रणे भीरून् शूराः पुरस्थिताः प्रांशवः शकुनाशाश् च ये चाजिह्मेक्षणा नराः

ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛେ ଅବସ୍ଥିତ ଶୂରମାନେ ଭୀରୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି—ଉଚ୍ଚଦେହୀ, ଶକୁନଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅଜିହ୍ମ (ସିଧା ଓ ଅଡ଼ିଗ) ସେମାନେ।

Verse 43

संहतभ्रूयुगाश् चैव क्रोधना कलहप्रियाः नित्यहृष्टाः प्रहृष्टाश् च शूरा ज्ञेयाश् चकामिनः

ଯାହାଙ୍କ ଭୃକୁଟି ଏକତ୍ର ହୋଇଥାଏ, ଯେମାନେ କ୍ରୋଧୀ ଓ କଳହପ୍ରିୟ—ତଥାପି ଯେମାନେ ସଦା ହର୍ଷିତ ଓ ପ୍ରହର୍ଷିତ—ସେମାନେ ଶୂର ବୋଲି ଜଣାଯିବେ; ଏବଂ ସେମାନେ କାମୀ (ଆସକ୍ତ) ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯିବେ।

Verse 44

संहतानां हतानां च रणापनयनक्रिया प्रतियुद्धं गजानाञ्च तोयदानादिकञ्च यत्

ଏଥିରେ ସମବେତ ସେନା ଓ ହତମାନଙ୍କୁ ରଣଭୂମିରୁ ଅପସାରଣ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଗଜମାନଙ୍କ ପ୍ରତିୟୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଜଳଦାନ ଆଦି ସମସ୍ତ ଅନୁଷଙ୍ଗିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 45

शत्रुद्रावकारणमिति ख , ग , घ , ञ च ये च जिह्मेक्षणा इति ख , ग , घ , ञ च वलापनयनक्रियेति ज आयुधानयनं चैव पत्तिकर्म विधीयते रिपूणां भेत्तुकामानां स्वसैन्यस्य तु रक्षणं

କେତେକ ପାଠରେ ‘ଶତ୍ରୁକୁ ହଂକାଇବାର କାରଣ’ ଏବଂ ‘ବାଙ୍କା ଦୃଷ୍ଟିଥିବା’ ବୋଲି ପଢ଼ାଯାଏ; ଅନ୍ୟ ପାଠରେ ‘ବଳ (ଶତ୍ରୁବଳ) ଅପସାରଣ କ୍ରିୟା’ ରହିଛି। ଯେପରି ହେଉ, ଶତ୍ରୁଭେଦ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ଓ ନିଜ ସେନାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆୟୁଧ ଆଣିବାକୁ ପତ୍ତିକର୍ମ ଭାବେ ବିଧିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 46

भेदनं संहतानाञ्च चर्मिणां कर्म कीर्तितं विमुखीकरणं युद्धे धन्विनां च तथोच्यते

ସଂହତ ଭାବେ ଏକତ୍ରିତ ସେନା ଓ ଢାଳଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଭେଦନ’ (ଶତ୍ରୁ-ବ୍ୟୂହ ଭାଙ୍ଗିବା) କର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ କର୍ମ ‘ବିମୁଖୀକରଣ’ (ଶତ୍ରୁକୁ ପଛକୁ ହଟାଇବା) ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଉକ୍ତ।

Verse 47

दूरापसरणं यानं सुहतस्य तथोच्यते त्रासनं रिपुसैन्यानां रथकर्म तथोच्यते

ଭାରି ଆଘାତ ପାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ‘ଦୂରକୁ ଅପସରଣ’ ତାହାର ‘ଯାନ’ (ଗତି) ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଶତ୍ରୁସେନାମାନଙ୍କୁ ତ୍ରାସ ଦେବାକୁ ‘ରଥକର୍ମ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 48

भेदनं संहतानाञ्च भेदानामपि संहतिः प्राकारतोरणाट्टालद्रुमभङ्गश् च सङ्गते

ନିକଟ ସଂଘର୍ଷରେ ସଂହତ ଶତ୍ରୁ-ବ୍ୟୂହକୁ ଭେଦିବା, ଏବଂ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ନିଜ ଦଳମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ସଂହତି (ଏକତ୍ରୀକରଣ) କରିବା ଉଚିତ। ସହିତ ପ୍ରାକାର, ତୋରଣ, ଅଟ୍ଟାଳ (ବୁରୁଜ) ଓ ଅବରୋଧକ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିବା/ଧ୍ୱଂସ କରିବା ମଧ୍ୟ ବିଧେୟ।

