Sarga 31
लक्ष्मणस्य वनानुगमन-प्रतिज्ञा तथा आयुध-संग्रहः (Lakshmana’s Vow to Follow Rama and the Retrieval of Divine Weapons)
अयोध्याकाण्ड
ဤစရဂတွင် ရာမ၏ မကြာမီတောဝင်နေရမည့် အခြေအနေကို အခြေခံ၍ ဓမ္မ၏ ဦးစားပေးရမည့် တာဝန်များအကြောင်း တင်းကျပ်သေချာသော ဆွေးနွေးခန်းတစ်ခန်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ လက္ခမဏ်သည် အရင်ရောက်လာပြီး ရာမ–စီတာ၏ စကားဝိုင်းကို ကြားသိသဖြင့် ဝမ်းနည်းကြေကွဲကာ ရာမ၏ ခြေတော်ကို ဖက်တွယ်၍ မလှုပ်မယှက် အတူတောသို့လိုက်မည်ဟု သစ္စာပြုကြေညာသည်။ ရာမကတော့ လက်တွေ့ကျသော ဓမ္မနည်းလမ်းဖြင့် ပြန်လည်ညွှန်ကြားကာ—လက္ခမဏ်သွားလျှင် ကောသလျာနှင့် စုမိတ္ရာ မိခင်တော်တို့ကို မည်သူက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မည်နည်း၊ ဒသရထသည် အလိုဆန္ဒကြောင့် စိတ်မတည်ငြိမ်သည့်အခြေအနေဖြစ်ပြီး ကೈကေယီ၏ အာဏာတက်လာမှုကြောင့် နိုင်ငံရေးအန္တရာယ်လည်း ရှိနေသဖြင့်—အကြီးအကဲ/ဆရာကို ရိုသေကန်တော့၍ မိဘမိခင်ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်း (ဂုရုပူဇာ/အိုမင်းသူစေဝာ) သည် အမြင့်မားဆုံး ကုသိုလ်ဟု ဆိုကာ မိခင်တော်တို့၏ အကာအကွယ်အဖြစ် နေရန် တောင်းဆိုသည်။ လက္ခမဏ်က အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်သည်—ဘရတသည် ရာမ၏ တေဇ (ဝိညာဉ်တန်ခိုး၊ ဂုဏ်ရောင်) ကို သိမြင်သဖြင့် ကောသလျာနှင့် စုမိတ္ရာကို လေးစားမည်၊ ကောသလျာတွင် ရွာတစ်ထောင်မှ ဝင်ငွေရှိသဖြင့် ပစ္စည်းပိုင်းအရ လုံခြုံသည်၊ ထို့ကြောင့် ရာမ၏ နောက်လိုက်ဖြစ်ခြင်းကပင် လက္ခမဏ်၏ ဓမ္မဖြစ်၍ အပြစ်မရှိဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် တောဝင်နေစဉ် လက်တွေ့ကူညီမည်ဟု—လက်နက်ကိုင်၍ လမ်းဦးဆောင်ခြင်း၊ အမြစ်အဖျားနှင့် သစ်သီးများ စုဆောင်းခြင်း၊ နေ့ည မပြတ် စောင့်ကြည့်ကာကွယ်ခြင်းတို့ကို ကတိပြုသည်။ ရာမသည် နှစ်သက်တော်မူ၍ ဆွေးနွေးမှုမှ စီမံချက်သို့ ပြောင်းလဲကာ—မိတ်ဆွေများကို နှုတ်ဆက်ပြီး ဝသိဋ္ဌ၏ အိမ်တွင် အပ်နှံကာ ပူဇော်ထားသော ဝရုဏပေး ဒိဗ္ဗလက်နက်အစုံ (ဓနု၊ ကာဝချ၊ မကုန်ခန်းမြားပါသော တူဏီရ၊ ရွှေကပ်ဓား) ကို သွားယူ၍ အမြန်ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးသည်။ အဆုံးတွင် လက္ခမဏ်က ထိုတာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ပြီး ရာမက ထွက်ခွာမီ ဝသိဋ္ဌ၏ သား စုယဇ္ဉနှင့် အခြား ဗြာဟ္မဏများကို ခေါ်ယူကာ ပူဇော်ပွဲလုပ်ငန်းများနှင့် ဒါနပြုခြင်းကို စီစဉ်ရန် ညွှန်ကြားသဖြင့် တောခရီးကို ဓမ္မ (ဒါန၊ အာစာရ) နှင့် ပေါင်းစည်းထားသည်။
Shlokas
Verse 1
