Adhyaya 27

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मुद्राप्रदर्शनं नाम षड्विंशो ऽध्यायः अथ सप्तविंशो ऽध्यायः दीक्षाविधिकथनं नारद उवाच वक्ष्ये दीक्षां सर्वदाञ्च मण्डलेब्जे हरिं यजेत् दशम्यामुपसंहृत्य यागद्रव्यं समस्तकं

ଏହିପରି ଆଦିମହାପୁରାଣ ଆଗ୍ନେୟପୁରାଣରେ ‘ମୁଦ୍ରାପ୍ରଦର୍ଶନ’ ନାମ ଷଡ୍‌ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ସପ୍ତବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ଦୀକ୍ଷାବିଧିକଥନ’। ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ଦୀକ୍ଷା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ପଦ୍ମସଦୃଶ ମଣ୍ଡଳରେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦଶମୀ ଦିନେ କ୍ରିୟା ଉପସଂହାର କରି, ସମସ୍ତ ଯାଗ-ଦ୍ରବ୍ୟ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

विन्यस्य नारसिंहेन सम्मन्त्र्य शतवारकं सर्षपांस्तु फडन्तेन रक्षोघ्नान् सर्वतः क्षिपेत्

ନରସିଂହ ମନ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ଷା-ନ୍ୟାସ କରି, ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଶେ ଆଠଥର ଜପ କରି ସରିଷା ଦାଣାକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିବ; ପରେ “ଫଟ୍” ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେହି ରକ୍ଷୋଘ୍ନ ଦାଣାକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଛିଟାଇବ।

Verse 3

शक्तिं सर्वात्मकां तत्र न्यसेत् प्रासादरूपिणीं सर्वौषधिं समाहृत्य विकिरानभिमन्त्रयेत्

ସେଠାରେ ପ୍ରାସାଦରୂପିଣୀ ସର୍ବାତ୍ମିକା ଶକ୍ତିଙ୍କ ନ୍ୟାସ କରିବ। ସମସ୍ତ ଔଷଧି ସଂଗ୍ରହ କରି ଛିଟାଇ ଛିଟାଇ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିବ।

Verse 4

शतवारं शुभे पात्रे वासुदेवेन साधकः संसाध्य पण्जगव्यन्तु पञ्चभिर्मूलमूर्तिभिः

ଶୁଭ ପାତ୍ରରେ ସାଧକ ବାସୁଦେବ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି କରି ଶତବାର ପଞ୍ଚଗବ୍ୟକୁ ସିଦ୍ଧ/ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ, ଏବଂ ପଞ୍ଚ ମୂଳମୂର୍ତ୍ତି ସହିତ ଏହି ବିଧି କରିବ।

Verse 5

नारायणान्तैः सम्प्रोक्ष्य कुशाग्रैस्तेन तांभुवं विकिरान्वासुदेवेन क्षिपेदुत्तानपाणिना

ନାରାୟଣାନ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସହ କୁଶାଗ୍ରଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବ; ପରେ ସେହି (ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଜଳ) କୁ ଭୂମିରେ ଛିଟାଇ ଛିଟାଇ ବାସୁଦେବ ମନ୍ତ୍ରରେ, ହାତତଳ ଉପରକୁ ରଖି, ନିକ୍ଷେପ କରିବ।

Verse 6

त्रिधा पूर्वमुखस्तिष्ठन् ध्यायेत् विष्णुं तथा हृदि वर्धन्या सहिते कुम्भे साङ्गं विष्णुं प्रपूजयेत्

ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତ୍ରିଧା ଧ୍ୟାନ କରିବ, ଏବଂ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଧ୍ୟାନ କରିବ। ପରେ ବର୍ଧନୀ ସହିତ କୁମ୍ଭରେ, ଅଙ୍ଗୋପଚାର ସହ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ।

Verse 7

सर्षपांस्तद्वदस्त्रेण इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कुशाग्रेणैव तां भुवमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाट्ःअः शतवारं मन्त्रयित्वा त्वस्त्रेणैव च वर्धनीं अच्छिन्नधारया सिञ्चन् ईशानान्तं नयेच्च तं

‘ସରିଷ ଦାଣାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରରେ’—ଏହା ଗୋଟିଏ ପାଠଭେଦ; ଏବଂ ‘କୁଶାଗ୍ରରେ ସେଇ ଭୂମିକୁ’—ଏହା ଅନ୍ୟ ପାଠାନ୍ତର। ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶତବାର ଜପି, ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରାରେ ବର୍ଧନୀ ପାତ୍ରକୁ ସିଞ୍ଚନ କରି, ତାହାକୁ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଅନ୍ତକୁ ନେବା ଉଚିତ।

Verse 8

कलसं पृष्ठतो नीत्वा स्थापयेद्विकिरोपरि संहृत्य विकिरान् दर्भैः कुम्भेशं कर्करीं यजेत्

କଳଶକୁ ପଛକୁ ନେଇ ଵିକିର ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଦର୍ଭା ଘାସରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି କୁମ୍ଭେଶ ଓ କର୍କରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

सवस्त्रं पञ्चरत्नाढ्यं खण्डिले पूजयेद्धरिं अग्नावपि समभ्यर्च्य मन्त्रान् सञ्जप्य पूर्ववत्

ଖଣ୍ଡିଲେ (ବେଦୀ) ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ପଞ୍ଚରତ୍ନ-ସମୃଦ୍ଧ ଅର୍ପଣ ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

प्रक्षाल्य पुण्डरीकेन विलिप्यान्तः सुगन्धिना उखामाज्येन संपूर्य गोक्षीरेण तु साधकः

ପୁଣ୍ଡରୀକ (ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମ) ଦ୍ୱାରା ପାତ୍ରକୁ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ଭିତରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ। ସାଧକ ଉଖାକୁ ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଗୋକ୍ଷୀରକୁ ମଧ୍ୟ (ବିଧିଅନୁସାରେ) ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

आलोक्य वासुदेवेन ततः सङ्कर्षणेन च तण्डुलानाज्यसंसृष्टान् क्षिपेत् क्षीरे सुसंस्कृते

ବାସୁଦେବ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ପରେ ସଙ୍କର୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ଘୃତ-ମିଶ୍ରିତ ତଣ୍ଡୁଳକୁ ସୁସଂସ୍କୃତ କ୍ଷୀରରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

प्रद्युम्नेन स्मालोड्य दर्व्या सङ्घट्टयेच्छनैः पक्वमुत्तारयेत् पश्चादनिरुद्धेन देशिकः

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ-ନାମମନ୍ତ୍ରରେ ମୃଦୁଭାବେ ନଡ଼ି, ଦର୍ବୀ (କରଚା) ଦ୍ୱାରା ଧୀରେ ଧୀରେ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ପକ୍କ ହେଲେ ପରେ ଦେଶିକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଅନିରୁଦ୍ଧ-ନାମମନ୍ତ୍ରରେ ତାହାକୁ ଉଠାଇବେ।

Verse 13

प्रक्षाल्यालिप्य तत् कुर्यादूर्ध्वपुण्ड्रं तु भस्मना नारायणेन पार्श्वेषु चरुमेवं सुसंस्कृतं

ଧୋଇ ଲେପନ କରି, ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଊର୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ତିଳକ କରିବା ଉଚିତ। ତିଳକର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ନାରାୟଣ’ ଲେଖିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ଚରୁ/କର୍ମ ସୁସଂସ୍କୃତ ହୁଏ।

Verse 14

भागमेकं तु देवाय कलशाय द्वितीयकं तृतीयेन तु भागेन प्रदद्यादाहुतित्रयं

ଏକ ଭାଗ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ କଳଶକୁ। ତୃତୀୟ ଭାଗରେ ଅଗ୍ନିରେ ତିନୋଟି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 15

शिष्यैः सह चतुर्थं तु गुरुरद्याद्विशुद्धये नारायणेन सम्मन्त्र्य सप्तधा क्षीरवृक्षजम्

ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଭୋଜନ କରିବେ। ନାରାୟଣ-ମନ୍ତ୍ରରେ ସମ୍ମନ୍ତ୍ରଣ କରି, କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷଜ ଦୁଗ୍ଧସ୍ରାବକୁ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରି ସେବନ କରିବେ।

Verse 16

दन्तकाष्ठं भक्षयित्वा त्यक्त्वा ज्ञात्वास्वपातकं ऐन्द्राग्न्युत्तरकेशानीमुखं पतितमुत्तमं

ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ଚବାଇ ପରେ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏହାକୁ ସ୍ୱପାତକ (ଲଘୁ ପାପ) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତମ ବିଧିରେ ତାହାର ଅଗ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଉତ୍ତର ଓ ଈଶାନୀ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି ପତିତ ହେବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 17

शुभं सिंहशतं हुत्वा आचम्याथ प्रविश्य च उत्थायाज्येनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः आलोड्य वासुदेवेन इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः विवृद्धये इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शुभं सिद्धमिति ज्ञात्वा ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजागारं न्यसेन्मन्त्री प्राच्यां विष्णुं प्रदक्षिणं

ଶୁଭଭାବେ ଶତ ଆହୁତି ହୋମରେ ଦେଇ, ପରେ ଆଚମନ କରି ସେ ପୂଜାଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ। ଉଠି ‘ଉତ୍ଥାୟାଜ୍ୟେନେତି’, ପରେ ‘ଆଲୋଡ୍ୟ ବାସୁଦେବେନ’, ଏବଂ ‘ବିବୃଦ୍ଧୟେ’ ମନ୍ତ୍ରପାଠ କରୁ। ‘ଶୁଭ କର୍ମ ସିଦ୍ଧ’ ଜାଣି ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ପୂଜାଗାରେ ବିଧିମତେ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରୁ।

Verse 18

संसारार्णवमग्नानां पशूनां पाशमुक्तये त्वमेव शरणं देव सदा त्वं भक्तवत्सल

ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା, ବନ୍ଧିତ ପଶୁସଦୃଶ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଶମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ହେ ଦେବ! ଆପଣ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ; ଆପଣ ସଦା ଭକ୍ତବତ୍ସଳ।

Verse 19

देवदेवानुजानीहि प्राकृतैः पाशबन्धनैः पाशितान्मोचयिष्यामि त्वत्प्रसादात् पशूनिमान्

ହେ ଦେବଦେବ! ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସାଧାରଣ ପାଶ-ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଏହି ପଶୁମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ମୁକ୍ତ କରିବି।

Verse 20

इति विज्ञाप्य देवेशं सम्प्रविश्य पशूंस्ततः धारणाभिस्तु संशोध्य पूर्वज्ज्वलनादिना

ଏପରି ଦେବେଶଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, ପରେ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ; ଏବଂ ଧାରଣାଦ୍ୱାରା, ପୂର୍ବ-ପ୍ରଜ୍ୱଳନ ଆଦି ବିଧିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁ।

Verse 21

संस्कृत्य मूर्त्या संयोज्य नेत्रे बद्ध्वा प्रदर्शयेत् पुष्पपूर्णाञ्जलींस्तत्र क्षिपेत्तन्नाम योजयेत्

ସାମଗ୍ରୀକୁ ସଂସ୍କୃତ କରି ମୂର୍ତ୍ତି ସହ ସଂଯୋଜନ କରୁ; ନେତ୍ର ଆବୃତ କରି ପରେ ଉନ୍ମୀଳନ କରି ଦର୍ଶାଉ। ସେଠାରେ ପୁଷ୍ପପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରି, ସେଇ ପ୍ରତିମାରେ ଦେବତାଙ୍କ ନାମର ନିୟୋଜନ (ଆବାହନ) କରୁ।

