Adhyaya 13

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये हरिवंशवर्णनं नाम द्वादशो ऽध्यायः कर्षक इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ त्रयोदशो ऽध्यायः कुरुपाण्डवोत्पत्त्यादिकथनं अग्निर् उवाच भारतं सम्प्रवक्ष्यामि कृष्णमाहात्म्यलक्षणम् भूभारमहरद्विष्णुर् निमित्तीकृत्य पाण्डवान्

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣର ଆଗ୍ନେୟ ଭାଗରେ ‘ହରିବଂଶବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ—‘କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଉତ୍ପତ୍ତି ଆଦି କଥନ’। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—କୃଷ୍ଣମାହାତ୍ମ୍ୟଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଭାରତକୁ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ବିଷ୍ଣୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଭୂଭାର ହରଣ କଲେ।

Verse 2

विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः सोमः सोमाद्बुधस्तस्मादैल आसीत् पुरूरवाः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦ୍ମରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅତ୍ରି; ଅତ୍ରିଠାରୁ ସୋମ, ସୋମଠାରୁ ବୁଧ, ଏବଂ ବୁଧଠାରୁ ଐଲ ଅର୍ଥାତ୍ ପୁରୂରବା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 3

तस्मादायुस्ततो राजा नहुषो ऽतो ययातिकः ततः पुरुस्तस्य वंशे भरतो ऽथ नृपः कुरुः

ଐଲଠାରୁ ଆୟୁ, ତାପରେ ରାଜା ନହୁଷ, ତାପରେ ଯୟାତି, ତାପରେ ପୁରୁ ଜନ୍ମିଲେ। ସେହି ବଂଶରେ ରାଜା ଭରତ ଏବଂ ପରେ ରାଜା କୁରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 4

तद्वंशे शान्तनुस्तस्माद्भीष्मो गङ्गासुतो ऽनुजौ चित्राङ्गदो विचित्रश् च सत्यवयाञ्च शान्तनोः

ସେହି ବଂଶରେ ଶାନ୍ତନୁ ଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଏବଂ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଓ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ—ଏମାନେ ଶାନ୍ତନୁ ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 5

स्वर्गं गते शान्तनौ च भीष्मो भार्याविवर्जितः अपालयत् भ्रातृराज्यं बालश्चित्राङ्गदो हतः

ଶାନ୍ତନୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲାପରେ, ପତ୍ନୀବିହୀନ ଭୀଷ୍ମ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ଏବଂ ବାଳ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ହତ ହେଲା।

Verse 6

चित्राङ्गदेन द्वे कन्ये काशिराजस्य चाम्बिका अम्बालिका च भीष्मेण आनीते विजितारिणा

ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ପାଇଁ କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ କନ୍ୟା—ଅମ୍ବିକା ଓ ଅମ୍ବାଲିକା—ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଭୀଷ୍ମ ହରି ଆଣିଲେ।

Verse 7

भार्ये विचित्रवीर्यस्य यक्ष्मणा स दिवङ्गतः सत्यवत्या ह्य् अनुमतादम्बिकायां नृपोभवत्

ହେ ଦେବୀ, ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଯକ୍ଷ୍ମା (କ୍ଷୟ) ରୋଗରେ ଦିବଙ୍ଗତ ହେଲେ। ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ତେବେ ଅମ୍ବିକାରେ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲା।

Verse 8

धृतराष्ट्रो ऽम्बालिकायां पाण्डुश् च व्यासतः सुतः गान्धार्यां धृतराष्ट्राच्च दुर्योधनमुखं शतम्

ଅମ୍ବାଲିକାରେ ବ୍ୟାସ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଜନ୍ମଦେଲେ; ଏବଂ ଗାନ୍ଧାରୀରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନମୁଖ ଶତ ପୁତ୍ର ହେଲେ।

Verse 9

शतशृङ्गाश्रमपदे भार्यायोगाद् यतो मृतिः ऋषिशापात्ततो धर्मात् कुन्त्यां पाण्डोर्युधिष्ठिरः

ଶତଶୃଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମସ୍ଥଳରେ ପତ୍ନୀସଂଯୋଗ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେଲା—ଋଷିଶାପରୁ; ତାପରେ ଧର୍ମଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁନ୍ତୀରେ ପାଣ୍ଡୁ ପାଇଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 10

वाताद्भीमो ऽर्जुनः शक्रान्माद्र्यामश्विकुमारतः नकुलः सहदेवश् च पाण्डुर्माद्रीयुतो मृतः

ଭୀମ ବାୟୁଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଅର୍ଜୁନ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଠାରୁ। ମାଦ୍ରୀ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା ନକୁଳ ଓ ସହଦେବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁ ମାଦ୍ରୀ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।

Verse 11

कर्णः कुन्त्यां हि कन्यायां जातो दुर्योधाश्रितः कुरुपाण्डवयोर्वैरन्दैवयोगाद्बभूव ह

କର୍ଣ୍ଣ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ, ସେ ଅବିବାହିତ କନ୍ୟା ଥିବାବେଳେ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଶ୍ରିତ (ପକ୍ଷଧର) ହେଲେ। ଦୈବଯୋଗରୁ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 12

दुर्योधनो जतुगृहे पाण्डवानदहत् कुधीः दग्धागाराद्विनिष्क्रान्ता मातृपृष्टास्तु पाण्डवाः

କୁବୁଦ୍ଧି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଜତୁଗୃହ (ଲାକ୍ଷାଗୃହ)ରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦହନ କଲା; କିନ୍ତୁ ମାତାଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ରକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଇ ଜଳିଥିବା ଗୃହରୁ ବାହାରିଗଲେ।

Verse 13

ततस्तु एकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने मुनिवेषाः स्थिताः सर्वे निहत्य वकराक्षसम्

ତାପରେ ଏକଚକ୍ରାରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିବାସରେ ସମସ୍ତେ ମୁନିବେଷ ଧାରଣ କରି ରହିଲେ; ଏବଂ ବକ ରାକ୍ଷସକୁ ନିହତ କରି ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 14

ययौः पाञ्चालविषयं द्रौपद्यास्ते स्वयम्वरे सम्प्राप्ता बाहुवेधेन द्रौपदी पञ्चपाण्डवैः

ସେମାନେ ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶକୁ ଗଲେ। ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବରରେ ବାହୁବେଧ (ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରତାପ) ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 15

अर्धराज्यं ततः प्राप्ता ज्ञाता दुर्योधनादिभिः गाण्डीवञ्च धनुर्दिव्यं पावकाद्रथमुत्तमम्

ତତଃ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅର୍ଧରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏହା ଦୁର୍ୟୋଧନାଦିମାନଙ୍କୁ ଜଣା ପଡ଼ିଲା। ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁ ଓ ଉତ୍ତମ ରଥ ପାଇଲେ।

Verse 16

सारथिञ्चार्जुनः सङ्ख्ये कृष्णमक्षय्यशायकान् ब्रह्मास्त्रादींस् तथा द्रोणात्सर्वे शस्त्रविशारदाः

ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସାରଥି କଲେ; ସେ ଅକ୍ଷୟ ତୂଣୀର ଓ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରାଦି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପାଇଲେ। ଦ୍ରୋଣଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖି ସେ ଶସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ ହେଲେ।

Verse 17

कृष्णेन सो ऽर्जुनो वह्निं खाण्डवे समतर्पयत् इन्द्रवृष्टिं वारयंश् च शरवर्षेण पाण्डवः

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସେହି ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନ ଖାଣ୍ଡବ ବନରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ତୃପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ଶରବର୍ଷାଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବର୍ଷାକୁ ରୋକିଲେ।

Verse 18

जिता दिशः पाण्डवैश् च राज्यञ्चक्रे युधिष्ठिरः बहुस्वर्णं राजसूयं न सेहे तं सुयोधनः

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦିଗ୍ବିଜୟ କରିବା ପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବହୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣସମୃଦ୍ଧ ସେହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞକୁ ସୁୟୋଧନ (ଦୁର୍ୟୋଧନ) ସହି ପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 19

भ्रात्रा दुःशासनेनोक्तः कर्णेन प्राप्तभूतिना द्यूतकार्ये शकुनिना द्यूतेन स युधिष्ठिरम्

ଭ୍ରାତା ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ଉକ୍ତିରେ, ପ୍ରଭାବ-ସମୃଦ୍ଧ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସମର୍ଥନ ସହ, ଦ୍ୟୂତକାର୍ଯ୍ୟରେ ଶକୁନିକୁ ନିୟୋଜିତ କରି, ସେ ପାଶଖେଳ ଦ୍ୱାରା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲା।

Verse 20

अजयत्तस्य राज्यञ्च सभास्थो माययाहसत् जितो युधिष्ठिरो भ्रातृयुक्तश्चारण्यकं ययौ

ସଭାମଣ୍ଡପରେ ବସି ସେ ମାୟାଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜିତି ହସିଲା। ପରାଜିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭ୍ରାତୃସହିତ ବନବାସକୁ ଗଲା।

Verse 21

वने द्वादशवर्षाणि प्रतिज्ञातानि सो ऽनयत् अष्टाशीतिसहस्राणि भोजयन् पूर्ववत् द्विजान्