एवं शृत्वा तु संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः।बाष्पपर्याकुलमुखः शोकं सोढुमशक्नुवन्।।।।स भ्रातुश्चरणौ गाढं निपीड्य रघुनन्दनः।सीतामुवाचातियशां राघवं च महाव्रतम्।।।।
ထိုစကားဝိုင်းကို ကြားသိပြီးနောက်၊ အရင်ကတည်းက ရောက်နှင့်နေသော လက္ခမဏသည် မျက်နှာပေါ်တွင် မျက်ရည်များလွှမ်းမိုးကာ ဝမ်းနည်းခြင်းကို မခံနိုင်တော့ဘဲ ရပ်နေ하였다။ ရဂုဝంశ၏အလှတရား ရဂုနန္ဒနသည် အကို၏ခြေတော်ကို တင်းကျပ်စွာ ဖိနှိပ်ကိုင်တွယ်ကာ ကိရ్తိသရေရှိသော စီတာဒေဝီနှင့် မဟာဝရတကို တည်ကြည်စွာ ထိန်းသိမ်းသော ရာဃဝအား တင်ပြလျက် ပြောကြား하였다။
Verse 2
एवं शृत्वा तु संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः।बाष्पपर्याकुलमुखः शोकं सोढुमशक्नुवन्।।2.31.1।।स भ्रातुश्चरणौ गाढं निपीड्य रघुनन्दनः।सीतामुवाचातियशां राघवं च महाव्रतम्।।2.31.2।।
ထိုစကားဝိုင်းကို ကြားသိပြီးနောက်၊ အရင်ကတည်းက ရောက်နှင့်နေသော လက္ခမဏသည် မျက်နှာပေါ်တွင် မျက်ရည်များလွှမ်းမိုးကာ ဝမ်းနည်းခြင်းကို မခံနိုင်တော့ဘဲ ရပ်နေ하였다။ ရဂုဝంశ၏အလှတရား ရဂုနန္ဒနသည် အကို၏ခြေတော်ကို တင်းကျပ်စွာ ဖိနှိပ်ကိုင်တွယ်ကာ ကိရ్తိသရေရှိသော စီတာဒေဝီနှင့် မဟာဝရတကို တည်ကြည်စွာ ထိန်းသိမ်းသော ရာဃဝအား တင်ပြလျက် ပြောကြား하였다။
Verse 3
यदि गन्तुं कृताबुद्धिर्वनं मृगगजायुतम्।अहं त्वानुगमिष्यामि वनमग्रे धनुर्धरः।।।।
အကယ်၍ အရှင်သည် သမင်နှင့် ဆင်များစွာရှိသော တောသို့ သွားရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူပြီးလျှင်၊ ကျွန်ုပ်လည်း လေးကို ကိုင်ဆောင်ကာ ရှေ့မှ လျှောက်၍ ထိုတောသို့ အရှင်နောက်လိုက်သွားမည်။
Verse 4
मया समेतोऽरण्यानि बहूनि विचरिष्यसि।पक्षिभिर्मृगयूथैश्च संघुष्टानि समन्ततः।।।।
ငါနှင့်အတူရှိလျက် မင်းသည် တောအများအပြားကို လှည့်လည်သွားရမည်—အရပ်ရပ်တွင် ငှက်တို့၏အော်သံနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်အုပ်စုတို့၏အသံများက ပဲ့တင်ထပ်လျက်ရှိသော တောများကို။
Verse 5
न देवलोकाक्रमणं नामरत्वमहं वृणे।ऐश्वर्यं वापि लोकानां कामये न त्वया विना।।।।
သင်မရှိလျှင် ကျွန်ုပ်သည် ဒေဝလောကကို အနိုင်ယူခြင်းကိုလည်း မရွေးချယ်၊ အမရဖြစ်ခြင်းကိုလည်း မလိုလား၊ လောကအပေါင်းတို့၏ အာဏာတော်ကိုလည်း မတောင့်တ—သင်နှင့်မပါလျှင်။
Verse 6
एवं ब्रुवाणस्सौमित्रिर्वनवासाय निश्चितः।रामेण बहुभिस्सान्त्वैर्निषिध्दः पुनरब्रवीत्।।।।
ဤသို့ဆိုလျက် ဆောမိတ္ရီ (လက္ခမဏ) သည် တောဝင်နေထိုင်ရန် အတည်ပြုဆုံးဖြတ်ထား၏။ ရာမက နှစ်သိမ့်စကားများစွာဖြင့် တားမြစ်သော်လည်း သူသည် ထပ်မံပြောကြားလေ၏။
