Sarga 17
वालिवधः — Vālī’s Fall and Dharma-Accusation (Kiṣkindhā Sarga 17)
किष्किन्धाकाण्ड
ဤစರ್ಗတွင် ရာမ၏မြှားထိမှန်ပြီးနောက် ချက်ချင်းဖြစ်ပေါ်သည့် ဝါလီ၏အခြေအနေကို ဖော်ပြထားသည်။ ဝါလီသည် “ခုတ်လှဲခံရသော သစ်ပင်ကဲ့သို့” ရုတ်တရက်လဲကျသွားပြီး၊ သူ၏ကိုယ်ခန္ဓာကို သူရဲကောင်းဆန်သော ရုပ်ပုံများဖြင့် ဆက်တိုက်ပုံဖော်ထားသည်—ရွှေအလှဆင်များတောက်ပ၍ အိန္ဒြာ၏အလံတော်ကဲ့သို့၊ ထို့ပြင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာနှိုင်းယှဉ်ချက်များဖြစ်သည့် မီးလောင်တောက်ပမှုမရှိသော မီး၊ ကောင်းကင်မှကျသွားသော ယယာတိ၊ သို့မဟုတ် ယုဂအဆုံး၌ လဲကျသကဲ့သို့သော နေမင်းတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသည်။ လက္ခမဏနှင့်အတူ ရာမသည် နီးကပ်လာ၍ ရှုံးနိမ့်နေသော်လည်း ဝါလီ၏တန်ခိုးနှင့် အကြမ်းအနက်ရှိမှု မလျော့သေးကြောင်း မြင်တွေ့သည်။ ထို့နောက် ဝါလီသည် ဓမ္မအပေါ် စကားလုံးထက်မြက်စွာဖြင့် ဝေဖန်တင်ပြသည်။ ရာမ၏ မင်းမျိုးမင်းနွယ်နှင့် ဂုဏ်သတင်းကို လက်ခံသော်လည်း၊ အခြားသူနှင့် ရင်ဆိုင်နေစဉ် မျက်နှာလှည့်နေသူ (parāṅmukha) ကို ဖုံးကွယ်ကာ သတ်ခြင်းသည် က్షတ္တရိယဓမ္မနှင့် မညီကြောင်း၊ မင်း၏တရားဝင်မှုကိုပါ အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း မေးခွန်းထုတ်သည်။ တောနေ ဝါနရတို့၏ဘဝနှင့် လူ့ဘုရင်အုပ်ချုပ်မှုကို ခွဲခြားပြ၍ ရာမ၏ရည်ရွယ်ချက်ကိုလည်း စုံစမ်းသည်—မြေယာနှင့် ဥစ္စာအတွက်လား၊ သစ်တောသီးနှံအတွက်လားဟု။ ထို့ပြင် ဒဏ်ခတ်ခြင်း၏စည်းကမ်း၊ ထိန်းချုပ်မှု၊ သစ္စာအခြေပြု အုပ်ချုပ်ရေးတို့ကို သတိပေးသည်။ ဝါလီသည် မောဟကြောင့် မနာခံခဲ့သော တာရာ၏သတိပေးစကားကို ပြန်လည်သတိရသည်။ သူက ဆန္ဒရှိလျှင် စီတာကို လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ရယူပေးနိုင်ကြောင်းလည်း ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရာမအား စဉ်းစား၍ ဖြေကြားရန် တိုက်တွန်းပြီး၊ နာကျင်ပင်ပန်းမှုကြောင့် တိတ်ဆိတ်သွားကာ နေမင်းကဲ့သို့ တောက်ပသော ရာမကို မျက်စိမလွှဲဘဲ ကြည့်နေသည်။
Shlokas
Verse 1
ततश्शरेणाभिहतो रामेण रणकर्कशः।पपात सहसा वाली निकृत्त इव पादपः।।
ထို့နောက် စစ်မြေပြင်၌ ကြမ်းတမ်းရက်စက်သော ဝါလီသည် ရာမ၏ မြားဖြင့် ထိခိုက်ခံရပြီး ချက်ချင်းလဲကျသွားသည်၊ ဖြတ်တောက်ခံရသော သစ်ပင်ကဲ့သို့။
Verse 2
स भूमौ न्यस्तसर्वाङ्गस्तप्तकाञ्चनभूषणः।अपतद्देवराजस्य मुक्तरश्मिरिव ध्वजः।।
ငါသည် အခြားသူနှင့် တိုက်ခိုက်နေ၍ မသတိလွတ်နေချိန်၌ မင်းက ငါ့ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း မသင့်တော်။ မင်းကို မမြင်ရသည့်အခါ ငါ့စိတ်၌ ထိုသို့သော အတွေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့၏။
Verse 3
तस्मिन्निपतिते भूमौ वानराणां गणेश्वरे।नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत भूतलम्।।
ဝါနရတပ်စုတို့၏ အရှင်မင်းသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားသောအခါ၊ မြေမျက်နှာပြင်သည် မတောက်ပတော့—လကွယ်သွားသောအခါ ကောင်းကင်မိုး မလင်းသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 4
भूमौ निपतितस्यापि तस्य देहं महात्मनः।न श्रीर्जहाति न प्राणा न तेजो न पराक्रमः।।
မဟာသတ္တဝါ ဝါလီ၏ ကိုယ်ခန္ဓာသည် မြေပေါ်သို့ လဲကျသော်လည်း၊ သူ၏ ဂုဏ်သရေ မလျော့၊ အသက်ရှူသက်ဝင်မှု (ပရာဏ) မပျောက်၊ တေဇောရောင်ခြည် မငြိမ်း၊ သတ္တိဗီရိယလည်း မကျဆင်း။
Verse 5
शक्रदत्ता वरा माला काञ्चनी वज्रभूषिता।दधार हरिमुख्यस्य प्राणांस्तेज्शियं च सा।।
သက္ကရာ (အိန္ဒြာ) ပေးအပ်သော ရွှေမဏိပန်းကုံးအလှ—ဝဇ္ဇရကဲ့သို့ ရတနာများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည့်အရာ—ဝါနရတို့၏ အဓိကဖြစ်သော ဝါလီ၏ အသက်၊ တေဇောရောင်ခြည်နှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ထောက်တည်ပေးခဲ့သည်။
Verse 6
स तया मालया वीरो हेमया हरियूथपः।सन्ध्यानुगतपर्यन्तः पयोधर इवाभवत्।।
ရွှေပန်းမော်လီကို ဆင်ယင်ထားသော ဝံအုပ်စုခေါင်းဆောင် ဗီရသူသည်၊ နေဝင်ချိန်အလင်းရောင်က အနားသတ်ထားသကဲ့သို့ မိုးတိမ်ကြီးတစ်လုံးလို ထင်ရှားပေါ်လွင်လာ၏။
Verse 7
तस्य माला च देहश्च मर्मघाती च यश्शरः।त्रिधेव रचिता लक्ष्मीः पतितस्यापि शोभते।।
သူ လဲကျနေသော်လည်း သုံးပါးသော တင့်တယ်မှုသည် မလျော့ဘဲ တောက်ပနေ၏—ပန်းမော်လီ၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ နှင့် အသက်အချက်ကို ထိခိုက်စေသော မြားတံ။
Verse 8
तदस्त्रं तस्य वीरस्य स्वर्गमार्गप्रभावनम्।रामबाणासनक्षिप्तमावहत्परमां गतिम्।।
အဲဒီ အස්တရ—ဓနုမှ လွှတ်လိုက်သော ရာမ၏ မြားတံ—ဗီရသူအတွက် သုဝဏ္ဏလောကသို့ သွားရာလမ်းကို ဖွင့်ပေးသော အင်အားဖြစ်ကာ အမြင့်မြတ်ဆုံး ဂတိသို့ ပို့ဆောင်လေ၏။
Verse 9
तं तदा पतितं सङ्ख्ये गतार्चिषमिवानलम्।बहुमान्य च तं वीर वीक्षमाणं शनैरिव।।।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिहच्युतम्।आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम्।।।महेन्द्रमिव दुर्धर्षंमुपेन्द्रमिव दुस्सहम्।महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम्।।।।सिंहोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम्।लक्ष्मणानुगतो रामो ददर्शोपससर्प च।।।।
ထိုအခါ လက္ခမဏနှင့်အတူ ရာမသည် တဖြည်းဖြည်း နီးကပ်လာကာ စစ်မြေပြင်၌ လဲကျနေသော ဝါလိန်ကို မြင်တော်မူ၏—မီးလောင်အလင်း ပျောက်ကွယ်သွားသော မီးကဲ့သို့; ကုသိုလ်ကုန်သွားသဖြင့် ဒေဝလောကမှ မြေပြင်သို့ ကျဆင်းလာသော ယယာတိမင်းကဲ့သို့; ယုဂအဆုံး၌ ကာလ၏ အင်အားကြောင့် နေမင်းပင် မြေပြင်သို့ ပစ်ချခံရသကဲ့သို့။ သူသည် မဟိန္ဒြ (အိန္ဒြ) ၏ သား၊ ရွှေပန်းမော်လီဆင်ယင်သူ—အိန္ဒြကဲ့သို့ မတော်တဆနိုင်၊ ဥပိန္ဒြကဲ့သို့ မခံနိုင်အောင် ကြမ်းတမ်း; ခြင်္သေ့ရင်ဘတ်၊ မဟာဗာဟု၊ မျက်နှာတောက်ပ၍ မျက်လုံးအဝါညိုရောင်ဖြစ်၏။
Verse 10
तं तदा पतितं सङ्ख्ये गतार्चिषमिवानलम्।बहुमान्य च तं वीर वीक्षमाणं शनैरिव।4.17.9।।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिहच्युतम्। आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम्।4.17.10।।महेन्द्रमिव दुर्धर्षंमुपेन्द्रमिव दुस्सहम्।महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम्।।4.17.11।।सिंहोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम्।लक्ष्मणानुगतो रामो ददर्शोपससर्प च।।4.17.12।।
သူသည် ယယာတိကဲ့သို့ လဲကျနေ၏—ကောင်းမှုကုသိုလ်ကုန်ဆုံးသော် ဒေဝလောကမှ ကျဆင်းသကဲ့သို့။ ထို့ပြင် ယုဂအဆုံး၌ ကာလ၏အာဏာကြောင့် နေမင်းတောင် မြေပြင်သို့ ပစ်ချခံရသကဲ့သို့။
Verse 11