Verse 22

अमन्त्रमर्चनं तत्र पूर्ववत् कारयेत् क्रमात् यस्यां मूर्तौ पतेत् पुष्पं तस्य तन्नाम निर्दिशेत्

ସେଠାରେ ପୂର୍ବବତ୍ କ୍ରମେ ମନ୍ତ୍ରବିନା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରାଇବ। ଯେ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପୁଷ୍ପ ପଡ଼େ, ସେହି ରୂପର ନାମ ଘୋଷଣା କରିବ।

Verse 23

शिखान्तसम्मितं सूत्रं पादाङ्गुष्ठादि षड्गुणं कन्यासु कर्तितं रक्तं पुनस्तत्त्रिगुणीकृतम्

ସୂତ୍ରର ମାପ ଶିଖାର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେବ। କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଦି ପ୍ରମାଣର ଛଅଗୁଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଲାଲ ସୂତ୍ରକୁ ପୁନଃ ତ୍ରିଗୁଣ (ତିନି ଭାଜ) କରିବ।

Verse 24

यस्यां संलीयते विश्वं यतो विश्वं प्रसूयते प्रकृतिं प्रक्रियाभेदैः संस्थितां तत्र चिन्तयेत्

ଯେଉଁଥିରେ ବିଶ୍ୱ ଲୀନ ହୁଏ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରୁ ବିଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ପ୍ରକ୍ରିୟାଭେଦ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ସଂସ୍ଥିତ ସେହି ପ୍ରକୃତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 25

तेन प्राकृतिकान् पाशान् ग्रथित्वा तत्त्वसङ्ख्यया कृत्वा शरावे तत् सूत्रं कुण्डपार्श्वे निधाय तु

ସେହି ସୂତ୍ରଦ୍ୱାରା ତତ୍ତ୍ୱସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ପ୍ରାକୃତିକ ପାଶଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଁଥି, ସେ ସୂତ୍ରକୁ ଶରାବ (ପାତ୍ର)ରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପରେ କୁଣ୍ଡର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖିବ।

Verse 26

ततस्तत्त्वानि सर्वाणि ध्यात्वा शिष्यतनौ न्यसेत् सृष्टिक्रमात् प्रकृत्यादिपृथिव्यन्तानि देशिकः

ତାପରେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମ ଅନୁସାରେ—ପ୍ରକୃତିରୁ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଦେଶିକ (ଆଚାର୍ଯ୍ୟ) ଶିଷ୍ୟର ଦେହରେ ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 27

तत्रैकधा पण्चधा स्याद्दशद्वादशधापि वा घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः निधीयते इति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः तत्रार्चा पञ्चधा या स्यादङ्गैर् द्वादशधापि वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तत्रात्मा पञ्चधा वा स्यात् दशद्वदशधापिवेति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ज्ञातव्यः सर्वभेदेन ग्रथितस्तत्त्वचिन्तकैः

ଏଠାରେ (ପାଠଭେଦ ଅନୁସାରେ) ଏହାକୁ ଏକବିଧ, ପଞ୍ଚବିଧ, ଏବଂ ଦଶ କିମ୍ବା ଦ୍ୱାଦଶବିଧ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ତଦ୍ରୂପ ଅର୍ଚ୍ଚା ପଞ୍ଚବିଧ, ଏବଂ ଅଙ୍ଗସହିତ ଦ୍ୱାଦଶବିଧ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଚବିଧ କିମ୍ବା ଦଶ/ଦ୍ୱାଦଶବିଧ ଭାବେ ଜ୍ଞେୟ। ତତ୍ତ୍ୱଚିନ୍ତକମାନେ ସମସ୍ତ ଭେଦ ସହିତ ଏହାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 28

अङ्गैः पञ्चभिरध्वानं निखिलं विकृतिक्रमात् तन्मात्रात्मनि संहृत्य मायासूत्रे पशोस्तनौ

ପଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ବିକୃତି-କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ସମଗ୍ର ଅଧ୍ୱାନ (ପଥ) କୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ସଂହୃତ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାକୁ ତନ୍ମାତ୍ରର ସାରସ୍ୱରୂପରେ ଲୀନ କରି, ବନ୍ଧିତ ଜୀବ (ପଶୁ) ର ଦେହସ୍ଥ ମାୟାସୂତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

प्रकृतिर्लिङ्गशक्तिश् च कर्ता बुद्धिस् तथा मनः पञ्चतन्मात्रबुद्ध्याख्यं कर्माख्यं भूतपञ्चकं

ପ୍ରକୃତି, ଲିଙ୍ଗଶକ୍ତି, କର୍ତ୍ତା (ଅହଂଭାବ), ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନ; ପଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ର, କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ-ସଂଜ୍ଞକ ସମୂହ, ଏବଂ ଭୂତପଞ୍ଚକ—ଏହିମାନେ ତତ୍ତ୍ୱଭେଦ ଭାବେ ଗଣିତ।

Verse 30

ध्यायेच्च द्वादशात्मानं सूत्रे देहे तथेच्छया हुत्वा सम्पातविधिना सृष्टेः सृष्टिक्रमेण तु

ସୂତ୍ରରେ (ସୂକ୍ଷ୍ମ ତନ୍ତୁରେ) ଓ ଦେହରେ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦ୍ୱାଦଶାତ୍ମାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସମ୍ପାତ-ବିଧିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ସୃଷ୍ଟିର କ୍ରମ—ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍ପତ୍ତି-କ୍ରମ—ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ରସର ହେବା ଉଚିତ।

Verse 31

एकैकं शतहोमेन दत्त्वा पूर्णाहुतिं ततः शरावे सम्पुटीकृत्य कुम्भेशाय निवेदयेत्

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଶତହୋମରେ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି କରି, ତାହାକୁ ଶରାବରେ ଢାକି (ସମ୍ପୁଟୀକୃତ କରି) କୁମ୍ଭେଶଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

अधिवास्य यथा न्यायं भक्तं शिष्यं तु दीक्षयेत् करणीं कर्तरीं वापि रजांसि खटिकामपि

ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରଥମେ ଅଧିବାସ କରି ଭକ୍ତ ଶିଷ୍ୟକୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ କରଣୀ, କର୍ତରୀ (କାତରି/ଛୁରି), ରଜାଂସି (ଧୂଳି/ଚୂର୍ଣ୍ଣ) ଓ ଖଟିକା (ଚକ) ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବ।

Verse 33

अन्यदप्युपयोगि स्यात् सर्वं तद्वायुगोचरे संस्थाप्य मूलमन्त्रेण परामृश्याधिवाधिवासयेत्

ଅନ୍ୟ ଯେ କିଛି ଉପଯୋଗୀ ଥାଏ, ସେ ସବୁକୁ ବାୟୁ-ଗୋଚର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିସରରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ସବୁ ରଖି ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପୁନଃ ଅଧିବାସ କରାଇବ।

Verse 34

नमो भूतेभ्यश् च बलिः कुशे शेते स्मरन् हरिं मण्डपं भूषयित्वाथ वितानघटलड्डुकैः

“ନମୋ ଭୂତେଭ୍ୟଃ” ବୋଲି ନମସ୍କାର ସହ ବଳି ଅର୍ପଣ କରିବ। ପରେ କୁଶା ଉପରେ ଶୟନ କରି ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ମଣ୍ଡପକୁ ସଜାଇ, ତାପରେ ବିତାନ, ଘଟ ଓ ଲଡ୍ଡୁ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ କରିବ।

Verse 35

मण्डलेथ यजेद्विष्णुं ततः सन्तर्प्य पावकं आहूय दीक्षयेच्छिष्यान् बद्धपद्मासनस्थितान्

ତାପରେ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ଅନନ୍ତରେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି)କୁ ତର୍ପଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ଆହ୍ୱାନ କରି, ବଦ୍ଧ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେବ।

Verse 36

सम्मोक्ष्य विष्णुं हस्तेन मूर्धानं स्पृश्य वै क्रमात् प्रकृत्यादिविकृत्यन्तां साधिभूताधिदैवतां

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆହ୍ୱାନ/ସ୍ଥାପନ କରି, କ୍ରମାନୁସାରେ ହାତରେ ମସ୍ତକ-ଶିଖରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ; ପ୍ରକୃତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନ୍ତିମ ବିକୃତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅଧିଭୂତ ଓ ଅଧିଦୈବତ ସହିତ ତତ୍ତ୍ୱ-ପରମ୍ପରାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 37

सृष्टिमाध्यात्मिकीं कृत्वा हृदि तां संहरेत् क्रमात् तन्मात्रभूतां सकलां जीवेन समतां गतां

ଅଧ୍ୟାତ୍ମିକ (ଆନ୍ତରିକ) ସୃଷ୍ଟି କରି, ତାହାକୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ହୃଦୟରେ ଲୟ କରିବା ଉଚିତ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ପ୍ରକାଶ ତନ୍ମାତ୍ର-ରୂପ ହୋଇ ଜୀବ ସହ ସମତା (ତାଦାତ୍ମ୍ୟ) ପାଏ।

Verse 38

ततः सम्प्रार्थ्य कम्भेशं सूत्रं संहृत्य देशिकः मायासूत्रे सुशोभने इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः करालं कर्तरीञ्चापि इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वितानभवगन्धकैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वितानपटकेन्द्रियैर् इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अग्नेः समीपमागत्य पार्श्वे तं सन्निवेश्य तु

ତାପରେ କମ୍ଭେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଦେଶିକ (ଆଚାର୍ଯ୍ୟ) ସୂତ୍ରକୁ ସଂହରେ। ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ସମୀପକୁ ଯାଇ ତାହାକୁ ଅଗ୍ନିବେଦୀର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ଥାପନ କରି ସେଠାରେ ରଖେ।

Verse 39

मूलमन्त्रेण सृष्टीशमाहुतीनां शतेन तं उदासीनमथासाद्य पूर्णाहुत्या च देशिकः

ଦେଶିକ (ଆଚାର୍ଯ୍ୟ) ଉଦାସୀନ ସୃଷ୍ଟୀଶଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇ, ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଶତ ଆହୁତି ଦେବେ; ଏବଂ ଶେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦ୍ୱାରା ସମାପନ କରିବେ।

Verse 40

शुक्लं रजः समादाय मूलेन शतमन्त्रितं सन्ताड्य हृदयन्तेन हुंफट्कारान्तसंयुतैः

ଶ୍ୱେତ ରଜ (ପରାଗ/ଧୂଳି) ନେଇ, ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଶତବାର ମନ୍ତ୍ରିତ କରିବା; ପରେ ହୃଦୟମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶେଷରେ “ହୁଂ” ଓ “ଫଟ୍” ଯୋଗ କରି ତାହାକୁ ପ୍ରହାର/ପ୍ରକ୍ଷେପ କରିବା।

Verse 41

वियोगपदसंयुक्तैर् वीजैः पदादिभिः क्रमात् पृथिव्यादीनि तत्त्वानि विश्लिष्य जुहुयात्ततः

