Adhyaya 167
Ayuta–Lakṣa–Koṭi Fire-offerings (अयुतलक्षकोटिहोमाः) — Graha-yajña Vidhi
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ‘ଗ୍ରହ-ଯଜ୍ଞ’ ବିଧିକୁ ପୁନର୍ବାର ଉପଦେଶ କରନ୍ତି—ସମୃଦ୍ଧି, ଶାନ୍ତି ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ। ସେ ହୋମର ତିନି ପରିମାଣ—ଅୟୁତ (10,000), ଲକ୍ଷ (100,000) ଓ କୋଟି (10,000,000)—ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ମଣ୍ଡଳର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଖଣ୍ଡରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ଅଧିଦେବତା ଓ ପ୍ରତ୍ୟଧିଦେବତାଙ୍କ ତାଲିକା, କାଠ-ସମିଧ-ହବିଷ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ, 108 ଆହୁତି ଓ 108 କୁମ୍ଭ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି, ବସୋଧାରା, ଦକ୍ଷିଣା, ଅଭିଷେକ ମନ୍ତ୍ର—ମହାଦେବ, ନବଗ୍ରହ ଓ ରକ୍ଷାଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ଦାନ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗୋ, ଭୂମି, ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଶୟ୍ୟା) ସହ ଫଳସିଦ୍ଧି ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ଯୁଦ୍ଧବିଜୟ, ବିବାହ, ଉତ୍ସବ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଦି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପ୍ରୟୋଗ କୁହାଯାଇଛି। ଲକ୍ଷ/କୋଟି ହୋମ ପାଇଁ କୁଣ୍ଡମାପ, ଋତ୍ୱିଜ ସଂଖ୍ୟା, ମନ୍ତ୍ର ବିକଳ୍ପ, ଏବଂ ତ୍ରିକୋଣ କୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରତିମା-କର୍ମ ସହ ଅଭିଚାର/ବିଦ୍ୱେଷଣ ବିଧି ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି କର୍ମ ଓ ଧର୍ମ-ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସମନ୍ୱୟ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे वर्णधर्मादिर्नाम षट्षष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ सप्तषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अयुतलक्षकोटिहोमाः अग्निर् उवाच श्रीशान्तिविजयाद्यर्थं ग्रहयज्ञं पुनर्वदे ग्रहयज्ञो ऽयुतहोमलक्षकोट्यात्मकस्त्रिधा
ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣରେ ‘ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମାଦି’ ନାମକ ଏକଶେ ଛୟାଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଏକଶେ ସତଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ଅୟୁତ-ଲକ୍ଷ-କୋଟି ହୋମ’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଶ୍ରୀ, ଶାନ୍ତି, ବିଜୟ ଆଦି ଲାଗି ମୁଁ ଗ୍ରହଯଜ୍ଞକୁ ପୁନଃ ବର୍ଣ୍ଣନ କରୁଛି। ଗ୍ରହଯଜ୍ଞ ତିନି ପ୍ରକାର—ଅୟୁତ (ଦଶ ହଜାର), ଲକ୍ଷ (ଏକ ଲକ୍ଷ) ଓ କୋଟି (ଏକ କୋଟି) ହୋମ-ପରିମାଣ ଯୁକ୍ତ।
Verse 2
वेदेरैशे ह्य् अग्निकुण्डाद् ग्रहानावाह्य मण्डले सौम्ये गुरुर्बुधश् चैशे शुक्रः पूर्वदले शशी
ବେଦମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ଶୁଭ ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। ସୌମ୍ୟ ଭାଗରେ ଗୁରୁ ଓ ବୁଧ; ପୂର୍ବ ଦଳରେ ଶୁକ୍ର ଓ ଶଶୀ (ଚନ୍ଦ୍ର) ରଖିବା।
Verse 3
आग्नेये दक्षिणे भौमो मध्ये स्याद्भास्करस् तथा शनिराप्ये ऽथ नैरृत्ये राहुः केतुश् च वायवे
ଆଗ୍ନେୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ରଖିବା; ମଧ୍ୟରେ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ରହିବେ। ପଶ୍ଚିମରେ ଶନି; ପରେ ନୈଋତ୍ୟରେ ରାହୁ ଓ ବାୟବ୍ୟରେ କେତୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା।
Verse 4
ईशश्चोमा गुहो विष्णुर्ब्रह्मेन्द्रौ यमकालकौ चित्रगुप्तश्चाधिदेवा अग्निरापः क्षितिर्हरिः
ଈଶ (ଶିବ) ଓ ଉମା, ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ), ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ ଓ କାଳ, ଏବଂ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ—ଏମାନେ ଅଧିଦେବତା; ତଦ୍ରୂପ ଅଗ୍ନି, ଆପଃ (ଜଳ), କ୍ଷିତି (ପୃଥିବୀ) ଓ ହରି ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ।
Verse 5
इन्द्र ऐन्द्री देवता च प्रजेशो ऽहिर्विधिः क्रमात् एते प्रत्यधिदेवाश् च गणेशो दुर्गयानिलः
ଇନ୍ଦ୍ର, ଐନ୍ଦ୍ରୀ ଦେବୀ, ପ୍ରଜେଶ (ବ୍ରହ୍ମା), ଅହି (ସର୍ପଶକ୍ତି) ଓ ବିଧି (ବିଧାତା—ବ୍ରହ୍ମା) କ୍ରମକ୍ରମେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟଧିଦେବତା; ସହିତ ଗଣେଶ, ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନିଲ (ବାୟୁ) ମଧ୍ୟ।
Verse 6
खमश्विनौ च सम्पूज्य यजेद्वीजैश् च वेदजैः अर्कः पलाशः खदिरो ह्य् अपामार्गश् च पिप्पलः
ଖ (ଆକାଶ) ଓ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ବେଦବିଧିରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ସମିଧା/ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବେ ଅର୍କ, ପଲାଶ, ଖଦିର, ଅପାମାର୍ଗ ଓ ପିପ୍ପଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 7
उदुम्बरः शमी दुर्वा कुशाश् च समिधः क्रमात् मध्वाज्यदधिसंमिश्रा होतव्याश्चाष्टधा शतम्
କ୍ରମାନୁସାରେ ସମିଧ ଉଦୁମ୍ବର, ଶମୀ, ଦୁର୍ବା ଓ କୁଶର ହେବ; ଏବଂ ମଧୁ, ଘୃତ ଓ ଦଧି ମିଶାଇ ଏକଶେ ଆଠ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 8
एकाष्टशतुरः कुम्भान् पूर्य पूर्णाहुतिन्तथा वसोर्धारान्ततो दद्याद्दक्षिणाञ्च ततो ददेत्
ଏକଶେ ଆଠ କୁମ୍ଭ ପୂରି ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି କରିବା ଉଚିତ; ବସୋର୍ଧାରା ସମାପ୍ତ କରି ପରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 9
यजमानं चतुर्भिस्तैर् अभिषिञ्चेत् समन्त्रकैः सुरास्त्वामभिषिञ्चन्तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
ସେଇ ଚାରି (ଜଳ/ପାତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଯଜମାନଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ—“ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ସହ ଦେବଗଣ ତୁମକୁ ଅଭିଷେକ କରୁନ୍ତୁ।”
Verse 10
वासुदेवो जगन्नाथस् तथा सङ्कर्षणः प्रभुः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश् च भवन्तु विजयाय ते
ଜଗନ୍ନାଥ ବାସୁଦେବ, ତଥା ପ୍ରଭୁ ସଙ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧ—ଏମାନେ ତୁମ ବିଜୟ ପାଇଁ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 11
आखण्डलो ऽग्निर्भगवान् यमो वै नैरृतस् तथा वरुणः पवनश् चैव धनाध्यक्षस् तथा शिवः
ଆଖଣ୍ଡଳ (ଇନ୍ଦ୍ର), ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି, ଯମ, ତଥା ନୈରୃତ; ବରୁଣ, ପବନ (ବାୟୁ), ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ (କୁବେର) ଏବଂ ଶିବ।
Verse 12
ब्रह्मणा सहितः शेषो दिक्पालाः पान्तु वः सदा कीर्तिर्लक्ष्मीर्धृतिर्मेधा पुष्टिः श्रद्धा क्रिया मतिः
ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଶେଷ ଏବଂ ଦିକ୍ପାଳମାନେ ସଦା ଆପଣମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ମେଧା, ପୁଷ୍ଟି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, କ୍ରିୟା ଓ ସମ୍ୟକ୍ ମତି ଆପଣଙ୍କଠାରେ ବସୁନ୍ତୁ।
Verse 13
बुद्धिर् लज्जा वपुः शान्तिस्तुष्टिः कान्तिश् च मातरः एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु धर्मपत्न्याः समागताः
ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ବପୁ (ଦେହକଲ୍ୟାଣ), ଶାନ୍ତି, ତୁଷ୍ଟି ଓ କାନ୍ତି—ଏହି ମାତୃଶକ୍ତିମାନେ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ରୂପେ ଏଠାରେ ସମାଗତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରୁନ୍ତୁ।
Verse 14
आदित्यश् चन्द्रमा भौमो बुधजीवशितार्कजाः ग्रहास्त्वामभिषिञ्चन्तु राहुः केतुश् च तर्पिताः
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ମଙ୍ଗଳ, ବୁଧ, ବୃହସ୍ପତି, ଶୁକ୍ର ଓ ଶନି—ଏହି ଗ୍ରହମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ରାହୁ-କେତୁ ମଧ୍ୟ ତର୍ପଣରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ଅନୁଗ୍ରହ କରୁନ୍ତୁ।
Verse 15
देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ऋषयो मनवो गावो देवमातर एव च
ଦେବ, ଦାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ; ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପନ୍ନଗ; ଋଷି, ମନୁ, ଗାଈମାନେ ଏବଂ ଦେବମାତୃକାମାନେ ମଧ୍ୟ।
Verse 16
देवपत्न्यो द्रुमा नागा दैत्याश्चाप्सरसाङ्गणाः अस्त्राणि सर्वशास्त्राणि राजानो वाहनानि च
ଦେବପତ୍ନୀମାନେ, ବୃକ୍ଷ, ନାଗ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ; ଅସ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ରାଜାମାନେ ଏବଂ ବାହନମାନେ ମଧ୍ୟ—(ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ)।
Verse 17
औषधानि च रत्नानि कालस्यावयवाश् च ये सरितः सागराः शैलास्तीर्थानि जलदा नदाः
ଔଷଧି ଓ ରତ୍ନ, ଏବଂ କାଳର ଯେଯେ ଅବୟବ ଅଛି; ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ତୀର୍ଥ, ବର୍ଷାବାହୀ ମେଘ ଓ ସ୍ରୋତ—ଏସବୁ ଜଗତର ଗଣ୍ୟ ଅଂଶ।
Verse 18
एते त्वामभिषिञ्चन्तु सर्वकामार्थसिद्धये अलङ्कृतस्ततो दद्याद्धेमगोन्नभुवादिकं
ଏହେ (ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ/ଦେବ) ତୁମକୁ ଅଭିଷେକ କରୁନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଅର୍ଥ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ପରେ ଯଥାବିଧି ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ସୁନା, ଗୋ, ଅନ୍ନ, ଭୂମି ଆଦି ଦାନ କର।
Verse 19
कपिले सर्वदेवानां पूजनीयासि रोहिणि तीर्थदेवमयी यस्मादतःशान्तिं प्रयच्छ मे
ହେ କପିଲେ, ହେ ରୋହିଣୀ! ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ପୂଜନୀୟା; ଯେହେତୁ ତୁମେ ତୀର୍ଥଦେବମୟୀ, ତେଣୁ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ।
Verse 20
पुण्यस्त्वं शङ्ख पुण्यानां मङ्गलानाञ्च मङ्गलं विष्णुना विधृतो नित्यमतः शान्तिं प्रयच्छ मे
ହେ ଶଙ୍ଖ! ତୁମେ ପୁଣ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁଣ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଙ୍ଗଳ। ବିଷ୍ଣୁ ନିତ୍ୟ ତୁମକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ।
Verse 21
धर्म त्वं वृषरूपेण जगदानन्दकारकः अष्टमूर्तेरधिष्टानमतः शान्तिं प्रयच्छ मे
ହେ ଧର୍ମ! ବୃଷରୂପେ ତୁମେ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ। ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି (ଶିବ) ଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାନ ତୁମେ; ତେଣୁ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ।
Verse 22
हिरण्यगर्भगर्भस्थं हेमवीजं विभावसोः अनन्तपुण्यफलदमतः शान्तिं प्रयच्छ मे
ହେ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି)! ତୁମେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭର ଗର୍ଭସ୍ଥ, ହେମବୀଜସ୍ୱରୂପ; ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳଦାତା, ତେଣୁ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ।
Verse 23
पीतवस्त्रयुगं यस्माद्वासुदेवस्य वल्लभं प्रदानात्तस्य वै विष्णुरतः शान्तिं प्रयच्छ मे
ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ପୀତବସ୍ତ୍ରଯୁଗ ଦାନ କରାଯାଇଥିବାରୁ, ସେଇ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରୀତ ବିଷ୍ଣୁ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 24
विष्णुस्त्वं मत्स्यरूपेण यस्मादमृतसम्भवः चन्द्रार्कवाहनो नित्यमतः शान्तिं प्रयच्छ मे
ତୁମେ ମତ୍ସ୍ୟରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ; ତୁମଠାରୁ ଅମୃତସମ୍ଭବ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟବାହନ, ତେଣୁ ମୋତେ ନିତ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଦିଅ।
Verse 25
यस्मात्त्वं पृथिवी सर्वा धेनुः केशवसन्निभा सर्वपापहरा नित्यमतः शान्तिं प्रयच्छ मे
ତୁମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ—କେଶବସଦୃଶ ଧେନୁ ପରି—ଏବଂ ନିତ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ହର; ତେଣୁ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ।
Verse 26
यस्मादायसकर्माणि तवाधीनानि सर्वदा लाङ्गलाद्यायुधादीनि अतः शान्तिं प्रयच्छ मे
ଲୋହାର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ତୁମ ଅଧୀନ—ଲାଙ୍ଗଳ ଆଦି ଆୟୁଧ ଓ ଉପକରଣ ସହ—ତେଣୁ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଓ କ୍ଷେମ ଦିଅ।
Verse 27
यस्मात्त्वं स्सर्वयज्ञानामङ्गत्वेन व्यवस्थितः योनिर्विभावसोर्नित्यमतः शान्तिं प्रयच्छ मे
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅଙ୍ଗରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି)ର ନିତ୍ୟ ଯୋନି; ତେଣୁ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କର।
Verse 28
गवामङ्गेषु तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश यस्मात्तस्माच्छिवं मे स्यादिह लोके परत्र च
ଗାଈମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗମାନେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୁବନ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ, ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମୋର ଶିବ (ମଙ୍ଗଳ) ହେଉ।
Verse 29
धर्मकामार्थसिद्धये इति ख यस्मादशून्यं शयनं केशवस्य शिवस्य च शय्या ममाप्यशून्यास्तु दत्ता जन्मनि जन्मनि
“ଧର୍ମ-କାମ-ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ” ଏହିପରି କହିବା ଉଚିତ। କେଶବ ଓ ଶିବଙ୍କ ଶୟନ କେବେ ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଦାନଦତ୍ତ ମୋର ଶୟ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଶୂନ୍ୟ ନ ହେଉ।
Verse 30
यथा रत्नेषु सर्वेषु सर्वे देवाः प्रतिष्ठिताः तथा शान्तिं प्रयच्छन्तु रत्नदानेन मे सुराः
ଯେପରି ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେପରି ରତ୍ନଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦେବଗଣ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରୁନ୍ତୁ।
Verse 31
यथा भूमिप्रदानस्य कलां नार्हन्ति षोडशीं दानान्यन्यानि मे शान्तिर्भूमिदानाद्भवत्विह
ଭୂମିଦାନର ଫଳର ଷୋଡଶମ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଅର୍ହ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ଭୂମିଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳୁ।
Verse 32
ग्रहयज्ञो ऽयुतहोमो दक्षिणाभी रणे जितिः विवाहोत्सवयज्ञेषु प्रतिष्ठादिषु कर्मषु
ଗ୍ରହ-ଯଜ୍ଞ, ଅୟୁତ-ହୋମ (ଦଶହଜାର ଆହୁତି) ଓ ଦକ୍ଷିଣା-ପ୍ରଦାନ ରଣରେ ଜୟ ଦେଇଥାଏ; ଏବଂ ବିବାହ-ସଂସ୍କାର, ଉତ୍ସବ-ଯଜ୍ଞ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଦି କର୍ମରେ ଏହାମାନେ ପ୍ରୟୋଗଯୋଗ୍ୟ।
Verse 33
सर्वकामाप्तये लक्षकोटिहोमद्वयं मतं गृहदेशे मण्डपे ऽथ अयुते हस्तमात्रकं
ସମସ୍ତ କାମନା-ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଲକ୍ଷ-ହୋମ ଓ କୋଟି-ହୋମ—ଏହି ଦ୍ୱୟ ବିଧାନ କୁହାଯାଇଛି। ଗୃହପ୍ରଦେଶର ମଣ୍ଡପରେ ଅୟୁତ (ଦଶହଜାର) କର୍ମ ପାଇଁ କୁଣ୍ଡର ପ୍ରମାଣ ଏକ ହସ୍ତମାତ୍ର ହେଉ।
Verse 34
मेखलायोनिसंयुक्तं कुण्डञ्चत्वार ऋत्विजः स्वयमेको ऽपि वा लक्षे सर्वं दशगुणं हि तत्
ମେଖଲା ଓ ଯୋନି-ସଂଯୁକ୍ତ କୁଣ୍ଡ କରି ଚାରି ଋତ୍ୱିଜ ଥାଉନ୍ତୁ; କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ-ହୋମରେ ନିଜେ ଏକା ଯଜିଲେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତ ଫଳ ଦଶଗୁଣ ହୁଏ।
Verse 35
चतुर्हस्तं द्विहस्तं वा तार्क्षञ्चात्राधिकं यजेत् सामध्वनिशीरस्त्वं वाहनं पमेष्ठिनः
ଏଠାରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ)ଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପରେ, କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଭୁଜ ରୂପରେ, ଅଥବା ଅଧିକ ଉନ୍ନତ (ବର୍ଧିତ) ରୂପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହେ ସାମଧ୍ୱନିରେ ଶିରୋଭୂଷିତ, ତୁମେ ପମେଷ୍ଠିନ୍ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ବାହନ।
Verse 36
विषयापहरो नित्यमतः शान्तिं प्रयच्छ मे पूर्ववत् कुण्डमामन्त्र्य लक्षहोमं समाचरेत्
“ହେ ନିତ୍ୟ ବିଷୟାପହର (ଦୋଷନିବାରକ), ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ।” ତାପରେ ପୂର୍ବବତ୍ କୁଣ୍ଡକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଲକ୍ଷ-ହୋମ (ଏକ ଲକ୍ଷ ଆହୁତି) କରିବା ଉଚିତ।
Verse 37
वसोर्धारां ततो दद्याच्छय्याभूषादिकं ददेत् तत्रापि दश चाष्टौ च लक्षहोमे तथर्त्विजः
ତତ୍ପରେ ବସୋର୍ଧାରା ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ ଶୟ୍ୟା, ଆଭୂଷଣ ଆଦିର ଦାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ଏକେ ବିଧିରେ ଲକ୍ଷ-ହୋମ ପାଇଁ ଦଶ ଓ ଆଠ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅଠାର, ଋତ୍ୱିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 38
पुत्रान्नराज्यविजयभुक्तिमुक्त्यादि चाप्नुयात् दक्षिणाभिः फलेनास्माच्छत्रुघ्नः कोटिहोमकः
ଏହି କର୍ମରୁ, ଦକ୍ଷିଣା ଓ ଅଭିପ୍ରେତ ଫଳ ଅନୁସାରେ, କର୍ତ୍ତା ପୁତ୍ର, ଅନ୍ନ, ରାଜ୍ୟ, ବିଜୟ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଆଦି ପାଏ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ହୋମରେ କୋଟି ଆହୁତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶତ୍ରୁନାଶକ ଫଳ ଲଭେ।
Verse 39
तथा जन्मनि जन्मनीति ङ गृहादौ मण्डपे वाथेति ख गृहादौ मण्डपे चैवमिति ञ पुत्रार्थराज्यविजयभुक्तिमुक्त्यादीति ख , ङ च चतुर्हस्तं चाष्टहस्तं कुण्डन्द्वादश च द्विजाः पञ्चविंशं षोडशं वा पटे द्वारे चतुष्टयं
ଏହିପରି ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ (ଏହି ନିୟମ) ପ୍ରବଳ; ଗୃହରେ ଓ ମଣ୍ଡପରେ ମଧ୍ୟ—ଏମିତି କୁହାଯାଇଛି। ପୁତ୍ରଲାଭ, ରାଜ୍ୟ, ରାଜବିଜୟ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଆଦି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକେ ବିଧି। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କୁଣ୍ଡ ଚାର ହସ୍ତ କିମ୍ବା ଆଠ ହସ୍ତ ମାପର ହେଉ; ଏବଂ ପଟ (ପରଦା) ଓ ଦ୍ୱାରର ମାପ ଚାରି-ଚାରି ଗୋଷ୍ଠୀରେ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ, ଷୋଡଶ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚବିଂଶ (ଏକକ) ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି।
Verse 40
कोटिहोमी सर्वकामी विष्णुलोकं स गच्छति होमस्तु ग्रहमन्त्रैर् वा गायत्र्या वैष्णवैर् अपि
କୋଟି-ହୋମ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ସର୍ବକାମସିଦ୍ଧ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏହି ହୋମ ଗ୍ରହମନ୍ତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ଗାୟତ୍ରୀରେ, ଅଥବା ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରେ।
Verse 41
जातवेदोमुखैः शैवैः वैदिकैः प्रथितैर् अपि तिलैर् यवैर् घृतैर् अश्वमेधफलादिभाक्
ଜାତବେଦ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈବ ଓ ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ରସହ ତିଳ, ଯବ ଓ ଘୃତରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ; ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଆଦି ମହାଯଜ୍ଞର ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 42
विद्वेषणाभिचारेषु त्रिकोणं कुण्डमिष्यते समिधो वामहस्तेन श्येनास्थ्यनलसंयुताः
ବିଦ୍ୱେଷଣ ଓ ଅଭିଚାର କର୍ମରେ ତ୍ରିକୋଣ କୁଣ୍ଡ ବିଧିତ। ସମିଧା ବାମହସ୍ତେ ଗ୍ରହଣ କରି ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଅସ୍ଥି ଆଦି ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 43
रक्तभूषैर् मुक्तकेशैर् ध्यायद्भिरशिवं रिपोः दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु यो द्वेष्टि हुं फडिति च
ରକ୍ତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, କେଶ ମୁକ୍ତ କରି, ରିପୁର ଅଶିବ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଯେ ଦ୍ୱେଷୀ ‘ହୁଂ’ ‘ଫଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସେଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟ ମିତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 44
छिन्द्यात् क्षुरेण प्रतिमां पिष्टरूपं रिपुं हनेत् यजेदेकं पीडकं वा यः स कृत्वा दिवं व्रजेत्
କ୍ଷୁର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିମାକୁ ଛେଦ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ପିଷ୍ଟରୂପେ ନିର୍ମିତ ରିପୁ ନିହତ ହୁଏ। ଯେ ଏକଲକ୍ଷ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ‘ପୀଡକ’ (ପୀଡନ) ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେ ତାହା କରି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Frequently Asked Questions
It emphasizes calibrated homa-scales (ayuta, lakṣa, koṭi), precise navagraha placement within a ritual maṇḍala, fixed counts like 108 oblations and 108 kumbhas, kuṇḍa measurements for different homa magnitudes, and role-allocation (including increased ṛtvij counts for larger rites).
It frames ritual mastery as dharmic discipline: planetary pacification and victory-oriented rites are bound to mantra, purity, and generosity (dakṣiṇā/dāna), thereby converting worldly aims (bhukti) into ethically regulated action that supports protection, order, and ultimately auspicious destiny and higher spiritual attainment (including Vaiṣṇava-oriented outcomes such as Viṣṇuloka).
The abhiṣeka invokes Brahmā–Viṣṇu–Maheśvara, the four Vyūhas (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha), dikpālas and major deities (e.g., Indra, Agni, Yama, Varuṇa, Vāyu, Kubera, Śiva), protective qualities (kīrti, lakṣmī, dhṛti, medhā, puṣṭi, śraddhā, kriyā, mati), mother-powers, and the navagrahas including Rāhu and Ketu.