Sarga 88
रामशय्यादर्शनम् — Bharata Beholds Rama’s Forest Bed
अयोध्याकाण्ड
ဤသရဂ၌ ဂုဟ၏အကြောင်းကြားချက်ကို ကြားသိပြီးနောက် ဘာရတသည် ဝန်ကြီးများနှင့်အတူ အင်ဂုဒီပင်အနီးသို့ ရောက်လာကာ ရာမသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်စက်ခဲ့သည့် ခြေရာနင်းကျိုးနေသော မြက်ခင်းအိပ်ရာကို မျက်မြင်စစ်ဆေးကြည့်ရှုသည်။ မိခင်များအား မိန့်ကြားရာတွင် ထိုမြင်ကွင်းသည် အိပ်မက်ကဲ့သို့ မယုံနိုင်စရာဖြစ်ကြောင်းနှင့် ကာလ (အချိန်/ကံကြမ္မာ) သည် လောကီအထောက်အပံ့အားလုံးကို အနိုင်ယူတတ်ကြောင်းကို ဓမ္မသဘောဖြင့် ဆင်ခြင်ပြောဆိုသည်။ အိပ်ရာပေါ်ရှိ ရွှေမှုန်နှင့် ပိုးချည်မျှင်အကြွင်းအကျန်များကို မြင်၍ စီတာ၏ ရှိနေမှုကို ခန့်မှန်းကာ သူမ၏ အလှဆင်ပစ္စည်းနှင့် ဝတ်စုံတို့က ထိုအိပ်ရာကို ထိတွေ့ခဲ့ကြောင်း သိမြင်သည်—ဤရုပ်ဝတ္ထုအချက်အလက်များက မင်းသားမင်းသမီးတို့၏ တပသ္စရိယာအလွန်အကျွံကို ပိုမိုနာကျင်စေသည်။ ဘာရတသည် ရာမ၏ ယခင်နန်းတော်သက်သာမှု—ရွှေငွေပြင်ခင်း၊ အနံ့သာ၊ တေးဂီတနှင့် ချီးမွမ်းသံ—တို့ကို ယခု မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်ရသည့် ခက်ခဲမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကာ မိမိကိုယ်ကို ဤအဝေးကွာခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဟု အပြစ်တင်သည်။ လက္ခ္မဏ၏ သစ္စာတည်ကြည်မှုကို ချီးကျူးပြီး စီတာသည် ခင်ပွန်းနောက်လိုက်၍ တောသို့ သွားခြင်းဖြင့် ဓမ္မတာဝန်ကို ပြည့်စုံစေခဲ့ကြောင်းလည်း အသိအမှတ်ပြုသည်။ နိုင်ငံရေးအရ ဒသရထ မင်းကြီး ကွယ်လွန်ပြီး ရာမ တောဝင်သွားသဖြင့် နိုင်ငံသည် လှေမောင်းမရှိသော သင်္ဘောကဲ့သို့ ဖြစ်လာကာ အယောဓျာသည် ကာကွယ်သူနည်း၍ စိတ်ဓာတ်ကျနေကြောင်း ဆိုသည်။ သရဂအဆုံးတွင် ဘာရတသည် ရာမ၏ သစ္စာကတိကို ထိန်းသိမ်းရန် တပသ္စရိယာဘဝကို ခံယူမည်၊ လိုအပ်လျှင် တောတွင်ပင် နေထိုင်မည်ဟု ကတိပြုကာ ရာမက နန်းပြန်လက်ခံသည့်အထိ အလျှော့မပေးဘဲ တောင်းပန်ဆက်လက်မည်ဟု သန္နိဋ္ဌာန်ချသည်။
Shlokas
Verse 1
तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरत स्सह मन्त्रिभिः।इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम्।।।।अब्रवीज्जननी स्सर्वा इह तेन महात्मना।शर्वरी शयिता भूमाविदमस्य विमर्दितम्।।।।
အရာအားလုံးကို သေချာနားထောင်ပြီးနောက် ဘရတသည် မန္တ្រីများနှင့်အတူ အင်ဂုဒီပင်၏ အမြစ်အနီးသို့ ရောက်လာ하였다။ ရာမ၏ အိပ်ရာကို မြင်လျှင် မိခင်များအားလုံးကို ပြောကြားသည်– “ဤနေရာတွင် မဟာအတ္မာတော်သည် ညလုံးပတ်လုံး မြေပြင်ပေါ်၌ အိပ်စက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ဖိနှိပ်၍ ပြားသွားသော သူ၏ အိပ်ခင်းဖြစ်သည်။”
Verse 2
तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरत स्सह मन्त्रिभिः।इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम्।।2.88.1।।अब्रवीज्जननी स्सर्वा इह तेन महात्मना।शर्वरी शयिता भूमाविदमस्य विमर्दितम्।।2.88.2।।
အရာအားလုံးကို သေချာစွာ ကြားနာပြီးနောက် ဘရတသည် မန်တရီတို့နှင့်အတူ အင်္ဂုဒီပင်အမြစ်သို့ ရောက်လာကာ ရာမ၏ အိပ်ရာနေရာကို ကြည့်၍ မိခင်တော်များအားလုံးကို မိန့်တော်မူသည်— “ဤနေရာ၌ မဟာအတ္မာတော်သည် ညတစ်ညလုံး မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်စက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ သူ၏ အိပ်ခင်းကာလိပ်ကို ဖိနှိပ်၍ ပျက်ယွင်းသွားသော နေရာပင် ဖြစ်သည်။”
Verse 3
महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता।जातो दशरथेनोर्व्यां न रामस्स्वप्तु मर्हति।।।।
ဤမြေပြင်ပေါ်တွင် မဟာဘုန်းတော်ရှိ၍ ဉာဏ်ပညာပြည့်စုံသော မင်းတရား ဒဿရထမှ မွေးဖွားလာသော ရာမသည် မြေပြင်အလွတ်ပေါ်တွင် အိပ်စက်ရန် မသင့်တော်ပါ။
Verse 4
अजिनोत्तरसंस्तीर्णे वरास्तरणसंचये।शयित्वा पुरुषव्याघ्रः कथं शेते महीतले।।।।
လူတို့အနက် ကျားတော်တည်းဟူသော သူ—ယခင်က သမင်အရေခင်းထား၍ အကောင်းဆုံးအဖုံးအကာများထပ်ဆင့်ထားသော အိပ်ရာပေါ်တွင် အိပ်စက်ခဲ့သူသည်—ယခု မြေပြင်အလွတ်ပေါ်တွင် မည်သို့အိပ်နိုင်ပါမည်နည်း။
Verse 5
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।।।
ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းတတ်သော ရာမသည် အမြဲတမ်း အလွန်အံ့ဩဖွယ် နန်းတော်ကြီးများ၏ အထပ်မြင့်ခန်းများနှင့် အပေါ်ထပ်အခန်းများတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ရွှေ၊ ငွေဖြင့် အလှဆင်ထားသော ကြမ်းပြင်များပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးအခင်းအကျင်းများ ခင်းထားပြီး ပန်းပွင့်အစုအဝေးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ စန္ဒကူးနှင့် အဂရု၏ မွှေးရနံ့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ထိုနန်းတော်အမြင့်များသည် ဖြူဖျော့သော မိုးတိမ်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ကြက်တူရွေးအုပ်စုတို့၏ သံလွင်သံလှုပ်ဖြင့် မြည်ဟည်းကာ အေးမြမွှေးပျံ့ပြီး ရွှေကပ်သကဲ့သို့ နံရံများတောက်ပြောင်၍ မေရုတောင်ကဲ့သို့ ဂုဏ်သရေကြီးမားသည်။ ထိုနေရာ၌ သီချင်းနှင့် တူရိယာသံများ၊ အလှဆင်အဆင်တန်ဆာတို့၏ နူးညံ့သော ချင်းချင်းမြည်သံများ၊ မృဒင်္ဂတီးသံအမြတ်တို့ကြောင့် အမြဲနှိုးထစေခံရပြီး၊ သင့်တော်သောအချိန်ရောက်သော် စူတ၊ မာဂဓ အပါအဝင် ချီးမွမ်းသီဆိုသူများနှင့် မျိုးရိုးမှတ်တမ်းပြောသူများစွာက သင့်လျော်သော ဂါထာများနှင့် စတုတိများဖြင့် ဂုဏ်ပြုကာ ဆက်ကပ်ချီးမြှောက်ကြသည်။
Verse 6
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းတတ်သော ရာမသည် အမြဲတမ်း အလွန်အံ့ဩဖွယ် နန်းတော်ကြီးများ၏ အထပ်မြင့်ခန်းများနှင့် အပေါ်ထပ်အခန်းများတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ရွှေ၊ ငွေဖြင့် အလှဆင်ထားသော ကြမ်းပြင်များပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးအခင်းအကျင်းများ ခင်းထားပြီး ပန်းပွင့်အစုအဝေးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ စန္ဒကူးနှင့် အဂရု၏ မွှေးရနံ့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ထိုနန်းတော်အမြင့်များသည် ဖြူဖျော့သော မိုးတိမ်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ကြက်တူရွေးအုပ်စုတို့၏ သံလွင်သံလှုပ်ဖြင့် မြည်ဟည်းကာ အေးမြမွှေးပျံ့ပြီး ရွှေကပ်သကဲ့သို့ နံရံများတောက်ပြောင်၍ မေရုတောင်ကဲ့သို့ ဂုဏ်သရေကြီးမားသည်။ ထိုနေရာ၌ သီချင်းနှင့် တူရိယာသံများ၊ အလှဆင်အဆင်တန်ဆာတို့၏ နူးညံ့သော ချင်းချင်းမြည်သံများ၊ မృဒင်္ဂတီးသံအမြတ်တို့ကြောင့် အမြဲနှိုးထစေခံရပြီး၊ သင့်တော်သောအချိန်ရောက်သော် စူတ၊ မာဂဓ အပါအဝင် ချီးမွမ်းသီဆိုသူများနှင့် မျိုးရိုးမှတ်တမ်းပြောသူများစွာက သင့်လျော်သော ဂါထာများနှင့် စတုတိများဖြင့် ဂုဏ်ပြုကာ ဆက်ကပ်ချီးမြှောက်ကြသည်။
Verse 7
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းတတ်သော ရာမသည် အမြဲတမ်း အလွန်အံ့ဩဖွယ် နန်းတော်ကြီးများ၏ အထပ်မြင့်ခန်းများနှင့် အပေါ်ထပ်အခန်းများတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ရွှေ၊ ငွေဖြင့် အလှဆင်ထားသော ကြမ်းပြင်များပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးအခင်းအကျင်းများ ခင်းထားပြီး ပန်းပွင့်အစုအဝေးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ စန္ဒကူးနှင့် အဂရု၏ မွှေးရနံ့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ထိုနန်းတော်အမြင့်များသည် ဖြူဖျော့သော မိုးတိမ်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ကြက်တူရွေးအုပ်စုတို့၏ သံလွင်သံလှုပ်ဖြင့် မြည်ဟည်းကာ အေးမြမွှေးပျံ့ပြီး ရွှေကပ်သကဲ့သို့ နံရံများတောက်ပြောင်၍ မေရုတောင်ကဲ့သို့ ဂုဏ်သရေကြီးမားသည်။ ထိုနေရာ၌ သီချင်းနှင့် တူရိယာသံများ၊ အလှဆင်အဆင်တန်ဆာတို့၏ နူးညံ့သော ချင်းချင်းမြည်သံများ၊ မృဒင်္ဂတီးသံအမြတ်တို့ကြောင့် အမြဲနှိုးထစေခံရပြီး၊ သင့်တော်သောအချိန်ရောက်သော် စူတ၊ မာဂဓ အပါအဝင် ချီးမွမ်းသီဆိုသူများနှင့် မျိုးရိုးမှတ်တမ်းပြောသူများစွာက သင့်လျော်သော ဂါထာများနှင့် စတုတိများဖြင့် ဂုဏ်ပြုကာ ဆက်ကပ်ချီးမြှောက်ကြသည်။
Verse 8
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းတတ်သော ရာမသည် အမြဲတမ်း အလွန်အံ့ဩဖွယ် နန်းတော်ကြီးများ၏ အထပ်မြင့်ခန်းများနှင့် အပေါ်ထပ်အခန်းများတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ရွှေ၊ ငွေဖြင့် အလှဆင်ထားသော ကြမ်းပြင်များပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးအခင်းအကျင်းများ ခင်းထားပြီး ပန်းပွင့်အစုအဝေးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ စန္ဒကူးနှင့် အဂရု၏ မွှေးရနံ့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ထိုနန်းတော်အမြင့်များသည် ဖြူဖျော့သော မိုးတိမ်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ကြက်တူရွေးအုပ်စုတို့၏ သံလွင်သံလှုပ်ဖြင့် မြည်ဟည်းကာ အေးမြမွှေးပျံ့ပြီး ရွှေကပ်သကဲ့သို့ နံရံများတောက်ပြောင်၍ မေရုတောင်ကဲ့သို့ ဂုဏ်သရေကြီးမားသည်။ ထိုနေရာ၌ သီချင်းနှင့် တူရိယာသံများ၊ အလှဆင်အဆင်တန်ဆာတို့၏ နူးညံ့သော ချင်းချင်းမြည်သံများ၊ မృဒင်္ဂတီးသံအမြတ်တို့ကြောင့် အမြဲနှိုးထစေခံရပြီး၊ သင့်တော်သောအချိန်ရောက်သော် စူတ၊ မာဂဓ အပါအဝင် ချီးမွမ်းသီဆိုသူများနှင့် မျိုးရိုးမှတ်တမ်းပြောသူများစွာက သင့်လျော်သော ဂါထာများနှင့် စတုတိများဖြင့် ဂုဏ်ပြုကာ ဆက်ကပ်ချီးမြှောက်ကြသည်။
Verse 9
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းတတ်သော ရာမသည် အမြဲတမ်း အလွန်အံ့ဩဖွယ် နန်းတော်ကြီးများ၏ အထပ်မြင့်ခန်းများနှင့် အပေါ်ထပ်အခန်းများတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ရွှေ၊ ငွေဖြင့် အလှဆင်ထားသော ကြမ်းပြင်များပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးအခင်းအကျင်းများ ခင်းထားပြီး ပန်းပွင့်အစုအဝေးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ စန္ဒကူးနှင့် အဂရု၏ မွှေးရနံ့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ထိုနန်းတော်အမြင့်များသည် ဖြူဖျော့သော မိုးတိမ်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ကြက်တူရွေးအုပ်စုတို့၏ သံလွင်သံလှုပ်ဖြင့် မြည်ဟည်းကာ အေးမြမွှေးပျံ့ပြီး ရွှေကပ်သကဲ့သို့ နံရံများတောက်ပြောင်၍ မေရုတောင်ကဲ့သို့ ဂုဏ်သရေကြီးမားသည်။ ထိုနေရာ၌ သီချင်းနှင့် တူရိယာသံများ၊ အလှဆင်အဆင်တန်ဆာတို့၏ နူးညံ့သော ချင်းချင်းမြည်သံများ၊ မృဒင်္ဂတီးသံအမြတ်တို့ကြောင့် အမြဲနှိုးထစေခံရပြီး၊ သင့်တော်သောအချိန်ရောက်သော် စူတ၊ မာဂဓ အပါအဝင် ချီးမွမ်းသီဆိုသူများနှင့် မျိုးရိုးမှတ်တမ်းပြောသူများစွာက သင့်လျော်သော ဂါထာများနှင့် စတုတိများဖြင့် ဂုဏ်ပြုကာ ဆက်ကပ်ချီးမြှောက်ကြသည်။
Verse 10
अश्रद्धेयमिदं लोके न सत्यं प्रतिभाति मा।मुह्यते खलु मे भाव स्स्वप्नोऽयमिति मे मतिः।।।।
ဤအရာသည် လောက၌ ယုံကြည်ရန်ခက်ခဲလှ၏၊ ငါ့အတွက် အမှန်တရားဟု မထင်ရှား။ ငါ့စိတ်သည် တကယ်ပင် မူးဝေရှုပ်ထွေးနေပြီး—ဤသည်မှာ အိပ်မက်တစ်ခုကဲ့သို့ဟု ငါထင်သည်။
Verse 11
न नूनं दैवतं किंचित्कालेन बलवत्तरम्।यत्र दाशरथी रामो भूमावेव शयीत सः।।।।
အမှန်တကယ်တော့ ကာလ (အချိန်) ထက် အနည်းငယ်တောင် ပိုမိုအားကြီးသော ဒေဝတအင်အား မရှိ။ ဒါကြောင့် ဒသရထ၏ သား ရာမတော်ပင် မြေပြင်ဗလာပေါ်၌ အိပ်စက်ရသည်။
Verse 12
विदेहराजस्य सुता सीता च प्रियदर्शना।दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च।।।।
စီတာတော်လည်း—ဝိဒေဟရာဇာ ဇနက၏ သမီး၊ မြင်ရလှပ၍ ချစ်မြတ်နိုးရသောသူ၊ ဒသရထ၏ ချစ်ခင်တန်ဖိုးထားသော မယားမက်—မြေပြင်ပေါ်၌ပင် လဲလျောင်းအိပ်စက်하였다။
Verse 13
इयं शय्या मम भ्रातुरिदं हि परिवर्तितम्।स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रै र्विमृदितं तृणम्।।।।
ဤသည်မှာ ငါ့အစ်ကို၏ အိပ်ရာဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင်ပင် သူသည် အမှန်တကယ် လှည့်ပြောင်းရွေ့လျားခဲ့သည်။ ဤခက်ခဲသော မြေပြင်ပေါ်တွင် သူ၏ ကိုယ်အင်္ဂါများကြောင့် မြက်အားလုံး ဖိနှိပ်၍ ပြားသွားသည်။
Verse 14
मन्ये साभरणा सुप्ता सीताऽस्मिञ्छयनोत्तमे।तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनकबिन्दवः।।।।
ဤအိပ်ရာမြတ်ပေါ်တွင် သီတာမယ်တော်သည် အလှဆင်အလင်္ကာများကို ဝတ်ဆင်လျက် အိပ်စက်ခဲ့သည်ဟု ထင်မြင်မိသည်။ ထို့ကြောင့် နေရာနေရာတွင် ရွှေမှုန်သေးသေးလေးများ ကပ်လျက် မြင်ရသည်။
Verse 15
उत्तरीयमिहाऽसक्तं सुव्यक्तं सीतया तदा।तथा ह्येते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेयतन्तवः।।।।
သီတာမယ်တော်၏ အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ/အပေါ်အဝတ်သည် ဤနေရာတွင် ထင်ရှားစွာ ကပ်ကျန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပိုးချည်မျှင်များသည် ကပ်လျက် တောက်ပနေသည်ကို မြင်ရသည်။
Verse 16
मन्ये भर्तु स्सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी।सुकुमारी सती दुःखं न हि विजानाति मैथिली।।।।
ခင်ပွန်း၏ အိပ်ရာသည် သူမအတွက် သက်သာချမ်းသာလှသည်ဟု ထင်မြင်မိသည်။ ထို့ကြောင့် ငယ်ရွယ်နူးညံ့၍ သစ္စာတည်ကြည်သော မૈထီလီမယ်တော်သည် တပသဖြင့် နေထိုင်ရသော်လည်း ဒုက္ခဟု မသိမသာပင် ဖြစ်နေသည်။
Verse 17
हा हन्ताऽस्मि नृशंसोऽहं यत्सभार्यः कृते मम।ईदृशीं राघवश्शय्यामधिशेते ह्यनाथवत्।।।।
အို…အနိစ္စ၊ ငါသည် ရက်စက်လှ၏။ ငါ့ကြောင့်ပင် ရာဃဝမင်းသားသည် မိဖုရားနှင့်အတူ ဤသို့သော အိပ်ရာပေါ်တွင် အကာအကွယ်မဲ့သူကဲ့သို့ လဲလျောင်းနေရသည်။
Verse 18
सार्वभौमकुले जात स्सर्वलोकस्य सम्मतः।सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं सुखमनुत्तम्।।।।कथमिन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः।सुखभागी न दुःखार्ह श्शयितो भुवि राघवः।।।।
အင်ပါယာမင်းဆက်၌ မွေးဖွား၍ လောကတစ်လောကလုံးက လေးစားသဘောတူ၊ လူအပေါင်းတို့ချစ်ခင်သူ၊ အတုမရှိသော စည်းစိမ်နှင့် အာဏာကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သူ—နီလာကြာပန်းကဲ့သို့ မဲညိုသောအရောင်၊ မျက်လုံးနီ၍ မြင်ရသက်သာလှသော ရာဃဝမင်းသားသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် မည်သို့ အိပ်စက်နိုင်မည်နည်း။ သူသည် သုခကို ခံစားထိုက်သူ၊ ဒုက္ခကို မခံထိုက်သူ ဖြစ်သည်။
Verse 19
सार्वभौमकुले जात स्सर्वलोकस्य सम्मतः।सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं सुखमनुत्तम्।।2.88.18।।कथमिन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः।सुखभागी न दुःखार्ह श्शयितो भुवि राघवः।।2.88.19।।
အရာအားလုံးကို သေချာစွာ ကြားနာပြီးနောက် ဘရတသည် မန်တရီတို့နှင့်အတူ အင်္ဂုဒီပင်အမြစ်သို့ ရောက်လာကာ ရာမ၏ အိပ်ရာနေရာကို ကြည့်၍ မိခင်တော်များအားလုံးကို မိန့်တော်မူသည်— “ဤနေရာ၌ မဟာအတ္မာတော်သည် ညတစ်ညလုံး မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်စက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ သူ၏ အိပ်ခင်းကာလိပ်ကို ဖိနှိပ်၍ ပျက်ယွင်းသွားသော နေရာပင် ဖြစ်သည်။”
Verse 20
धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मण श्शुभलक्षणः।भ्रातरं विषमे काले यो राममनुवर्तते।।।।
