မင်းကြီးသည် အပြစ်မှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် မိုဟိနီနှင့်အတူ လေမြန်မြန်မြင်းကို စီးကာ ကောင်းကင်ပေါ်မှ ခရီးသွား၍ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်း၊ ရွာမြို့၊ ကာကွယ်ရေးတပ်စခန်းနှင့် စည်ပင်သာယာသော ဒေသများကို ကြည့်ရှုကာ ဝါမဒေဝ၏ အာရှရမ်ကို ခဏမြင်ရသည်။ ထို့နောက် ဝိုင်ဒီရှာသို့ ရောက်ကာ အာဏာကို ပြန်လည်တည်ဆောက်သည်။ သားတော် ဓမ္မာင်္ဂဒသည် မိတ်ဖက်မင်းများဝန်းရံလျက် ဖခင်ကို ကြိုဆိုရန် ရှေ့တိုးသင့်မသင့်၊ ကုသိုလ်ရှိမရှိကို ဆွေးနွေးကြသည်။ မသင့်တော်ကြောင်း သတိပေးသော်လည်း မင်းသားသည် မင်းများစွာနှင့် ရှေ့တိုးကာ ပျပ်ဝပ်ကန်တော့ပြီး ရုက္မာင်္ဂဒက ချစ်ခင်စွာ လက်ထောက်မြှောက်၍ ဖက်လှမ်းသည်။ ထို့နောက် ဖခင်က ရာဇဓမ္မအကြောင်း မေးခွန်းများဖြင့် စမ်းသပ်သည်—ပြည်သူကာကွယ်ရေး၊ တရားဝင်အခွန်ဝင်ငွေ၊ ဗြာဟ္မဏများကို ထောက်ပံ့ခြင်း၊ နူးညံ့သောစကား၊ နွားနှင့် ချန်ဍာလာအိမ်ထောင်စုများတိုင်အောင် စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ တရားမျှတစွာ စီရင်ခြင်း၊ အလေးချိန်အတိုင်းအတာ ထိန်းညှိခြင်း၊ အခွန်အလွန်အကျွံ မကောက်ခြင်း၊ လောင်းကစားနှင့် အရက်ကို ရှောင်ခြင်း။ အိပ်စက်ခြင်းကို အဓမ္မ၏ အမြစ်ဟုလည်း ရှုတ်ချသည်။ ဓမ္မာင်္ဂဒက ထပ်တလဲလဲ ကန်တော့ကာ ဖခင်အမိန့်နာခံခြင်းသည် သား၏ အမြင့်ဆုံးဓမ္မနှင့် ဘုရားတော်တည်းဟု အတည်ပြုသည်။ အဆုံးတွင် မိုဟိနီ၏ အလှကို မြင်၍ မာယာဟု သံသယဝင်ကာ ရာဇအိမ်တော်နှင့် သင့်တော်ကြောင်း ချီးမွမ်းသည်။
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । विमोच्य पातकाद्राजा गृहगोधां हसन्निव । उवाच मोहिनीं हृष्टः शीघ्रमारुह्यतां हयः ॥ १ ॥
ဝသိဋ္ဌက ပြောသည်။ ရာဇာကို အပြစ်မှ လွတ်မြောက်စေပြီးနောက်၊ အိမ်မြှောင်ကို ရယ်သကဲ့သို့ ပြုံးလျက်၊ ပျော်ရွှင်စွာ မိုဟိနီအား «မြင်းပေါ်သို့ အမြန်တက်လော့» ဟု မိန့်၏။
Verse 2
योजनायुतगामी च क्षणात्कृष्णहयो यथा । तदाकर्ण्य वचो राज्ञो मोहिनी मदलालसा ॥ २ ॥
ခဏအတွင်း ယောဇနာတစ်သောင်းကို ဖြတ်သန်းနိုင်သော အမည်းရောင်မြင်းကဲ့သို့ အလျင်အမြန် ဖြစ်၏။ ရာဇာ၏ စကားကို ကြားသော် မိုဟိနီသည် မူးယစ်သလိုသော ပျော်ရွှင်မှုကို လိုလားတောင့်တလျက် စိတ်လှုပ်ရှား၏။
