Sarga 6
रामाभिषेकपूर्वसज्जा — Preparations for Rama’s Coronation
अयोध्याकाण्ड
သရဂ ၆ တွင် အချက်နှစ်ရပ်ကို တပြိုင်နက်တည်း ဖော်ပြထားသည်—(၁) သီရိရာမ၏ ကိုယ်ပိုင် သာသနာရေးအကျင့်နှင့် ပူဇော်ပွဲစည်းကမ်းများ၊ (၂) မကြာမီကျင်းပမည့် ယုဝရာဇာဘိသေကအတွက် အယောဓျာမြို့တစ်မြို့လုံး၏ ပြည်သူ့အဆင်သင့်ပြင်ဆင်မှုတို့ ဖြစ်သည်။ ဝသိဋ္ဌ မုနိ ထွက်ခွာပြီးနောက် ရာမသည် ရေချိုးသန့်စင်ကာ နာရာယဏကို ရှေ့တော်တင်၍ စည်းကမ်းအတိုင်း အာဇျ-ဟောမ (ဃီဖြင့် မီးပူဇော်) ကို ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့နောက် ကျန်ရှိသော ဟဝိစ်ကို သုံးဆောင်ပြီး ဝိෂ္ဏု၏ မင်္ဂလာသန့်ရှင်းရာဌာန၌ မောနတရားကို ထိန်းသိမ်းကာ သမาธိပြု၍ စီတာနှင့်အတူ ကုရှာမြက်ပေါ်တွင် အနားယူသည်။ ည၏ နောက်ဆုံးယာမတွင် ထ၍ မိမိနေရပ်ကို အပြည့်အဝ အလှဆင်ရန် အမိန့်ပေးကာ မနက်ဦး အကျင့်အထုံးများကို ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့ပြင် ဘြာဟ္မဏများ၏ သန့်စင်မန်တရားများ ရွတ်ဆိုသံကို နားထောင်ပြီး “ပုဏ္ယာဟ” မင်္ဂလာကြေညာသံများသည် တူရိယာသံများနှင့် ပေါင်းစည်းကာ မြို့တစ်လျှောက် ပဲ့တင်ထပ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ကഥာသည် မြို့ပြအဝန်းအဝိုင်းသို့ ကျယ်ပြန့်လာသည်—နေ့လင်းချိန်တွင် ပြည်သူများက ဘုရားကျောင်းများ၊ လမ်းဆုံများ၊ လမ်းကြားများ၊ တာဝါများ၊ စျေးကွက်များ၊ အိမ်များနှင့် အစည်းအဝေးခန်းမများတွင် အလံနှင့် ပတကာများ တင်မြှောက်ကာ အလှဆင်ကြသည်။ သီချင်းဆိုသူများနှင့် ဖျော်ဖြေသူများက အသံလှုပ်ရှားမှုကို တက်ကြွစေပြီး လူကြီးလူငယ်အားလုံးက အဘိသေကအကြောင်း ပြောဆိုနေကြသည်။ လမ်းမကြီးများကို ပန်းများဖြန့်ကြဲ၍ အမွှေးနံ့သာဖြင့် မွှေးကြိုင်စေကာ ညကျလာလျှင်လည်း အလင်းရရှိစေရန် မီးအိမ်တိုင်များကို စီစဉ်ထားသည်။ ကျေးရွာများမှ လူထုသည် အရပ်ရပ်မှ လာရောက်ကြည့်ရှုကြသဖြင့် အယောဓျာသည် သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ ဟုန်းဟုန်းညံသံဖြင့် ပြည့်နှက်လာသည်။ လမ်းမကြီးလယ်ကွင်းများနှင့် ခန်းမများတွင် အုပ်စုအုပ်စု စုဝေးကာ သီလရှိ၍ ပညာရှိပြီး မာနမရှိသော ရာမကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရှင် မင်းအဖြစ် တင်မြှောက်ရန် ဒဿရထ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ချီးမွမ်းကြသည်။
Shlokas
Verse 1
गते पुरोहिते रामः स्नातो नियतमानसः।सह पत्न्या विशालाक्ष्या नारायणमुपागमत्।।2.6.1।।
ပုရောဟိတ်ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် ရာမသည် ရေချိုးသန့်စင်ကာ စိတ်ကိုစည်းကမ်းတကျ ထိန်းသိမ်း၍ မျက်လုံးကျယ်ဝန်းသော ဇနီး စီတာနှင့်အတူ နာရာယဏဘုရားထံ ချဉ်းကပ်ပူဇော်하였다။
Verse 2
प्रगृह्य शिरसा पात्रीं हविषो विधिवत्तदा।महते दैवतायाज्यं जुहाव ज्वलितेऽनले।।2.6.2।।
ထို့နောက် ဓမ္မပူဇာအခမ်းအနား၏ စည်းကမ်းအတိုင်း ဟဝိစ်အိုးကို ခေါင်းပေါ်တင်ကာ လောင်ကျွမ်းတောက်ပနေသော ယဇ္ဉာမီးထဲသို့ ဂျီ(နို့ဆီကြည်)ကို မဟာဒေဝတ (ဗိဿဏု) အတွက် အာဟုတိအဖြစ် လောင်းပူဇာပြု하였다။
Verse 3
शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम्।ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे।।2.6.3।।वाग्यत स्सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः।श्रीमत्यायतने विष्णो श्शिश्ये नरवरात्मजः।।2.6.4।।
ယဇ္ဉာဟဝိစ် (ပူဇော်ပစ္စည်း) ကျန်ရှိသမျှကို ပရသာဒအဖြစ် သုံးဆောင်ပြီးနောက် မိမိ၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ဆုတောင်းကာ၊ နာရာယဏဘုရားကို သတိပြုစိတ်ဖြင့် ဂုရှမြက်ခင်းကို သေသေချာချာခင်းထားသော အိပ်ရာပေါ်၌ လဲလျောင်းအနားယူ하였다။
Verse 4
शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम्।ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे।।2.6.3।।वाग्यत स्सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः।श्रीमत्यायतने विष्णो श्शिश्ये नरवरात्मजः।।2.6.4।।
ဝိုင်ဒေဟီနှင့်အတူ စကားကို ထိန်းသိမ်း၍ တိတ်ဆိတ်နေကာ စိတ်ကိုလည်း တည်ငြိမ်စွာ ချုပ်ထိန်းပြီး၊ မင်းသားသည် ဗိဿဏုဘုရား၏ မင်္ဂလာသန့်ရှင်းသော အာယတနာ၌ အိပ်စက်하였다။
Verse 5
एकयामावशिष्टायां रात्र्यां प्रतिविबुद्ध्य सः।अलङ्कारविधिं कृत्स्नं कारयामास वेश्मनः।।2.6.5।।
ညအချိန် ယာမတစ်ယာမသာ ကျန်ရှိသည့်အခါ ပုဂ္ဂိုလ်သည် နိုးထလာပြီး၊ မိမိနေအိမ်အတွက် အလှဆင်ပြင်ဆင်မှု အစုံအလင်ကို စီစဉ်စေ하였다။
Verse 6
तत्र श्रृण्वन्सुखा वाच स्सूतमागधवन्दिनाम्।पूर्वां सध्यामुपासीनो जजाप यतमानसः।।2.6.6।।
ထိုနေရာ၌ စူတ၊ မာဂဓ နှင့် ဝန္ဒင် (ချီးမွမ်းသူ) တို့၏ ချိုမြိန်သော စကားသံများကို နားထောင်ရင်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည် မနက်ဦး စန္ဓျာပူဇာကို ထိုင်၍ ပြုလုပ်ကာ စည်းကမ်းတကျ စိတ်ဖြင့် ဇပမန်တရားကို ရွတ်ဆို하였다။
Verse 7
तुष्टाव प्रणतश्चैव शिरसा मधुसूदनम्।विमलक्षौमसंवीतो वाचयामास स द्विजान्।।2.6.7।।
ခေါင်းကို ငုံ့၍ မဓုဆူဒန (မဓုကို သတ်သော) ဘုရားကို ချီးမွမ်းကာ၊ အပြစ်ကင်းသန့်ရှင်းသော က္ရှောမဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပြီး၊ ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ) များအား သန့်စင်မန်တရားများကို ရွတ်ဖတ်စေ하였다။
Verse 8
तेषां पुण्याहघोषोऽथ गम्भीरमधुरस्तदा।अयोध्यां पूरयामास तूर्यघोषानुनादितः।।2.6.8।।
ထို့နောက် “မင်္ဂလာနေ့” ဟု ကြေညာသံများသည် နက်ရှိုင်း၍ ချိုမြိန်ကာ တူရိယာသံများနှင့် ပေါင်းစည်း၍ အယောဓျာမြို့တစ်မြို့လုံးကို ပြည့်နှက်စေ하였다။
Verse 9
कृतोपवासं तु तदा वैदेह्या सह राघवम्।अयोध्यानिलयश्श्रुत्वा सर्वः प्रमुदितो जनः।।2.6.9।।
အယောဓျာတွင် နေထိုင်သော လူအပေါင်းတို့သည် ရာဃဝသည် ဝိုင်ဒေဟီနှင့်အတူ ဥပဝါသ (သန့်ရှင်းသော အစာရှောင်) ကို ဆောင်ရွက်နေကြောင်း ကြားသိသဖြင့် အလွန်ပျော်ရွှင်ကြ하였다။
Verse 10
ततः पौरजनस्सर्वश्श्रुत्वा रामाभिषेचनम्।प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा चक्रे शोभयितुं पुरीम्।।2.6.10।।
ထို့နောက် မြို့သူမြို့သားအားလုံးသည် ရာမ၏ အဘိသေကသတင်းကို ကြားသိပြီး၊ ညသည် မိုးလင်းအာရုံသို့ ပြောင်းလဲလာသည်ကို မြင်ကာ မြို့တော်ကို လှပစွာ အလှဆင်ရန် စတင်ကြသည်။