Verse 7
अनुज्ञातश्च भवता पूर्वमेव यदस्म्यहम्।किमिदानीं पुनरिदं क्रियते मन्निवारणम्।।।।
အရင်ကပင် သင်က ကျွန်ုပ်ကို ခွင့်ပြုထားပြီးသားဖြစ်ရာ ယခုအခါ အဘယ်ကြောင့် ထပ်မံတားဆီးခြင်းကို ပြုလုပ်နေသနည်း။
Verse 8
यदर्थं प्रतिषेधो मे क्रियते गन्तुमिच्छतः।एतदिच्छामि विज्ञातुं संशयो हि ममानघ।।।।
အပြစ်ကင်းစင်သူရေ၊ ကျွန်ုပ် သွားလိုသော်လည်း အဘယ်ကြောင့် တားဆီးထားသည်ကို သိလိုပါသည်။ အကြောင်းမူကား ဤအရာက ကျွန်ုပ်၏စိတ်၌ သံသယကို တကယ်ပင် ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။
Verse 9
ततोऽब्रवीन्महातेजा रामो लक्ष्मणमग्रतः।स्थितं प्राग्गामिनं वीरं याचमानं कृताञ्जलिम्।।।।
ထို့နောက် တေဇာတော်ကြီးသော ရာမသည် မိမိရှေ့တွင်ရှိသော လက္ခမဏအား မိန့်ကြားလေ၏။ သူသည် လက်အုပ်ချီ၍ ရပ်နေကာ ရှေ့တန်းသွားသူအဖြစ် အရင်ထွက်ခွင့်ကို တောင်းပန်နေသော သူရဲကောင်းဖြစ်၏။
Verse 10
स्निग्धो धर्मरतो वीरस्सततं सत्पथे स्थितः।प्रियः प्राणसमो वश्यो भ्राता चापि सखा च मे।।।।
သင်သည် ချစ်ခင်နူးညံ့၍ ဓမ္မ၌ စိတ်မြဲကာ ရဲရင့်သူဖြစ်ပြီး—ကောင်းမြတ်သောလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် အမြဲတည်နေသူဖြစ်သည်။ သင်သည် ကျွန်ုပ်အတွက် အသက်တမျှ ချစ်မြတ်နိုးရသူ—ညီအဖြစ် နာခံသူလည်း ဖြစ်ပြီး မိတ်ဆွေအဖြစ်လည်း အဖော်ကောင်း ဖြစ်သည်။
Verse 11
मयाऽद्य सह सौमित्रे त्वयि गच्छति तद्वनम्।को भरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां वा यशस्विनीम्।।।।
အို စုမိထရာ၏သား စောမိတ္တရေ၊ ယနေ့ သင်သည် ကျွန်ုပ်နှင့်အတူ ထိုတောသို့ သွားလျှင် ကောသလျာမယ်တော်နှင့် ကိရ్తိသရေရှိသော စုမိထရာမယ်တော်ကို မည်သူက စောင့်ရှောက်ပြုစုမည်နည်း။
Verse 12
अभिवर्षति कामैर्यः पर्जन्यः पृथिवीमिव।स कामपाशपर्यस्तो महातेजा महीपतिः।।।।
တန်ခိုးတေဇကြီးမားသော မြေရှင်မင်းသည် ယခင်က ပရဇဉ္ဉ (Parjanya) ကဲ့သို့ ကမ္ဘာမြေကို ဆုတောင်းပြည့်စုံစေသော အပေးအယူများဖြင့် မိုးကဲ့သို့ သွန်းလောင်းပေးခဲ့သော်လည်း ယခုမူ အလိုဆန္ဒ၏ ကြိုးကွင်းတွင် ချည်နှောင်ခံရကာ ကျဆုံးသွားရသည်။
Verse 13
सा हि राज्यमिदं प्राप्य नृपस्याश्वपते स्सुता।दुःखितानां सपत्नीनां न करिष्यति शोभनम्।।।।
အရှွပတိ မင်း၏သမီးသည် ဤနိုင်ငံတော်ကို ရရှိသွားလျှင် ဒုက္ခရောက်နေသော မိဖုရားအပေါင်း (စပတ္နီ) များအတွက် ကောင်းမြတ်သည့်အရာတစ်စုံတစ်ရာကိုမျှ မပြုလုပ်ပေးလိမ့်မည်မဟုတ်။
Verse 14
न स्मरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां च सुदुःखिताम्।भरतो राज्यमासाद्य कैकेय्यां पर्यवस्थितः।।।।