Verse 3
आरुरोह समं भर्त्रा तं हयं वातवेगिनम् । उवाच च वचो भूपं भर्तारं चारुहासिनी ॥ ३ ॥
သူမသည် လေကဲ့သို့ မြန်သော ထိုမြင်းပေါ်သို့ ခင်ပွန်းနှင့်အတူ တက်စီး၏။ လှပစွာ ပြုံးနေသော မိန်းမသည် ထို့နောက် ဘုရင်—မိမိခင်ပွန်းအား စကားဆို၏။
Verse 4
प्रचोदयेममर्वाणं स्वपुराय महीपते । पुत्रवक्त्रं स्पृहा द्रष्टुं लंपटा तव वर्तते ॥ ४ ॥
အို မဟီပတေ မင်းကြီး၊ ဤလျင်မြန်သော မြင်းကို မိမိမြို့တော်သို့ မောင်းနှင်စေပါ။ သားတော်၏ မျက်နှာကို မြင်လိုသော ပြင်းပြသော ဆန္ဒသည် မင်း၌ ပေါ်ပေါက်လာပြီ။
Verse 5
तवाधीना नृपश्रेष्ठ गम्यतां यत्र ते मनः । मोहिन्या वचनं श्रुत्वा तप्रस्थे नगरं प्रति ॥ ५ ॥
«အို မင်းမြတ်ကြီး၊ ကျွန်ုပ်သည် မင်း၏အမိန့်အောက်တွင်ရှိ၏—မင်း၏စိတ်လိုရာသို့ သွားပါ» ဟု မောဟိနီ (စိတ်လှည့်မောစေသူ) ၏စကားကို ကြားပြီးနောက်၊ မင်းသည် မြို့တော်သို့ ထွက်ခွာလေ၏။
Verse 6
पश्यमानः सुसंहृष्टः पादपान्पर्वतान्नदीः । वनानि सुविचित्राणि मृगान्बहुविधानपि ॥ ६ ॥
မင်းသည် အလွန်ပျော်ရွှင်လျက် သစ်ပင်များ၊ တောင်တန်းများ၊ မြစ်များ၊ အလွန်အံ့ဖွယ်ကောင်းစွာ ကွဲပြားသော တောအုပ်များနှင့် အမျိုးမျိုးသော တိရစ္ဆာန်များကိုလည်း ကြည့်ရှုလေ၏။
Verse 7
ग्रामान्दुर्गांस्तथा देशान्नगराणि शुभानि च । सरांसि च विचित्राणि भूभागान्सुमनोहरान् ॥ ७ ॥
မင်းသည် ရွာများ၊ ကာကွယ်ရေးတပ်မြို့များ၊ ဒေသများနှင့် မင်္ဂလာရှိသော မြို့များကိုလည်းကောင်း၊ အံ့ဖွယ်ကောင်းသော ရေကန်များနှင့် အလွန်လှပသော မြေပြင်အပိုင်းအခြားများကိုလည်းကောင်း မြင်တွေ့လေ၏။
Verse 8
अचिरेणाश्रमं दृष्ट्वा वामदेवस्य भूपते । आकाशस्थो महीपालो नमस्कृत्य त्वरान्वितः ॥ ८ ॥
အို မင်းကြီး၊ မကြာမီပင် မြေကြီး၏အုပ်စိုးရှင်သည် ကောင်းကင်ပေါ်တွင်တည်နေစဉ် ဝါမဒေဝ၏ အာရှရမ်ကို မြင်တွေ့လေ၏။ ထို့နောက် ဂုဏ်ပြု၍ ဦးညွှတ်ကန်တော့ပြီး အလျင်အမြန် ဆက်လက်သွားလေ၏။
Verse 9
पुनरेव ययौ राजा वायुवेगेन वाजिना । पश्यमानो बहून्देशान्धनधान्यसमन्वितान् ॥ ९ ॥