Verse 11
सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च।चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च।।2.6.11।।नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च।कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च।।2.6.12।।सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च।ध्वजा स्समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा।।2.6.13।।
အဖြူမိုးတိမ်ဖုံးလွှမ်းသော တောင်ထိပ်ကဲ့သို့ တောက်ပသည့် နတ်ဘုရားကျောင်းများတွင်လည်းကောင်း၊ လမ်းဆုံလမ်းခွဲများနှင့် လမ်းမကြီးများတွင်လည်းကောင်း၊ ချေတီယနှင့် မျှော်စင်အမြင့်များပေါ်တွင်လည်းကောင်း အလံနှင့် အောင်ပွဲတံခွန်များကို တင်ထောင်ကြသည်။
Verse 12
सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च।चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च।।2.6.11।।नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च।कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च।।2.6.12।।सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च।ध्वजा स्समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा।।2.6.13।।
ကုန်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြည့်စုံကြွယ်ဝသော ကုန်သည်တို့၏ ဆိုင်ခန်းများတွင်လည်း၊ စီးပွားတိုးတက်၍ တင့်တယ်လှပသော အိမ်ထောင်ရှင်တို့၏ အိမ်အိမ်များတွင်လည်း၊ ရာမ၏ အဘိသေက မင်္ဂလာပွဲအတွက် အလှဆင်အလင်္ကာများကို တင်ဆင်ကြ၏။
Verse 13
सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च।चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च।।2.6.11।।नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च।कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च।।2.6.12।।सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च।ध्वजा स्समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा।।2.6.13।।
ထိုအခါ အစည်းအဝေးခန်းမအပေါင်းတို့တွင်လည်း၊ အဝေးမှပင် မြင်သာသော သစ်ပင်များပေါ်တွင်လည်း၊ အရောင်စုံ အလံတော်များကို မြင့်မားစွာ ထောင်လှန်ကြ၍ ပတാകာအလံများလည်း နေရာအနှံ့ ပေါ်ထွန်းလာ၏။
Verse 14
नटनर्तकसङ्घानां गायकानां च गायताम्।मनः कर्णसुखा वाच श्शुशृवुश्च ततस्ततः।।2.6.14।।
ထိုနောက် နေရာအနှံ့၌ နတ်တော်ကစားသမားနှင့် အကသမားအဖွဲ့များ၏၊ သီချင်းဆိုသူတို့၏ သီဆိုသံများကို စိတ်နှလုံးနှင့် နားကို ပျော်ရွှင်စေသည့် အလွန်ချိုမြိန်သံအဖြစ် ကြားရ၏။
Verse 15
रामाभिषेकयुक्ताश्च कथाश्चक्रुर्मिथो जनाः।रामाभिषेके सम्प्राप्ते चत्वरेषु गृहेषु च।।2.6.15।।
ရာမ၏ အဘိသေကပွဲ နီးကပ်လာသော် လူတို့သည် လမ်းမကြီးလမ်းဆုံများတွင်လည်း၊ မိမိတို့အိမ်အတွင်းတွင်လည်း၊ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုကာ လာမည့် ရာမအဘိသေကအကြောင်းကိုသာ ဆွေးနွေးကြ၏။
Verse 16
