Sarga 42

Verse 1

यावत्तु निर्यतस्तस्य रजोरूपमदृश्यत।नैवेक्ष्वाकुवरस्तावत्सञ्जहारात्मचक्षुषी।।।।

သူထွက်ခွာသွားရာမှ ထမြောက်လာသော ဖုန်မှုန့်၏ပုံရိပ်ကို မျက်စိဖြင့် မြင်နေရသမျှကာလ၊ အိက္ရှဝါကူဝంశ၏ အထူးမြတ်သော ဒဿရထဘုရင်သည် ထိုအရာမှ မျက်စိကို မလှန်နိုင်ခဲ့။

Verse 2

यावद्राजा प्रियं पुत्रं पश्यत्यत्यन्तधार्मिकम्।तावद्व्यवर्धते वास्य धरण्यां पुत्रदर्शने।।।।

မင်းကြီးသည် အလွန်တရားဓမ္မပြည့်စုံသော ချစ်မြတ်နိုးရသော သားတော်ကို မြင်နိုင်သရွေ့၊ သားတော်၏ ဒർശနကို လိုလားတမ်းတ၍ မြေပြင်မှ တဖြည်းဖြည်း ထမြောက်လာသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရ၏။

Verse 3

न पश्यति रजोऽप्यस्य यदा रामस्य भूमिपः।तदाऽऽर्तश्च विषण्णश्च पपात धरणीतले।।।।

ဘုရင်သည် ရာမ၏ ခြေရာမှ ထလာသော ဖုန်မှုန့်တစ်စက်တောင် မမြင်ရသောအခါ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် နာကျင်စိတ်မောကာ မျှော်လင့်ချက်ပျက်သွားပြီး မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျ하였다။

Verse 4

तस्य दक्षिणमन्वागात्कौसल्या बाहुमङ्गना।वामं चास्यान्वगात्पार्श्वं कैकेयी भरतप्रिया।।।।

မိဖုရား ကောသလျာသည် သူ၏ ညာဘက် လက်မောင်းအနားသို့ လာရောက်ကာ၊ ဘရတကို ချစ်မြတ်နိုးသော ကေကေယီသည် သူ၏ ဘယ်ဘက်ဘေးသို့ လိုက်လာ하였다။

Verse 5

तां नयेन च सम्पन्नो धर्मेण विनयेन च।उवाच राजा कैकेयीं समीक्ष्य व्यथितेन्द्रियः।।।।

တရားမျှတမှု၊ ဓမ္မနှင့် နှိမ့်ချမှုတို့ဖြင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်သည် ကေကေယီကို ကြည့်မြင်ကာ၊ သို့သော် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် အာရုံများ တုန်လှုပ်နေသဖြင့် သူမအား စကားဆို하였다။

Verse 6

कैकेयि मा ममाङ्गानि स्प्राक्षीस्त्वं दुष्टचारिणी।न हि त्वां द्रष्टुमिच्छामि न भार्या न च बान्धवी।।।।

“ကေကေယီရေ၊ အကျင့်ဆိုးသူမ၊ ငါ့ကိုယ်ခန္ဓာကို မထိပါနှင့်။ ငါသည် မင်းကို မြင်ချင်တောင် မမြင်ချင်တော့။ မင်းသည် ငါ၏ မယားမဟုတ်၊ ငါ၏ ဆွေမျိုးလည်း မဟုတ်”

Verse 7

ये च त्वामनुजीवन्ति नाहं तेषां न ते मम।केवलार्थपरां हि त्वां त्यक्तधर्मां त्यजाम्यहम्।।।।

သင်ကို အားကိုးပြီး အသက်ရှင်နေသူတို့အတွက်—ငါသည် သူတို့၏ မဟုတ်၊ သူတို့လည်း ငါ၏ မဟုတ်။ သင်သည် ကိုယ်ကျိုးအမြတ်သာ လိုက်၍ ဓမ္မကို စွန့်ပစ်သဖြင့် ငါလည်း သင့်ကို စွန့်လွှတ်၏။

Verse 8

अगृह्णां यच्च ते पाणिमग्निं पर्यणयं च यत्।अनुजानामि तत्सर्वमस्मिन् लोके परत्र च।।।।

သင့်လက်ကိုကိုင်ယူခြင်းနှင့် သန့်ရှင်းသောမီးကို ပတ်လည်လှည့်ခြင်းဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သော အိမ်ထောင်ရေးချည်နှောင်မှုအားလုံးကို ဤလောက၌လည်းကောင်း နောက်လောက၌လည်းကောင်း ကျွန်ုပ်သည် အပြည့်အဝ စွန့်လွှတ်ပါ၏။

Verse 9

भरतश्चेत्प्रतीतः स्याद्राज्यं प्राप्येदमव्ययम्।यन्मे स दद्यात्पित्रर्थं मामां तद्दत्तमागमत्।।।।

ဘရတသည် ဤမပျက်မယွင်းသော နိုင်ငံတော်ကို ရပြီး စိတ်ကျေနပ်သွားလျှင်၊ အဖေတစ်ဦးအတွက် သား၏တာဝန်အဖြစ် ကျွန်ုပ်အတွက် ပြုလုပ်မည့် သြရာဒ္ဓ ပူဇာအလှူသည် ကျွန်ုပ်ထံသို့ လုံးဝ မရောက်ပါစေနှင့်။

Verse 10

अथ रेणुसमुध्वस्तं समुत्थाप्य नराधिपम्।न्यवर्तत तदा देवी कौशल्या शोककर्शिता।।।।

ထို့နောက် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ချို့ယွင်းနေသော မယ်တော် ကောသလျာသည် ဖုန်မှုန့်ကပ်လျက်ရှိသော လူတို့၏အရှင် မင်းကြီးကို ထူထောင်ကာ၊ အတူတကွ နန်းတော်သို့ ပြန်လှည့်သွား하였다။

Verse 11

हत्वेव ब्राह्मणं कामात् स्पृष्ट्वाग्निमिव पाणिना।अन्वतप्यत धर्मात्मा पुत्रं सञ्चिन्त्य तापसम् ।।।।

ဓမ္မကိုအခြေခံသော မင်းကြီးသည် တပသဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသော သားတော်ကို အမှတ်ရလျက် နောင်တရစိတ်ဖြင့် မီးကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်းနေ하였다—လိုအင်ကြောင့် ဗြာဟ္မဏကို သတ်မိသကဲ့သို့၊ သို့မဟုတ် လက်ဖြင့် မီးကို ထိမိသကဲ့သို့။

Verse 12

निवृत्त्यैव निवृत्त्यैव सीदतो रथवर्त्मसु।राज्ञो नातिबभौ रूपं ग्रस्तस्यांशुमतो यथा।।।।

ရထားလမ်းကြောင်းအရာများကို ထပ်ခါထပ်ခါ ပြန်လှည့်ကြည့်နေသဖြင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသော မင်းကြီး၏ မျက်နှာရောင်ခြည်သည် မတောက်ပတော့—ကြာသပတေးကာလ၌ နေမင်းကို ဖုံးလွှမ်းသကဲ့သို့။

Verse 13

विललाप च दुःखार्तः प्रियं पुत्रमनुस्मरन्।नगरान्तमनुप्राप्तं बुध्वा पुत्रमथाब्रवीत्।।।।

ဒုက္ခစိတ်ဖြင့် နှိပ်စက်ခံနေရသော မင်းကြီးသည် ချစ်မြတ်နိုးသော သားတော်ကို အမှတ်ရကာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေ하였다။ သားတော်သည် မြို့နယ်နိမိတ်သို့ ရောက်ပြီဟု သိသောအခါ ထိုသို့ မိန့်တော်မူ하였다။

Verse 14

वाहननां च मुख्यानां वहतां तं ममात्मजम्।पदानि पथि दृश्यन्ते स महात्मा न दृश्यते।।।।

လမ်းပေါ်တွင် ကျွန်ုပ်၏ သားတော်ကို သယ်ဆောင်သွားသော အကောင်းဆုံး မြင်းတို့၏ ခြေရာများကို မြင်ရသော်လည်း၊ ထို မဟာအတ္မာ သားတော်ကိုယ်တိုင် မမြင်ရတော့ပါ။

Verse 15

यः सुखेषूपधानेषु शेते चन्दनरूषितः।वीज्यमानो महार्हाभिः स्त्रीभिर्मम सुतोत्तमः।।।।स नूनं क्वचिदेवाद्य वृक्षमूलमुपाश्रितः।काष्ठं वा यदि वाश्मानमुपधाय शयिष्यते।।।।

ကျွန်ုပ်၏ အကောင်းဆုံးသော သားတော်—ယခင်က နူးညံ့သော ခေါင်းအုံးများပေါ်တွင် လဲလျောင်း၍ စန္ဒကူးလိမ်းသပ်ကာ မြင့်မြတ်သော မိန်းမများက ပန်ကာဖြင့် လှုပ်ခတ်ပေးကြသော်လည်း—ယခုမူ သေချာစွာ တစ်နေရာရာတွင် သစ်ပင်အမြစ်အောက်ကို အားထားကာ အလျားတုံးသစ်သား သို့မဟုတ် ကျောက်တုံးကို ခေါင်းအုံးအဖြစ်ထား၍ အိပ်စက်ရလိမ့်မည်။

Verse 16

यः सुखेषूपधानेषु शेते चन्दनरूषितः।वीज्यमानो महार्हाभिः स्त्रीभिर्मम सुतोत्तमः।।2.42.15।।स नूनं क्वचिदेवाद्य वृक्षमूलमुपाश्रितः।काष्ठं वा यदि वाश्मानमुपधाय शयिष्यते।।2.42.16।।

ဤဂါထာသည် ထပ်မံတူညီသော ငိုကြွေးမှုကို ဆိုလိုသည်—စန္ဒကူးလိမ်းသပ်ခြင်း၊ နူးညံ့သော ခေါင်းအုံးများနှင့် နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုတို့ကို အလေ့အကျင့်ရှိသော သားတော်သည် ယခုမူ သစ်ပင်အောက်တွင် အိပ်စက်ကာ သစ်သား သို့မဟုတ် ကျောက်တုံးကို ခေါင်းအုံးအဖြစ်ထားရမည်။

Verse 17

उत्थास्यति च मेदिन्याः कृपणः पांसुकुण्ठितः।विनिश्श्वसन् प्रस्रवणात्करेणूनामिवर्षभः।।।।

သနားဖွယ် ရာမသည် ဖုန်မှုန့်ကပ်ကာ မြေပြင်မှ ထလာမည်၊ ထွက်သက်ရှူသံကြီးကြီးဖြင့်—ပရသ္ရဝဏမှ ထလာသော အင်အားကြီး ဆင်ထီးကဲ့သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်။

Verse 18

द्रक्ष्यन्ति नूनं पुरुषा दीर्घबाहुं वनेचराः।राममुत्थाय गच्छन्तं लोकनाथमनाथवत्।।।।

တောနေသူတို့သည် လက်ရှည်သော ရာမ—ပြည်သူတို့၏ အရှင်နာထ—မြေပြင်မှ ထ၍ လျှောက်သွားသည်ကို သေချာပေါက် မြင်ကြလိမ့်မည်၊ အကာအကွယ်မဲ့သူကဲ့သို့ ဖြစ်နေသကဲ့သို့။

Verse 19

सा नूनं जनकस्येष्टा सुता सुखसदोचिता।कण्टकाक्रमणाक्लान्ता वनमद्य गमिष्यति।।।।

သေချာပေါက် စီတာ—ဇနကမင်း၏ ချစ်မြတ်နိုးရာ သမီးတော်၊ သက်သာချမ်းသာမှုတွင် ကြီးပြင်းလာသူ—ယခုမူ ဆူးများကို နင်းရ၍ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ တောသို့ သွားရလိမ့်မည်။

Verse 20

अनभिज्ञा वनानां सा नूनं भयमुपैष्यति।श्वापदानर्दितं श्रुत्वा गम्भीरं रोमहर्षणम्।।।।

သူမသည် တောအကြောင်း မသိမမြင်သူဖြစ်သဖြင့်၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တို့၏ နက်ရှိုင်း၍ ကြောက်လန့်စေသော ဟိန်းသံများကို ကြားလျှင် မလွဲမသွေ ကြောက်ရွံ့ခြင်းသို့ ကျရောက်မည်။

Verse 21

सकामा भव कैकेयि विधवा राज्यमावस।न हि तं पुरुषव्याघ्रं विना जीवितुमुत्सहे।।।।

“ကೈကေယီရေ၊ သင်၏ ဆန္ဒ ပြည့်စုံပါစေ—မုဆိုးမကဲ့သို့ နိုင်ငံကို အုပ်စိုးလော့။ လူတို့အတွင်း ကျားသဖွယ်သော ရာမ မရှိလျှင် ငါသည် အသက်ရှင်ရန် မတတ်နိုင်” ဟု ဆို၏။