ထို့နောက် မင်းသည် လေကဲ့သို့ မြန်သော မြင်းစီး၍ ထပ်မံထွက်ခွာလေ၏။ ထိုအခါ ငွေကြေးဥစ္စာနှင့် စပါးသီးနှံ ပေါများသော ဒေသများစွာကို ကြည့်ရှုလေ၏။
Verse 10
आससाद पुरं राजा वैदिशं स्ववशं च तत् । तमायांतं नृपं श्रुत्वा चारैर्द्धर्मांगदः सुतः ॥ १० ॥
မင်းကြီးသည် ဝိုင်ဒီရှာမြို့သို့ ရောက်ရှိကာ ထိုမြို့ကို မိမိအာဏာအောက်သို့ ချုပ်ကိုင်လိုက်သည်။ စုံထောက်များမှ မင်းကြီးလာရောက်နေကြောင်း ကြားသိသဖြင့် ဓမ္မာင်္ဂဒ၏ သားသည်လည်း တုံ့ပြန်ရန် ပြင်ဆင်하였다။
Verse 11
पितरं हर्षसंयुक्तो भूपालान्वाक्यमब्रवीत् । एषा प्रकारशमायाति उदीची दिङ् नृपोत्तमाः ॥ ११ ॥
ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်းစွာဖြင့် သူသည် ဖခင်ရှေ့တွင် မင်းများအား ဤစကားကို ပြော하였다—“အို အကောင်းဆုံးသော အုပ်စိုးရှင်တို့၊ ဤသို့ဖြင့် မြောက်ဘက် ဥဒီချီသို့ ရောက်ရှိလာသည်။”
Verse 12
मत्पितुर्वाजिनाक्रांता तत्तेजः परिरंजिता । तस्माद्गच्छामहे सर्वे संमुखं ह्यवनीपतेः ॥ १२ ॥
ထိုမြေသည် ငါ့ဖခင်၏ မြင်းခြေဖြင့် နင်းကျော်ခံရပြီး ထိုတေဇောဓာတ်၏ တောက်လောင်သည့် အလင်းရောင်ဖြင့် လိမ်းခြယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးသည် မြေပြင်၏ မင်းကြီးရှေ့သို့ မျက်နှာချင်းဆိုင် သွားရောက်မည်။
Verse 13
पितुरागतमात्रस्य संमुखं न सुतो व्रजेत् । स याति नरकं घोरं यावदिंद्राश्चतुर्द्दशा ॥ १३ ॥
ဖခင်သည် မကြာသေးမီကသာ ရောက်လာချိန်တွင် သားသည် မျက်နှာချင်းဆိုင် သွားမတွေ့သင့်။ ထိုသို့ပြုလျှင် အင်ဒြာ ဆယ့်လေးပါး တည်တံ့သမျှကာလအထိ ကြောက်မက်ဖွယ် နရကသို့ ကျရောက်မည်။
Verse 14
संमुखं व्रजमानस्य पुत्रस्य पितरं प्रति । पदे पदे यज्ञफलं प्रोचुः पौराणिका द्विजाः ॥ १४ ॥
သားသည် ဖခင်ကို တွေ့ဆုံရန် ရှေ့သို့ လှမ်းသွားစဉ် ပုရာဏသိ ဒွိဇများက “ခြေလှမ်းတိုင်းတွင် ယဇ္ဉ၏ အကျိုးပုဏ္ဏားကို ရရှိသည်” ဟု ကြေညာ하였다။
Verse 15
उत्तिष्ठध्वं व्रजाम्येष भवद्भिः परिवारितः । अभिवादयितुं प्रेम्णा एष मे देवदेवता ॥ १५ ॥
«ထကြပါ! ယခု ငါသည် သင်တို့အားလုံး ဝိုင်းရံလိုက်ပါလျက် သွားမည်။ ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် ဦးညွတ်ပူဇော်ရန်—ဤအရှင်သည် ငါ၏ သခင်၊ ဒေဝတို့၏ ဒေဝတော် ဖြစ်၏»။