तं तदा पतितं सङ्ख्ये गतार्चिषमिवानलम्।बहुमान्य च तं वीर वीक्षमाणं शनैरिव।4.17.9।।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिहच्युतम्। आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम्।4.17.10।।महेन्द्रमिव दुर्धर्षंमुपेन्द्रमिव दुस्सहम्।महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम्।।4.17.11।।सिंहोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम्।लक्ष्मणानुगतो रामो ददर्शोपससर्प च।।4.17.12।।
မဟိန္ဒြ၏သား၊ ရွှေမလာဖြင့် အလှဆင်ထားသော ဝါလီသည် လဲကျနေ၏—ယခင်က အိန္ဒြကဲ့သို့ မတော်တဆနိုင်အောင် ခက်ခဲ၍၊ ဥပိန္ဒြကဲ့သို့လည်း ကြောက်မက်ဖွယ် အင်အားကြီးသူဖြစ်ခဲ့သည်။
Verse 12
तं तदा पतितं सङ्ख्ये गतार्चिषमिवानलम्।बहुमान्य च तं वीर वीक्षमाणं शनैरिव।4.17.9।।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिहच्युतम्। आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम्।4.17.10।।महेन्द्रमिव दुर्धर्षंमुपेन्द्रमिव दुस्सहम्।महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम्।।4.17.11।।सिंहोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम्।लक्ष्मणानुगतो रामो ददर्शोपससर्प च।।4.17.12।।
လက္ခမဏာနောက်လိုက်ပါသော ရာမသည် ဝါလီကို မြင်တော်မူ၏—ခြင်္သေ့ရင်ခေါင်း၊ လက်မောင်းရှည်၊ မျက်နှာတောက်ပ၊ မျက်လုံးအဝါညို—ထို့နောက် အနီးသို့ ချဉ်းကပ်တော်မူ၏။
Verse 13
तं दृष्ट्वा राघवं वाली लक्ष्मणं च महाबलम्।अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं परुषं धर्मसंहितम्।।त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रथितः प्रियदर्शनःकुलीनस्सत्त्वसम्पन्न स्तेजस्वी चरितव्रतः।।।।पराङ्मुखवधं कृत्वा कोऽत्र प्राप्तस्त्वया गुणः।यदहं युद्धसंरब्धश्शरेणोरसि ताडित:।।
ရాఃဃဝ ရာမနှင့် အင်အားကြီး လက္ခမဏကို မြင်သော် ဝါလီသည် ဦးညွတ်လျက် သို့သော် တင်းမာ၍ ဓမ္မနှင့်ကိုက်ညီသော စကားကို ဆို၏— «သင်သည် မင်း၏သား၊ နာမည်ကျော်၊ မြင်ရသော် ချစ်ဖွယ်ကောင်း၊ မျိုးရိုးမြင့်၊ သတ္တဝါဂုဏ်ပြည့်စုံ၊ တေဇောဓာတ်တောက်ပ၊ မှန်ကန်သော အကျင့်ဝတ်ကို တည်ကြည်သူ။ ထိုသို့ဖြစ်လျက် နောက်ပြန်နေသူကို သတ်ခြင်းဖြင့် ဤနေရာ၌ သင်ရသော ကုသိုလ်က ဘာရှိသနည်း။ ငါသည် စစ်ပွဲတွင် အပြင်းအထန် ပါဝင်နေစဉ် သင်၏ မြားက ငါ့ရင်ဘတ်ကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။»
Verse 14
तं दृष्ट्वा राघवं वाली लक्ष्मणं च महाबलम्।अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं परुषं धर्मसंहितम्4.17.13।।त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रथितः प्रियदर्शनःकुलीनस्सत्त्वसम्पन्न स्तेजस्वी चरितव्रतः।।4.17.14।।पराङ्मुखवधं कृत्वा कोऽत्र प्राप्तस्त्वया गुणः।यदहं युद्धसंरब्धश्शरेणोरसि ताडित:4.17.15।।
သင်သည် မင်း၏သား—နာမည်ကျော်၍ မြင်ရသော် ချစ်ဖွယ်ကောင်း; မျိုးရိုးမြင့်၊ ဂုဏ်သတ္တဝါပြည့်စုံ၊ အင်အားတေဇောဓာတ်တောက်ပ၊ ဓမ္မအကျင့်ဝတ်၌ တည်ကြည်သူ
Verse 15
तं दृष्ट्वा राघवं वाली लक्ष्मणं च महाबलम्।अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं परुषं धर्मसंहितम्4.17.13।।त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रथितः प्रियदर्शनःकुलीनस्सत्त्वसम्पन्न स्तेजस्वी चरितव्रतः।।4.17.14।।पराङ्मुखवधं कृत्वा कोऽत्र प्राप्तस्त्वया गुणः।यदहं युद्धसंरब्धश्शरेणोरसि ताडित:4.17.15।।
နောက်ပြန်နေသူကို သတ်ခြင်းဖြင့် သင်ရသော ကုသိုလ်က ဘာရှိသနည်း။ ငါသည် စစ်ပွဲတွင် အပြည့်အဝ ပါဝင်နေစဉ် သင်၏ မြားက ငါ့ရင်ဘတ်ကို ထိခဲ့သည်
Verse 16
रामः करुणवेदी च प्रजानां च हिते रतः।सानुक्रोशो जितोत्साहस्समयज्ञो दृढव्रतः।।4.17.16।।इति ते सर्वभूतानि कथयन्ति यशो भुवि।।4.17.17।।
ရာမသည် ကရုဏာကို နားလည်သိမြင်သူဖြစ်၍ ပြည်သူတို့၏ အကျိုးအတွက် အမြဲတမ်း အားထုတ်သူ; နှလုံးနူးညံ့၊ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု၌ တည်ကြည်၊ အချိန်အခါကို သိမြင်တတ်၊ သစ္စာဝတ်၌ မခွာမယွင်းသူ
Verse 17
रामः करुणवेदी च प्रजानां च हिते रतः।सानुक्रोशो जितोत्साहस्समयज्ञो दृढव्रतः।।4.17.16।।इति ते सर्वभूतानि कथयन्ति यशो भुवि।।4.17.17।।
ဤသို့ပင် လောက၌ သတ္တဝါအပေါင်းတို့က သင်၏ ကီရ్తိကို ပြောဆိုကြ၏
Verse 18
दमश्शमः क्षमा धर्मो धृतिस्सत्यं पराक्रमः।पार्थिवानां गुणा राजन्दण्डश्चाप्यपराधिषु।।
အို မင်းကြီး၊ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်ခြင်း၊ အတွင်းစိတ်တည်ငြိမ်ခြင်း၊ သည်းခံခွင့်လွှတ်ခြင်း၊ ဓမ္မ၊ တည်ကြည်ခိုင်မာခြင်း၊ သစ္စာတရားနှင့် သတ္တိဗလ—ဤတို့သည် အုပ်ချုပ်သူတို့၏ ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် အပြစ်ကျူးလွန်သူတို့အပေါ် ဒဏ်ခတ်ခြင်းလည်း ရှိ၏။
Verse 19
तान्गुणान्सम्प्रधार्याहमग्र्यं चाभिजनं तव।तारया प्रतिषिद्धोऽपि सुग्रीवेण समागतः।।
ထိုဂုဏ်သတ္တိများနှင့် မင်း၏ အထွတ်အမြတ် မျိုးရိုးဂုဏ်ကို စဉ်းစား၍ တာရာက တားမြစ်ခဲ့သော်လည်း ငါသည် စုဂရీవထံ သွားရောက်တွေ့ဆုံလာခဲ့၏။
Verse 20
न मामन्येन सम्रब्धं प्रमत्तं योद्धु मर्हसि।इति मे बुद्धिरुत्पन्ना बभूवादर्शने तव4.17.20।।
ငါသည် အခြားသူနှင့် တိုက်ခိုက်နေ၍ မသတိလွတ်နေချိန်၌ မင်းက ငါ့ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း မသင့်တော်။ မင်းကို မမြင်ရသည့်အခါ ငါ့စိတ်၌ ထိုသို့သော အတွေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့၏။
Verse 21
न त्वां विनिहतात्मानं धर्मध्वजमधार्मिकम्।जाने पापसमाचारं तृणैः कूपमिवावृतम्।।
မင်းကို ငါ မသိခဲ့သည်မှာ မင်းသည် ကိုယ့်အတွင်းသတိ (စိတ်သမာဓိ) ကို သတ်ပစ်သူ—ဓမ္မ၏ အလံကို ထမ်းထားသော်လည်း အဓမ္မကျင့်သူ—အပြစ်ပြုအကျင့်ရှိသူ၊ မြက်ပင်များက ဖုံးကွယ်ထားသော ရေတွင်းကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ဟု မသိခဲ့။
Verse 22
सतां वेषधरं पापं प्रच्छन्नमिव पावकम्।नाहं त्वामभिजानामि धर्मच्छद्माभिसंवृतम्।।
မင်းကို ငါ မသိခဲ့သည်မှာ သုခသမာဓိရှိသူတို့၏ အဝတ်အစားကို ဝတ်ဆင်ထားသော အပြစ်သား—လျှို့ဝှက်ထားသော မီးကဲ့သို့—ဓမ္မကို အကာအကွယ်အဖြစ်သာ ဖုံးလွှမ်းထားသူ ဖြစ်သည်ဟု မသိခဲ့။
Verse 23
विषये वा पुरे वा ते यदा पापं करोम्यहम्।न च त्वामवजाने च कस्मात्त्वं हंस्यकिल्बिषम्।।फलमूलाशनं नित्यं वानरं वनगोचरम्।मामिहाप्रतियुध्यन्तमन्येन च समागतम्।।