ဘရတသည် နန်းတော်ကို ရယူပြီး ကေကေယီကို ယုံကြည်အားထားကာ နေထိုင်သွားလျှင်၊ ကောသလျာနှင့် အလွန်ဝမ်းနည်းနေသော စုမိတ္ရာကို မမှတ်မိတော့ပေ။
Verse 15
तामार्यां स्वयमेवेह राजानुग्रहणेन वा।सौमित्रे भर कौशल्यामुक्तमर्थमिमं चर।।।।
ထို့ကြောင့် အို စောမိတ္ရ၊ ဤနေရာတွင် နေပြီး ဂုဏ်သိက္ခာမြင့်သော ကောသလျာကို ထောက်ပံ့စောင့်ရှောက်လော့—မိမိအားထုတ်မှုဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် မင်း၏ အနုဂ्रहကို ရယူကာဖြစ်စေ; ငါပြောထားသော အကြောင်းအရာကို ဆောင်ရွက်လော့။
Verse 16
एवं मम च ते भक्तिर्भविष्यति सुदर्शिता।धर्मज्ञ गुरुपूजायां धर्मश्चाप्यतुलो महान्।।।।
ဤသို့ ပြုလုပ်လျှင် ငါ့အပေါ် သင်၏ ဘက္တိသည် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်လာမည်; အို ဓမ္မကို သိမြင်သူ၊ အကြီးအကဲများကို ဂုရုပူဇာပြုခြင်းသည် မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော မဟာကောင်းမှုတရားပင် ဖြစ်သည်။
Verse 17
एवं कुरुष्व सौमित्रे मत्कृते रघुनन्दन।अस्माभिर्विप्रहीणाया मातुर्नो न भवेत्सुखम्।।।।
အို စောမိတ္ရ၊ အို ရဃုဝంశ၏ ပျော်ရွှင်ခြင်းဖြစ်သူ၊ ငါ့အတွက် ဤသို့ပင် ပြုလော့; အကြောင်းမူကား မိခင်တော်သည် ငါတို့နှင့် ကွာခွာနေရလျှင် ပျော်ရွှင်မှု မရှိနိုင်ပေ။
Verse 18
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मण श्श्लक्ष्णया गिरा।प्रत्युवाच तदा रामं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्।।।।
စကားပြောရာ၌ ကျွမ်းကျင်၍ အဓိပ္ပါယ်သိမြင်သော သီရိရာမက နူးညံ့သော စကားဖြင့် ထိုသို့ မိန့်ကြားသော်၊ စကားသိ စကားကျွမ်း လက္ခမဏသည်လည်း ထိုအခါ သီရိရာမထံ နူးညံ့သော စကားဖြင့် ပြန်လည်လျှောက်တင်하였다။
Verse 19
तवैव तेजसा वीर भरतः पूजयिष्यति।कौसल्यां च सुमित्रां च प्रयतो नात्र संशयः।।।।
အို သူရဲကောင်း၊ သင်၏ တေဇာအာနုភាពကြောင့်ပင် ဘရတသည် ကောသလျာနှင့် စုမိတြာတို့ကို အလွန်အနူးညံ့အလေးအနက်ဖြင့် ဂုဏ်ပြုမည်မှာ သေချာသည်—ဤအပေါ် သံသယမရှိပါ။
Verse 20
कौशल्या बिभृयादार्या सहस्रमपि मद्विधान्।यस्यास्सहस्रं ग्रामाणां सम्प्राप्त मुपजीवनम्।।।।
အရိယာ ကောသလျာမယ်တော်သည် ကျွန်ုပ်ကဲ့သို့သော လူတစ်ထောင်ကိုပင် ထောက်ပံ့နိုင်ပါသည်၊ အကြောင်းမှာ မယ်တော်ထံသို့ ရွာတစ်ထောင်မှ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအထောက်အပံ့ ရရှိထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 21
तदात्मभरणे चैव मम मातुस्तथैव च।पर्याप्ता मद्विधानां च भरणाय यशस्विनी।।।।