ବିୟୋଗ (ଲୟ) ପଦସଂଯୁକ୍ତ ବୀଜମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟତ ପଦାଦି-କ୍ରମରେ ପ୍ରୟୋଗ କରି, ପୃଥିବୀ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ କ୍ରମେ ବିଶ୍ଳେଷଣ (ବିଘଟନ/ଲୟ) କରି, ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତିରୂପେ ହୋମ କରିବା।

Verse 42

वह्नावखिलतत्त्वानामालये व्याहृते हरौ नीयमानं क्रमात्सर्वं तत्राध्वानं स्मरेद्बुधः

ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ଅନ୍ତର୍ମାର୍ଗ (ଅଧ୍ୱନ) ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରୁ—ପବିତ୍ର ବହ୍ନିରେ ଘୋଷିତ ହରି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଆଲୟ, ତାହାରେ ସବୁ କିଛି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ନୀତ ହୋଇ ଲୀନ ହୁଏ।

Verse 43

ताडनेन वियोज्यैवं आदायापाद्य शाम्यतां प्रकृत्याहृत्य जुहुयाद्यथोक्ते जातवेदसि

ଏଭଳି ତାଡନ କରି ପୃଥକ କର; ପରେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ନିକଟକୁ ଆଣି କ୍ରିୟାକୁ ଶାନ୍ତ କର। ତାହାକୁ ତାହାର ମୂଳ-ପ୍ରକୃତିରେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରି, ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ ଜାତବେଦସ (ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି)ରେ ଆହୁତି ଦେ।

Verse 44

गर्भाधानं जातकर्म भोगञ्चैव लयन्तथा

ଗର୍ଭାଧାନ, ଜାତକର୍ମ, ଭୋଗ (ବିଧିସମ୍ମତ ଉପଭୋଗ/ଆହୁତି-ଭକ୍ଷଣ) ଏବଂ ଲୟ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଗଣିତ।

Verse 45

शुद्धं तत्त्वं समुद्धृत्य पूर्णाहुत्या तु देशिकः सन्नयेद्द्विपरे तत्त्वे यावदव्याहृतं क्रमात्

ଶୁଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସମୁଦ୍ଧୃତ କରି, ଦେଶିକ (ଆଚାର୍ଯ୍ୟ) ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦ୍ୱିପର/ଅନୁକ୍ରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସନ୍ନୟ କରାଉ—‘ଅବ୍ୟାହୃତ’ ପଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 46

तत् परं ज्ञानयोगेन विलाप्य परमात्मनि विमुक्तबन्धनं जीवं परस्मिन्नव्यये पदे

ତାପରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜୀବକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ବିଲୀନ କରି, ସେ ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେହି ପରମ ଅବ୍ୟୟ ପଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

Verse 47

निवृत्तं परमानन्दे शुद्धे बुद्धे स्मरेद्बुधः दद्यात् पूर्णाहुतिं पश्चादेवं दीक्षा समाप्यते

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦୀକ୍ଷିତ ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବୋଧମୟ ‘ନିବୃତ୍ତି’ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ମରଣ-ଧ୍ୟାନ କରୁ। ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେଲେ ଦୀକ୍ଷା ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 48

प्रयोगमन्त्रान् वक्ष्यामि यैर् दीक्षा होमसंलयः ॐ यं भूतानि विशुद्धं हुं फट् अनेन ताडनं कुर्याद्वियोजनमिह द्वयं

ଦୀକ୍ଷା ସିଦ୍ଧି ଓ ହୋମ-ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମାପ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରୟୋଗମନ୍ତ୍ର କହୁଛି। ‘ଓଁ ଯଂ ଭୂତାନି ବିଶୁଦ୍ଧଂ ହୁଂ ଫଟ୍’ ଦ୍ୱାରା ତାଡନ କର; ଏଠାରେ ଦ୍ୱିବିଧ ବିୟୋଜନ ହୁଏ।

Verse 49

ॐ यं भूतान्यापातयेहं आदानं कृत्वा चानेन प्रकृत्या योजनं शृणु ताडनेन विमोक्ष्यैवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ यं भूतानि पुंश्चाहो होममन्त्रं प्रवक्ष्यामि ततः पूर्णाहुतेर्मनुं

‘ଓଁ ଯଂ ଭୂତାନ୍ୟାପାତୟେହଂ’—ଏହାଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ପତିତ/ଦୂର କର। ଆଦାନ କରି ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରୟୋଗ-ଯୋଜନ ଶୁଣ; ତାଡନରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିମୋଚନ କର—ଏମିତି କୁହାଯାଇଛି। ଚିହ୍ନିତ ପାଠରେ: ‘ଓଁ ଯଂ ଭୂତାନି…’—ହୋମମନ୍ତ୍ର କହି, ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତିର ମନ୍ତ୍ର।

Verse 50

ॐ भूतानि संहर स्वाहा ॐ अं ॐ नमो भगवते वासुदेवाय वौषट् पूर्णाहुत्यनन्तरे तु तद्वै शिष्यन्तु साधयेत् एवं तत्त्वानि सर्वाणि क्रमात्संशोधयेद् बुधः

‘ଓଁ ଭୂତାନି ସଂହର ସ୍ୱାହା’, ‘ଓଁ ଅଂ’, ଏବଂ ‘ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ ବୌଷଟ୍’। ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ପରେ ସତ୍ୱର ସାଧକ ଶିଷ୍ୟ ପାଇଁ ସେହି ବିଧି ସାଧନ କରୁ। ଏଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ କ୍ରମେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୋଧନ କରେ।

Verse 51

नमोन्तेन स्ववीजेन ताडनादिपुरःसरम् ॐ वां वर्मेन्द्रियाणि ॐ दें बुद्धीन्द्रियाणि यं वीजेन समानन्तु ताडनादिप्रयोगकम्