Verse 16
तथोत्युक्तैस्तुतैः सर्वैर्भूमिपालैर्नृपात्मजः । जगाम संमुखं पद्भ्यां क्रोशमात्रं पितुस्तदा ॥ १६ ॥
ထိုသို့ ဘုရင်တို့အားလုံးက ပြောကြားချီးမွမ်းကြသဖြင့် မင်းသားသည် ထိုအခါ ဖခင်ကို ဆုံရန် ခြေလျင်ဖြင့် ရှေ့သို့ သွားကာ ခရိုးရှာ တစ်ခရိုးခန့် အကွာကို ဖြတ်သန်း하였다။
Verse 17
ततो राजसहस्रेण मूर्तिमानिव मन्मथः । स गत्वा दूरमध्वानमाससादनृपं पथि ॥ १७ ॥
ထို့နောက် မင်းတစ်ထောင်တို့နှင့်အတူ—ကိုယ်ထင်ရှားသော ကာမဒေဝ (မန်မထ) ကဲ့သို့—သူသည် ခရီးဝေးကို ဖြတ်သန်း၍ လမ်းပေါ်တွင် ဘုရင်ကို တွေ့ဆုံ하였다။
Verse 18
संप्राप्य पितरं स्त्रेहाज्जगाम धरणीं तदा । शिरसा राजभिः सार्द्धं प्रणाममकरोत्तदा ॥ १८ ॥
ဖခင်ကို တွေ့ရသဖြင့် ချစ်ခင်ကြင်နာမှုကြောင့် သူသည် ထိုခါ မြေပြင်သို့ လဲကျ၍ မင်းတို့နှင့်အတူ ခေါင်းချကာ ဦးညွတ်ပူဇော်하였다။
Verse 19
प्रेम्णा समागतं प्रक्ष्य तं पतन्तं नृपैः सह । अवरुह्य हयाद्राजा समुत्थाप्य सुतं विभो ॥ १९ ॥
သူသည် ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် လာရောက်သည်ကို မြင်၍၊ မင်းတို့နှင့်အတူ လဲကျဦးညွတ်နေသည်ကို မြင်သော် ဘုရင်သည် မြင်းပေါ်မှ ဆင်းကာ—အို အရှင်—သားကို ထူထောင်၍ မြှောက်တင်하였다။
Verse 20
भुजाभ्यां साधु पीनाभ्यां पर्यष्वंजत भूपतिः । मूर्ध्नि चैवमुपाघ्राय उवाच तनयं तदा ॥ २० ॥
အားကောင်း၍ ထူထဲသော လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် မင်းကြီးသည် သားကို နွေးထွေးစွာ ဖက်လှုပ်ကာ၊ ထို့နောက် ချစ်ခင်မေတ္တာဖြင့် သား၏ ခေါင်းကို နမ်းရှူ၍ ထိုအခါ သားအား မိန့်တော်မူ၏။
Verse 21
कच्चित्पासि प्रजाः सर्वाः कच्चिद्दण्डयसे रिपून् । न्यायागतेन वित्तेन कोशं पुत्र बिभर्षि च ॥ २१ ॥
သားရေ၊ ပြည်သူအားလုံးကို အမှန်တကယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နေသလား။ ရန်သူတို့ကို သင့်တော်သလို ဒဏ်ခတ်နေသလား။ ထို့ပြင် တရားမျှတသော လမ်းဖြင့် ရရှိသည့် ငွေကြေးဖြင့် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာကို ထိန်းသိမ်းထားသလား။
Verse 22
कच्चिद्विप्रेष्वत्यधिका वृत्तिर्दत्तानपायिनी । कच्चित्ते कांतशीलत्वं कच्चिद्वक्ताः न निष्ठुरम् ॥ २२ ॥
ဗြာဟ္မဏတို့အပေါ် သင်ပေးအပ်သော အလှူအတန်းနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကူညီမှုသည် များပြား၍ မလျော့မနည်း တည်တံ့နေသလား။ သင်၏ သဘောထားသည် ချိုသာယဉ်ကျေးသလား၊ စကားပြောရာတွင်လည်း မကြမ်းတမ်းဘဲ နူးညံ့သလား။
Verse 23
कच्चिद्गावो न दुह्यन्ते पुत्र चांडलवेश्मानि । कच्चिद्वचनकर्तारस्तनयाश्च पितुः सदा ॥ २३ ॥
သားရေ၊ နွားများကို အနှောင့်အယှက်မရှိ နို့ညှစ်နိုင်နေသလား၊ ချန်ဒာလတို့၏ အိမ်များတောင် သင့်တော်သလို စောင့်ရှောက်ပေးထားသလား။ ထို့ပြင် သားသမီးတို့သည် အဖေ၏ စကားကို အမြဲနာခံ၍ လိုက်နာသူများ ဖြစ်နေသလား။
Verse 24
कच्चिद्वधूः श्वश्रूवाक्ये वर्तते भर्तरि क्वचित् । कच्चिद्विवादान्विप्रेस्तु समं नेक्षस आत्मज ॥ २४ ॥
ချွေးမသည် ယောက္ခမ၏ အကြံဉာဏ်စကားကို လိုက်နာ၍ ခင်ပွန်းအပေါ် သစ္စာရှိစွာ နေထိုင်နေသလား။ ထို့ပြင် သားရေ၊ ဗြာဟ္မဏတို့အကြား အငြင်းပွားမှုများကို သင်သည် မ偏မရွေ့ တန်းတူညီမျှစွာ ကြည့်ရှုဆုံးဖြတ်နေသလား။
Verse 25
कच्चिद्गावो न रुध्यंते विषये विविधैस्तृणैः । तुलामानानि सर्वाणि ह्यन्नादीनां सदेक्षसे ॥ २५ ॥
သင်၏နယ်မြေ၌ နွားများကို မပိတ်လှောင်ဘဲ မြက်မျိုးစုံကို လွတ်လပ်စွာစားနိုင်ကြသလော။ ထို့ပြင် ဆန်စပါးနှင့် အခြားကုန်ပစ္စည်းတို့၏ အလေးချိန်နှင့် တိုင်းတာမှုများကို သင်ကောင်းစွာ စစ်ဆေးကြီးကြပ်နေသလော။
Verse 26
कुटुंबिनं करैः पुत्र नात्यर्थमभिदूयसे । कच्चिन्न द्यूतपानादि वर्तते विषये तव ॥ २६ ॥
သားရေ၊ အိမ်ထောင်ရှင်တို့ကို အခွန်အကောက်နှင့် အတင်းအကျပ်ကောက်ခံမှုများဖြင့် အလွန်အကျွံ မနှိပ်စက်ဘူးလား။ ထို့ပြင် သင်၏နယ်မြေ၌ လောင်းကစား၊ အရက်သောက်ခြင်း စသည့်အကျင့်များ မဖြစ်ပွားဘူးလား။
Verse 27
कच्चिद्भिन्नरसैर्लोका भिन्नवाक्यैः पुरे तव । न दानैर्जीर्णवस्त्रैश्च नोपजीवंति मानवाः ॥ २७ ॥
သင်၏မြို့၌ လူတို့သည် အရသာအမျိုးမျိုး၊ စကားပြောပုံအမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေသော်လည်း အလှူတောင်းစားခြင်းနှင့် အဟောင်းအထည်အစားဝတ်ခြင်းတို့ကို မမှီခိုဘဲ နေထိုင်နိုင်ကြသလော။