ဂုဏ်သတင်းထင်ရှားသော မယ်တော်သည် မိမိကိုယ်တိုင်၏ အသက်မွေးကိုလည်း လုံလောက်စွာ ထောက်ပံ့နိုင်ပြီး၊ ထိုနည်းတူ ကျွန်ုပ်၏ မိခင်ကိုလည်း၊ ထို့ပြင် ကျွန်ုပ်ကဲ့သို့သောသူများကိုပါ ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်ပါသည်။
Verse 22
कुरुष्व मामनुचरं वैधर्म्यं नेह विद्यते।कृतार्थोऽहं भविष्यामि तव चार्थः प्रकल्पते।।।।
အရှင်၏ အမှုထမ်း၊ အနောက်လိုက်အဖြစ် ကျွန်ုပ်ကို ခံယူတော်မူပါ။ ဤအမှု၌ ဓမ္မကို ချိုးဖောက်ခြင်း မရှိပါ။ ကျွန်ုပ်၏ ရည်မှန်းချက် ပြည့်စုံမည်၊ အရှင်၏ အလိုတော်လည်း အောင်မြင်စေမည်။
Verse 23
धनुरादाय सशरं खनित्रपिटकाधरः।अग्रतस्ते गमिष्यामि पन्थानमनुदर्शयन्।।।।
မြားပါသော လေးကို ကိုင်ဆောင်၍ တူးကိရိယာနှင့် ခြင်းတောင်းကိုလည်း ထမ်းကာ၊ အရှင်၏ ရှေ့မှ သွား၍ လမ်းကို ညွှန်ပြပေးမည်။
Verse 24
आहरिष्यामि ते नित्यं मूलानि च फलानि च।वन्यानि यानि चान्यानि स्वाहाराणि तपस्विनाम्।।।।
နေ့စဉ် အရှင်အတွက် အမြစ်သီးနှံများနှင့် အသီးအနှံများကို စုဆောင်းပေးမည်၊ ထို့ပြင် တပသီတို့အတွက် သင့်လျော်သော တောအစာအဟာရ အခြားအရာများကိုလည်း ယူဆောင်ပေးမည်။
Verse 25
भवांस्तु सह वैदेह्या गिरिसानुषु रंस्यते।अहं सर्वं करिष्यामि जाग्रत स्स्वपतश्च ते।।।।
အရှင်သည် ဝိုင်ဒေဟီနှင့်အတူ တောင်စောင်းများပေါ်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ နေတော်မူပါစေ။ ကျွန်ုပ်သည် အရှင်အတွက် အရာအားလုံးကို ဆောင်ရွက်မည်—အရှင် နိုးနေစဉ်ဖြစ်စေ အိပ်ပျော်နေစဉ်ဖြစ်စေ။
Verse 26
रामस्त्वनेन वाक्येन सुप्रीतः प्रत्युवाच तम्।व्रजापृच्छस्व सौमित्रे सर्वमेव सुहृज्जनम्।।।।
အရှင်သည် ဝိုင်ဒေဟီနှင့်အတူ တောင်စောင်းများပေါ်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ နေတော်မူပါစေ။ ကျွန်ုပ်သည် အရှင်အတွက် အရာအားလုံးကို ဆောင်ရွက်မည်—အရှင် နိုးနေစဉ်ဖြစ်စေ အိပ်ပျော်နေစဉ်ဖြစ်စေ။
Verse 27
ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुण स्स्वयम्।जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने।।।।अभेद्यकवचे दिव्ये तूणी चाक्षयसायकौ।आदित्यविमलौ चोभौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ।।।।सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि।सर्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण।।।।
ထိုသို့ မြင်ရုံနှင့်ပင် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ဒေဝတန်ခိုးရှိ သံလွင်နှစ်လက်ကို မဟာအတ္တမန် ဝရုဏာဘုရားက ဂျနကမဟာယဇ္ဈ၌ မင်းထံသို့ ကိုယ်တိုင် ပေးအပ်ခဲ့သည်။
