Adhyaya 304
Mantra-shastraAdhyaya 30417 Verses

Adhyaya 304

Mantras for Worship Beginning with the Five-Syllabled (Mantra) — Concluding Colophon (Chapter 304 end)

ଏହି ଏକକଟି ପ୍ରଧାନତଃ ତାହାର ସମାପନ-କୋଲୋଫନ୍‌ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ, ଯେଉଁଠାରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ (ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷରୀ) ସୂତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପୂଜା-ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମନ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ର ଅଂଶର ସମାପ୍ତି ଘୋଷିତ ହୁଏ। ଅଗ୍ନି–ବଶିଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷା-ଚଉକଠାରେ ଏପରି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଆଚାର-ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଭଳି କାମ କରେ—ପୂଜାରେ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ, ଜପର କ୍ରମ, ଏବଂ ନିଖୁତ ଶବ୍ଦରୂପ କିପରି ଧର୍ମର ଉପକରଣ ହୁଏ ତାହା ସଂହିତାବଦ୍ଧ କରେ। ଭିତର ଶ୍ଲୋକ ଏଠାରେ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗଠନାତ୍ମକ ଭୂମିକା ସ୍ପଷ୍ଟ—ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସାଧାରଣ ମନ୍ତ୍ର-ପୂଜା ପ୍ରୋଟୋକଲ୍‌ରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟର ବିଶେଷ ନାମ-ଲିତୁର୍ଜିକୁ ସେତୁ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷେତ୍ର/ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଭୂଗୋଳ ସହ ମାପିତ କରାଯାଏ। ଏହିପରି କଥାପ୍ରବାହ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଉପାସନା-ଉପକରଣରୁ ସ୍ଥାନ-ସଂବେଦନଶୀଳ ସାଧନାକୁ ନେଇ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଅର୍ପଣ ଓ ସ୍ମରଣକୁ ପରସ୍ପର ସୁଦୃଢ଼ କରି ପୁଣ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃଶୁଦ୍ଧି ଦିଗରେ ନେଇଯାଏ।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्रा नाम त्र्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ चतुरधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामाणि अग्निर् उवाच जपन् वै पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामानि यो नरः मन्त्रजप्यादिफलभाक् तीर्थेष्वर्चादि चाक्षयम्

ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣରେ ‘ପଞ୍ଚାକ୍ଷରାଦି ପୂଜାମନ୍ତ୍ର’ ନାମକ ୩୦୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ୩୦୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ନାମ’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଯେ ନର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ନାମ ଜପ କରେ, ସେ ମନ୍ତ୍ରଜପ ଆଦିର ଫଳ ପାଏ; ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ ତାହାର ଅର୍ଚ୍ଚନାଦି କର୍ମ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 2

पुष्करे पुण्डरीकाक्षं गयायाञ्च गदाधरम् राघवञ्चित्रकूटे तु प्रभासे दैत्यसूदनम्

ପୁଷ୍କରରେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ, ଗୟାରେ ଗଦାଧରଙ୍କୁ। ଚିତ୍ରକୂଟରେ ରାଘବଙ୍କୁ, ପ୍ରଭାସରେ ଦୈତ୍ୟସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ।

Verse 3

जयं जयन्त्यां तद्वच्च जयन्तं हस्तिनापुरे वाराहं वर्धमाने च काश्मीरे चक्रपाणिनम्

ଜୟନ୍ତୀରେ ଜୟଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ, ଏବଂ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ। ବର୍ଧମାନରେ ବରାହଙ୍କୁ, କାଶ୍ମୀରରେ ଚକ୍ରପାଣିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ।

Verse 4

जनार्दनञ्च कुब्जाम्रे मथुरायाञ्च केशवम् कुब्जाम्रके हृषीकेशं गङ्गाद्वारे जटाधरम्

କୁବ୍ଜାମ୍ରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ମଥୁରାରେ କେଶବଙ୍କୁ; କୁବ୍ଜାମ୍ରକେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ; ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ (ହରିଦ୍ୱାର) ଜଟାଧରଙ୍କୁ।

Verse 5

शालग्रामे महायोगं हरिं गोबर्धनाचले पिण्डारके चतुर्वाहुं शङ्खोद्धारे च शङ्खिनम्

ଶାଳଗ୍ରାମେ ହରିଙ୍କୁ ମହାଯୋଗୀ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଗୋବର୍ଧନ ପର୍ବତରେ ହରିଙ୍କୁ; ପିଣ୍ଡାରକେ ଚତୁର୍ବାହୁଙ୍କୁ; ଶଙ୍ଖୋଦ୍ଧାରେ ଶଙ୍ଖଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ।

Verse 6

वामनञ्च कुरुक्षेत्रे यमुनायां त्रिविक्रमम् विश्वेश्वरं तथा शोणे कपिलं पूर्वसागरे

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ବାମନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଯମୁନାରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ; ଶୋଣ ନଦୀରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ; ଏବଂ ପୂର୍ବ ସାଗରେ କପିଲଙ୍କୁ।