बाला अपि क्रीडमाना गृहद्वारेषु सङ्घशः।रामाभिषवसंयुक्ताश्चक्रुरेवं मिथः कथाः।।2.6.16।।
အိမ်တံခါးဝများတွင် အုပ်စုလိုက် ကစားနေသည့် ကလေးငယ်များပင်လျှင်၊ ရာမ၏ အဘိသေကနှင့် ဆက်နွယ်သော စကားများကို အချင်းချင်း ထိုသို့ပင် ပြောဆိုကြ၏။
Verse 17
कृतपुष्पोपहारश्च धूपगन्धाधिवासितः।राजमार्गः कृतः श्रीमान्पौरै रामाभिषेचने।।2.6.17।।
ရာမ၏ အဘိသေက မင်္ဂလာအတွက် မြို့သူမြို့သားတို့သည် မင်းလမ်းမကြီးကို တင့်တယ်လှပအောင် ပြုလုပ်ကာ ပန်းပူဇာများဖြန့်ချပြီး သုပ်(ဓူပ)၏ မွှေးရနံ့ဖြင့် လမ်းတစ်လျှောက် ပြည့်နှက်စေ하였다။
Verse 18
प्रकाशकरणार्थं च निशागमनशङ्कया।दीपवृक्षां स्तथा चक्रुरनु रथ्यासु सर्वशः।।2.6.18।।
ထို့ပြင် ညဉ့်အချိန်ရောက်လာမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အလင်းရောင်ရစေရန် လမ်းကြားလမ်းမများတစ်လျှောက် နေရာတိုင်းတွင် “မီးအိမ်ပင်” များကိုလည်း တပ်ဆင်ထား하였다။
Verse 19
अलङ्कारं पुरस्यैवं कृत्वा तत्पुरवासिनः।आकाङ्क्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम्।।2.6.19।।समेत्य सङ्घशस्सर्वे चत्वरेषु सभासु च।कथयन्तो मिथस्तत्र प्रशशंसुर्जनाधिपम्।।2.6.20।।
ဤသို့ မြို့ကို အလှဆင်တင့်တယ်အောင် ပြုလုပ်ပြီးနောက် မြို့သူမြို့သားတို့သည် ရာမကို ယုဝရာဇာအဖြစ် အဘိသေကခံစေမည့် မင်္ဂလာကို စိတ်အားထက်သန်စွာ မျှော်လင့်စောင့်ဆိုင်းနေ하였다။
Verse 20
अलङ्कारं पुरस्यैवं कृत्वा तत्पुरवासिनः।आकाङ्क्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम्।।2.6.19।।समेत्य सङ्घशस्सर्वे चत्वरेषु सभासु च।कथयन्तो मिथस्तत्र प्रशशंसुर्जनाधिपम्।।2.6.20।।
ထို့နောက် လူအပေါင်းတို့သည် လမ်းဆုံများနှင့် အစည်းအဝေးခန်းမများတွင် အုပ်စုအုပ်စု စုဝေးကာ အချင်းချင်း ဆွေးနွေးပြောဆိုရင်း လူတို့၏အရှင် မင်းဒဿရထကို ချီးမွမ်းကြ하였다။
Verse 21
अहो महात्मा राजाऽयमिक्ष्वाकुकुलनन्दनः।ज्ञात्वा यो वृद्धमात्मानं रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति।।2.6.21।।
အဟို! ဤမဟာသတ္တိရှိသော မင်းကြီးသည် အိက္ရှဝါကူဝంశ၏ ဂုဏ်ရည်ပင် ဖြစ်၏။ မိမိအိုမင်းလာသည်ကို သိမြင်၍ ရာမကို နန်းတက်အဘိသေက ပြုကာ နိုင်ငံကို အုပ်စိုးစေမည်။
Verse 22
सर्वेप्यनुगृहीता स्मो यन्नो रामो महीपतिः।चिराय भविता गोप्ता दृष्टलोकपरावरः।।2.6.22।।
ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး အမှန်တကယ် အနုဂြဟ်တော် ခံရပါသည်။ လောက၏ မြင့်နိမ့်အခြေအနေတို့ကို သိမြင်သော ရာမသည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကျွန်ုပ်တို့၏ မင်းနှင့် ကာကွယ်ရှင် ဖြစ်လာမည်။
Verse 23
अनुद्धतमनाः विद्वान्धर्मात्मा भ्रातृवत्सलः।यथा च भ्रातृषु स्निग्धस्तथाऽस्मास्वपि राघवः।।2.6.23।।
ရာဃဝသည် မာန်မကြီးသော စိတ်ထားရှိ၍ ပညာရှိ၊ ဓမ္မကို အခြေခံသောသူ ဖြစ်ပြီး ညီအစ်ကိုတို့ကို အလွန်ချစ်ခင်သည်။ ညီအစ်ကိုတို့အပေါ် နွေးထွေးသကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်တို့အပေါ်လည်း ထိုနွေးထွေးမှုရှိသည်။
Verse 24