Verse 28
ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुण स्स्वयम्।जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने।।2.31.27।।अभेद्यकवचे दिव्ये तूणी चाक्षयसायकौ।आदित्यविमलौ चोभौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ।।2.31.28।।सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि।सर्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण।।2.31.29।।
မဖောက်ထွင်းနိုင်သော ဒေဝကာဝစ (အကာအကွယ်သံချပ်) နှစ်စုံ၊ မြားမကုန်သော မြားအုံနှစ်လုံး၊ ထို့ပြင် ရွှေဖြင့်အလှဆင်ထား၍ နေမင်းကဲ့သို့ တောက်ပသန့်ရှင်းသော ဓားနှစ်လက်လည်း ရှိ하였다။
Verse 29
ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुण स्स्वयम्।जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने।।2.31.27।।अभेद्यकवचे दिव्ये तूणी चाक्षयसायकौ।आदित्यविमलौ चोभौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ।।2.31.28।।सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि।सर्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण।।2.31.29।।
ဤအရာအားလုံးကို ကျွန်ုပ်တို့၏ အာစာရျာ၏ နေအိမ်၌ ရိုသေလေးစားစွာ ထားရှိထားသည်။ လက္ခမဏာ၊ လက်နက်အားလုံးကို ယူဆောင်၍ အမြန်ပြန်လာပါ။
Verse 30
स सुहृज्जनमामन्त्र्यवनवासाय निश्चितः।इक्ष्वाकुगुरुमागम्य जग्राहायुधमुत्तमम्।।।।
တောတွင်းနေထိုင်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် လက္ခမဏာသည် မိတ်ဆွေများကို နှုတ်ဆက်ကာ၊ ထို့နောက် အိက္ရှဝာကူဝంశ၏ အာစာရျာထံ သွားရောက်၍ အထူးမြတ်သော လက်နက်များကို လက်ခံယူ하였다။
Verse 31
तद्धिव्यं राजशार्दूल सत्कृतं माल्यभूषितम्।रामाय दर्शयामास सौमित्रिस्सर्वमायुधम्।।।।
ထို့နောက် မင်းသားတို့အနက် ကျားသဖွယ်မြတ်သောအရှင်၊ ဆောမိတ္ရီ (လက္ခမဏာ) သည် ရိုသေလေးစားစွာ ပြုထားပြီး ပန်းကုံးများဖြင့် အလှဆင်ထားသော ဒေဝလက်နက်အစုအားလုံးကို ရာမထံ ပြသ하였다။
Verse 32
तमुवाचात्मवान् रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम्।काले त्वमागत सौम्य काङ्क्षिते मम लक्ष्मण।।।।
စိတ်တည်ငြိမ်သော ရာမမင်းသည် ရောက်လာသော လက္ခမဏကို ချစ်ခင်ကြင်နာစွာ မိန့်တော်မူသည်—“အေးမြနူးညံ့သူရေ၊ ငါမျှော်လင့်နေသည့် အချိန်တော်တော်မှန်ကန်စွာ မင်းရောက်လာပြီ၊ ငါ၏ လက္ခမဏရေ။”
Verse 33
अहं प्रदातुमिच्छामि यदिदं मामकं धनम्।ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यस्त्वया सह परन्तप।।।।
ငါသည် ငါ၏ဤဥစ္စာဓနကို တပသီဗြာဟ္မဏတို့အား ဒါနပြုလိုသည်—မင်းနှင့်အတူပင်၊ ရန်သူကိုနှိမ်နင်းသူရေ။
Verse 34
वसन्तीह दृढं भक्त्या गुरुषु द्विजसत्तमाः।तेषामपि च मे भूयस्सर्वेषाञ्चोपजीविनाम्।।।।
ဤနေရာတွင် ဂုရုတို့အပေါ် ဘက္တိတည်ကြည်သော ဗြာဟ္မဏအထက်မြတ်တို့ နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် ငါ့ကို အားကိုး၍ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုနေသူများလည်း များစွာရှိသည်။
Verse 35
वशिष्ठपुत्रं तु सुयज्ञमार्यंत्वमानयाशु प्रवरं द्विजानाम्।अभिप्रयास्यामि वनं समस्तानभ्यर्च्य शिष्टानपरान् द्विजातीन्।।।।
ဗသိဋ္ဌ၏သား အာရျသုယဇ္ဉကို—ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သူကို—အမြန်ခေါ်လာပါ။ ထိုသူနှင့် အခြားသိက္ခာရှိသော ဒွိဇတို့အားလုံးကို ပူဇော်နမස්ကာရပြုပြီးနောက် ငါသည် တောသို့ ထွက်ခွာမည်။
Frequently Asked Questions
The central dharma-sankat is whether Lakshmana should accompany Rama into exile or remain in Ayodhya to safeguard and serve the elder queens (Kausalya and Sumitra) amid political instability. Rama argues for elder-service as paramount in the immediate crisis; Lakshmana argues that accompaniment is not a breach of virtue and that the mothers’ welfare can be secured otherwise, thus prioritizing direct service to Rama in exile.
Dharma is shown as layered and context-sensitive: emotional devotion must be articulated through reasoned duty. The sarga teaches that vows and service (to elders, to one’s leader, to ascetics via charity) are not merely sentiments but structured obligations requiring foresight, resource planning, and respectful speech—Lakshmana’s bhakti and Rama’s prudence converge into an actionable dharmic plan.
Culturally, the key landmark is the ācārya-sadman (Vasistha’s residence) as a repository of sanctified royal weaponry and ritual authority, underscoring preceptor-centered custodianship. Geographically, the ‘forest’ (वनम्) functions as the imminent transition-space, while Ayodhya remains the implied courtly backdrop where leave-taking, charity preparations, and household responsibilities are negotiated.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.