Verse 49

पत्तिभूर्विषमा ज्ञेया रथाश्वस्य तथा समा सकर्दमा च नागानां युद्धभूमिरुदाहृता

ପଦାତି ପାଇଁ ଭୂମି ବିଷମ (ଉଚ୍ଚନୀଚ) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ରଥ ଓ ଅଶ୍ୱ ପାଇଁ ସମ (ସମତଳ) ଭୂମି ଉପଯୁକ୍ତ। ହାତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାଦୁଆ ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଉଦାହୃତ।

Verse 50

एवं विरचितव्यूहः कृतपृष्ठदिवाकरः तथानुलोमशुक्रार्किदिक्पालमृदुमारुताः

ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧବ୍ୟୂହ ରଚନା କରିବା ଉଚିତ—ପଛରେ ଦିବାକରଙ୍କୁ ପୃଷ୍ଠରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି; ଏବଂ ଯଥାନୁକ୍ରମେ ଶୁକ୍ର, ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ଶନି, ଦିକ୍ପାଳମାନେ ଓ ମୃଦୁ ମାରୁତମାନଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା।

Verse 51

योधानुत्तेजयेत्सर्वान्नामगोत्रावदानतः भोगप्राप्त्या च विजये स्वर्गप्राप्त्या मृतस्य च

ସେ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନାମ, ଗୋତ୍ର ଓ ବୀରକାର୍ଯ୍ୟ ଘୋଷଣା କରି ଉତ୍ସାହିତ କରିବ—ବିଜୟେ ଭୋଗଲାଭ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବ।

Verse 52

जित्वारीन् भोगसम्प्राप्तिः मृतस्य च परा गतिः निष्कृतिः स्वामिपिण्डस्य नास्ति युद्धसमा गतिः

ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତିଲେ ଭୋଗସମ୍ପଦ ଲାଭ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେ ଯୁଦ୍ଧେ ମରେ, ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ। ଏହା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅନ୍ନଗ୍ରହଣର ଋଣର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ; ଯୁଦ୍ଧ ସମାନ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ।

Verse 53

शूराणां रक्तमायाति तेन पापन्त्यजन्ति ते धातादिदुःखसहनं रणे तत् परमन्तपः

ଶୂରମାନଙ୍କ ରକ୍ତ ପତିଲେ ତାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପାପ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ଏବଂ ରଣରେ ଘାଉ ଆଦି ଦୁଃଖ ସହିବା—ହେ ପରନ୍ତପ—ଏହାହିଁ ପରମ ତପ।

Verse 54

वराप्सरःसहस्राणि यान्ति शूरं रणे मृतं स्वामी सुकृतमादत्ते भग्नानां विनिवर्तिनां

ରଣରେ ମୃତ ଶୂରଙ୍କ ପାଖକୁ ସହସ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନେ ଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ପଙ୍କ୍ତି ଭାଙ୍ଗି ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ (ରାଜା/ନେତା) ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

Verse 55

ब्रह्महत्याफलं तेषां तथा प्रोक्तं पदे पदे त्यक्त्वा सहायान् यो गच्छेद्देवास्तस्य विनष्टये

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ଫଳ ପଦେ ପଦେ ଏହିପରି ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। ଯେ ସହାୟମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଏକା ଯାଏ, ତାହାର ବିନାଶ ପାଇଁ ଦେବମାନେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 56

अश्वमेधफलं प्रोक्तं शूराणामनिर्वर्तिनां धर्मनिष्ठे जयो राज्ञि योद्धव्याश् च समाः समैः

ଯେ ଶୂରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟ ନିଶ୍ଚିତ; ଏବଂ ସମାନେ ସମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 57

गजाद्यैश् च गजाद्याश् च न हन्तव्याः पलायिनः न प्रेक्षकाः प्रविष्टाश् च अशस्त्राः प्रतितादयः

ପଳାଇଥିବାମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ସେମାନେ ଗଜଦଳ ଆଦିରେ ହେଉନ୍ତୁ କି ଅନ୍ୟ ଦଳରେ। ଏହିପରି ଦର୍ଶକ, ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିନା ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା, ନିରସ୍ତ୍ର, ଶରଣାଗତ ଆଦିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 58

शान्ते निद्राभिभूते च अर्धोत्तीर्णे नदीवने दुर्दिने कूटयुद्धानि शत्रुनाशार्थमाचरेत्

ଶତ୍ରୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ନିଦ୍ରାରେ ଆବୃତ ଥିବାବେଳେ, ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ସମୟରେ ଅର୍ଧେକ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବାବେଳେ, ନଦୀବନରେ ଥିବାବେଳେ, ଏବଂ ଦୁର୍ଦିନରେ—ଶତ୍ରୁନାଶ ପାଇଁ କୂଟ/ଗୁପ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 59

बाहू प्रगृह्य विक्रोशेद्भग्ना भग्नाः परे इति प्राप्तं मित्रं बलं भूरि नायको ऽत्र निपातितः

ବାହୁ ଉଠାଇ ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରୁ—“ଶତ୍ରୁ ଭଙ୍ଗିଗଲା, ଭଙ୍ଗିଗଲା!” ଏହିପରି ସେ ଘୋଷଣା କରେ ଯେ ବହୁ ମିତ୍ରବଳ ପହଞ୍ଚିଛି ଏବଂ ଏଠାରେ ଶତ୍ରୁନାୟକ ନିପାତିତ ହୋଇଛି।

Verse 60

सेनानीर्निहताश्चायं भूपतिश्चापि विप्लुतः विद्रुतानान्तु योधानां मुखं घातो विधीयते

ସେନାନୀ ନିହତ ହେଲେ ଏବଂ ରାଜା ମଧ୍ୟ ବିକଳ ହେଲେ, ପଳାୟନକାରୀ ଯୋଧାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରୁ ଆଘାତ କରିବା ବିଧି ଅଟେ।

Verse 61

धूपाश् च देया धर्मज्ञ तथा च परमोहनाः पताकाश् चैव सम्भारो वादित्राणाम् भयावहः

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଧୂପ ଅର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୋହନୀୟ ପଦାର୍ଥମାନେ; ଧ୍ୱଜ-ପତାକା ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଭୟଭକ୍ତି ଜନକ ଭାବେ ସଜାଇବା ଉଚିତ।

Verse 62

सम्प्राप्य विजयं युद्धे देवान्विप्रांश् च संयजेत् रत्नानि राजगामीनि अमात्येन कृते रणे

ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ମନ୍ତ୍ରୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ୟ ରତ୍ନ-ଧନ ରାଜାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ।

Verse 63

तस्य स्त्रियो न कस्यापि रक्ष्यास्ताश् च परस्य च शत्रुं प्राप्य रणे मुक्तं पुत्रवत् परिपालयेत्

ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କେହି ଅପମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍ପୀଡନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁକ୍ତ/ଶରଣାଗତ ଶତ୍ରୁକୁ ପାଇଲେ, ତାକୁ ପୁତ୍ରବତ୍ ପାଳନ ଓ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

पुनस्तेन न योद्धव्यं देशाचारादि पालयेत् ततश् च स्वपुरं प्राप्य ध्रुवे भे प्रविशेद् गृहं

ତାପରେ ତାଙ୍କ ସହ ପୁନର୍ବାର ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦେଶର ଆଚାର-ବ୍ୟବହାର ଆଦିକୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ତାହାପରେ ନିଜ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି ନିଶ୍ଚିତ ଶୁଭ ସମୟରେ ଗୃହେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

देवादिपूजनं कुर्याद्रक्षेद्योधकुटुम्बकं संविभागं प्रावाप्तैः कुर्याद् भृत्यजनस्य च

ସେ ଦେବାଦି ପୂଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ; ଯୋଧମାନଙ୍କ ପରିବାରକୁ ରକ୍ଷା କରୁ; ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ ଧନରୁ ଭୃତ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଭାଗ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।

Verse 66

रणादीक्षा मयोक्ता ते जयाय नृपतेर्ध्रुवा

ଏହି ରଣଦୀକ୍ଷା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି; ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ବିଜୟର ନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟ।