Adhyaya 155
Ācāra (Right Conduct)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ନିତ୍ୟାଚାର-ମାନୁଆଲ୍ ଭଳି। ପୁଷ୍କର ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବସ୍ମରଣ ସହ ଉଠିବା, ମଳମୂତ୍ରତ୍ୟାଗରେ ଦିଗ୍ନିୟମ (ଦିନେ ଉତ୍ତରମୁଖ, ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ) ଏବଂ ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନ ବର୍ଜନ କହିଛନ୍ତି। ଶୌଚକ୍ରମ—ମାଟିରେ ଆଚମନ, ଦନ୍ତଧାବନ ଓ ସ୍ନାନର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ—ବିବରଣୀ ସହ; ସ୍ନାନ ବିନା କର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ। ଜଳର ଶ୍ରେଣୀ: ଭୂଗର୍ଭଜଳ, ଆଣିଥିବା ଜଳ, ଝରଣା, ସରୋବର, ତୀର୍ଥଜଳ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗାଜଳ। ସ୍ନାନବିଧି ବେଦମନ୍ତ୍ର (ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣାଃ, ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ, ଆପୋ ହି ଷ୍ଠା, ଇଦମାପଃ), ଜଳମଧ୍ୟରେ ଜପ, ଏବଂ ଅଘମର୍ଷଣ, ଦ୍ରୁପଦା, ଯୁଞ୍ଜତେ ମନଃ, ପୌରୁଷ ସୂକ୍ତ ଆଦି ପାଠବିକଳ୍ପରେ ଆଧାରିତ; ପରେ ତର୍ପଣ, ହୋମ ଓ ଦାନ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ ସାମାଜିକ-ନୈତିକ ସଂଯମ—ଅହିଂସା, ଭାରବାହୀ ଓ ଗର୍ଭବତୀଙ୍କୁ ପଥ ଦେବା, ଦୃଷ୍ଟି-ବାକ୍ୟରେ ସାବଧାନତା, ଅଶୁଭ ଆଚରଣ ବର୍ଜନ, ସାର୍ବଜନୀନ ଶିଷ୍ଟାଚାର, ଜଳଶୁଚିତା, ଯୌନ ଓ ସାମାଜିକ ଶୁଦ୍ଧିସୀମା, ବେଦ-ଦେବତା-ରାଜା-ଋଷିଙ୍କ ସମ୍ମାନ, ଏବଂ କିଛି ତିଥିରେ ତେଲମର୍ଦ୍ଦନ ବର୍ଜନ—ବିସ୍ତାରିତ। ପାଠଭେଦ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୂଳ ଭାବ ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧି, ସଂଯମ ଓ ଯୋଗକ୍ଷେମ ପାଇଁ ଶାସିତ ଆଚାର।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे विवाहो नाम सतुःपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः आचारः पुष्कर उवाच ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय विष्ण्वादीन् दैवतान् स्मरेत् उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ବିବାହ’ ନାମକ ୧୫୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ୧୫୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଆଚାର’ ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ; ଏବଂ ଦିନେ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ମୂତ୍ର-ପୁରୀଷ ତ୍ୟାଗ କରିବ।
Verse 2
रातौ च दक्षिणे कुर्यादुभे सन्ध्ये यथा दिवा न मार्गादौ जले वीप्यां सतृणायां सदाचरेत्
ରାତିରେ ଦିନର ପରି ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ହୋଇ ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ପଥର ଆରମ୍ଭରେ, ଜଳରେ, ଚାଷ ହୋଇଥିବା ପଟିରେ କିମ୍ବା ଘାସ ଥିବା ଭୂମିରେ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସଦା ସଦାଚାର ରଖିବା ଉଚିତ।
Verse 3
शौचं कृत्वा मृदाचम्य भक्षयेद्दन्तधावनं नित्यं नैमित्तिकं काम्यं क्रियाङ्गं मलकर्षणं
ଶୌଚ କରି, ମାଟିଦ୍ୱାରା ଆଚମନ କରି, ନିତ୍ୟ ଦନ୍ତଧାବନ (ଦାନ୍ତ ପରିଷ୍କାର) କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ନିତ୍ୟ, ନୈମିତ୍ତିକ ଓ କାମ୍ୟ—ତିନି ପ୍ରକାର; କ୍ରିୟାର ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ମଳ-ଅଶୁଚି ନାଶକ।
Verse 4
क्रियास्नानं तथा षष्ठं षोढास्नानं प्रकीर्तितं अस्नातस्याफलं कर्म प्रातःस्नानं चरेत्ततः
ଏହିପରି ଷଷ୍ଠଟି ‘କ୍ରିୟା-ସ୍ନାନ’ ବୋଲି ଘୋଷିତ; ‘ଷୋଢା-ସ୍ନାନ’ (ଷୋଳ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ) ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶିତ। ଯେ ସ୍ନାନ କରେନି ତାହାର କର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ; ତେଣୁ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 5
भूमिष्ठमुद्धृतात् पुण्यं ततः प्रस्रवणोदकं ततो ऽपि सारसं पुण्यं तस्मान्नादेयमुच्यते
ଭୂମିରେ ରହିଥିବା ଜଳ, କୂଆ ଆଦିରୁ ଉଠାଇଥିବା ଜଳଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଝରଣାର ଜଳ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସରୋବରର ଜଳ; ତେଣୁ ଏହା ଅଗ୍ରାହ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 6
तीर्थतोयं ततः पुण्यं गाङ्गं पुण्यन्तु सर्वतः संशोधितमलः पूर्वं निमग्नश् च जलाशये
ଏହେତୁ ତୀର୍ଥଜଳ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ଗଙ୍ଗାଜଳ ସର୍ବଦିଗରୁ ପାବନକାରୀ। ପ୍ରଥମେ ମଳ-ଅଶୁଚି ଶୋଧନ କରି, ପରେ ଜଳାଶୟରେ ନିମଜ୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
उपस्पृश्य ततः कुर्यादम्भसः परिमार्जनं हिरण्यवर्णास्तिसृभिः शन्नो देवीति चाप्यथ
ଆଚମନ କରି ସେପରେ ଜଳଦ୍ୱାରା ପରିମାର୍ଜନ (ଛିଟାଇ/ପୋଛି ଶୁଦ୍ଧି) କରିବ—‘ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣାଃ…’ ଆରମ୍ଭ ତିନି ଋଚା ଓ ‘ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ…’ ମନ୍ତ୍ର ସହ।
Verse 8
आपोहिष्ठेति तिसृभिरिदमापस्तथैव च ततो जलाशये मग्नः कुर्यादन्तर्जलं जपं
‘ଆପୋ ହି ଷ୍ଠା…’ ଆରମ୍ଭ ତିନି ଋଚା ଓ ‘ଇଦମାପଃ…’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା; ପରେ ଜଳାଶୟରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ଜଳଭିତରେ ଜପ କରିବ।
Verse 9
तत्राघमर्षणं सूक्तं द्रुपदां वा तथा जपेत् युञ्जते मन इत्य् एवं सूक्तं सूक्तं वाप्यथ पौरुषं
ସେଠାରେ ଅଘମର୍ଷଣ ସୂକ୍ତ ଜପ କରିବ, କିମ୍ବା ଦ୍ରୁପଦା ହିମ୍ନ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ‘ୟୁଞ୍ଜତେ ମନଃ…’ ଆରମ୍ଭ ସୂକ୍ତ ମଧ୍ୟ। ଏଭଳି ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ତ—କିମ୍ବା ପୁନଃ ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ତ—ତାପରେ ପୌରୁଷ (ପୁରୁଷସୂକ୍ତ) ଜପ କରିବ।
Verse 10
गायत्रीं तु विशेषेण अघमर्षणसूक्तके देवता भाववृत्तस्तु ऋषिश् चैवाघमर्षणः
ଅଘମର୍ଷଣ-ସୂକ୍ତରେ ବିଶେଷତଃ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ; ଦେବତା ଭାବବୃତ୍ତ, ଏବଂ ଋଷି ନିଶ୍ଚୟ ଅଘମର୍ଷଣ।
Verse 11
छन्दश्चानुष्टुभं तस्य भाववृत्तो हरिः स्मृतः आपीडमानः शाटीं तु देवतापितृतर्पणं
ତାହାର ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁଭ; ତାହାର ଭାବବୃତ୍ତି ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ‘ଆପୀଡମାନଃ’ ନାମକ ବିନିଯୋଗ ‘ଶାଟୀ’, ଯାହା ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ତର୍ପଣ ପାଇଁ।
Verse 12
पौरुषेण तु सूक्तेन ददेच्चैवोदकाञ्जलिं ततो ऽग्निहवनं कुर्याद्दानं दत्वा तु शक्तितः
ପୌରୁଷ ସୂକ୍ତ ପାଠ କରି ଅଞ୍ଜଳିଭର ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବ; ତାପରେ ଅଗ୍ନିହୋମ କରି, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେବ।
Verse 13
तत्राघमर्षणमित्यादिः देवतापितृतर्पणमित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति ततो ऽग्निहरणमिति ङ , छ च दीपं दत्वेति झ ततः समभिगच्छेत योगाक्षेमार्थमीश्वरं आसनं शयनं यानं जायापत्यङ्कमण्डलुः
ଏଠାରେ ‘ଅଘମର୍ଷଣମ୍’ ଆଦିରୁ ‘ଦେବତା-ପିତୃତର୍ପଣମ୍’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ ଝ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ନାହିଁ। ତାପରେ ଙ ଓ ଛ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ‘ଅଗ୍ନିହରଣମ୍’ ପାଠ ମିଳେ; ଝ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ତାହାର ସ୍ଥାନରେ ‘ଦୀପଂ ଦତ୍ୱା’ (ଦୀପ ଦେଇ) ଅଛି। ପରେ ଯୋଗ-କ୍ଷେମ (କଲ୍ୟାଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା) ପାଇଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମୀପ କରି, ଆସନ, ଶୟନ, ଯାନ, ଜାୟା-ପୁତ୍ର, ଅଙ୍କ/ଖଟ ଓ କମଣ୍ଡଲୁ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରିବ।
Verse 14
आत्मनः शुचिरेतानि परेषां न शुचिर्भवेत् भाराक्रान्तस्य गुर्विण्याः पन्था देयो गुरुष्वपि
ଏହି ଆଚାରଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଶୁଚିତା ପାଇଁ; ଏଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଚି କିମ୍ବା ଅସୁବିଧାର କାରଣ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଭାରବାହୀ ଲୋକ ଓ ଗର୍ଭବତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପଥ ଦେବେ।
Verse 15
न पश्येच्चार्कमुद्यन्तन्नास्तं यान्तं न चाम्भसि नेक्षेन्नग्नां स्त्रियं कूपं शूनास्थानमघौघिनं
ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ, ଅସ୍ତମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ, ଏବଂ ଜଳରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନଗ୍ନ ସ୍ତ୍ରୀ, କୂଆ, ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଓ ପାପର ଢେର (ଅଘୌଘ) ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ନ କରିବ।
Verse 16
कार्पासाथि तया भस्म नाक्रामेद् यच्च कुत्सितं अन्तःपुरं वित्तिगृहं परदौत्यं ब्रजेन्न हि
କାର୍ପାସ (ତୁଳା) ଓ ଭସ୍ମ ଉପରେ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ନିନ୍ଦିତ/ଅପବିତ୍ର ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ସେଥିରେ ପାଦ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ତଃପୁରକୁ, ଧନାଗାର/କୋଷଗୃହକୁ, ଏବଂ ପରଦୌତ୍ୟ (ଅନ୍ୟର ଦୂତକାର୍ଯ୍ୟ) କରିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 17
नारोहेद्विषमान्नावन्न वृक्षं न च पर्वतं अर्थायतनशास्त्रेषु तथैव स्यात् कुतूहली
ଅସୁରକ୍ଷିତ ନାଉରେ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଗଛ କିମ୍ବା ପର୍ବତ ଚଢ଼ିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେପରି ଧନ ଓ ରାଜନୀତି-ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁତୁହଳୀ ଓ ବିବେକୀ ହେବା ଉଚିତ୍।
Verse 18
लोष्टमर्दो तृणच्छेदी नखखादी विनश्यति मुखादिवादनं नेहेद् विना दीपं न रात्रिगः
ମାଟିର ଢେଲା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା, ଘାସ କାଟୁଥିବା, କିମ୍ବା ନଖ କାମୁଥିବା ଲୋକ ନାଶ ପାଏ। ସେପରି ଏଠାରେ ମୁଖ ଆଦିଦ୍ୱାରା ବାଦନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୀପ ବିନା ରାତିରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 19
नाद्वारेण विशेद्वेश्म न च वक्त्रं विरागयेत् कथाभङ्गं न कुर्वीत न च वासोविपर्ययं
ଘରକୁ ପାର୍ଶ୍ୱ/ପଛ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁହଁରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କଥାବାର୍ତ୍ତାର ଧାରା ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବସ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଟା କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଭାବେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 20
भद्रं भद्रमिति ब्रूयान्नानिष्टं कीर्तयेत् क्वचित् पालाशमासनं वर्ज्यं देवादिच्छायया व्रजेत्
‘ଭଦ୍ରଂ ଭଦ୍ରଂ’ ବୋଲି କେବଳ ମଙ୍ଗଳବଚନ କହିବା ଉଚିତ୍; କେବେ ଅମଙ୍ଗଳ କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପଲାଶ କାଠର ଆସନ ବର୍ଜନୀୟ; ଦେବତା ଆଦିଙ୍କ ଛାୟା ମଧ୍ୟରେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 21
न मध्ये पूज्ययोर्यायात् नोच्छिष्टस्तारकादिदृक् नद्यान्नान्यां नदीं ब्रूयान्न कण्डूयेद् द्विहस्तकं
ଦୁଇଜଣ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ତାରା ଆଦିକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି ଅନ୍ୟ ନଦୀର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଦୁଇ ହାତରେ ଖୁଜୁଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 22
असन्तर्प्य पितॄन् देवान्नदीपारञ्च न व्रजेत् मलादिप्रक्षिपेन्नाप्सु न नग्नः स्नानमाचरेत्
ପିତୃ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ନଦୀର ପାରକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଜଳରେ ମଳାଦି ଅଶୁଚି ଫେଙ୍କିବା ନୁହେଁ, ଏବଂ ନଗ୍ନ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରିବା ନୁହେଁ।
Verse 23
परभृतो भवेन्न हि इति झ लोष्टमद्दीत्यादिः, न रात्रिग इत्य् अन्तः पाठः, गपुस्तके नास्ति देवाद्रिच्छाययेति ख , छ , ग च मलादिक्षेपयेन्नाप्सु इति ख , ट च ततः समभिगच्छेत योगक्षेमार्थमीश्वरं स्रजन्नात्मनाप्पनयेत् खरादिकरजस्त्यजेत्
ମନୁଷ୍ୟ ପରାଶ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପରେ ଯୋଗକ୍ଷେମ—କଲ୍ୟାଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା—ପାଇଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମୀପ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୂଜାରେ ନିଜ ଉପରେ ମାଳା ଧାରଣ କରି ପରେ ତାହା ଖୋଲିଦେବ, ଏବଂ ଗଧା ଆଦିର ଧୂଳି ପରି ମଲିନତା ତ୍ୟାଗ କରିବ।
Verse 24
हीनान्नावहसेत् गच्छेन्नादेशे नियसेच्च तैः वैद्यराजनदीहीने म्लेच्छस्त्रीबहुनायके
ହୀନ କିମ୍ବା ଅସୁରକ୍ଷିତ ନାଉରେ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନୁଚିତ ଦେଶକୁ ଯିବା ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ ବସବାସ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ବୈଦ୍ୟ, ରାଜା ଓ ନଦୀ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଦେଶ ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଅନେକ ନାୟକଙ୍କ ଅଧୀନ—ସେଠାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
Verse 25
रजस्वलादिपतितैर् न भाषेत केशवं स्मरेत् नासंवृतमुखः कुर्याद्धासं जृम्भां तथा क्षुतं
ରଜସ୍ୱଳା ଆଦି ଅଶୌଚ/ପତିତ ଅବସ୍ଥାର ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ମୁହଁ ଢାକିବା ବିନା ହସ, ଜମ୍ଭାଇ ଓ ଛିଙ୍କ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 26
प्रभोरप्यवमनं खद्गोपयेद्वचनं बुधः इन्द्रियाणां नानुकूली वेदरोधं न कारयेत्
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅବମାନନାମୟ ବଚନକୁ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଖଡ୍ଗକୁ ମ୍ୟାନରେ ରଖିବା ପରି ଗୋପନ କରି ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ପାଇଁ ବେଦଧର୍ମରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 27
नोपेक्षितव्यो व्याधिः स्याद्रिपुरल्पो ऽपि भार्गव रथ्यातिगः सदाचामेत् विभृयान्नाग्निवारिणी
ହେ ଭାର୍ଗବ! ରୋଗକୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅଳ୍ପ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ଅଗଣ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେ ଲୋକ ରଥ୍ୟାପଥରେ ଚାଲେ, ସେ ସଦା ଆଚମନ କରୁ ଏବଂ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳ ସହ ରଖୁ।
Verse 28
न हुङ्कुर्याच्छिवं पूज्यं पादं पादेन नाक्रमेत् प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा कस्य चिन्नाप्रियं वदेत्
ପୂଜ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଅବମାନସୂଚକ “ହୁଁ” ନ କହିବା; ନିଜ ପାଦରେ ଅନ୍ୟର ପାଦକୁ ନ ଲଂଘିବା; ଏବଂ କାହାକୁ ଅପ୍ରିୟ ଲାଗେ ଏମିତି କଥା ସାମ୍ନାରେ କିମ୍ବା ପଛରେ ନ କହିବା।
Verse 29
वेदशास्त्रनरेन्द्रर्षिदेवनिन्दां विवर्जयेत् स्त्रीणामीर्षा न कर्तव्या त्रिश्वासन्तासु वर्जयेत्
ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ର, ନରେନ୍ଦ୍ର (ରାଜା), ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିନ୍ଦାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଈର୍ଷ୍ୟା ନ କରିବା; ଏବଂ ‘ତ୍ରିଶ୍ୱାସାନ୍ତା’ (ରଜସ୍ୱଳା) ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ/ସମାଗମ ବର୍ଜନ କରିବା।
Verse 30
धर्मश्रुतिं देवरतिं कुर्याद्धर्मादि नित्यशः सोमस्य पूजां जन्मर्क्षे विप्रदेवादिपूजनं
ଧର୍ମଶ୍ରବଣ ଓ ଦେବଭକ୍ତିରେ ନିତ୍ୟ ଲିନ ରହି, ଧର୍ମାଦି କର୍ତ୍ତବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ ସୋମଙ୍କ ପୂଜା କରି, ବିପ୍ର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଦିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା-ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍।
Verse 31
पुर्वत्सोपि इति ङ समाचामेदिति छ स्त्रीणामिच्छेति क देवनतिमिति ग , घ , ङ , ञ , ट च वेदनतिमिति ख ,छ च भद्रं भद्रमिति ब्रूयादित्यादिः, कुर्याद्धर्मादि नित्यश इत्य् अन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति षष्ठीचतुर्दश्यष्टम्यामभ्यङ्गं वर्जयेत्तथा दूराद्गृहान् मूत्रविष्ठे नोत्तमैवैरमाचरेत्
ବିଭିନ୍ନ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ପାଠଭେଦ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି—ଯଥା “ପୂର୍ବତ୍ସୋପି”, “ସମାଚାମେତ୍”, “ସ୍ତ୍ରୀଣାମିଚ୍ଛା”, “ଦେବନତି/ବେଦନତି”, “ଭଦ୍ରଂ ଭଦ୍ରମିତି ବ୍ରୂୟାତ୍” ଇତ୍ୟାଦି; ଏବଂ “କୁର୍ୟାଦ୍ଧର୍ମାଦି ନିତ୍ୟଶଃ” ଏହି ଅନ୍ତଃପାଠ ‘ଝ’ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ନାହିଁ। ବିଧି: ଷଷ୍ଠୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ (ତେଲମର୍ଦ୍ଦନ) ବର୍ଜନ କରିବା; ମୂତ୍ର-ବିଷ୍ଠାରୁ ଗୃହକୁ ଦୂରେ ରଖିବା; ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସହ ବୈର ନ କରିବା।
Frequently Asked Questions
Brahma-muhūrta rising with deva-smaraṇa → śauca and ācamana (with earth) → dantadhāvana → morning snāna (with mantra-recitation and japa) → tarpaṇa → homa → dāna, followed by sustained ethical restraints in speech, gaze, and conduct.
The chapter cites Hiraṇyavarṇāḥ (three verses), Śanno devī, Āpo hi ṣṭhā (three verses), Idam āpaḥ, plus optional recitations: Aghamarṣaṇa-sūkta, Drupadā hymn, Yuñjate manaḥ hymn, and the Pauruṣa (Puruṣa) sūkta for udakāñjali/tarpaṇa.
It sacralizes bodily and civic discipline by linking purity acts to mantra, japa, tarpaṇa, homa, and dāna, making self-regulation and social non-harm instruments of dharma that protect yoga-kṣema and purify intention toward Mukti.