Adhyaya 291

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गजशान्तिर्नाम नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः कृद्वान्यस्मिन्निति ख , ज , ञ च अथैकनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः शान्त्यायुर्वेदः धन्वन्तरिर् उवाच गोविप्रपालनं कर्यं रज्ञा गोशान्तिमावदे गावः पवित्रा माङ्गल्या गोषु लोकाः प्रतिष्ठिताः

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ଗଜଶାନ୍ତି’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ନବ୍ବେତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ‘ଶାନ୍ତ୍ୟାୟୁର୍ବେଦ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ଏକାନବ୍ବେତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଧନ୍ୱନ୍ତରି କହିଲେ—ରାଜା ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାଳନ-ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଏବେ ମୁଁ ଗୋଶାନ୍ତିର ବିଧି କହୁଛି। ଗାଈମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ; ଲୋକମାନେ ଗୋମାନଙ୍କରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 2

शकृन्मूत्रं परं तासामलक्ष्मीनाशनं परं गवां कण्डूयनं वारि शृङ्गस्याघौघमर्दनम्

ଗୋବର ଓ ଗୋମୂତ୍ର ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ; ଅଲକ୍ଷ୍ମୀନାଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଗାଈଙ୍କ ଖୁଜୁଲି ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଜଳ ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ଶିଙ୍ଗ ପାପସମୂହକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରେ।

Verse 3

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पश् च रोचना शडङ्गं परमं पाने दुःस्वप्नाद्यादिवारणं

ଗୋମୂତ୍ର, ଗୋବର, କ୍ଷୀର, ଦଧି, ସର୍ପ (ସର୍ପ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟ) ଓ ରୋଚନା—ଏହି ଛଅ ଅଙ୍ଗର ପରମ ପାନୀୟ; ଦୁଷ୍ସ୍ୱପ୍ନ ଆଦି ଉପଦ୍ରବ ନିବାରଣ କରେ।

Verse 4

रोचना विषरक्षोघ्नी ग्रासदः स्वर्गगो गवां यद्गृहे दुःखिता गावः स याति नरकन्नरः

ରୋଚନା ବିଷକୁ ନାଶ କରେ ଏବଂ ହାନିକାରକ ରାକ୍ଷସସମୂହକୁ ଦୂର କରେ; ଗାଈଙ୍କୁ ଘାସ/ଆହାର ଦେଇଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ। କିନ୍ତୁ ଯାହାର ଘରେ ଗାଈ ଦୁଃଖିତ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 5

परगोग्रासदः स्वर्गी गोहितो ब्रह्मलोकभाक् गोदानात्कीर्तनाद्रक्षां कृत्वा चोद्धरते कुलम्

ଅନ୍ୟର ଗାଈର ଘାସ/ଚରଣକୁ ହରଣ ନକରୁଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ଓ ଗୋହିତରେ ନିରତ ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଭାଗୀ ହୁଏ। ଗୋଦାନ, କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ରକ୍ଷା କରି ସେ ନିଜ କୁଳକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

Verse 6

गवां श्वासात् पवित्रा भूः स्पर्शनात्किल्विषक्षयः गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्

ଗାଈଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ପୃଥିବୀ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ସ୍ପର୍ଶରୁ ପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏହିପରି ଗୋମୂତ୍ର, ଗୋବର, କ୍ଷୀର, ଦଧି, ଘୃତ ଓ କୁଶୋଦକ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରକାରୀ।

Verse 7

एकरात्रोपवासश् च श्वपाकमपि शोधयेत् सर्वाशुभविनाशाय पुराचीरतमीश्वरैः

ଏକରାତ୍ରି ଉପବାସ କଲେ ଶ୍ୱପାକ (ସାମାଜିକ ରୀତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଚି ଭାବିତ) ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ବିନାଶ ପାଇଁ ପୁରାତନକାଳରେ ଈଶ୍ୱରମାନେ ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ।

Verse 8

प्रत्येकञ्च त्र्यहाभ्यम्तं महासान्तपनं स्मृतं सर्वकामप्रदञ्चैतत् सर्वाशुभविमर्दनम्

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ତିନି ଦିନ କରିଲେ ତାହା ‘ମହାସାନ୍ତପନ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହା ସର୍ବକାମ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ଦମନ କରେ।

Verse 9

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं पयसा दिवसानेकविंशतिं निर्मलाः सर्वकामाप्त्या स्युर्गगाः स्पुर् नतोत्तमाः

ଏକୋଇଶ ଦିନ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ‘କୃଚ୍ଛ୍ରାତିକୃଚ୍ଛ୍ର’ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ସର୍ବକାମ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ସେମାନେ ପରମ ଉତ୍ତମ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଗଗନେ ବିଚରନ୍ତି।

Verse 10

त्र्यहमुष्णं पिवेन्मूत्रं त्र्यहमुष्णं घृतं पिवेत् त्र्यहमुष्णं पयः पीत्वा वायुभक्षः परं त्र्यहम्

ତିନି ଦିନ ଉଷ୍ଣ ମୂତ୍ର ପିବା ଉଚିତ, ତିନି ଦିନ ଉଷ୍ଣ ଘୃତ ପିବା ଉଚିତ। ତିନି ଦିନ ଉଷ୍ଣ ଦୁଧ ପିଇ ସାରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ତିନି ଦିନ କେବଳ ବାୟୁଭକ୍ଷଣ (ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

तप्तकृच्छ्रव्रतं सर्वपापघ्नं ब्रह्मलोकदं शीतैस्तु शीतकृच्छ्रं स्याद्ब्रह्मोक्तं ब्रह्मलोकदं

‘ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର’ ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହିପରି ଶୀତ (ଶୀତତପ) ସହ କଲେ ତାହା ‘ଶୀତକୃଚ୍ଛ୍ର’; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସେଥିରୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ମିଳେ।

Verse 12

गोमूत्रेणाचरेत्स्नानं वृत्तिं कुर्याच्च गोरसैः गोभिर्व्रजेच्च भुक्तासु भुञ्जीताथ च गोव्रती

ଗୋବ୍ରତ ପାଳନକାରୀ ଗୋମୂତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରୁ, ଗୋରସାଦି ଗୋଉତ୍ପାଦରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଉ, ଗୋଶାଳା/ଚରଣଭୂମିରେ ଗାଈମାନଙ୍କ ସହ ଚଳାଚଳ କରୁ, ଗାଈମାନେ ଖାଇସାରିଲେ ପରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରୁ।

Verse 13

मासेनैकेन निष्पापो गोलोकी स्वर्गगो भवेत् विद्याञ्च गोमतीं जप्त्वा गोलोकं परमं व्रजेत्

ଏକ ମାସରେ ସେ ନିଷ୍ପାପ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥ ଗୋଲୋକଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଗୋମତୀ-ବିଦ୍ୟା ଜପ କରି ପରମ ଗୋଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 14

गितैर् नृत्यैर् अप्सरोभिर्विमाने तत्र मोदते गावः सुरभयो नित्यं गावो गुग्गुलगन्धिकाः

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଆନନ୍ଦ କରେ। ସେଠାର ଗାଈମାନେ ସଦା ସୁଗନ୍ଧିତ—ମଧୁର ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁର ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିମଳିତ।

Verse 15

गावः प्रतिष्ठा भूतानां गावः स्वस्त्ययनं परं अन्नमेव परं गावो देवानां हविरुत्तमम्

ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠା; ଗାଈମାନେ ପରମ କଲ୍ୟାଣ ଓ ମଙ୍ଗଳର ଉପାୟ। ଗାଈ ହିଁ ପରମ ଅନ୍ନ; ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଈ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହବି।

Verse 16

पावनं सर्वभूतानां क्षरन्ति च वदन्ति च हविषा मन्त्रपूतेन तर्पयन्त्यमरान्दिवि

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; ହବି ଢାଳନ୍ତି ଓ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଘୃତ-ହବିଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦିବି ଅମରମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 17

ऋषीणामग्निहोत्रेषु गावो होमेषु योजिताः सर्वेषामेव भूतानां गावः शरणमुत्तमं

ଋଷିମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରକର୍ମରେ ହୋମଯଜ୍ଞରେ ଗାଈମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଈ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରଣ।

Verse 18

गावः पवित्रं परमं गावो माङ्गल्यमुत्तमं गावः स्वर्गस्य सोपानं गावो धन्याः सनातनाः

ଗାଈମାନେ ପରମ ପବିତ୍ର; ଗାଈମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ। ଗାଈମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ସୋପାନ; ଗାଈମାନେ ସନାତନ ଧନ୍ୟ ଓ ଧନ୍ୟତାଦାୟିନୀ।

Verse 19

नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च नमो ब्रह्मसुताभ्यश् च पवित्राभ्यो नमो नमः

ଶ୍ରୀମତୀ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସୌରଭେୟୀ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର; ବ୍ରହ୍ମସୁତାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପବିତ୍ରାମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 20

ब्राह्मणाश् चैव गावश् च कुलमेकं द्विधा कृतम् एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरेकत्र तिष्ठति

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗାଈ—ଏକେ କୁଳ, ଯାହା ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ଏକଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ, ଅନ୍ୟଠାରେ ହବି (ଯଜ୍ଞାହୁତି) ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 21

देवब्राह्मणगोसाधुसाध्वीभिः सकलं जगत् धार्यते वै सदा तस्मात् सर्वे पूज्यतमा मताः

ଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ସାଧୁ ଓ ସାଧ୍ବୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ସଦା ଧାରିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରମ ପୂଜ୍ୟ ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 22

पिवन्ति यत्र तत्तीर्थं गङ्गाद्या गाव एव हि गवां माहात्म्यमुक्तं हि चिकित्साञ्च तथा शृणु

ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଗାଈମାନେ ପାଣି ପିଉନ୍ତି, ସେହି ସ୍ଥାନ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କ ସମାନ ତୀର୍ଥ ଅଟେ। ଗୋମାହାତ୍ମ୍ୟ କୁହାଗଲା; ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା-ପ୍ରୟୋଗ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 23

शृङ्गामयेषु धेनूनां तैलं दद्यात् ससैन्धवं शृङ्गवेरबलामांसकल्कसिद्धं समाक्षिकं

ଗାଈମାନଙ୍କ ଶିଙ୍ଗର ରୋଗରେ ସାଇନ୍ଧବ ଲବଣ ମିଶାଇଥିବା ତେଲ ଦେବା ଉଚିତ। ଶୁଣ୍ଠି, ବଲା ଓ ମାଂସର କଲ୍କ ସହ ପାକ କରା ତେଲକୁ ମଧୁ ସହ ମିଶାଇ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 24

कर्णशूलेषु सर्वेषु मञ्जिष्ठाहिङ्गुसैन्धवैः सिद्धं तैलं प्रदातव्यं रसोनेनाथ वा पुनः

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କାନବେଦନାରେ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ହିଙ୍ଗୁ ଓ ସାଇନ୍ଧବ ସହ ପାକ କରା ତେଲ କାନରେ ଦେବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ରସୁଣ ସହ ସିદ્ધ ତେଲ ମଧ୍ୟ।

Verse 25

बिल्वमूलमपामार्गन्धातकी चसपाटला कुटजन्दन्तमूलेषु लेपात्तच्छूलनाशनं

ବିଲ୍ୱମୂଳ, ଅପାମାର୍ଗ, ଧାତକୀ, ପାଟଲା ଓ କୁଟଜ ମିଶାଇ ତିଆରି ଲେପକୁ ଦାନ୍ତର ମୂଳ (ମସୁଡ଼ା) ଉପରେ ଲଗାଇଲେ ସେହି ଦନ୍ତଶୂଳ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 26

दन्तशूलहरैर् द्रव्यैर् घृतं राम विपाचितं मुखरोगहरं ज्ञेयं जिह्वारोगेषु सैन्धवं

ହେ ରାମ! ଦନ୍ତଶୂଳ ହରଣକାରୀ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହ ପାକ କରା ଘିଅକୁ ମୁଖରୋଗ ନାଶକ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଜିହ୍ୱାରୋଗରେ ସାଇନ୍ଧବ ଲବଣ ବିଧିତ।

Verse 27

शृङ्गवेरं हरिद्रे द्वे त्रिफला च गलग्रहे हृच्छूले वस्तिशूले च वातरोगे क्षये तथा

ଗଳର ଅବରୋଧ/ସଙ୍କୋଚ, ହୃଦୟ-ପ୍ରଦେଶର ଶୂଳ, ବସ୍ତି/ମୂତ୍ରମାର୍ଗ ଶୂଳ, ବାତଜ ରୋଗ ଓ କ୍ଷୟରେ ଶୃଙ୍ଗବେର (ଶୁଖିଲା ଅଦା), ହରିଦ୍ରା-ଦ୍ୱୟ ଏବଂ ତ୍ରିଫଳା ପ୍ରୟୋଗ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 28