ବନରେ ସେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିବା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପୂରଣ କଲା; ପୂର୍ବବତ୍ ଅଷ୍ଟାଶୀତି ସହସ୍ର ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲା।

Verse 22

सधौम्यो द्रौपदीषष्ठस्ततः प्रायाद्विराटकम् कङ्को द्विजो ह्य् अविज्ञातो राजा भीमोथ सूपकृत्

ଧୌମ୍ୟ ସହିତ ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀକୁ ଷଷ୍ଠ ସଦସ୍ୟା ଭାବେ ନେଇ ସେମାନେ ବିରାଟରାଜ୍ୟକୁ ଗଲେ। ‘କଙ୍କ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ରୂପେ ରାଜା (ଯୁଧିଷ୍ଠିର) ଅବିଜ୍ଞାତ ରହିଲେ; ଭୀମ ରାନ୍ଧୁନି ହେଲେ।

Verse 23

न इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः द्रौपदीं पञ्च पाण्डवा इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः वसुपूर्णमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रत्नपूर्णमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कङ्को द्विजो ह्य् अभूच्छ्रेष्ठ इति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः बृहन्नलार्जुनो भार्या सैरिन्ध्री यमजौ तथा अन्यनाम्ना भीमसेनः कीचकञ्चाबधीन्निशि

‘ନ ଇତି’—ଗ ଶାଖାର ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ପାଠ। ‘ଦ୍ରୌପଦୀଂ ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବାଃ’—ଖ, ଗ ଓ ଙ ଶାଖାର ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିମାନଙ୍କ ପାଠ। ‘ବସୁପୂର୍ଣ’—ଖ ଶାଖା ପାଠ; ‘ରତ୍ନପୂର୍ଣ’—ଘ ଶାଖା ପାଠ। ‘କଙ୍କୋ ଦ୍ୱିଜୋ ହ୍ୟଭୂଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠ’—ଖ ଶାଖା ପାଠ। କଥାରେ: ଅର୍ଜୁନ ବୃହନ୍ନଳା; ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୈରିନ୍ଧ୍ରୀ; ଯମଜ ମଧ୍ୟ ତଥା; ଭୀମସେନ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ରାତିରେ କୀଚକକୁ ବଧ କଲେ।

Verse 24

द्रौपदीं हर्तुकामं तं अर्जुनश्चाजयत् कुरून् कुर्वतो गोग्रहादींश् च तैर् ज्ञाताः पाण्डवा अथ

ଦ୍ରୌପଦୀକୁ ହରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ସେ ଲୋକକୁ ଅର୍ଜୁନ ପରାଜିତ କଲେ; ଏବଂ ଗୋଗ୍ରହଣ ଆଦି କରୁଥିବା କୁରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ ହେଲେ।

Verse 25

सुभद्रा कृष्णभगिनी अर्जुनात्समजीजनत् अभिमन्युन्ददौ तस्मै विराटश्चोत्तरां सुताम्

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଗିନୀ ସୁଭଦ୍ରା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏବଂ ବିରାଟ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟା ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦାନ କଲେ।

Verse 26

सप्ताक्षौहिणीश आसीद्धर्मराजो रणाय सः कृष्णो दूतोब्रवीद् गत्वा दुर्योधनममर्षणम्

ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସପ୍ତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଥିଲା; ଦୂତ ରୂପେ କୃଷ୍ଣ ଯାଇ କ୍ରୋଧୀ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 27

एकादशाक्षौहिणीशं नृपं दुर्योधनं तदा युधिष्ठिरायार्धराज्यं देहि ग्रामांश् च पञ्च वा

ତେବେ ଏକାଦଶ ଅକ୍ଷୌହିଣୀର ଅଧିପତି ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କୁହାଗଲା—ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅର୍ଧରାଜ୍ୟ ଦିଅ, ନଚେତ୍ ଅତି କମରେ ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରାମ ଦିଅ।

Verse 28

युध्यस्व वा वचः श्रुत्वा कृष्णमाह सुयोधनः भूसूच्यग्रं न दास्यामि योत्स्ये सङ्ग्रहणोद्यतः

ସେ କଥା ଶୁଣି ସୁୟୋଧନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର! ମୁଁ ଭୂମିର ସୂଚୀଅଗ୍ର ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ଦେବି ନାହିଁ; ସେନା ସଂଗ୍ରହ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ।

Verse 29

विश्वरूपन्दर्शयित्वा अधृष्यं विदुरार्चितः प्रागाद्युधिष्ठिरं प्राह योधयैनं सुयोधनम्

ଅପ୍ରତିହତ ବିଶ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶାଇ, ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରାଅ।