Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66

Devanagari script

क्षेत्रस्य परमं तत्त्वमेतदेव प्रिये ध्रुवम् । संसाररोगग्रस्तानामिदमेव महौषधम्

Transliteration

kṣetrasya paramaṃ tattvametadeva priye dhruvam | saṃsārarogagrastānāmidameva mahauṣadham

Translation

ချစ်သူရေ၊ ဤသည်ပင် သန့်ရှင်းသော က္ෂೇತ್ರ၏ အမြင့်ဆုံး အမှန်တရားဖြစ်၍ သံသရာရောဂါကပ်နေသူတို့အတွက် ဤတစ်ခုတည်းက မဟာဆေးဖြစ်သည်။

Word by Word

• क्षेत्रस्य: of the sacred field (kṣetra)
• क्षेत्रस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्त्वम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• तत्त्वम्: principle; truth
• तत्त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्त्वम् इति समानाधिकरणम्

• एव: indeed; alone
• एव: Sambandha-bodhaka (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (निपात)
• Form: अव्यय (emphatic particle)

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• ध्रुवम्: certain; fixed
• ध्रुवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; एतत्/तत्त्वम् इत्यस्य विशेषणम्

• संसार-रोग-ग्रस्तानाम्: of those afflicted by the disease of saṃsāra
• संसार-रोग-ग्रस्तानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक) + रोग (प्रातिपदिक) + ग्रस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ग्रस्)
• Form: तत्पुरुष-समास (संसाररोगेण ग्रस्ताः); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• एव: indeed; alone
• एव: Sambandha-bodhaka (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (निपात)
• Form: अव्यय (emphatic particle)

• महा-औषधम्: a great medicine
• महा-औषधम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + औषध (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; इदम् इति समानाधिकरणम्

Speaker

Śiva (deduced from vocative 'priye' and theological tone; continuing instruction)

Characters & Entities

• Kāśī-kṣetra
• Saṃsāra-roga
• Mahauṣadha
• Mokṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s sacred practice is framed as a definitive cure for the existential illness of saṃsāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī-kṣetra itself—understood as a liberating field where Śiva’s grace is concentrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is named here; it summarizes the preceding pilgrimage/worship as the “great medicine.”