त्रिफला घृतमिश्रा च गवां पाने प्रशस्यते अतीसारे हरिद्रे द्वे पाठाञ्चैव प्रदापयेत्

ଅତିସାରରେ ଘୃତମିଶ୍ରିତ ତ୍ରିଫଳା ପାନ କରାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ଅତିସାରରେ ହରିଦ୍ରା-ଦ୍ୱୟ ଓ ପାଠା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 29

सर्वेषु कोष्ठरोगेषु तथाशाखागदेषु च शृङ्गवेरञ्च भार्गीञ्च कासे श्वासे प्रदापयेत्

ସମସ୍ତ କୋଷ୍ଠରୋଗରେ ଏବଂ ଶାଖାଗତ ଗଦରେ ମଧ୍ୟ, କାସ ଓ ଶ୍ୱାସରେ ଶୃଙ୍ଗବେର (ଶୁଖିଲା ଅଦା) ଏବଂ ଭାର୍ଗୀ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 30

दातव्या भग्नसन्धाने प्रियङ्गुर्लबणान्विता तैलं वातहरं पित्ते मधुयष्टीविपाचितं

ଭଗ୍ନସନ୍ଧାନ (ହାଡ଼ ଯୋଡ଼ା) ପାଇଁ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଓ ଲବଣଯୁକ୍ତ ତୈଳ ଦେବା ଉଚିତ। ତୈଳଟି ବାତହର ହେଉ; ଏବଂ ପିତ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମଧୁଯଷ୍ଟୀଦ୍ୱାରା ବିପାଚିତ ତୈଳ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 31

कफे व्योषञ्च समधु सपुष्टकरजो ऽस्रजे तैलाज्यं हरितालञ्च भग्नक्षतिशृतन्ददेत्

କଫବିକାରରେ ମଧୁସହିତ ବ୍ୟୋଷ ଓ ପୁଷ୍ଟକରଜ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବା ଉଚିତ। ଅସ୍ରଜ (ରକ୍ତବିକାର/ରକ୍ତସ୍ରାବ)ରେ ତୈଳ ଓ ଆଜ୍ୟ, ଏବଂ ହରିତାଳ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଭଗ୍ନ-କ୍ଷତି ପାଇଁ ଶୃତ (ପାକା/ସଂସ୍କୃତ) ଔଷଧ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 32

मासास्तिलाः सगोधूमाः पशुक्षीरं घृतं तथा एषां पिण्डी सलवणा वत्सानां पुष्टिदात्वियं

ମାଷ, ତିଳ ଓ ଗହମ ସହ ପଶୁଦୁଧ ଓ ଘି—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଲୁଣ ମିଶାଇ ପିଣ୍ଡୀ କରି ଦେଲେ ବଛାମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍ଟି ଓ ବଳ ମିଳେ।

Verse 33

बलप्रदा विषाणां स्यद्ग्रहनाशाय धूपकः देवदारु वचा मांसी गुग्गुलुर्हिङ्गुसर्षपाः

ବିଷନାଶକ ଓ ବଳଦାୟକ ଧୂପକ, ଗ୍ରହଦୋଷନାଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ—ଦେବଦାରୁ, ବଚା, ମାଂସୀ, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ହିଙ୍ଗୁ ଓ ସରିଷ।

Verse 34

ग्रहादिगदनाशाय एष धूपो गवां हितः घण्ठा चैव गवां कार्या धूपेनानेन भूपिता

ଗ୍ରହାଦି ରୋଗନାଶ ପାଇଁ ଏହି ଧୂପ ଗୋମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିତକର। ଗୋମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ଧୂପରେ ତାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ/ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

अश्वगन्धातिलैः शुक्लं तेन गौः क्षीरिणी भवेत् रसायनञ्च पिन्याकं मत्तो यो धार्यते गृहे

ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ଓ ତିଳ ସହ ଶ୍ୱେତ (ତିଳ-ପ୍ରସ୍ତୁତି) ଦେଲେ ଗାଈ କ୍ଷୀରସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏବଂ ରସାୟନରୂପ ପିନ୍ୟାକ (ଖଳି) ଘରେ ରଖି ଖୁଆଇଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 36

भवां पुरीषे पञ्चभ्यां नित्यं शान्त्यै श्रियं यजेत् वासुदेवञ्च गन्धाद्यैर् अपरा शान्तिरुच्यते

ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟାଦି ପାଞ୍ଚ ଗୋ-ଉତ୍ପାଦରେ, ଗୋବର ଆଦି ସହିତ, ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଅର୍ପଣରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା—ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଶାନ୍ତିବିଧି କୁହାଯାଏ।

Verse 37

अश्वयुक्शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्यां यजेद्धरिं हरिरुद्रमजं सूर्यं श्रियमग्निं घृतेन च

ଅଶ୍ୱୟୁଜ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପଞ୍ଚଦଶୀ (ପୂର୍ଣ୍ଣିମା) ତିଥିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହାସହ ହରି, ରୁଦ୍ର, ଅଜ (ବ୍ରହ୍ମା), ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଘୃତାହୁତିରେ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

दधि सम्प्राश्य गाः पूज्य कार्यं वाह्निप्रदक्षिणं वृषाणां योजेयेद् युद्धं गीतवाद्यरवैर् वहिः

ଦଧି ସେବନ କରି ଗାଈମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ (ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ) ବାହାରେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟଧ୍ୱନି ସହ ବୃଷମାନଙ୍କର ପ୍ରତିଯୋଗିତା/ଯୁଦ୍ଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

गवान्तु लवणन्देयं ब्राह्मणानाञ्च दक्षिणा नैमित्तिके माकरादौ यजेद्विष्णुं सह श्रिया

ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଲବଣ ସହିତ ଦାନ ଦେବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ମରେ—ମକର ଆଦି ଅବସରରେ—ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

स्थण्डिलेब्जे मध्यगते दिक्षु केशरगान् सुरान् सुभद्राजो रविः पूज्यो बहुरूपो बलिर्वहिः

ସ୍ଥଣ୍ଡିଲରେ ପଦ୍ମ ଆକୃତି ଅଙ୍କନ କରି ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଓ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତର କେଶରରେ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ‘ସୁଭଦ୍ରାଜ’ ନାମକ ରବି ବହୁରୂପ ହୋଇ, ବହନୀୟ ବଳି-ଆହୁତି ସହ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 41

खं विश्वरूपा सिद्धिश् च ऋद्धिः शान्तिश् च रोहिणी दिग्धेनवो हि पूर्वाद्याः कृशरैश् चन्द्र ईश्वरः

‘ଖଂ’, ବିଶ୍ୱରୂପା, ସିଦ୍ଧି, ଋଦ୍ଧି, ଶାନ୍ତି ଓ ରୋହିଣୀ—(ଏହି ନାମ/ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ)। ଦିଗ୍ଧେନୁ ହେଉଛି ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗର (ଗାଈମାନେ); ଏବଂ ଈଶ୍ୱର ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କୃଶର (ଖିଚୁଡ଼ି) ନୈବେଦ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

दिक्पालाः पद्मपत्रेषु कुम्भेष्वग्नौ च होमयेत् क्षीरवृक्षस्य समिधः सर्षपाक्षततण्डुलान्

ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ, କୁମ୍ଭରେ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷର ସମିଧା, ସରିଷ, ଅକ୍ଷତ ଓ ତଣ୍ଡୁଳ ଅର୍ପଣ କରିବା।

Verse 43

शतं शतं सुवर्णञ्च कांस्यादिकं द्विजे ददेत् गावः पूज्या विमोक्तव्याः शान्त्यै क्षीरादिसंयुताः

ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଶତଶଃ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ କାଂସ୍ୟାଦି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କ୍ଷୀରାଦି ସମ୍ପନ୍ନ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପରେ ମୁକ୍ତ କରିବା।

Verse 44

अग्निर् उवाच शालिहोत्रः सुश्रुताय हयायुर्वेदमुक्तवान् पालकाप्यो ऽङ्गराजाय गजायुर्वेदमब्रवीत्

ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଶାଲିହୋତ୍ର ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କୁ ହୟ-ଆୟୁର୍ବେଦ କହିଥିଲେ; ଏବଂ ପାଳକାପ୍ୟ ଅଙ୍ଗରାଜଙ୍କୁ ଗଜ-ଆୟୁର୍ବେଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।