
गुहस्य सन्देहः, गङ्गातीर-रक्षा, भरतस्य सत्कारः (Guha’s Suspicion, Securing the Ganga Bank, and Hospitality to Bharata)
अयोध्याकाण्ड
သရဂ ၈၄ တွင် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၌ တင်းမာသောတွေ့ဆုံမှုတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်သည်။ နိသာဒတို့၏ခေါင်းဆောင် ဂုဟာသည် မြစ်တလျှောက် အလံတော်များတင်ထားသော ဘရတ၏စစ်တပ် စခန်းချနေသည်ကိုမြင်၍ အစပိုင်းတွင် နေရပ်စွန့်ခွာနေသော သီရိရာမအတွက် အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်သည်။ ဘရတသည် မြစ်ကမ်းလူမျိုးတို့ကို ချုပ်နှောင်ရန် သို့မဟုတ် သတ်ဖြတ်ရန်လာသလား၊ သို့တည်းမဟုတ် ရာမကို အန္တရာယ်ပြုရန်လာသလားဟု စစ်ရေးအမြင်ဖြင့် စိုးရိမ်ကာ ကာကွယ်ရေးအနေအထားကို ချမှတ်သည်—ငါးဖမ်းသမားများနှင့် မြစ်ကမ်းကာကွယ်သူများကို နေရာယူစေပြီး လှေ ၅၀၀ စင်းကို လှေသားအဖွဲ့နှင့် ကိရိယာအပြည့်အစုံဖြင့် အဆင်သင့်ထားစေသည်။ ဂုဟာ၏ အခြေအနေသတ်မှတ်ချက်မှာ ထင်ရှားသည်—ဘရတ၏စိတ်ဓာတ်သည် ရာမအပေါ် မကောင်းကြံခြင်းမဟုတ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်လျှင် ထိုနေ့တင် စစ်တပ်ကို လုံခြုံစွာ ကူးခွင့်ပြုမည်ဟု ဆိုသည်။ အခြေအနေရှင်းလင်းလာသောအခါ ဂုဟာသည် ဘရတထံသို့ လက်ဆောင် (ငါး၊ အသား၊ အရက်) ယူဆောင်ကာ မိမိ၏အမှုထမ်းအိမ်တွင် တည်းခိုရန် တောင်းပန်ပြီး မိမိနယ်မြေကို အောက်ခံအဖြစ် ထားရှိကြောင်း ပြသကာ ဂုဏ်ပြုဧည့်ခံသည်။ ဤနေရာတွင် စုမန္တရသည် သံတမန်အဖြစ် အလယ်တန်းကူညီသူ ဖြစ်လာသည်။ သူက ဂုဟာသည် ရာမ၏ အိုမင်းသော မိတ်ဟောင်းဖြစ်ပြီး ဒဏ္ဍကာဒေသကို သိကျွမ်းသူဖြစ်ကြောင်း မိတ်ဆက်ကာ ဘရတအား တွေ့ဆုံခွင့်ပေး၍ ချီးမြှောက်ရန် အကြံပြုသည်။ ထို့ကြောင့် သံသယသည် မဟာမိတ်ဖြစ်လာပြီး ဂင်္ဂါကူးလမ်းသည် ထိန်းချုပ်ထားသော၊ သမာဓိနှင့် ဓမ္မတရားအတိုင်း ညှိနှိုင်းသတ်မှတ်ထားသော လမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။
Verse 1
ततो निविष्टां ध्वजिनीं गङ्गामन्वाश्रितां नदीम्।निषादराजो दृष्ट्वैव ज्ञातीन्सन्त्वरितोऽऽब्रवीत्।।।।
ထို့နောက် နိသာဒတို့၏ မင်းဂုဟာသည် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းနားကို အားထား၍ တံခွန်များတင်ထားသော စစ်တပ်တန်းစီအနားယူနေသည်ကို မြင်လျှင် ချက်ချင်း မိမိ၏ ဆွေမျိုးများထံ အလျင်အမြန်သွား၍ ပြောကြား하였다။
Verse 2
महतीयमितस्सेना सागराभा प्रदृश्यते।नास्यान्तमधिगच्छामि मनसापि विचिन्तयन्।।।।
ဤဘက်ရှိ စစ်တပ်သည် သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ အလွန်ကြီးမား၍ မြင်ရ၏။ ငါသည် စိတ်ထဲတွင်ပင် စဉ်းစားကြည့်သော်လည်း ၎င်း၏ အဆုံးအစွန်းကို မသိမမြင်နိုင်။
Verse 3
यथा तु खलु दुर्बुद्धिर्भरत स्स्वयमागतः।स एष हि महाकायः कोविदारध्वजो रथे।।।।
ဘရတသည် ကိုယ်တိုင်—အကြံမမှန်သဖြင့်—ရောက်လာသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ အကြောင်းမူကား ထိုနေရာ၌ ရထားပေါ်တွင် ကိုဝိဒါရ သစ်ပင်အမှတ်တံဆိပ်ပါသော အလွန်ကြီးမားသည့် တံခွန်ကို မြင်ရသည်။
Verse 4
बन्धयिष्यति वा दाशानथवाऽस्मान्वधिष्यति।अथ दाशरथिं रामं पित्रा राज्याद्विवासितम्।।।।सम्पन्नां श्रियमन्विच्छन्स्तस्य राज्ञ स्सुदुर्लभाम्।भरतः कैकयीपुत्रो हन्तुं समधिगच्छति।।।।
သူသည် ငါးဖမ်းသူတို့ကို ကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်မည်လော၊ သို့မဟုတ် ငါတို့ကိုပင် သတ်ဖြတ်မည်လော? သို့တည်းမဟုတ် အဖခင်က နိုင်ငံတော်မှ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးထားသော ဒဿရထ၏ သား ရာမကို တိုက်ခိုက်ရန် လာသလော?
Verse 5
बन्धयिष्यति वा दाशानथवाऽस्मान्वधिष्यति।अथ दाशरथिं रामं पित्रा राज्याद्विवासितम्।।2.84.4।।सम्पन्नां श्रियमन्विच्छन्स्तस्य राज्ञ स्सुदुर्लभाम्।भरतः कैकयीपुत्रो हन्तुं समधिगच्छति।।2.84.5।।
ကဲကေယီ၏သား ဘရတသည် ရှင်ဘုရင်၏ ပြည့်စုံသော်လည်း ရယူရန် အလွန်ခက်ခဲသော ရာဇသီရိကို လိုလား၍ သီရိရမကို သတ်ရန် ရည်ရွယ်ကာ ရှေ့တိုးလာသလော။
Verse 6
भर्ताचैव सखाचैव रामो दाशरथिर्मम।तस्यार्थकामास्सन्नद्धा गङ्गाऽनूपे प्रतिष्ठत।।।।
ဒသရထ၏သား သီရိရမသည် ကျွန်ုပ်၏ အရှင်လည်း ဖြစ်၍ မိတ်ဆွေလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏အကျိုးအတွက် လက်နက်တပ်ဆင်ကာ ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ကြည်စွာ နေရာယူကြလော့။
Verse 7
तिष्ठन्तु सर्वे दाशाश्च गङ्गामन्वाश्रिता नदीम्।बलयुक्ता नदीरक्षा मांसमूलफलाशनाः।।।।
မြစ်ကိုကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူများဖြစ်၍ အသား၊ အမြစ်၊ အသီးတို့ကို စားသောက်ကာ အသက်မွေးသော ငါးဖမ်းသမားအားလုံးသည် မိမိတို့၏အင်အားနှင့်အတူ ဂင်္ဂါမြစ်တလျှောက် နေရာယူကာ တည်နေကြစေ။
Verse 8
नावां शतानां पञ्चानां कैवर्तानां शतं शतम्।सन्नद्धानां तथा यूनां तिष्ठन्त्वित्यभ्यचोदयत्।।।।
သူက အမိန့်တော်မူသကဲ့သို့ တိုက်တွန်း၍ “လှေ ငါးရာစီးကို အဆင်သင့်ထားကြလော့။ လှေတစ်စီးစီတွင် လက်နက်ကိရိယာပြည့်စုံသော ငါးဖမ်းလူငယ် တစ်ရာစီ တည်ကြည်စွာ အဆင်သင့်နေကြစေ” ဟု ဆို하였다။
Verse 9
यदाऽऽदुष्टस्तु भरतो रामस्येह भविष्यति।सेयं स्वस्तिमती सेना गङ्गामद्य तरिष्यति।।।।
ဤနေရာ၌ ဘရတသည် သီရိရမအပေါ် မကောင်းကြံစည်သူ မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာပါက ဤမင်္ဂလာပြည့်ဝသော စစ်တပ်သည် ယနေ့ပင် ဂင်္ဂါမြစ်ကို လုံခြုံစွာ ကူးဖြတ်နိုင်လိမ့်မည်။
Verse 10
इत्युक्त्वोपायनं गृह्य मत्स्यमांसमधूनि च।अभिचक्राम भरतं निषादाधिपतिर्गुहः।।।।
ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် နိသာဒအုပ်စိုးရှင် ဂုဟာသည် လက်ဆောင်အဖြစ် ငါး၊ အသားနှင့် အရက်ကို ယူဆောင်ကာ ဘရတကို တွေ့ဆုံရန် ထွက်ခွာ하였다။
Verse 11
तमायान्तं तु सम्प्रेक्ष्य सूतपुत्रः प्रतापवान्।भरतायाऽचचक्षेऽथ विनयज्ञो विनीतवत्।।।।
သူလာနေသည်ကို မြင်သော် သတ္တိပြင်းသော စုမန်ထရသည် အကျင့်အနုညာတရားကို သိကျွမ်းသူဖြစ်၍ ဘရတအား ရိုသေသိမ်မွေ့စွာ သတင်းပေးပြောကြား하였다။
Verse 12
एष ज्ञातिसहस्रेण स्थपतिः परिवारितः।कुशलो दण्डकारण्ये वृद्धो भ्रातुश्च ते सखा।।।।
ဤသူသည် ဆွေမျိုးအထောင်ပေါင်းများစွာဖြင့် ဝန်းရံထားသော ခေါင်းဆောင်ဖြစ်၏—ဒဏ္ဍကာတော၏ လမ်းခရီးအကျင့်အကြံကို ကျွမ်းကျင်သူ၊ အသက်ကြီးသူ၊ ထို့ပြင် သင်၏ အစ်ကို၏ မိတ်ဆွေတစ်ဦးလည်း ဖြစ်၏။
Verse 13
तस्मात्पश्यतु काकुत्स्थ त्वां निषादाधिपो गुहः।असंशयं विजानीते यत्र तौ रामलक्ष्मणौ।।।।