အမှန်တကယ်ပင် မင်္ဂလာလက္ခဏာပြည့်စုံသော မဟာဘုန်းတော်ရှင် လက္ခမဏသည် ကံကောင်းမြတ်သူဖြစ်၏—အခက်အခဲကာလ၌ပင် အစ်ကိုတော် ရာမကို လိုက်ပါကာ သစ္စာဖြင့် အနားမှာ ရပ်တည်သူဖြစ်သည်။
Verse 21
सिद्धार्था खलु वैदेही पतिं याऽनुगता वनम्।वयं संशयिता स्सर्वे हीनास्तेन महात्मना।।।।
အမှန်တကယ်ပင် ဝိုင်ဒေဟီသည် မိမိရည်မှန်းချက်ကို ပြည့်စုံစေခဲ့သည်—အကြောင်းမှာ ခင်ပွန်းတော်ကို လိုက်၍ တောသို့ ဝင်သွားခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် မဟာအတ္မာ ရာမကို ဆုံးရှုံးထားသော ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးသည် စိုးရိမ်သံသယအတွင်း ကျန်ရစ်နေကြသည်။
Verse 22
आकर्णधारा पृथिवी नौः इव प्रतिभाति मा।गते दशरथे स्वर्गं रामे चारण्यमाश्रिते।।।।
ဒဿရထမင်းကြီးသည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ လွန်သွားပြီး ရာမသည် တောအတွင်း၌ အားကိုးရာယူနေသဖြင့် ဤနိုင်ငံတစ်ပြည်လုံးသည် ကျွန်ုပ်အတွက် လှေတစ်စင်းကဲ့သို့—လှေမောင်းမရှိသော လှေတစ်စင်းကဲ့သို့—ထင်မြင်ရသည်။
Verse 23
न च प्रार्थयते कच्चिन्मनसापि वसुन्धराम्।वनेऽपि वसतस्तस्य बाहुवीर्याभिरक्षिताम्।।।।
သူသည် တောထဲ၌ နေထိုင်နေသော်လည်း လက်မောင်းအင်အားဖြင့် ကာကွယ်ထားသော ဤမြေကြီးကို မည်သူမျှ စိတ်ထဲတွင်တောင် မလိုလားမတောင့်တကြ။
Verse 24
शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम्।अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम्।।।।अप्रहृष्टबलां शून्यां विषमस्थामनावृताम्।शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान्विषकृतानिव।।।।
ကာရံတံတိုင်းပေါ်တွင် စောင့်ကြပ်သူမရှိ၊ မြင်းနှင့် ဆင်တို့ကိုလည်း မထိန်းချုပ်ထား၊ မြို့တံခါးများလည်း ဖွင့်လှစ်ထားသဖြင့် မြို့တော်သည် ကာကွယ်သူမဲ့နေ၏။ စစ်အင်အားသည် မပျော်ရွှင်မတက်ကြွ၊ အတွင်းစိတ်လည်း လွတ်ဟာ၊ အခြေအနေက အန္တရာယ်ကြီးပြီး ထင်ရှားဖွင့်လှစ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ရန်သူတို့တောင် မသိမ်းယူလိုကြ၊ အဆိပ်ရောထားသော အစာကို ရှောင်သကဲ့သို့ပင်။
Verse 25
शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम्।अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम्।।2.88.24।।अप्रहृष्टबलां शून्यां विषमस्थामनावृताम्।शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान्विषकृतानिव।।2.88.25।।
ဤပိုဒ်သည် အထက်ပါဖော်ပြချက်ကို ထပ်မံဆိုလိုသည်—အယောဓျာမြို့သည် တံခါးဖွင့်လှစ်၊ ကာကွယ်ရေးယုတ်လျော့၊ မြင်းဆင်မထိန်းချုပ်၊ စစ်တပ်စိတ်ဓာတ်ကျ၊ မြို့လည်း ထင်ရှားဖွင့်လှစ်၍ အားနည်းနေသဖြင့် ရန်သူတောင် မသိမ်းယူလိုကြ၊ အဆိပ်ပျက်အစာကို ရှောင်သကဲ့သို့ပင်။
Verse 26
अद्यप्रभृति भूमौ तु शयिष्येऽहं तृणेषु वा।फलमूलाशनो नित्यं जटाचीराणि धारयन्।।।।
ယနေ့မှစ၍ ငါလည်း မြေပြင်ပေါ် သို့မဟုတ် မြက်ပေါ်တွင် အိပ်မည်၊ နေ့စဉ် သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ကိုသာ စားသုံးမည်၊ ဆံပင်ကို ဇဋာချည်ကာ သစ်ခေါက်အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်မည်။
Verse 27
तस्यार्थमुत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने।तं प्रतिश्रवमामुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति।।।।
သူ့အတွက်ပင် ကျန်ရှိသည့်ကာလတစ်လျှောက် ငါသည် တောထဲ၌ ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်မည်၊ ထိုကတိသစ္စာကို ကိုယ်ပေါ်တင်ယူမည်၊ ထို့ကြောင့် သူ၏ ပဋိညာဉ်စကားသည် မမှန်ကန်သို့ မပြောင်းလဲစေရ။
Verse 28
वसन्तं भ्रातुरर्थाय शत्रुघ्नो माऽनुवत्स्यति।लक्ष्मणेन सहत्वार्यो ह्ययोध्यां पालयिष्यति।।।।
အကို၏အကျိုးအတွက် ငါသည် တောတွင်နေမည်။ သတ္ထုဃ္နသည် ငါ့နောက်လိုက်၍ တောတွင်မနေဘဲ၊ မြတ်နိုးဖွယ်ကောင်းသော (ဘရတ) သည် လက္ခမဏနှင့်အတူ အယောဓျာကို အုပ်စိုးကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မည်။
Verse 29
अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थमयोध्यायां द्विजातयः।अपि मे देवताः कुर्युरिमं सत्यं मनोरथम्।।।।
အယောဓျာမြို့၌ ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) များသည် ကာကုတ္သ္ထဝంశ၏ အမွေဆက်ခံသူကို အဘိသေကပြုမည်။ ငါ၏ချစ်မြတ်နိုးသော ဤဆန္ဒကို တရားမှန်ကန်စွာ အမှန်တကယ်ဖြစ်လာစေရန် ဒေဝတာတို့ ကူညီပေးကြပါစေ။
Verse 30
प्रसाद्यमान श्शिरसा मया स्वयं बहुप्रकारं यदि नाभिपत्स्यते।ततोऽनुवत्स्यामि चिराय राघवम् वनेचरन्नार्हति मामुपेक्षितुम्।।।।
ငါကိုယ်တိုင် ခေါင်းငုံ့၍ နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် မေတ္တာတော်ကို တောင်းပန်သော်လည်း ငါ၏တောင်းဆိုချက် မအောင်မြင်လျှင်၊ ငါသည် ရာဃဝကို လိုက်ပါမည်၊ လိုအပ်သမျှကာလပတ်လုံး တောတွင် နေထိုင်မည်။ ငါလည်း တောနေသူ ဖြစ်လာသောအခါ၊ သူသည် ငါကို လျစ်လျူရှုရန် မသင့်တော်ပါ။
Frequently Asked Questions
Bharata confronts responsibility for Rama’s hardship and responds with a concrete ethical act: he vows to adopt ascetic practices and even live in the forest to ensure Rama’s exile-vow remains inviolate, while continuing to seek Rama’s consent for rightful restoration.
The sarga frames Kāla (Time/Destiny) as a superior force that can overturn royal comfort, teaching that dharma is tested not in prosperity but in adversity—where truth, vows, and compassion must be maintained despite personal grief.
The ingudī tree functions as a narrative landmark marking Rama’s austerity; Ayodhya is depicted as a vulnerable capital with open gates and weakened defenses, highlighting the cultural expectation that kingship includes vigilant protection of the city and morale of the army.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.