Adhyaya 40
Chapter 40 — भूपरिग्रहो नाम (Bhū-parigraha) / अर्घ्यदानविधानम् (Arghya-dāna-vidhāna)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଭୂମି-କର୍ମକୁ ବାସ୍ତୁ-ପୁରୁଷର ପୌରାଣିକ-ଯଜ୍ଞୀୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଭିତ୍ତି କରନ୍ତି—ଦେବତାମାନେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସତ୍ତାକୁ ବଶ କରି ପୃଥିବୀରେ ଶୟନ କରାଇଥିବାରୁ ସ୍ଥଳ ନିଜେ ପବିତ୍ର ଦେହ ହୁଏ। ସାଧକ ୬୪-ପଦ ମଣ୍ଡଳରେ ପଦ ଓ ଅର୍ଧପଦରେ ଦେବତା/ଶକ୍ତିଙ୍କ ବିନ୍ୟାସ କରି ଘିଅ, ଅକ୍ଷତ, ପୁଷ୍ପ, ଧାନ୍ୟ, ମାଂସ, ମଧୁ, ଦୁଗ୍ଧବିକାର ଓ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ହୋମ-ବଳି ଦିଅନ୍ତି; ଶୁଭଶକ୍ତି ପୋଷିତ ହୁଏ ଏବଂ ଆସୁରୀ ବିଘ୍ନ, ପାପ, ରୋଗ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ନିର୍ମାଣ ପୂର୍ବରୁ ରାକ୍ଷସ, ମାତୃଗଣ, ପିଶାଚ, ପିତୃ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଆଦିଙ୍କୁ ବଳି ଦେବାକୁ ସ୍ଥଳ-ସାମଞ୍ଜସ୍ୟର ଅନିବାର୍ୟ ପୂର୍ବଶର୍ତ୍ତ କୁହାଯାଇଛି। ପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ବିଧିରେ କୁମ୍ଭସ୍ଥାପନ (ମହୀଶ୍ୱର/ବାସ୍ତୁରୂପ ବର୍ଧନୀ ସହ), ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦିକ୍ପାଳ କୁମ୍ଭ, ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି, ମଣ୍ଡଳ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା, ସୂତା-ଜଳରେ ରେଖାଙ୍କନ, ଖନନ, ମଧ୍ୟକୂପ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ଏବଂ ଶୁଭ ନିକ୍ଷେପ—ଧଳା ଫୁଲ, ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଶଙ୍ଖ, ବୀଜ, ମାଟି—ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଶେଷରେ ବାସ୍ତୁଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସତର୍କବାଣୀ: ଜଳସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଦି ‘ଶଲ୍ୟ’ (ଲୁଚିଥିବା ବାଧାକ ବିଦେଶୀ ବସ୍ତୁ) ଚିହ୍ନଟ କରି ହଟାଇବା; ଲକ୍ଷଣ-ଶକୁନରେ ସୂଚନା ମିଳେ, ନ ହଟାଇଲେ ଦେଵାଳ ବିକାର ଓ ଗୃହସ୍ୱାମୀ ଦୁଃଖ ଆଦି ଦୋଷ ହୁଏ—ଏଭଳି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ସାବଧାନତା ଏକତ୍ର ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रतिष्ठायां भूपरिग्रहो नामोनचत्वारिंशोध्यायः अथ चत्वारिंशो ऽध्यायः अर्घ्यदानविधानं भगवानुवाच पूर्वमासित् महद्भूतं सर्वभूतभयङ्करं तद्देवैर् निहितं भुमौ स वास्तुपुरुषः स्मृतः
ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣ ଅଗ୍ନିପୁରାଣର ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ଖଣ୍ଡରେ ‘ଭୂ-ପରିଗ୍ରହ’ ନାମକ ଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି। ଏବେ ଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ—ଅର୍ଘ୍ୟଦାନବିଧାନ। ଭଗବାନ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଏକ ମହାଭୂତ ଥିଲା; ଦେବମାନେ ତାହାକୁ ଭୂମିରେ ନିହିତ କଲେ; ସେ ‘ବାସ୍ତୁପୁରୁଷ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
Verse 2
चतुःषष्टिपदे क्षेत्रे ईशं कोणार्धसंस्थितं घृताक्षतैस्तर्पयेत्तं पर्जन्यं पदगतं ततः
ଚତୁଃଷଷ୍ଟି ପଦର କ୍ଷେତ୍ର-ବିନ୍ୟାସରେ କୋଣାର୍ଧସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଈଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଘୃତ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କରିବ। ତାପରେ ନିଜ ପଦରେ ଅବସ୍ଥିତ ପର୍ଜନ୍ୟ (ବର୍ଷା-ଦେବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।
Verse 3
उत्पलादिभिर्जयन्तञ्च द्विपदस्थं पताकया महेन्द्रञ्चैककोष्ठस्थं सर्वरक्तैः पदे रविं
ଉତ୍ପଲ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ ଚିତ୍ରିତ କରିବ—ଦ୍ୱିପଦସ୍ଥ, ପତାକାସହିତ। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକକୋଷ୍ଠରେ ଦର୍ଶାଇବ; ଏବଂ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ନିଜ ପଦରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣରେ ଅଙ୍କନ କରିବ।
Verse 4
वितानेनार्धपदगं सत्यं पदे भृशं घृतैः व्योम शाकुनमांसेन कोणार्धपदसंस्थितं
ଅର୍ଧପଦରେ ବିତାନ ସ୍ଥାପନ କରିବ; ପଦରେ ସତ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ‘ବ୍ୟୋମ’ ପ୍ରଦେଶକୁ ଘୃତରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବେ ପୂରଣ/ଲେପନ କରିବ; ଏବଂ କୋଣାର୍ଧପଦରେ ପକ୍ଷୀମାଂସ ବିନ୍ୟସ୍ତ କରିବ।
Verse 5
स्रुचा चार्धपदे वह्निं पूषाणं लाजयैकतः स्वर्णेन वितथं द्विष्ठं मथनेन गृहाक्षतं
ସ୍ରୁଚା (ହୋମ-ଚମଚ) ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଧପଦରେ ବହ୍ନି (ଅଗ୍ନି) ବିନ୍ୟସ୍ତ କରିବ; ପୂଷଣଙ୍କୁ ଲାଜ (ଭଜା ଧାନ୍ୟ) ସହ ଏକତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବ। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ବିତଥ (ଅସତ୍ୟ/ଦୋଷ) ଶମନ କରିବ; ମଥନଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଷ୍ଟ (ବୈର) ନିବାରଣ କରିବ; ଏବଂ ଗୃହାକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା କର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବ।
Verse 6
मांसौदनेन धर्मेशमेकैकस्मिन् स्थितं द्वयं गन्धर्वं द्विपदं गन्धैर् भृशं शाकुनजिह्वया
ହେ ଧର୍ମେଶ! ମାଂସୌଦନ (ମାଂସସହ ରନ୍ଧା ଅନ୍ନ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ଦୁଇ ଭାଗ ରଖିବ—ଏକ ଗନ୍ଧର୍ବ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟଟି ଦ୍ୱିପଦ (ମନୁଷ୍ୟାଦି) ପାଇଁ। ସୁଗନ୍ଧିଦ୍ରବ୍ୟରେ ଭଲଭାବେ ସୁବାସିତ କରି ‘ଶାକୁନଜିହ୍ୱା’ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରିବ।
Verse 7
एकस्थमूर्ध्वसंस्थञ्च मृगं नीलपटैस् तथा पितॄन् कृशरयार्धस्थं दन्तकाष्ठैः पदस्थितं
ସେ ଧ୍ୟାନ କରିବ—ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର, ମୁଣ୍ଡ ଉପରକୁ ଉଠାଇଥିବା ମୃଗ ନୀଳ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ; ଏବଂ ପିତୃଗଣ କୃଶରା (ଚାଉଳ-ଡାଲ) ପାତ୍ର ଉପରେ ଅର୍ଧାସୀନ, ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ଉପରେ ପାଦସ୍ଥିତ।
Verse 8
नृहस्त इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः व्योम शाकुलमांसेनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दौवारिकं द्विसंस्थञ्च सुग्रीवं यावकेन तु पुष्पदन्तं कुशस्तम्बैः पद्मैर् वरुणमेकतः
ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ‘ନୃହସ୍ତ’ ଓ ‘ବ୍ୟୋମ’ ପାଠ ମିଳେ। ଦୌୱାରିକ (ଦ୍ୱାରପାଳ) ଏବଂ ଦ୍ୱିସଂସ୍ଥକୁ ଅର୍ପଣ କରିବ; ସୁଗ୍ରୀବକୁ ଯାବକ (ଯବ) ଦ୍ୱାରା, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତକୁ କୁଶସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବରୁଣକୁ ପୃଥକ୍ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରିବ।
Verse 9
असुरं सुरया द्विष्ठं पदे शेषं घृताम्भसा यवैः पापं पदार्धस्थं रोगमर्धे च मण्डकैः
ସୁରା (ମଦ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଷ୍ଟ ଅସୁରୀ ପ୍ରଭାବକୁ ନିବାରଣ କରିବ। ପାଦରେ ଥିବା ଶେଷ ଦୋଷକୁ ଘୃତମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ଶୋଧନ କରିବ। ଅର୍ଧପାଦ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ପାପକୁ ଯବ ଦ୍ୱାରା ନାଶ କରିବ, ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିବା ରୋଗକୁ ମଣ୍ଡକ ପିଠା ଦ୍ୱାରା ଶମନ କରିବ।
Verse 10
नागपुष्पैः पदे नागं मुख्यं भक्ष्यैर् द्विसंस्थितं मुद्गौदनेन भल्लाटं पदे सोमं पदे तथा
ନାଗପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦରେ ନାଗଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ପ୍ରଧାନ ନୈବେଦ୍ୟକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ରଖିବ। ମୁଦ୍ଗୌଦନ (ମୁଗ ଡାଲ ସହ ରନ୍ଧା ଅନ୍ନ) ଦ୍ୱାରା ଭଲ୍ଲାଟକୁ ଅର୍ପଣ କରିବ, ଏବଂ ତଥା ଅନ୍ୟ ପଦରେ ସୋମକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 11
मधुना पायसेनाथ शालूकेन ऋषिं द्वये पदे दितिं लोपिकाभिरर्धे दितिमथापरं
ମଧୁ, ପାୟସ ଏବଂ ଶାଲୂକ (ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ) ନିବେଦନ କଲେ ଋଷି-ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ତାହାଠାରୁ ଦୁଇ ପଦ ଉପରେ ଦିତିର ପଦ ମିଳେ। ଲୋପିକା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଧମାତ୍ରାରେ ଦିତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପରେ ଆଉ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ମିଳେ।
Verse 12
पूरिकाभिस्ततश्चापमीशाधः पयसा पदे ततोधश्चापवत्सन्तु दध्ना चैकपदे स्थितं
ତାପରେ ପୂରିକା ଦ୍ୱାରା ‘ଅପ୍’ (ଜଳ-ନିବେଦନ) ସ୍ଥାପନ କରିବା। ଈଶ-ସ୍ଥାନର ତଳେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଦରେ ଦୁଧ ରଖିବା। ତାହାର ତଳେ ‘ଆପବତ୍ସ’ (ଦୁଧମିଶ୍ରିତ ଜଳ) ରହୁ; ଦହି ଏକ ପଦରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବା।
Verse 13
लड्डुकैश् च मरीचिन्तु पूर्वकोष्ठचतुष्टये सवित्रे रक्तपुष्पाणि ब्रह्माधःकोणकोष्ठके
ଲଡ୍ଡୁ ଓ ମରିଚ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ଦିଗର ଚାରି କୋଷ୍ଠ ପୂରଣ କରିବା। ସବିତୃ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାର ତଳ କୋଣ-କୋଷ୍ଠରେ ଲାଲ ଫୁଲ ସ୍ଥାପନ କରିବା।
Verse 14
तदधःकोष्ठके दद्यात् सावित्र्यै च कुशोदकं विवस्ते ऽरुणं दद्याच्चन्दनञ्चतुरङ्घ्रिषु
ତାହାର ତଳ କୋଷ୍ଠରେ ସାବିତ୍ରୀ ପାଇଁ କୁଶମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଦେବା। ବସ୍ତ୍ର-ଭାଗରେ ଅରୁଣ (ଲାଲ) ବସ୍ତ୍ର ଅର୍ପଣ କରି, ଚାରି ପାଦରେ ଚନ୍ଦନ ଲେପ/ଅର୍ପଣ କରିବା।
Verse 15
रक्षोधःकोणकोष्ठे तु इन्द्रायान्नं निशान्वितं इन्द्रजयाय तस्याधो घृतान्नं कोणकोष्ठके
ରାକ୍ଷସ-ଦିଗର କୋଣ-କୋଷ୍ଠରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ହଳଦୀମିଶ୍ରିତ ଅନ୍ନ-ନିବେଦନ ରଖିବା। ତାହାର ତଳ କୋଣ-କୋଷ୍ଠରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜୟ ପାଇଁ ଘୃତାନ୍ନ (ଘିଅ-ଭାତ) ସ୍ଥାପନ କରିବା।
Verse 16
चतुष्पदेषु दातव्यमिन्द्राय गुडपायसं वाय्वधःकोणदेशे तु रुद्राय पक्वमांसकं
ଚତୁଷ୍ପଦ ଦିଗମାନଙ୍କରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ମିଶ୍ରିତ ପାୟସ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବାୟବ୍ୟ ଅଧଃକୋଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପକ୍କ ମାଂସ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 17
तदधःकोणकोष्ठे तु यक्षायार्द्रं फलन्तथा महीधराय मांसान्नं माघञ्च चतुरङ्घ्रिषु
ସେହି ଅଧଃକୋଣ କୋଷ୍ଠରେ ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ରସଯୁକ୍ତ (ଆର୍ଦ୍ର) ଫଳ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ମହୀଧରଙ୍କୁ ମାଂସାନ୍ନ; ତଥା ଚତୁରଙ୍ଘ୍ରି ସ୍ଥାନମାନେ ମାଘଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 18
मध्ये चतुष्पदे स्थाप्या ब्रह्मणे तिलतण्डुलाः चरकीं माषसर्पिभ्यां स्कन्दं कृशरयासृजा
ମଧ୍ୟର ଚତୁଷ୍ପଦ (ଚତୁରଶ୍ର) ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ତିଳ ଓ ତଣ୍ଡୁଳ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଚରକୀକୁ ମାଷ ଓ ଘିଅ ସହ ଅର୍ପଣ କରି, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କୃଶରା ସହ ରକ୍ତରସ ଯୁକ୍ତ ଭାବେ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 19
रक्तपद्मैर् विदारीञ्च कन्दर्पञ्च पलोदनैः पूतनां पलपित्ताभ्यां मांसासृग्भ्याञ्च जम्भकं
ରକ୍ତପଦ୍ମ ସହିତ ବିଦାରୀ ଓ କନ୍ଦର୍ପଙ୍କୁ ପଲୋଦନ ସହ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପୂତନାଙ୍କୁ ପଲପିତ୍ତ ସହ, ଏବଂ ଜମ୍ଭକକୁ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ସହ (ନିବେଦନ/ପ୍ରୟୋଗ) କରିବା ଉଚିତ।
Verse 20
मध्यचतुष्टये इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पित्तासृगस्थिभिः पापां पिलिपिञ्जं स्रजासृजा ईशाद्यान् रक्तमांसेन अभावादक्षतैर् यजेत्
“ମଧ୍ୟ ଚତୁଷ୍ଟୟେ” ଏହି ପାଠ। ପିତ୍ତ, ରକ୍ତ ଓ ଅସ୍ଥି ଦ୍ୱାରା ପାପା (ପାପ-ସ୍ୱରୂପା)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପିଲିପିଞ୍ଜଙ୍କୁ ସ୍ନାୟୁ-ମାଳା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଈଶ ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ନ ମିଳିଲେ ଅକ୍ଷତ (କାଚା ଚାଉଳ)କୁ ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ ଭାବେ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 21
रक्षोमातृगणेभ्यश् च पिशाचादिभ्य एव च पितृभ्यः क्षेत्रपालेभ्यो बलीन् दद्यात् प्रकामतः
ରାକ୍ଷସ ଓ ମାତୃଗଣମାନଙ୍କୁ, ପିଶାଚାଦି ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯଥୋଚିତ ପରିମାଣରେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 22
आहुत्वैतानसन्तर्प्य प्रासादादीन्न कारयेत् ब्रहमस्थाने हरिं लक्ष्मीं गणं पश्चात् समर्चयेत्
ଏମାନଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦେଇ ତୃପ୍ତ କରିନଥିଲେ ପ୍ରାସାଦ ଆଦି ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ), ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ପରେ ଗଣ (ଗଣେଶ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 23
महीश्वरं वास्तुमयं वर्धन्या सहितं घटं ब्रह्माणं मध्यतः कुम्भे ब्रह्मादींश् च दिगीश्वरान्
ଘଟ/କୁମ୍ଭରେ ବାସ୍ତୁରୂପ ମହୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବର୍ଧନୀ ସହିତ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ କୁମ୍ଭର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦିଗୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ (ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ) ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 24
दद्यात् पूर्णाहुतिं पश्चात् स्वस्ति वाच्य प्रणम्य च प्रगृह्य कर्करीं सम्यक् मण्डलन्तु प्रदक्षिणं
ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ତଦନନ୍ତରେ ସ୍ୱସ୍ତିବାଚନ କରାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, କର୍କରୀକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଧରି ମଣ୍ଡଳର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 25
सूत्रमार्देण हे ब्रह्मंस्तोयधाराञ्च भ्रामयेत् पूर्ववत्तेन मार्गेण सप्त वीजानि वापयेत्
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଭିଜା ସୂତ୍ରଦ୍ୱାରା ଜଳଧାରାକୁ ବୃତ୍ତାକାରେ ଘୁରାଇବା ଉଚିତ; ତାପରେ ସେହି ପୂର୍ବୋକ୍ତ ମାର୍ଗରେ ସାତଟି ବୀଜ ବପନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 26
प्रारम्भं तेन मार्गेण तस्य खातस्य कारयेत् ततो गर्तं खनेन्मध्ये हस्तमात्रं प्रमाणतः
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରଥମେ ଖାତ (ଖାଇ) କରାଇବ। ତାପରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ହସ୍ତ-ପ୍ରମାଣର ଗର୍ତ୍ତ ଖୋଦିବ।
Verse 27
चतुरङ्गुलकं चाधश्चोपलिप्यार्चयेत्ततः ध्यात्वा चतुर्भुजं विष्णुमर्घ्यं दद्यात्तु कुम्भतः
ତଳଭାଗକୁ ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ପ୍ରମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲେପନ କରି ପରେ ପୂଜା କରିବ। ଚତୁର୍ଭୁଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି କୁମ୍ଭରୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବ।
Verse 28
कर्कर्या पूरयेत् श्वभ्रं शुक्लपुष्पाणि च न्यसेत् दक्षिणावर्तकं श्रेष्ठं बीजैर् मृद्द्भिश् च पूरयेत्
ଗର୍ତ୍ତକୁ କଙ୍କରିଆରେ ପୂରଣ କରି ସେଠାରେ ଶ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପ ରଖିବ। ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଶଙ୍ଖ ସ୍ଥାପନ କରି ତାହାକୁ ବୀଜ ଓ ମାଟି ଢେଲାରେ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ କରିବ।
Verse 29
अर्घ्यादानं विनिष्पाद्य गोवस्त्रादीन्ददेद्गुरौ कालज्ञाय स्थपतये वैष्णवादिभ्य अर्चयेत्
ଅର୍ଘ୍ୟଦାନ ସମ୍ୟକ୍ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗୋ, ବସ୍ତ୍ର ଆଦି ଦାନ ଦେବ। ପରେ କାଳଜ୍ଞ, ସ୍ଥପତି ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଆଦିଙ୍କୁ ପୂଜା-ସତ୍କାର କରିବ।
Verse 30
ततस्तु खानयेद्यत्नज्जलान्तं यावदेव तु पुरुषाधःस्थितं शल्यं न गृहे दोषदं भवेत्
ତାପରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଜଳସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଦିବ, ଯେପରି ପୁରୁଷର ତଳେ ଥିବା ଶଲ୍ୟ (ଅଶୁଭ ପଦାର୍ଥ) ଗୃହରେ ରହି ଦୋଷଦାୟକ ନ ହେଉ।
Verse 31
पिलिपिच्छमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः महीधरं वास्तुमयमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पुरुषाधिष्ठितं शल्यमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अस्थिशल्ये विद्यते वै भित्तिर्वै गृहिणो ऽसुखं यन्नामशब्दं शृणुयात्तत्र शल्यं तदुद्भवं
ଅସ୍ଥି-ଶଲ୍ୟ (ହାଡ଼ ସଦୃଶ ଗୁପ୍ତ ବାଧା) ଥିଲେ ଭିତ୍ତିରେ ବିକାର ହୁଏ ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଅସୁଖ ହୁଏ। ଯେ ନାମ କିମ୍ବା ଶବ୍ଦ ନିମିତ୍ତରୂପେ ଶୁଣାଯାଏ, ସେଠାରେ ସେହିଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ଶଲ୍ୟ ବୋଲି ବୁଝିବା।
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes a Vāstu-śāstra workflow: 64-pada maṇḍala zoning with substance-specific offerings, followed by kumbha-sthāpana, pūrṇāhuti, traced trenching/pit creation, auspicious deposits (dakṣiṇāvarta conch, seeds), and finally śalya-doṣa detection by excavation to the water-line.
By treating land-taking and construction as dharmic worship: the site is approached as Vāstu-Puruṣa, offerings cultivate gratitude and restraint, bali reconciles visible and invisible stakeholders, and doṣa-removal becomes inner purification—aligning practical building with cosmic order and devotional discipline.