ထို့ကြောင့် ကာကုတ္သ္ထ မျိုးနွယ်တော်၏ သားတော်၊ နိသာဒတို့၏ အရှင် ဂုဟာကို သင်နှင့် တွေ့ဆုံစေပါ; မသံသယဘဲ ရာမနှင့် လက္ခမဏာတို့ ရှိရာနေရာကို သူသိနိုင်မည်။
Verse 14
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुमन्त्राद्भरत श्शुभम्।उवाच वचनं शीघ्रं गुहः पश्यतु मामिति।।।।
စုမန္တရ၏ မင်္ဂလာရှိသော စကားကို ကြားပြီးနောက် ဘရတသည် ချက်ချင်း ပြန်ဆို၏—“ဂုဟာကို အမြန်ဆုံး ငါ့ထံ လာတွေ့စေပါ။”
Verse 15
लब्ध्वाऽभ्यनुज्ञां संहृष्टो ज्ञातिभिः परिवारितः।आगम्य भरतं प्रह्वो गुहो वचनमब्रवीत्।।।।
ခွင့်ပြုချက်ရပြီးနောက် ဂုဟာသည် ဝမ်းမြောက်လှ၍ ဆွေမျိုးများဖြင့် ဝန်းရံကာ ဘရတထံ ချဉ်းကပ်လာ၏; နိမ့်ချစွာ ဦးညွှတ်ပြီး စကားဆို하였다။
Verse 16
निष्कुटश्चैव देशोऽयं वञ्चिताश्चापि ते वयम्।निवेदयामस्ते सर्वे स्वके दासकुले वस।।।।
ဤဒေသသည် သင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဥယျာဉ်ကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့လည်း သင်၏ အားကိုးသူများ ဖြစ်ကြ၏။ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး တောင်းပန်ပါ၏—သင်၏ ကျွန်အိမ်တော်၌ နေထိုင်တော်မူပါ။
Verse 17
अस्ति मूलं फलञ्चैव निषादैस्समुपाहृतम्।आर्द्रं च मांसं शुष्कं च वन्यं चोच्चावचं महत्।।।।
နိသာဒတို့က အမြစ်အမျိုးမျိုးနှင့် သစ်သီးများကို စုဆောင်း၍ ယူဆောင်လာကြ၏။ ထို့ပြင် အသားလည်း ရှိသည်—လတ်ဆတ်သောအသားနှင့် ခြောက်သွေ့သောအသား—နှင့် တောထဲမှ စားစရာအထောက်အပံ့များကို မျိုးစုံအလွန်ပေါများစွာ ယူဆောင်လာကြ၏။
Verse 18
आशंसे स्वाशिता सेना वत्स्यतीमां विभावरीम्।अर्चितो विविधैः कामै श्श्व स्ससैन्यो गमिष्यसि।।।।
အစာအဟာရဖြင့် အပြည့်အဝ စားသောက်ပြီးသော သင်၏စစ်တပ်သည် ယနေ့ညကို ဤနေရာ၌ နေထိုင်မည်ဟု ငါမျှော်လင့်၏။ အမျိုးမျိုးသော အဆင်ပြေမှုများဖြင့် ဂုဏ်ပြုခံရပြီးနောက် မနက်ဖြန် သင်သည် စစ်တပ်နှင့်အတူ ထွက်ခွာမည်။
Guha faces a dharma-laden security dilemma: protect Rāma’s interests and his own river community while avoiding unjust hostility toward Bharata; he responds with conditional defense—prepare boats and guards—until Bharata’s intent is verified.
The episode models prudent ethics: vigilance is compatible with goodwill when guided by evidence, mediation, and respect for legitimate bonds; hospitality becomes a civic instrument that transforms potential conflict into ordered passage.
The Gaṅgā bank (anūpa) is treated as a strategic corridor controlled by boatmen (dāśa/kaivarta) and local polities (Niṣādas), while Dandaka is referenced as the forest-region Guha knows—mapping routes relevant to Rāma and Lakṣmaṇa’s whereabouts.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.