Verse 7

विष्णुं महोदधौ विद्याद्गङ्गासागरसङ्गमे वनमालञ्च किष्किन्ध्यां देवं रैवतकं विदुः

ଗଙ୍ଗାସାଗର ସଙ୍ଗମର ମହୋଦଧିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏବଂ କିଷ୍କିନ୍ଧ୍ୟାରେ ବନମାଳାକୁ—ସେଠାର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବକୁ ରୈବତକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 8

काशीतटे महायोगं विरजायां रिपुञ्जयम् विशाखयूपे ह्य् अजितन्नेपाले लोकभावनम्

କାଶୀ ତଟରେ ମହାଯୋଗ (ତୀର୍ଥ/ଦେବ) ଅଛି; ବିରଜାରେ ରିପୁଞ୍ଜୟ—ଶତ୍ରୁଜୟୀ—ଅଛି; ବିଶାଖଯୂପେ ଅଜିତ ଅଛି; ଏବଂ ନେପାଳରେ ଲୋକଭାବନ—ଜଗତ୍‌ର ଉପକାରକ—ବିରାଜିତ।

Verse 9

द्वारकायां विद्धि कृष्णं मन्दरे मधुसूदनम् लोकाकुले रिपुहरं शालग्रामे हरिं स्मरेत्

ଦ୍ୱାରକାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜାଣ; ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ। ଲୋକାକୁଳତାରେ ରିପୁହରଙ୍କୁ, ଶାଳଗ୍ରାମରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 10

पुरुषं पूरुषवटे विमले च जगत्प्रभुं अनन्तं सैन्धवारण्ये दण्डके शार्ङ्गधारिणम्

ପୂରୁଷବଟରେ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର; ବିମଳରେ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ। ସୈନ୍ଧବ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ, ଦଣ୍ଡକରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 11

उत्पलावर्तके शौरीं नर्मदायां श्रियः पतिं दामोदरं रैवतके नन्दायां जलशायिनं

ଉତ୍ପଲାବର୍ତ୍ତକରେ ଶୌରୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର; ନର୍ମଦା ତଟରେ ଶ୍ରିୟଃପତି (ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି)ଙ୍କୁ। ରୈବତକରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ, ନନ୍ଦାରେ ଜଳଶାୟୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 12

गोपीश्वरञ्च सिन्ध्वव्धौ माहेन्द्रे चाच्युतं विटुः सहाद्रौ देवदेवेशं वैकुण्ठं मागधे वने

ସିନ୍ଧୁ-ସମୁଦ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ଗୋପୀଶ୍ୱର ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ମାହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ଅଚ୍ୟୁତ। ସହ୍ୟାଦ୍ରିରେ ଦେବଦେବେଶ, ଏବଂ ମାଗଧ ବନରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 13

सर्वपापहरं विन्ध्ये औड्रे तु पुरुषोत्तमम् आत्मानं हृदये विद्धि जपतां भुक्तिमुक्तिदम्

ବିନ୍ଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ‘ସର୍ବପାପହର’ (ତୀର୍ଥ) ଅଛି; ଏବଂ ଔଡ୍ରରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଆତ୍ମା ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜାଣ—ଜପକାରୀଙ୍କୁ ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ଦିଏ।

Verse 14

वटे वटे वैश्रवणं चत्वरे चत्वरे शिवम् पर्वते पर्वते रामं सर्वत्र मधुसूदनं

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଟବୃକ୍ଷେ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର)ଙ୍କୁ ସ୍ମର; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚତ୍ୱରେ ଶିବଙ୍କୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତେ ରାମଙ୍କୁ, ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ସ୍ମର।

Verse 15

नरं भूमौ तथा व्योम्नि वशिष्ठे गरुडध्वजम् वासुदेवञ्च सर्वत्र संस्मरन् भुक्तिमुक्तिभाक्

ହେ ବଶିଷ୍ଠ! ମନୁଷ୍ୟ ଭୂମିରେ ହେଉ କି ଆକାଶରେ, ଯେ ସର୍ବତ୍ର ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ସ୍ମରେ, ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପାଏ।

Verse 16

नामान्येतानि विष्णीश् च जप्त्वा सर्वमवाप्नुयात् क्षेत्रेष्वेतेषु यत् श्राद्धं दानं जप्यञ्च तर्पणम्

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଜପ କଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଦାନ, ଜପ ଓ ତର୍ପଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 17

तत्सर्वं कोटिगुणितं मृतो ब्रह्ममयो भवेत् यः पठेत् शृणुयाद्वापि निर्मलः स्वर्गमाप्नुयात्

ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କୋଟିଗୁଣିତ ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମମୟ ହୁଏ। ଯେ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।

Frequently Asked Questions

Its function is to close a pañcākṣarī-based pūjā-mantra module, preparing the reader for a more enumerative nāma-liturgy that operationalizes japa through cataloged divine epithets.

By treating mantra as a disciplined method (vidhi) rather than sentiment alone, it frames correct recitation and worship as purificatory action that supports both dharmic outcomes and inward steadiness conducive to mukti.