Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 88, Shloka 7
रामशय्यादर्शनम्
Bharata Beholds Rama’s Forest Bed
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
prāsādāgravimāneṣu valabhīṣu ca sarvadā |
haimarājatabhaumeṣu varāstaraṇaśāliṣu ||
puṣpasañcayacitreṣu candanāgarugandhiṣu |
pāṇḍurābhraprakāśeṣu śukasaṅgharuteṣu ca ||
prāsādavaravaryeṣu śītavatsu sugandhiṣu |
uṣitvā merukalpeṣu kṛtakāñcanabhittiṣu ||
gītavāditranirghoṣair varābharaṇanissvanaiḥ |
mṛdaṅgavaraśabdaiś ca satataṃ pratibodhitaḥ ||
vandibhir vanditaḥ kāle bahubhiḥ sūtamāgadhaiḥ |
gāthābhir anurūpābhiḥ stutibhiś ca parantapaḥ ||
ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းတတ်သော ရာမသည် အမြဲတမ်း အလွန်အံ့ဩဖွယ် နန်းတော်ကြီးများ၏ အထပ်မြင့်ခန်းများနှင့် အပေါ်ထပ်အခန်းများတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ရွှေ၊ ငွေဖြင့် အလှဆင်ထားသော ကြမ်းပြင်များပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးအခင်းအကျင်းများ ခင်းထားပြီး ပန်းပွင့်အစုအဝေးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ စန္ဒကူးနှင့် အဂရု၏ မွှေးရနံ့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ထိုနန်းတော်အမြင့်များသည် ဖြူဖျော့သော မိုးတိမ်ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ကြက်တူရွေးအုပ်စုတို့၏ သံလွင်သံလှုပ်ဖြင့် မြည်ဟည်းကာ အေးမြမွှေးပျံ့ပြီး ရွှေကပ်သကဲ့သို့ နံရံများတောက်ပြောင်၍ မေရုတောင်ကဲ့သို့ ဂုဏ်သရေကြီးမားသည်။ ထိုနေရာ၌ သီချင်းနှင့် တူရိယာသံများ၊ အလှဆင်အဆင်တန်ဆာတို့၏ နူးညံ့သော ချင်းချင်းမြည်သံများ၊ မృဒင်္ဂတီးသံအမြတ်တို့ကြောင့် အမြဲနှိုးထစေခံရပြီး၊ သင့်တော်သောအချိန်ရောက်သော် စူတ၊ မာဂဓ အပါအဝင် ချီးမွမ်းသီဆိုသူများနှင့် မျိုးရိုးမှတ်တမ်းပြောသူများစွာက သင့်လျော်သော ဂါထာများနှင့် စတုတိများဖြင့် ဂုဏ်ပြုကာ ဆက်ကပ်ချီးမြှောက်ကြသည်။
How could Rama, the best among men used to a bed made of a pile of excellent spreads and overspread with deer skin, sleep on the bare ground?
FAQs
The verse underscores the moral contrast between rightful royal dignity and forced deprivation. Dharma is framed as the proper order of life: when a righteous person is displaced from his rightful station, society experiences ethical rupture.
Bharata recalls Rama’s former life of royal refinement to heighten the tragedy of Rama’s exile and to underline how unnatural and unjust the reversal feels.
Rama’s worthiness (arhatā) by implication—he was honored by the best of courtly culture—alongside Bharata’s deep remorse and sense of responsibility.