
किष्किन्धायां सुग्रीवस्य नादः — Sugriva’s War-Cry at Kishkindha
किष्किन्धाकाण्ड
ဤသရဂ၌ ကိෂ္ကိန္ဓာသို့ စစ်ရေးနည်းဗျူဟာဖြင့် ချဉ်းကပ်သွားခြင်းနှင့် ဝါလီနှင့် တိုက်ပွဲမတိုင်မီ “ခွဲခြားသိမှတ်–ထိတွေ့တိုက်ခိုက်” စည်းကမ်းကို တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားသည်။ ရာမ၊ လက္ရှမဏ နှင့် သုဂရీవတို့သည် ဝါလီအုပ်ချုပ်သော ကိෂ္ကိန္ဓာအနီးသို့ ရောက်လာပြီး သစ်တောထူထပ်ရာတွင် သစ်ပင်များနောက်ကွယ်၌ ဖုံးကွယ်ကာ စောင့်ဆိုင်းကြသည်။ သုဂရీవသည် ပတ်ဝန်းကျင်ကို စူးစမ်းကြည့်ပြီး အလွန်ဒေါသထွက်လာကာ မိတ်ဖက်များဝန်းရံလျက် ကြောက်မက်ဖွယ် စိန်ခေါ်သံကို ဟိန်းဟောက်ထုတ်သည်—လေတိုက်နှင့် မောင်းနှင်ခံရသော မိုးတိမ်ကြီးက မိုးကောင်းကင်ကို ခွဲဖောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ သုဂရీవက ရွှေတံခါးတိုင်များနှင့် အလံတော်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ကာကွယ်ရေးခိုင်မာသည့် မြို့တော်သို့ ရောက်ရှိပြီဟု ပြောကာ အချိန်တော်တန်လျှင် ဝါလီကို သတ်မည်ဟူသော ရာမ၏ ယခင်ကတိကို ပြည့်စုံစေဖို့ တိုက်တွန်းသည်။ ရာမက လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အာမခံချက်ပေး၍ လက္ရှမဏသည် သုဂရీవ၏ လည်ပင်းတွင် ဂဇ-လတာ (gaja-latā) ပန်းကုံးကို ချိတ်ပေးထားပြီး စစ်မြေပြင်တွင် ခွဲခြားသိမှတ်နိုင်စေရန်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် ရာမက မြားတစ်စင်းတည်းဖြင့် သုဂရీవ၏ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ရန်ငြိုးကို ဖယ်ရှားမည်ဟု ကတိပြုကာ “ညီအစ်ကိုပုံစံရှိသော ရန်သူ” ကို ပြသရန် ဆိုပြီး မျက်မြင်ရသည့်အခါ ဝါလီသည် အသက်ရှင်လွတ်မြောက်မည်မဟုတ်ဟု အတည်ပြုသည်။ ရာမသည် ယခင်က မြားတစ်စင်းဖြင့် စာလာသစ်ပင် ခုနစ်ပင်ကို ထိုးဖောက်ပြသခဲ့သည့် အမှုကို စွမ်းအားအထောက်အထားအဖြစ် ရည်ညွှန်းကာ ဓမ္မနှင့် ချည်နှောင်ထားသော သစ္စာတရားကို ထပ်မံအတည်ပြုသည်။ အင်ဒြာ၏ အချိန်မီမိုးကဲ့သို့ ကတိကို အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေမည်ဟု သစ္စာပြု၍ နောက်တစ်ဖန် ဝါလီကို (ရွှေပန်းကုံးဆင်ယင်လျက်) ထွက်လာစေမည့် သီးသန့်ခေါ်သံကို သုဂရീവ ထုတ်ရန် ညွှန်ကြားသည်။ စာတမ်းတွင်လည်း သူရဲကောင်းတို့၏ စိတ်သဘောကို ဖော်ပြ၍ စိန်ခေါ်မှုကို အထူးသဖြင့် မိန်းမများရှေ့တွင် မခံနိုင်ကြဟု ဆိုသည်။ သုဂရీవ၏ ဟိန်းဟောက်သံကြောင့် နွားများ ပြေးကွဲသွား၍ သမင်များ တုန်လှုပ်ရပ်တန့်ကာ ငှက်များ ကျဆင်းသကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသံသည် မိုးတိမ်အစုအဝေး၏ မိုးကြိုးသံနှင့် လေတိုက်ခတ်သည့် သမုဒ္ဒရာလှိုင်းများကဲ့သို့ ထင်ဟပ်ကာ ဝါလီ၏ ပေါ်ထွက်လာမှုနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ပြု တိုက်ပွဲအတွက် မျက်နှာဖုံးတင်ပေးသည်။
Verse 1
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालि पालिताम्।वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने4.14.1।।
သူတို့အားလုံးသည် ဝါလီ အုပ်စိုးသော ကိစ္ကိန္ဓာသို့ အလျင်အမြန် သွားရောက်ကြပြီး၊ ထူထပ်သော တောအတွင်း၌ သစ်ပင်များနောက်ကွယ်တွင် ကိုယ်ကိုဖုံးကွယ်ကာ ရပ်တည်စောင့်ဆိုင်းနေကြ၏။
Verse 2
विचार्य सर्वतो दृष्टिं कानने काननप्रियः।सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधमाहारयद्भृशम्4.14.2।।
တောအနှံ့အပြားကို အရပ်ရပ်ကြည့်ရှုစိစစ်ပြီးနောက်၊ တောကိုချစ်မြတ်နိုးသော လည်ပင်းကျယ်သည့် စုဂရీవသည် အလွန်ပြင်းထန်သော ဒေါသကြီးဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရလေ၏။
Verse 3
ततस्स निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत्।परिवारैः परिवृतो नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम्4.14.3।।गर्जन्निव महामेघो वायुवेगपुरस्सरः।
ထို့နောက် မိမိ၏အဖော်အပေါင်းများဖြင့် ဝိုင်းရံလျက်၊ သူသည် ကြောက်မက်ဖွယ် အော်ဟစ်သံကြီးကို ထုတ်ကာ စစ်ပွဲသို့ ခေါ်လှန်လေ၏။ သူ၏ဟိန်းဟောက်သံများသည် မိုးကောင်းကင်ကို ခွဲဖောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၍—လေ၏အရှိန်ကို ရှေ့တန်းတင်ကာ တိုးဝင်လာသော မဟာမိုးတိမ်ကြီး၏ မိုးကြိုးသံကဲ့သို့ပင်။
Verse 4
अथ बालार्कसदृशो दृप्तसिंहगतिस्तदा4.14.4।।दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत्।
ထို့နောက် နေထွက်အလင်းကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ခြင်္သေ့၏ ဂုဏ်မာန်လျှောက်လှမ်းသကဲ့သို့ လှုပ်ရှားသော စုဂရీవသည်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ပြတ်သားစွာ လုပ်ဆောင်ရာ၌ ကျွမ်းကျင်သော ရာမကို မြင်ပြီးနောက် ဤစကားကို ပြောလေ၏။
Verse 5
हरिवागुरया व्याप्तां तप्तकाञ्चनतोरणाम्।प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम्।।4.14.5।।
ကျွန်ုပ်တို့သည် ဝါလီ၏ မြို့တော် ကိစ္ကိန္ဓာသို့ ရောက်ရှိလာပြီ—ဖမ်းဆီးရန် ခင်းထားသော ကွန်ယက်ကဲ့သို့ မျောက်အစုအဝေးများဖြင့် ပြည့်နှက်၍ တောက်ပသော ရွှေတံခါးမုခ်များဖြင့် အလှဆင်ထားကာ အလံတိုင်များနှင့် စစ်ရေးကိရိယာများစွာဖြင့် ကြွယ်ဝလှ၏။
Verse 6
प्रतिज्ञा या त्वया वीर कृता वालिवधे पुरा।सफलां कुरु तां क्षिप्रं लतां काल इवागतः4.14.6।।
အို သူရဲကောင်း၊ ယခင်က ဝါလီကို သတ်မည်ဟု သင်ပြုခဲ့သော ကတိသစ္စာကို အမြန်ဆုံး အောင်မြင်စေပါ။ အချိန်ကာလမှန်ကန်သည့်အခါ ရောက်လာပြီ၊ သစ်ပင်ပေါက်လျားကာ သီးပွင့်ပေးသော ရာသီကဲ့သို့ပင်။
Verse 7
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः।तमेवोवाच वचनं सुग्रीवं शत्रुसूदनः4.14.7।।
ထိုသို့ စုဂရీవက ပြောဆိုလာသော် သမ္မာဓမ္မရှိသော ရာဃဝ—ရန်သူချေမှုန်းသူ—သည် စုဂရీవအား ထိုစကားတော်များကိုပင် ပြန်လည်မိန့်ကြား၏။
Verse 8
कृताभिज्ञानचिह्नस्त्व मनया गजसाह्वया।लक्ष्मणेन समुत्पाट्य यैषा कण्ठे कृता तव4.14.8।।
ယခု သင်သည် မှတ်မိရန် အမှတ်အသား ချထားပြီးဖြစ်၏။ လက္ခမဏသည် “ဂဇ” ဟု အမည်ရသော လျားပင်ကို အမြစ်တိုင်အောင် ဆွဲထုတ်ကာ သင်၏ လည်ပင်းတွင် ချိတ်ပေးထား၏။
Verse 9
शोभसेऽह्यधिकं वीर लतया कण्ठसक्तया।विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्रमालया4.14.9।।
အို သူရဲကောင်း၊ လည်ပင်း၌ ကပ်လျက်ပတ်ထားသော နွယ်ပင်ကြောင့် သင်သည် ပိုမိုတောက်ပလှပ၏။ ကောင်းကင်၌ ကြယ်ပန်းကုံးဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော နေမင်းကဲ့သို့ပင်။
Verse 10
अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर।एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे4.14.10।।
အို ဝါနရ၊ ယနေ့ စစ်မြေပြင်၌ ငါသည် ဝါလီကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာသော ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ရန်ငြိုးကို တစ်လက်တည်းသော မြားတစ်စင်း လွှတ်ခြင်းဖြင့် သင့်ကို လွတ်မြောက်စေမည်။
Verse 11
मम दर्शय सुग्रीव वैरिणं भ्रातृरूपिणम्।वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु वेष्टते4.14.11।।
သုဂရီးဝ၊ ညီအစ်ကိုအဖြစ် အယောင်ဆောင်ထားသော ရန်သူ—ဝါလီ—ကို ငါ့အား ပြပါ။ ငါက သူ့ကို ထိုးသတ်ပြီးနောက် တောအမှုန့်ထဲ၌ လှိမ့်လှိမ့်လည်လည် လဲကျနေစေမည်။
Verse 12
यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन्स विनिवर्तते।ततो दोषेण मा गच्छेत्सद्यो गर्हेच्च मा भवान्4.14.12।।
သူသည် ငါ့မျက်စိမြင်ကွင်းထဲသို့ ရောက်လာလျှင် အသက်ရှင်လျက် ပြန်မလှည့်နိုင်တော့မည်။ ထို့ကြောင့် သင်သည် ချက်ချင်း ငါ့ကို အပြစ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကဲ့ရဲ့ခြင်း မပြုရ။
Verse 13
प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः।तेनावेहि बलेनाद्य वालिनं निहतं मया4.14.13।।
သင့်မျက်မြင်အောက်၌ပင် ငါသည် မြားတစ်စင်းဖြင့် စာလာပင် ခုနှစ်ပင်ကို ခွဲဖောက်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့သော အင်အားဖြင့် ယနေ့ ဝါလီကို ငါ သတ်မည်ဟု သိထားလော့။
Verse 14
अनृतं नोक्तपूर्वं मे वीर कृच्छ्रेऽपि तिष्टता।धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथञ्चन4.14.14।।
အို သူရဲကောင်း၊ အခက်အခဲကြား၌ပင် ငါသည် ယခင်က မုသားမပြောခဲ့ဖူး။ ဓမ္မကို ရိုသေမြတ်နိုးသော စိတ်ကြောင့် ချုပ်နှောင်ထားသဖြင့် ငါသည် မည်သို့မျှ မုသားမဆိုမည်။
Verse 15
सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि सम्भ्रमम्।प्रसूतं कलमं क्षेत्रे वर्षेणेव शतक्रतुः4.14.15।।
ငါ၏ကတိသစ္စာကို အကျိုးဖြစ်ထွန်းအောင် ငါပြုမည်—စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို စွန့်လွှတ်လော့—အချိန်မှန်မိုးရွာစေ၍ လယ်ကွင်းရှိ သီးနှံကို ပြည့်စုံရင့်မှည့်စေသကဲ့သို့ သတကရတု (အိန္ဒြာ) ကဲ့သို့ပင်။
Verse 16
तदाह्वाननिमित्तं त्वं वालिनो हेममालिनः।सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद्येन वानरः4.14.16।।
အို စုဂရీవ၊ ရွှေမော်လီပန်းကုံးဆင်ထားသော ဝါလီကို ခေါ်ယူရန်အတွက် ထိုဝါနရသည် ချက်ချင်းပြေးထွက်လာစေမည့် အော်ဟစ်သံကို ထုတ်လွှင့်လော့။
Verse 17
जितकाशी बलश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरा।निष्पतिष्यत्यसङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः4.14.17।।
အင်အားကို အားကျော်အော်ဟစ်ကာ မာန်တက်၍ တိုက်ပွဲကို ချစ်မြတ်နိုးသော ဝါလီသည်—ယခင်က သင်က စိန်ခေါ်ခဲ့သဖြင့်—ယခု မနှောင့်နှေးဘဲ မြို့မှ ချက်ချင်း ထွက်ပြေးလာလိမ့်မည်။
Verse 18
रिपूणां धर्षिण शूरा मर्षयन्ति न संयुगे।जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः4.14.18।।
မိမိ၏ သတ္တိဗလကို သိမြင်သော သူရဲကောင်းတို့သည် စစ်မြေပြင်၌ ရန်သူ၏ စော်ကားယုတ်ညံ့မှုကို မခံနိုင်ကြ—အထူးသဖြင့် မိန်းမများရှေ့တွင် ထိုစကားကို ပစ်ချလျှင် ပို၍ပင် မခံနိုင်။
Verse 19
स तु रामवचश्श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः।ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम्4.14.19।।
ရာမ၏ စကားတော်ကို ကြားသော်၊ ရွှေရောင်တောက်ပသော သုဂရီးဝသည် ကြမ်းတမ်းသော ဟိန်းသံဖြင့် အော်ဟစ်ကာ မိုးကောင်းကင်ကိုပင် ခွဲဖောက်မည်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 20
तस्य शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः।राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः4.14.20।।
သူ၏ ဟိန်းသံကြောင့် နွားများသည် ကြောက်လန့်ကာ ပြေးလွှားသွား၍ တည်ငြိမ်သော တောက်ပမှု ပျောက်ကွယ်သွားသည်—မင်းအာဏာချို့ယွင်း၍ နိုင်ငံတော်ကို အရှုပ်အထွေးထိတွေ့လာသကဲ့သို့ မျိုးရိုးမြင့် မိန်းမများ စိတ်လှုပ်ရှားရှုပ်ထွေးသွားသကဲ့သို့။
Verse 21
द्रवन्ति च मृगाश्शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः।पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः4.14.21।।
သမင်တို့သည် စစ်မြေပြင်၌ ပျက်ပြားသွားသော မြင်းများကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ ပြေးလွှားကြ၏။ ငှက်တို့သည်လည်း ကုသိုလ်ကုန်သွားသော် လောကဂြိုဟ်တို့ ကျဆင်းသကဲ့သို့ မြေပေါ်သို့ ကျလဲကြ၏။
Verse 22
ततस्सजीमूतगणप्रणादोनादं ह्यमुञ्चत्त्वरया प्रतीतः।सूर्यात्मजश्शौर्यविवृद्धतेजाःसरित्पतिर्वाऽनिलचञ्चलोर्मिः4.14.22।।
ထို့နောက် နေမင်း၏သားတော်—သတ္တိကြောင့် တေဇောဓာတ် ပိုမိုတောက်ပလာသူ—လျင်မြန်စွာ ရွေ့လျားကာ မိုးတိမ်အစုအဝေး၏ မိုးကြိုးသံကဲ့သို့ ဟိန်းဟောက်သံကို ထုတ်လွှတ်၏။ ထိုသံသည်လည်း လေကြောင့် လှိုင်းများ မငြိမ်မသက်ဖြစ်သော မြစ်တို့၏အရှင် သမုဒ္ဒရာ၏ ဆူညံသံနှင့်တူ၏။
The chapter frames the ethical action of vow-fulfillment under battlefield uncertainty: Rāma must ensure correct identification (Sugrīva marked with a gaja-creeper garland) and commits that once Vāli is in his line of sight he will not be allowed to return alive, thereby preventing later accusations of failure or partiality.
Practical dharma is shown as truth plus accountability: Rāma anchors his promise in satya and dharma (refusing falsehood), supports it with demonstrable capability (the seven sāla trees), and converts fear into disciplined action through clear procedure and reassurance.
Kiṣkindhā is highlighted as Vāli’s capital with golden archways and flag-decorated defenses; culturally, the sarga emphasizes the warrior custom of responding to an open challenge—especially before women—while using forest-and-sky imagery to map the soundscape of the impending duel.