သင်၏ နယ်မြေ၌ဖြစ်စေ မြို့တော်၌ဖြစ်စေ ငါသည် ဘယ်အခါက အပြစ်ကာမကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း။ သင်ကိုလည်း ငါ မထီမဲ့မြင် မပြုခဲ့ပါ။ ထို့ကြောင့် အပြစ်မရှိသော ငါကို—သစ်တောတွင် လှည့်လည်နေ၍ သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ကိုသာ အမြဲစားသောက်သော ဝါနရကို—သင်သည် အဘယ်ကြောင့် သတ်လိုသနည်း။ ဤနေရာ၌ ငါသည် သင်နှင့် မတိုက်ခိုက်ဘဲ အခြားသူနှင့်သာ ရင်ဆိုင်နေခဲ့သည်။
Verse 24
विषये वा पुरे वा ते यदा पापं करोम्यहम्।न च त्वामवजाने च कस्मात्त्वं हंस्यकिल्बिषम्4.17.23।।फलमूलाशनं नित्यं वानरं वनगोचरम्।मामिहाप्रतियुध्यन्तमन्येन च समागतम्4.17.24।।
ငါသည် သစ်တောတွင် လှည့်လည်နေသော ဝါနရဖြစ်၍ သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ကိုသာ အမြဲစားသောက်သည်။ ဤနေရာ၌ ငါသည် သင်နှင့် မတိုက်ခိုက်ဘဲ အခြားသူနှင့်သာ ရင်ဆိုင်နေခဲ့သည်—သင်သည် အဘယ်ကြောင့် ငါကို လာရောက်တိုက်ခိုက်သနည်း။
Verse 25
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रतीतः प्रियदर्शनः।लिङ्गमप्यस्ति ते राजनन्दृश्यते धर्मसंहितम्।।
သင်သည် မင်းကြီး၏ သားတော်ဖြစ်၍ နာမည်ကျော်ကြားကာ မြင်ရသော်လည်း ချစ်ခင်ဖွယ်ကောင်းသည်။ အို မင်းသားတော်၊ သင်၌ ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီစွာ ရပ်တည်သူ၏ လက္ခဏာများလည်း ထင်ရှားစွာ မြင်ရသည်။
Verse 26
कः क्षत्रियकुले जात्शृतवान्नष्टसंशयः।धर्मलिङ्गप्रतिच्छन्न क्रूरं कर्म समाचरेत्।।
က்ஷတ္ရိယ မျိုးရိုး၌ မွေးဖွား၍ သာသနာကျမ်းများကို သိမြင်ကာ သံသယကင်းသူသည်၊ ဓမ္မ၏ အပြင်ပန်းလက္ခဏာများကို အကာအကွယ်လုပ်၍ ရက်စက်သော ကర్మကို မည်သို့ ပြုလုပ်နိုင်မည်နည်း။
Verse 27
राम राजकुले जातो धर्मवानिति विश्रुतः।।।।अभव्यो भव्यरूपेण किमर्थं परिधावसि।
အို ရာမ၊ သင်သည် ရာဇဝင်၌ မွေးဖွား၍ ဓမ္မဝန်ဟု နာမည်ကြီးသူဖြစ်သည်။ ထိုသို့ မြတ်နိုးဖွယ် ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ဆောင်ထားလျက် မသင့်တော်သော အပြုအမူဖြင့် အဘယ်ကြောင့် လှည့်လည်နေသနည်း။
Verse 28
साम दानं क्षमा धर्मस्सत्यं धृतिपराक्रमौ।पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपराधिषु।।
ညှိနှိုင်းသဘောတူခြင်း၊ ပေးကမ်းသဒ္ဓါ၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်း၊ ဓမ္မ၊ သစ္စာ၊ တည်ကြည်ခိုင်မာမှုနှင့် ရဲရင့်သတ္တိ—ထို့ပြင် ပြစ်မှုကျူးလွန်သူတို့အပေါ် ဒဏ်ခတ်ခြင်းလည်း—အို မင်းသား၊ ဤတို့သည် ဘုရင်တို့၏ အထင်အရှား ဂုဏ်ရည်များ ဖြစ်သည်။
Verse 29
वयं वनचरा राम मृगा मूलफलाशना:।एषा प्रकृतिरस्माकं पुरुषस्त्वं नरेश्वरः।।
အို ရာမ၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် တောတွင်းနေထိုင်သူများဖြစ်၍ တိရစ္ဆာန်ကဲ့သို့ အမြစ်နှင့် အသီးတို့ကိုသာ စားသောက်ကြသည်။ ဤသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ သဘာဝပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် သင်သည် လူသားဖြစ်၍ လူတို့အပေါ် အရှင်မင်း ဖြစ်သည်။
Verse 30
भूमिर्हिरण्यं रूप्यं च विग्रहे कारणानि च।अत्र कस्ते वने लोभो मदीयेषु फलेषु वा।।
မြေယာ၊ ရွှေ၊ ငွေ—ဤအရာတို့သည် အငြင်းပွားမှု၏ သာမန်အကြောင်းရင်းများ ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် ဤတောအတွင်း၌ သင်၌ မည်သို့သော လောဘရှိသနည်း—ငါ၏ပိုင်ဆိုင်မှုကို လိုချင်သလော၊ သို့မဟုတ် ဤအသီးများကို လိုချင်သလော။
Verse 31
नयश्च विनयश्चोभौ निग्रहानुग्रहावपि।।राजवृत्तिरसङ्कीर्णा न नृपाः कामवृत्तयः।
နည်းဗျူဟာနှင့် နှိမ့်ချမှု—ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ကရုဏာပေးခြင်းတို့ပါဝင်၍—တစ်ခုချင်းစီတွင် သင့်တော်ရာနေရာရှိ၏။ မင်း၏အကျင့်အကြံ မရှုပ်ထွေး မရောယှက်ရ; မင်းတို့သည် ဆန္ဒကာမ၏ အလျင်အမြန်အလိုလိုက်၍ မပြုမူသင့်။
Verse 32
त्वं तु कामप्रधानश्च कोपनश्चानवस्थितः।।राजवृत्तेश्च सङ्कीणश्शरासनपरायणः।
နည်းဗျူဟာနှင့် နှိမ့်ချမှု—ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ကရုဏာပေးခြင်းတို့ပါဝင်၍—တစ်ခုချင်းစီတွင် သင့်တော်ရာနေရာရှိ၏။ မင်း၏အကျင့်အကြံ မရှုပ်ထွေး မရောယှက်ရ; မင်းတို့သည် ဆန္ဒကာမ၏ အလျင်အမြန်အလိုလိုက်၍ မပြုမူသင့်။
Verse 33
न तेऽस्त्यपचितिर्धर्मे नार्थे बुद्धिरवस्थिता।।इन्द्रियैः कामवृत्तस्सन्कृष्यसे मनुजेश्वर।
အို လူတို့၏အရှင်! သင်၌ ဓမ္မအပေါ် ဂုဏ်ပြုလေးစားမှု မရှိ၊ အတ္ထ(လောကီအကျိုး)အရေး၌ပင် သင်၏ဉာဏ် မတည်ငြိမ်။ အင်္ဒြိယကာမကိုလိုက်လျက် သင်သည် မိမိအင်္ဒြိယတို့၏ လက်ထဲ၌ ဆွဲငင်ခံနေရ၏။
Verse 34
हत्वा बाणेन काकुत्स्थ मामिहानपराधिनम्।।किं वक्ष्यसि सतां मध्ये कर्म कृत्वा जुगुप्सितम्।
အို ကာကุต္သ္ထ မျိုးနွယ်! ငါသည် သင့်အပေါ် အပြစ်မရှိသော်လည်း ဤနေရာ၌ မြားဖြင့် ငါ့ကို သတ်ပြီး၊ ရွံရှာဖွယ် ကర్మကို ပြုလုပ်လျက်—သင်သည် သဒ္ဓါရှိသူတို့အလယ်၌ မည်သို့ ပြောဆိုကာ မိမိကို ကာကွယ်မည်နည်း။
Verse 35
राजहा ब्रह्महा गोघ्नश्चोरः प्राणिवधे रतः।।नास्तिकः परिवेत्ता च सर्वे निरयगामिनः।
မင်းကိုသတ်သူ၊ ဗြာဟ္မဏကိုသတ်သူ၊ နွားကိုသတ်သူ၊ ခိုးသူ၊ သတ္တဝါသတ်ခြင်း၌ ပျော်မွေ့သူ၊ နာස්တိက(ယုံကြည်မှုမရှိသူ) နှင့် အိမ်ထောင်ရေးအစဉ်အလာကို ချိုးဖောက်သူ—ထိုသူတို့အားလုံးသည် နရကသို့ သွားရသူများ ဖြစ်ကြ၏။
Verse 36
सूचकश्च कदर्यश्च मित्रघ्नो गुरुतल्पगः4.17.36।।लोकं पापात्मनामेते गच्छन्ते नात्र संशयः।
မုသားပြော၍အပြစ်တင်သူ၊ ကပ်စီးနည်းသူ၊ မိတ်ဆွေကိုသတ်သူ၊ ဆရာ၏အိပ်ရာကိုလွန်ကျူးသူ—ဤကဲ့သို့သော ပာပီတို့သည် အပြစ်သားတို့၏ လောကသို့ သွားရသည်၊ သံသယမရှိ။
Verse 37
अधार्यं चर्म मे सद्भी रोमाण्यस्थि च वर्जितम्।अभक्ष्याणि च मांसानि त्वद्विधैर्धर्मचारिभिः।।
ကျွန်ုပ်၏အရေပြားကို သီလရှိသူတို့ မဝတ်သင့်၊ ကျွန်ုပ်၏အမွှေးနှင့် အရိုးတိုင်တိုင်လည်း အသုံးမပြုရဟု တားမြစ်ထားသည်။ ထို့ပြင် ကျွန်ုပ်၏အသားသည်လည်း သင်ကဲ့သို့ ဓမ္မကိုလိုက်နာသူတို့ စားသုံးရန် မသင့်တော်။
Verse 38
पञ्च पञ्च नखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रेण राघव।।शल्यक श्श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः।
အို ရာဃဝ၊ ဗြာဟ္မဏနှင့် က္ෂတ္တရိယတို့အတွက် ‘လက်သည်းငါး’ သတ္တဝါများထဲမှ စားသုံးခွင့်ရှိသည်မှာ ငါးမျိုးသာ ဖြစ်သည်—ဆူးမြွားကောင် (porcupine)၊ hedgehog၊ ဂိုဓာ (အိမ်မြှောင်ကြီး)၊ ယုန်၊ နှင့် ပဉ္စမအဖြစ် လိပ်။
Verse 39
चर्म चास्थि च मे राजन् नस्पृशन्ति मनीषिणः।।अभक्ष्याणि च मांसानि सोऽहं पञ्चनखो हतः।
အို မင်းကြီး၊ ပညာရှိတို့သည် ကျွန်ုပ်၏အရေပြားနှင့် အရိုးကိုတောင် မထိမကိုင်ကြ၊ ကျွန်ုပ်၏အသားလည်း စားသုံးရန် မသင့်—သို့ရာတွင် ‘လက်သည်းငါး’ သတ္တဝါဖြစ်သော ကျွန်ုပ်ကို သတ်လိုက်ကြပြီ။
Verse 40
तारया वाक्यमुक्तोऽहं सत्यं सर्वज्ञया हितम्।।तदतिक्रम्य मोहेन कालस्य वशमागतः।
သစ္စာကိုသိမြင်သော တာရာသည် ငါ့အကျိုးအတွက် သစ္စာတရားနှင့်ပြည့်စုံသော စကားကို ငါ့အား ပြောခဲ့၏။ သို့သော် မောဟကြောင့် ငါသည် ထိုစကားကို လွန်ကျူးပယ်ဖျက်ကာ ယခု ကာလ (မရဏ) ၏ အာဏာအောက်သို့ ကျရောက်လာပြီ။
Verse 41
त्वया नाथेन काकुत्स्थ न सनाथा वसुन्धरा।प्रमदा शीलसम्पन्ना धूर्तेन पतिना यथा।।
အို ကာကုတ္သ္ထ၊ သင်သည် နာထဖြစ်နေသော်လည်း ဤဝಸುန္ဓရာ (မြေပြင်) သည် အမှန်တကယ် အကာအကွယ်မရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ သီလပြည့်စုံသော မိန်းမကို လိမ်လည်ကောက်ကျစ်သော ခင်ပွန်းက မကာကွယ်နိုင်သကဲ့သို့ပင်။
Verse 42
शठो नैकृतिकः क्षुद्रो मिथ्याप्रश्रितमानसः।कथं दशरथेन त्वं जातः पापो महात्मना।।
သင်သည် ကောက်ကျစ်သူ၊ မရိုးသားသူ၊ နိမ့်ကျသူ ဖြစ်၏။ သင်၏စိတ်သည် မိမိကိုယ်ကိုနှိမ့်ချသကဲ့သို့ ပြသသော အတုအယောင်အောက်တွင် ဖုံးကွယ်နေ၏။ မဟာအတ္တမ ဒဿရထမှ သင်ကဲ့သို့ အပြစ်သား မည်သို့ မွေးဖွားလာနိုင်သနည်း။
Verse 43
छिन्नचारित्रकक्ष्येण सतां धर्मातिवर्तिना।त्यक्तधर्माङ्कुशेनाहं निहतो रामहस्तिना।।
အကျင့်ကောင်း၏ ချုပ်နှောင်မှုကို ဖြတ်တောက်၍ သဒ္ဓာရှင်တို့ ထိန်းသိမ်းသော ဓမ္မကို လွန်ကျူးကာ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်ခြင်း၏ အင်္ကူရှ (ချွန်တံ) ကို စွန့်ပစ်သူ—ထို ဆင်တော်ကဲ့သို့သော ရာမ၏ လက်ဖြင့် ငါသည် သတ်ဖြတ်ခံရပြီ။
Verse 44
अशुभं चाप्ययुक्तं च सतां चैव विगर्हितम्।वक्ष्यसे चेदृशं कृत्वा सद्भिस्सह समागतः।।
ဤအမှုသည် အမင်္ဂလာဖြစ်၍ မသင့်လျော်သကဲ့သို့ သဒ္ဓာရှင်တို့ကလည်း ရှုတ်ချကြ၏။ ထိုသို့ပြုလုပ်ပြီးနောက် သင်သည် သုတိသင်္ဂဟ (လူကောင်း) တို့အကြား ရောက်ရှိကာ မေးမြန်းခံရလျှင် မည်သို့ ပြောမည်နည်း။
Verse 45
उदासीनेषु योऽस्मासु विक्रमऽस्ते प्रकाशितः।अपकारिषु ते राजन्नहि पश्यामि विक्रमम्।।
အရှင်မင်းကြီး၊ ရန်သူမဟုတ်သော ကျွန်ုပ်တို့အပေါ်၌ သင်ပြသခဲ့သော သတ္တိဗီရိယကိုတော့ ကျွန်ုပ်မြင်ရပါသည်။ သို့သော် သင်ကို အမှန်တကယ် အပြစ်ပြုသူတို့အပေါ်၌ ထိုသို့သော ဗီရိယကို မမြင်ရပါ။
Verse 46
दृश्यमानस्तु युद्ध्येथा मया यदि नृपात्मज।अद्य वैवस्वतं देवं पश्येस्त्वं निहतो मया।।
မင်းသားတော်၊ သင်က ကျွန်ုပ်နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် အလင်းထင်ထင် စစ်တိုက်ခဲ့လျှင် ယနေ့—ကျွန်ုပ်လက်ဖြင့် သတ်ခံရပြီးနောက်—ဝိုင်ဝသွဝတ (ယမမင်း) မရဏ၏ အရှင်ကို သင်မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။
Verse 47
त्वयाऽदृश्येन तु रणे निहतोऽहं दुरासदः।प्रसुप्तः पन्नगेनेव नरः पानवशं गतः।।
သို့သော် သင်သည် စစ်ပွဲတွင် မမြင်ရအောင် ပုန်းကွယ်နေစဉ် ကျွန်ုပ်—အနိုင်ယူရန် ခက်ခဲသော စစ်သူရဲ—ကို သတ်ခဲ့သည်။ အရက်မူး၍ အိပ်ပျော်နေသော လူတစ်ယောက်ကို မြွေက ကိုက်၍ လဲကျသကဲ့သို့ပင်။
Verse 48
मामेव यदि पूर्वं त्वमेतदर्थमचोदयः।।मैथिलीमहमेकाह्ना तव चानीतवान्भवेत्।सुग्रीवप्रियकामेन यदहं निहतस्त्वया।कण्ठे बद्ध्वा प्रदद्यां ते निहतं रावणं रणे।।
အကယ်၍ သင်သည် ယခင်ကတည်းက ဤအကြောင်းအတွက် ကျွန်ုပ်ထံ လာရောက်ခဲ့လျှင် တစ်နေ့တည်းအတွင်း မိုင်သီလီ (စီတာ) ကို သင့်ထံ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့မည်။ သင်သည် စုဂရီးဝ၏ စိတ်ချမ်းသာမှုအတွက် ကျွန်ုပ်ကို သတ်ခဲ့သဖြင့် သိထားပါ—ရဏတွင် ရာဝဏကိုပင် ကျွန်ုပ် သတ်ဖြတ်၍ လည်ပင်းချည်ကာ သင့်ထံ အပ်နှံပေးနိုင်ခဲ့သည်။
Verse 49
मामेव यदि पूर्वं त्वमेतदर्थमचोदयः4.17.48।।मैथिलीमहमेकाह्ना तव चानीतवान्भवेत्।सुग्रीवप्रियकामेन यदहं निहतस्त्वया।कण्ठे बद्ध्वा प्रदद्यां ते निहतं रावणं रणे4.17.49।।
မိုင်သီလီ (စီတာ) ကို သမုဒ္ဒရာရေထဲ၌ ဖုံးကွယ်ထားသော်လည်းကောင်း၊ ပာတာလ (အောက်လောက) ထဲ၌ပင် ထားသော်လည်းကောင်း၊ သင့်အမိန့်အတိုင်း ကျွန်ုပ်က ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာနိုင်မည်—အရှွဝတရီအတွက် ရှွေတားကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သကဲ့သို့။
Verse 50
न्यस्तां सागरतोये वा पाताले वापि मैथिलीम्।आनयेयं तवादेशाच्छ्वेतामश्वतरीमिव।।
မိုင်သီလီ (စီတာ) ကို သမုဒ္ဒရာရေထဲ၌ ဖုံးကွယ်ထားသော်လည်းကောင်း၊ ပာတာလ (အောက်လောက) ထဲ၌ပင် ထားသော်လည်းကောင်း၊ သင့်အမိန့်အတိုင်း ကျွန်ုပ်က ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာနိုင်မည်—အရှွဝတရီအတွက် ရှွေတားကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သကဲ့သို့။
Verse 51
युक्तं यत्प्राप्नुयाद्राज्यं सुग्रीवस्स्वर्गते मयि।अयुक्तं यदधर्मेण त्वयाऽहं निहतो रणे।।
ငါသည် စွဝဂ္ဂသို့ ရောက်ပြီးနောက် စုဂရီဝသည် နိုင်ငံတော်ကို ရယူရခြင်းမှာ သင့်လျော်၏။ သို့သော် သင်သည် အဓမ္မနည်းဖြင့် စစ်မြေပြင်၌ ငါ့ကို သတ်ခဲ့ခြင်းမှာ မသင့်လျော်။
Verse 52
काममेवं विधो लोकः कालेन विनियुज्यते।क्षमं चेद्भवता प्राप्तमुत्तरं साधु चिन्त्यताम्।।
အမှန်တကယ်ပင် လောကသည် ကာလ၏ သတ်မှတ်ချက်အတိုင်း စီမံထားရာ၊ အချိန်ရောက်လျှင် မရဏက မလွဲမသွေ ရောက်လာသည်။ သင်သည် ဖုံးကွယ်နေ၍ ငါ့မရဏကို ရယူခဲ့သည်—ထိုအရာကို သင့်လျော်သည်ဟု ထင်လျှင် ကောင်းစွာ စဉ်းစားပြီး အဖြေပြောလော့။
Verse 53
इत्येवमुक्त्वा परिशुष्कवक्त्रःशराभिघाताद्व्यथितो महात्मा।समीक्ष्य रामं रविसन्निकाशंतूष्णीं बभूवामरराजसूनुः।।
ဤသို့ ပြောဆိုပြီးနောက် မဟာတ္မာ ဝါလီသည်—မြားထိခိုက်မှုကြောင့် နာကျင်ကျပ်တည်း၍ ပါးစပ်ခြောက်သွားကာ—နေမင်းကဲ့သို့ တောက်ပသော ရာမကို စူးစမ်းကြည့်ရှုလျက် နောက်ဆုံးတွင် တိတ်ဆိတ်သွားသည်။ သူသည် ဒေဝရာဇ (အိန္ဒြာ) ၏ သားတော်ဖြစ်၏။
Frequently Asked Questions
The core dilemma is the legitimacy of Rāma killing Vālī indirectly while Vālī is engaged with another combatant; Vālī frames this as parāṅmukha/indirect killing and challenges whether such an act aligns with kṣatriya conduct and rāja-dharma.
The sarga models dharma-inquiry as public accountability: power must justify its violence through articulated norms (restraint, punishment of offenders, truthfulness), and ignoring wise counsel (as Vālī admits regarding Tārā) precipitates irreversible karmic and political outcomes.
Culturally, the text references Devaloka, ocean waters, and Pātāla as cosmographic spaces to stress capability and loss; it also records a dharma-rule on permissible “five-nailed” animals (pañcanakhāḥ), reflecting normative cultural-legal discourse embedded in the narrative.