‘ନମଃ’ ଅନ୍ତ୍ୟଯୁକ୍ତ ସ୍ୱବୀଜ ଦ୍ୱାରା, ତାଡନାଦି କ୍ରିୟା ପୂର୍ବକ—‘ଓଁ ବାଂ’ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟର ବର୍ମ (କବଚ) ଏବଂ ‘ଓଁ ଦେଂ’ ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିୟର ବର୍ମ କର; ପରେ ‘ଯଂ’ ବୀଜରେ ତାଡନାଦି ପ୍ରୟୋଗକୁ ସମ କର।

Verse 52

ॐ सुंगन्धतन्मात्रे वियुङ्क्ष्व हुं फट् ॐ सम्पाहिं हा ॐ खं खं क्ष प्रकृत्या ॐ सुं हुं गन्धतन्मात्रे संहर स्वाहा ततः पूर्णाहुतिश् चैवमुत्तरेषु प्रयुज्यते ॐ रां रसतन्मात्रे ॐ भें रूपतन्मात्रे ॐ रं स्पर्शतन्मात्रे ॐ एं शब्दतन्मात्रे ॐ भं नमः ॐ सों अहङ्कारः ॐ नं बुद्धे ॐ ॐ प्रकृते एकमूर्तावयं प्रोक्तो दीक्षायोगः समासतः एवमेव प्रयोगस्तु नवव्यूहादिके स्मृतः

ॐ—ଗନ୍ଧ-ତନ୍ମାତ୍ର ପାଇଁ: ‘ବିୟୁଙ୍କ୍ଷ୍ୱ’ (ଅଲଗା କର) ହୁଂ ଫଟ୍। ॐ—‘ସମ୍ପାହି’ (ରକ୍ଷା/ଦୃଢ କର) ହା। ॐ—ଖଂ ଖଂ କ୍ଷ, ପ୍ରକୃତି ସହ ସମ୍ବନ୍ଧରେ। ॐ—ସୁଂ ହୁଂ: ‘ଗନ୍ଧ-ତନ୍ମାତ୍ରକୁ ସଂହର/ଲୟ କର’ ସ୍ୱାହା। ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପରବର୍ତ୍ତୀ—ॐ ରାଂ ରସ-ତନ୍ମାତ୍ରେ, ॐ ଭେଂ ରୂପ-ତନ୍ମାତ୍ରେ, ॐ ରଂ ସ୍ପର୍ଶ-ତନ୍ମାତ୍ରେ, ॐ ଏଂ ଶବ୍ଦ-ତନ୍ମାତ୍ରେ। ॐ ଭଂ ନମଃ। ॐ ସୋଂ ଅହଂକାର ପାଇଁ। ॐ ନଂ ବୁଦ୍ଧି ପାଇଁ। ॐ ॐ ପ୍ରକୃତି ପାଇଁ। ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହା ଏକମୂର୍ତ୍ତି-ବିଧିର ଦୀକ୍ଷାଯୋଗ; ନବବ୍ୟୂହ ଆଦିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରୟୋଗ ସ୍ମୃତ।

Verse 53

दग्धापरस्मिन् सन्दध्यान्निर्वाणे प्रकृतिन्नरः अविकारे समादध्यादीश्वरे प्रकृतिन्नरः

‘ପର’ ଅର୍ଥାତ୍ ବାହ୍ୟ ବିଷୟ-କ୍ଷେତ୍ର ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ନିର୍ବାଣ-ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ ସ୍ଥାପନ କରୁ। ଅବିକାର ଈଶ୍ୱରରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତିକୁ ଦୃଢଭାବେ ନିବେଶ କରୁ।

Verse 54

शोधयित्वाथ भुतानि कर्माङ्गानि विशोधयेत् बुद्ध्याख्यान्यथ तन्मात्रमनोज्ञानमहङ्कृतिं

ସ୍ଥୂଳ ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ଶୋଧନ କରି, ପରେ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶୋଧିତ କରୁ। ତାପରେ ଅନ୍ତଃକରଣ-ତତ୍ତ୍ୱ—ବୁଦ୍ଧି, ତନ୍ମାତ୍ର, ମନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅହଙ୍କୃତି—କୁ ମଧ୍ୟ ଶୋଧନ କରୁ।

Verse 55

लिङ्गात्मानं विशोध्यान्ते प्रकृतिं शोधायेत् पुनः आहि हामिति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ सं पाहि स्वाहा इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अं दुं स्त्व प्रकृत्या इति ॐ खं खं स्त्व प्रकृत्या इति च ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कर्माख्यानि च शोधयेदिति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः पुरुषं प्राकृतं शुद्धमीश्वरे धाम्नि संस्थितं

ଲିଙ୍ଗାତ୍ମା (ସୂକ୍ଷ୍ମ-ଶରୀର-ସ୍ୱ) କୁ ଶୋଧନ କରି ଶେଷରେ ପୁନଃ ପ୍ରକୃତିକୁ ଶୋଧନ କରୁ। କେତେକ ପାଠରେ ‘ଆହି ହାମି’; ଦୁଇ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ‘ॐ ସଂ ପାହି ସ୍ୱାହା’। ଅନ୍ୟ ପାଠରେ ‘ଅଂ ଦୁଂ ସ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକୃତ୍ୟା’, ଚିହ୍ନିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ‘ॐ ଖଂ ଖଂ ସ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକୃତ୍ୟା’। ଆଉ ଦୁଇ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ‘କର୍ମାଖ୍ୟାନି ଚ ଶୋଧୟେତ୍’ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ କରେ। ଏହିପରି ପ୍ରାକୃତ ପୁରୁଷ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଈଶ୍ୱରଧାମରେ ସଂସ୍ଥିତ ହୁଏ।

Verse 56

स्वगोचरीकृताशेषभोगमुक्तौ कृतास्पदं ध्यायन् पूर्णाहुतिं दद्याद्दीक्षेयं त्वधिकारिणी

ଯେଉଁ ଦେବତାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତିକୁ ନିଜ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୋଚରରେ ଆଣି, ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଆସନ (ହୃଦୟ-ଆଧାର) ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି—ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଦୀକ୍ଷା ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 57

अङ्गैर् आराध्य मन्त्रस्य नीत्वा तत्त्वगणं समं क्रमादेवं विशोध्यान्ते सर्वसिद्धिसमन्वितं

ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଙ୍ଗ-ସାଧନାଦ୍ୱାରା ଆରାଧନା କରି, ତତ୍ତ୍ୱଗଣକୁ ସମତ୍ୱରେ ଆଣି, କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଏଭଳି ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ; ଶେଷରେ ସେ ସର୍ବସିଦ୍ଧିସମନ୍ୱିତ ହୁଏ।

Verse 58

ध्यायन् पूर्णाहितिं दद्यात्दीक्षेयं साधके स्मृता द्रव्यस्य वा न सम्पत्तिरशक्तिर्वात्मनो यदि

ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ସାଧକଙ୍କ ଦୀକ୍ଷା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ଦ୍ରବ୍ୟ ନ ମିଳିଲେ କିମ୍ବା ନିଜ ଅଶକ୍ତି ଥିଲେ।

Verse 59

इष्ट्वा देवं यथा पूर्वं सर्वोपकरणान्वितं सद्योधिवास्य द्वादश्यां दीक्षयेद्देशिकोत्तमः

ପୂର୍ବବିଧି ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେହି ଦିନେ ଅଧିବାସ କରାଇ; ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଶିକ ଦୀକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 60

भक्तो विनीतः शारीरैर् गुणैः सर्वैः समन्वितः शिष्यो नातिधनी यस्तु स्थण्डिलेभ्यर्च्य दीक्षयेत्

ଭକ୍ତ ଓ ବିନୀତ, ଶାରୀରିକ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମନ୍ୱିତ, ଏବଂ ଅତିଧନୀ ନୁହେଁ—ଏମିତି ଶିଷ୍ୟକୁ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ପୂଜା କରି ଦୀକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 61

अध्वानं निखिलं दैवं भौतं वाध्यात्मिकी कृतं सृष्टिक्रमेण शिष्यस्य देहे ध्यात्वा तु देशिकः

ଦେଶିକ ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଶିଷ୍ୟର ଦେହରେ ସମଗ୍ର ଅଧ୍ୱ-ପ୍ରଣାଳୀକୁ—ଦୈବ, ଭୌତିକ ଓ ଅଧ୍ୟାତ୍ମରୂପେ ଗଠିତ—ଧ୍ୟାନ କରି ପରେ କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 62

अष्टाष्टाहुतिभिः पूर्वं क्रमात् सन्तर्प्य सृष्टिमान् स्वमन्त्रैर् वासुदेवादीन् जननादीन् विसर्जयेत्

ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା (ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ) କ୍ରମାନୁସାରେ ଆଠ-ଆଠ ଆହୁତିର ସମୂହଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନିତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପିତ କରିବେ; ପରେ ନିଜ-ନିଜ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବାସୁଦେବାଦି ଓ ଜନନାଦି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସର୍ଜନ କରିବେ।

Verse 63

होमेन शोधयेत् पश्चात्संहारक्रमयोगतः योनिसूत्राणि बद्धानि मुक्त्वा कर्माणि देशिकः

ତଦନନ୍ତରେ ଦେଶିକ ସଂହାର-କ୍ରମାନୁସାରେ ହୋମଦ୍ୱାରା (କର୍ମ ଓ ଉପକରଣ) ଶୋଧନ କରିବେ; ବଦ୍ଧ ‘ଯୋନି-ସୂତ୍ର’ମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି କର୍ମମାନଙ୍କର ଉପସଂହାର କରିବେ।

Verse 64

शिष्यदेहात्समाहृत्य क्रमात्तत्त्वानि शोधयेत् अग्नौ प्राकृतिके विष्णौ लयं नीत्वाधिदैवके

ଶିଷ୍ୟଦେହରୁ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ସମାହୃତ (ପ୍ରତ୍ୟାହୃତ) କରି କ୍ରମାନୁସାରେ ଶୋଧନ କରିବେ; ଅଧିଦୈବିକ ସ୍ତରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଅଗ୍ନି ଓ ବିଷ୍ଣୁରେ ଲୟକୁ ନେଇଯିବେ।

Verse 65

शुद्धं तत्त्वमशुद्धेन पूर्णाहुत्या तु साधयेत् शिष्ये प्रकृतिमापन्ने दग्ध्वा प्राकृतिकान् गुणान्

ଅଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱର ସାଧନା—ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦ୍ୱାରା—କରିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରକୃତିରେ ପତିତ ହେଲେ, ପ୍ରାକୃତ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରି (ଗୁରୁ) ତାକୁ ପୁନଃ ଶୁଦ୍ଧତାରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

Verse 66

लिखितं दैवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजां कृत्वा विसर्जयेदिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः विमलादीन् विसर्जयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पूर्णाहुत्या तु सन्नयेदिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः मौचयेदधिकारे वा नियुञ्ज्याद्देशिकः शिशून् अथान्यान् शक्तिदीक्षां वा कुर्यात् भावे स्थितो गुरुः

‘ଲିଖିତଂ ଦୈବମିତି’—ଏହା ଖ-ପାଠ। ‘ପୂଜା କରି ବିସର୍ଜନ କରିବେ’—ଏହା ଘ-ପାଠ। ‘ବିମଲା ଆଦିଙ୍କୁ ବିସର୍ଜନ କରିବେ’—ଏହା ଙ-ପାଠ। ‘କିନ୍ତୁ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମାପ୍ତ କରିବେ’—ଏହା ଖ ଓ ଘ, ଦୁଇ ପାଠରେ ମିଳେ। ପରେ ଯଥୋଚିତ ଅଧିକାର/ଅବସରରେ ଦେଶିକ ଶିଷ୍ୟକୁ ନିୟମରୁ ମୋଚନ କରିବେ କିମ୍ବା ଶିଶୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବେ; ଅଥବା ଗୁରୁ ଶୁଭ ଭାବସ୍ଥିତିରେ ଥାଇ ଶକ୍ତିଦୀକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବେ।

Verse 67

भक्त्या सम्प्रातिपन्नानां यतीनां निर्धनस्य च सम्पूज्य स्थण्डिले विष्णुं पार्श्वस्थं स्थाप्य पुत्रकं

ଭକ୍ତିସହ ଶରଣାଗତ ଯତିମାନଙ୍କୁ ଓ ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରି, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ; ପରେ ଦେବଙ୍କ ପାଖେ ପୁତ୍ରକୁ ସ୍ଥାପି ରୀତି ଆରମ୍ଭ କରିବ।

Verse 68

देवताभिमुखः शिष्यस्तिर्यगास्यः स्वयं स्थितः अध्वानं निखिलं ध्यात्वा पर्वभिः स्वैर् विकल्पितं

ଶିଷ୍ୟ ଦେବତାଭିମୁଖ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ମୁଖକୁ କିଛି ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ (ଅପସାରିତ) ରଖିବ; ସମଗ୍ର ଅଧ୍ୱାନକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ବିକଳ୍ପିତ ପର୍ବମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ କ୍ରମେ ବିନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 69

शिष्यदेहे तथा देवमाधिदैविकयाचनं ध्यानयोगेन सञ्चिन्त्य पूर्ववत्ताडनादिना

ଏହିପରି ଶିଷ୍ୟଦେହରେ ଧ୍ୟାନଯୋଗଦ୍ୱାରା ଆଧିଦୈବିକ ଯାଚନା ସହ ଦେବତାଙ୍କୁ ମନସା ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ତାଡନ ଆଦି କ୍ରିୟା କରିବ।

Verse 70

क्रमात्तत्त्वानि सर्वाणि शोधयेत् स्थण्डिले हरौ ताडनेन वियोज्याथ गृहीत्वात्मनि तत्परः

ତାପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ହରିପୂଜାରେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଶୋଧନ କରିବ; ପରେ ତାଡନଦ୍ୱାରା ବିୟୋଗ କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆତ୍ମନି ଗ୍ରହଣ କରି ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ ରହିବ।

Verse 71

देवे संयोज्य संशोध्य गृहीत्वा तत् स्वभावतः आनीय शुद्धभावेन सन्धयित्वा क्रमेण तु

ତାହାକୁ ଦେବଙ୍କ ସହ ସଂଯୋଜିତ କରି ଶୋଧନ କରି, ତାହାର ସ୍ୱଭାବାନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବ; ପରେ ଶୁଦ୍ଧଭାବରେ ଆଣି, କ୍ରମେ ସନ୍ଧାନ (ଯଥାଯଥ ଯୋଗ) କରି ଅଗ୍ରସର ହେବ।

Verse 72

शोधयेद्ध्यानयोगेन सर्वतो ज्ञानमुद्रया शुद्धेषु सर्वतत्त्वेषु प्रधाने चेश्वरे स्थिते

ଧ୍ୟାନଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ସର୍ବତଃ ଜ୍ଞାନମୁଦ୍ରାର ସାହାଯ୍ୟରେ ଅନ୍ତଃକରଣକୁ ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ସାଧକ ପ୍ରଧାନ (ପ୍ରକୃତି) ଓ ଈଶ୍ୱରରେ ସ୍ଥିତ ହୁଏ।

Verse 73

दग्ध्वा निर्वापयेच्छिष्यान् पदे चैशे नियोजयेत् निनयेत् सिद्धिमार्गे वा साधकं देशिकोत्तमः

ତାଙ୍କର ଅଶୁଦ୍ଧିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ‘ଦଗ୍ଧ’ କରି ପରେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ‘ଶାନ୍ତ/ଶୀତଳ’ କରି ଈଶ-ପଦରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଶିକ ସାଧକକୁ ସିଦ୍ଧିମାର୍ଗରେ ନେଇଯିବେ।

Verse 74

एवमेवाधिकारस्थो गृही कर्मण्यतन्द्रितः आत्मानं शोधयंस्तिष्ठेद् यावद्रागक्षयो भवेत्

ଏହିପରି ଅଧିକାରରେ ସ୍ଥିତ ଗୃହସ୍ଥ କର୍ମରେ ଅତନ୍ଦ୍ରିତ ରହି, ଆତ୍ମଶୋଧନ କରୁଥିବାବେଳେ ରାଗକ୍ଷୟ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରତ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 75

क्षीणरागमथात्मानं ज्ञात्वा संशुद्धिकिल्विषः आरोप्य पुत्रे शिष्ये वा ह्य् अधिकारन्तु संयमी

ନିଜର ରାଗ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି ଏବଂ ପାପ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସଂୟମୀ ଅଧିକାରକୁ ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ଶିଷ୍ୟ ଉପରେ ଆରୋପ କରି (ହସ୍ତାନ୍ତର କରି) ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 76

दग्ध्वा मायामयं पाशं प्रव्रज्य स्वात्मनि स्थितः शरीरपातमाकाङ्क्षन्नासीताव्यक्तलिङ्गवान्

ମାୟାମୟ ପାଶକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରି, ସ୍ୱାତ୍ମନି ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଶରୀରପାତକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା ସେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ—ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ (ଚିହ୍ନ) ଅପ୍ରକାଶିତ ରଖି।