Verse 22

इत्येवं विलपन् राजा जनौघेनाभिसंवृतः।अपस्नात इवारिष्टं प्रविवेश पुरोत्तमम्।।।।

ဤသို့ ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက် မင်းကြီးသည် လူအုပ်ကြီးက ဝိုင်းရံထားသော်လည်း၊ အပသ္နာတ (အမင်္ဂလာရေချိုး) ပြုသူကဲ့သို့ မကောင်းသင်္ကေတတင်ကာ ကပ်ဘေးနီးလာသကဲ့သို့ မြို့အထွတ်အမြတ် အယောဓျာသို့ ဝင်ရောက်တော်မူ၏။

Verse 23

शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणदेवताम्।क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम्।।।।तामवेक्ष्य पुरीं सर्वां राममेवानुचिन्तयन्।विलपन् प्राविशद्राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम्।।।।

မြို့တစ်မြို့လုံးကို မင်းကြီးမြင်တော်မူ၏—လမ်းဆုံနှင့် အိမ်အတွင်းများ ဆိတ်ငြိမ်လွတ်လပ်၊ စျေးဆိုင်များနှင့် နတ်ဘုရားဘုရားကျောင်းများ ပိတ်ထား၊ ပြည်သူတို့ နွမ်းနယ်အားလျော့၍ ဝမ်းနည်းဒုက္ခကြောင့် ပင်ပန်းနာကျင်၊ လမ်းမကြီးများလည်း မသိပ်မကျပ်တော့။ ထိုသို့ ပြောင်းလဲသွားသော အယောဓျာကို မြင်ပြီး ရာမကိုသာ စိတ်ထဲတွင် ထားကာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက် မင်းကြီးသည် နေရောင်က မိုးတိမ်အစုထဲ ဝင်လျှောသကဲ့သို့ နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်တော်မူ၏။

Verse 24

शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणदेवताम्।क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम्।।2.42.23।।तामवेक्ष्य पुरीं सर्वां राममेवानुचिन्तयन्।विलपन् प्राविशद्राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम्।।2.42.24।।

လမ်းဆုံများလွတ်လပ်၍ အိမ်အတွင်းအပြင်တိတ်ဆိတ်၊ စျေးကွက်များပိတ်ကာ ဒေဝတားတို့၏ သာသနာတော်နေရာများလည်း မီးမောင်းမထွန်းသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပြီး၊ ပြည်သူတို့က ပင်ပန်းနွမ်းနယ် အားနည်း၍ ဒုက္ခဝေဒနာဖြင့် နာကျင်ကာ လမ်းမကြီးများလည်း မစည်ကားသည့် အယောဓျာမြို့တစ်မြို့လုံးကို မြင်လျှင်၊ ရာမကိုသာ စိတ်ထဲတွင် ဆက်လက်အောက်မေ့ကာ ငိုကြွေးလျက် ရာဇာသည် မိုးတိမ်ထဲသို့ နေဝင်သကဲ့သို့ နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်လေ၏။

Verse 25

महाह्रदमिवाक्षोभ्यं सुपर्णेन हृतोरगम्।रामेण रहितं वेश्म वैदेह्या लक्ष्मणेन च।।।।

ရာမမရှိ၊ ထို့ပြင် ဝိုင်ဒေဟီ(စီတာ) နှင့် လက္ခမဏလည်း မရှိသဖြင့် ထိုနန်းတော်သည် စူပဏ္ဏ(ဂရုဍ)က မြွေကို ဆွဲယူသွားပြီးနောက် လှုပ်ရှားမှုမရှိသည့် မဟာရေကန်ကြီးကဲ့သို့ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်နေ하였다။

Verse 26

अथ गद्गदशब्दस्तु विलपन्मनुजाधिपः।उवाच मृदुमन्दार्थं वचनं दीनमस्वरम्।।।।

ထို့နောက် လူတို့၏အရှင် ရာဇာသည် လည်ချောင်းတင်းကျပ်၍ အသံတုန်ယိမ်းကာ ငိုကြွေးလျက်၊ နူးညံ့သော်လည်း မျှော့မတ်သံနည်းပါးသော စကားကို—အဓိပ္ပါယ်လည်း မပြည့်စုံသကဲ့သို့ အသံလည်း အားနည်း၍ ဝမ်းနည်းပူဆွေးစွာ—ပြောကြားလေ၏။

Verse 27

कौशल्यायां गृहं शीघ्रं राममातुर्नयन्तु माम्।न ह्यन्यत्र ममाश्वासो हृदयस्य भविष्यति।।।।

“ရာမ၏မိခင် ကောသလျာ၏အိမ်သို့ ငါ့ကို အမြန်ဆုံး ခေါ်သွားကြလော့။ အခြားနေရာတွင် ငါ့နှလုံးသားအတွက် အားပေးသက်သာမှု မရှိနိုင်တော့” ဟု မိန့်တော်မူ၏။

Verse 28

इति ब्रुवन्तं राजानमनयन् द्वारदर्शिनः।कौशल्याया गृहं तत्र न्यवेश्यत विनीतवत्।।।।

ထိုသို့ မိန့်တော်မူနေစဉ် တံခါးစောင့်များသည် ရာဇာကို ကောသလျာ၏အိမ်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားကာ၊ လေးစားသိမ်မွေ့စွာ ထိုနေရာတွင် နားနေစေ하였다။

Verse 29

ततस्तस्य प्रविष्टस्य कौशल्याया निवेशनम्।अधिरुह्यापि शयनं बभूव लुलितं मनः।।।।

ထို့နောက် ကောသလျာ၏ နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် အိပ်ရာပေါ်သို့ တက်လှမ်းနေရသော်လည်း စိတ်သည် မငြိမ်မသက် လှုပ်ရှားကာ တုန်လှုပ်နေဆဲဖြစ်하였다။

Verse 30

पुत्रद्वयविहीनं च स्नुषयापि विवर्जितम्।अपश्यद्भवनं राजा नष्टचन्द्रमिवाम्बरम्।।।।

မင်းကြီးသည် နန်းတော်ကို မြင်တော်မူရာ—သားနှစ်ပါးကင်းမဲ့ပြီး မျိုးဆက်မယား (ချွေးမ) ပင် မရှိတော့သဖြင့်—လကင်းမဲ့သော မိုးကောင်းကင်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

Verse 31

तच्च दृष्ट्वा महाराजो भुजमुद्यम्य वीर्यवान्।उच्चैस्स्वरेण चुक्रोश हा राघव जहासि माम्।।।।

ထိုအရာကို မြင်တော်မူသော် မဟာမင်းကြီး သတ္တိရှင်သည် လက်မောင်းများကို မြှောက်ကာ အသံမြင့်စွာ အော်ဟစ်၏—“အို ရာဃဝ! သင်သည် ငါ့ကို စွန့်ပစ်သွားပြီလား!”

Verse 32

सुखिता बत तं कालं जीविष्यन्ति नरोत्तमाः।परिष्वजन्तो ये रामं द्रक्ष्यन्ति पुनरागतम्।।।।

အို—ထိုကာလအထိ အသက်ရှင်နိုင်သော လူမြတ်တို့သည် မည်မျှပင် ချမ်းသာသုခရှိမည်နည်း။ ရာမ ပြန်လည်ရောက်လာသည်ကို မြင်ကာ ပွေ့ဖက်နိုင်ကြလိမ့်မည်။

Verse 33

अथ रात्र्यां प्रपन्नायां कालरात्र्यामिवात्मनः।अर्धरात्रे दशरथः कौशल्यामिदमब्रवीत्।।।।

ထို့နောက် ညဉ့်ရောက်လာသောအခါ—မိမိအတွက် မရဏညဉ့်ကဲ့သို့—အလယ်ညဉ့်တွင် ဒဿရထမင်းကြီးသည် ကောသလျာမိဖုရားအား ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏။

Verse 34

रामं मेऽनुगता दृष्टिरद्यापि न निवर्तते।न त्वा पश्यामि कौसल्ये साधु मां पाणिना स्पृश।।।।

အို ကောသလျာ၊ ရာမကိုလိုက်သွားသော ကျွန်ုပ်၏အမြင်သည် ယခုထိ မပြန်လည်သေးပါ။ သင့်ကို မရှင်းလင်းစွာ မမြင်နိုင်ပါ၊ ကောင်းကြီးပြု၍ သင့်လက်ဖြင့် ကျွန်ုပ်ကို ထိပေးပါ။

Verse 35

तं राममेवानुविचिन्तयन्तंसमीक्ष्य देवी शयने नरेन्द्रम्।उपोपविश्याधिकमार्तरूपाविनिश्वसन्ती विललाप कृच्छ्रम्।।।।

ရာမကိုသာ မပြတ်မလပ် စဉ်းစားနေသော လူတို့၏အရှင် မင်းကြီးသည် အိပ်ရာပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေသည်ကို မြင်၍ မိဖုရားသည် အနီး၌ ထိုင်ကာ ပိုမိုနာကျင်သွားပြီး အသက်ရှူသံပြင်းပြင်းကို ထပ်ခါထပ်ခါ ချ၍ ခက်ခဲသောဝေဒနာဖြင့် ငိုကြွေးလေ၏။