चिरं जीवतु धर्मात्मा राजा दशरथोऽनघः।यत्प्रसादोनभिषिक्तं तु रामं द्रक्ष्यामहे वयम्।।2.6.24।।
ဓမ္မတရားနှင့် ပြည့်စုံ၍ အပြစ်ကင်းသော မင်းကြီး ဒဿရထသည် ကြာရှည်အသက်ရှင်ပါစေ။ သူ၏ ကရုဏာတော်ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ရာမ၏ အဘိသေကတင်မြှောက်ခြင်းကို မြင်တွေ့ရမည်။
Verse 25
एवंविधं कथयतां पौराणां शुश्रुवु स्तदा।दिग्भ्योपि श्रुतवृत्तान्ता: प्राप्ता जानपदा जनाः।।2.6.25।।
မြို့သူမြို့သားတို့က ဤသို့ ပြောဆိုနေစဉ်တွင် သတင်းကြားသိပြီးသော ကျေးလက်ဒေသမှ လူများလည်း အရပ်ရပ်မှ ရောက်လာကာ ထိုအကြောင်းအရာကို ထိုအခါ နားထောင်ကြသည်။
Verse 26
ते तु दिग्भ्यः पुरीं प्राप्ता द्रष्टुं रामाभिषेचनम्।रामस्य पूरयामासुः पुरीं जानपदा जनाः।।2.6.26।।
သို့ရာတွင် ရာမ၏ အဘိသေက (သန့်ရှင်းသော မင်းတင်ပွဲ) ကို မြင်လို၍ ကျေးလက်ပြည်သူတို့သည် အရပ်ရပ်မှ မြို့သို့ ရောက်လာကာ ရာမ၏ မြို့တော်ကို လူအစုအဝေးဖြင့် ပြည့်နှက်စေ하였다။
Verse 27
जनौघैस्तैर्विसर्पद्भिः शुश्रुवे तत्र निस्वनः।पर्वसूदीर्णवेगस्य सागरस्येव निस्वनः।।2.6.27।।
လှုပ်ရှားပျံ့နှံ့နေသော လူအစုအဝေးကြီးထဲမှ ထိုနေရာတွင် ဆူညံသံကြီးကို ကြားရပြီး၊ လဆန်းလပြည့်ကာလတို့၌ ရေတက်အင်အားတိုးသည့် သမုဒ္ဒရာ၏ ဟိန်းဟောက်သံကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။
Verse 28
ततस्तदिन्द्रक्षयसन्निभं पुरंदिदृक्षुभिर्जानपदैरुपागतैः।समन्तत स्सस्वनमाकुलं बभौसमुद्रयादोभिरिवार्णवोदकम्।।2.6.28।।
ထို့နောက် အင်ဒြာ၏ နန်းတော်ကဲ့သို့သော ထိုမြို့တော်သည် မြင်လိုကြသည့် ကျေးလက်ပြည်သူတို့ ရောက်လာသဖြင့် အရပ်ရပ်မှ လူကျပ်တည်း၍ ဆူညံလှုပ်ရှားလာကာ၊ ပင်လယ်သတ္တဝါများဖြင့် အသက်ဝင်နေသော သမုဒ္ဒရာရေကဲ့သို့ တောက်ပထင်ရှား하였다။
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds disciplined kingship-in-formation: Rāma undertakes ritual purity (snāna), correct oblation (homa), controlled mind (niyata-mānasa), and a vow of silence (vāg-yama), presenting political elevation as grounded in restraint and sacred duty rather than celebration alone.
Private worship and public order are shown as mutually reinforcing: personal ācāra and devotion generate moral authority, while communal participation (decoration, praise, collective discourse) generates legitimacy. The Sarga models how auspicious ritual and civic cohesion frame ethical governance.
Key mapped nodes include Ayodhyā’s Viṣṇu shrine, crossroads (catuṣpatha), thoroughfares (rathyā), royal road (rājamārga), market stalls (āpaṇa), towers (aṭṭālaka), public squares (catvara), and assembly halls (sabhā), along with cultural markers such as puṇyāha proclamations, dhvaja/patākā installations, incense-perfumed roads, and dīpavṛkṣa street lighting.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.