Verse 28
कच्चिदृष्ट्वा स्वयं पुत्र हस्त्यश्वं परिरक्षसि । कच्चिच्च मातरः सर्वा ह्यविशेषेण पश्यसि ॥ २८ ॥
သားရေ၊ ဆင်နှင့် မြင်းတို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် သင်ကိုယ်တိုင် ကြည့်ရှုစီမံသလော။ ထို့ပြင် မိခင်များအားလုံးကို ခွဲခြားမထားဘဲ တန်းတူညီမျှ စောင့်ရှောက်ကြည့်ရှုသလော။
Verse 29
कच्चिन्न वासरे विष्णोर्नरा भुंजंति पुत्रक । शशिनि क्षीणतां प्राप्ते कच्चिच्छ्राद्धपरो नरः ॥ २९ ॥
သားငယ်ရေ၊ ဗိဿနုဘုရား၏ သန့်ရှင်းသောနေ့၌ လူတို့သည် အစာမစားဘဲ ဥပဝါသ (အစာရှောင်) လုပ်ကြသလော။ လကွယ်ဘက်သို့ လ လျော့နည်းသည့်အခါ၌လည်း လူတစ်ယောက်သည် ရှရဒ္ဓ (śrāddha) ပူဇော်ပွဲကို သဒ္ဓါဖြင့် ဆက်လက်ကျင့်သုံးနေသလော။
Verse 30
कच्चिच्चापररात्रेषु सदा निद्रां विमुंचसि । निद्रा मूलमधर्मस्य निद्रा पापविवर्द्धिनी ॥ ३० ॥
ည၏နောက်ပိုင်းတွင် သင်သည် အိပ်ခြင်းကို အမြဲစွန့်လွှတ်ပါသလော။ အိပ်ခြင်းသည် အဓမ္မ၏ အမြစ်ဖြစ်၍ အိပ်ခြင်းက ပാപကို တိုးပွားစေသည်။
Verse 31
निद्रा दारिद्यजननी निद्रा श्रेयोविनाशिनी । नहि निद्रान्वितो राजा चिरं शास्ति वसुंधराम् ॥ ३१ ॥
အိပ်ခြင်းသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို မွေးဖွားစေ၍ အိပ်ခြင်းက ကောင်းကျိုးနှင့် ချမ်းသာသုခကို ဖျက်ဆီးသည်။ အိပ်ခြင်းအောက်တွင် ကျရောက်သော မင်းသည် မြေကြီးကို ကြာရှည် မအုပ်ချုပ်နိုင်။
Verse 32
पुंश्चलीव सदा भर्तुर्लोकद्वयविनाशिनी । एवमुच्चरमाणं तं तनयो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३२ ॥
“ခင်ပွန်းကို အမြဲဖျက်ဆီးတတ်သော မိန်းမပျက်ကဲ့သို့၊ သူမသည် လောကနှစ်ပါးလုံးကို ပျက်စီးစေသည်” ဟု ထိုသို့ဆိုနေစဉ် သားတော်က သူ့အား စကားပြော하였다။
Verse 33
धर्मांगदो महीपालं प्रणम्य च पुनः पुनः । सर्वमेतत्कृतं तात पुनः कर्तास्मि ते वचः ॥ ३३ ॥
ဓမ္မာင်္ဂဒသည် မင်းကို အကြိမ်ကြိမ် ဦးချ၍ “အဖေ၊ ဤအရာအားလုံးကို ပြုလုပ်ပြီးပါပြီ။ သင်၏ အမိန့်စကားကို ထပ်မံ ဆောင်ရွက်ပါမည်” ဟု ဆို하였다။
Verse 34
पितुर्वचनकर्तारः पुत्रा धन्या जगत्त्रये । किं ततः पातकं राजन्यो न कुर्यात्पितुर्वचः ॥ ३४ ॥
အဖေ၏ စကားကို ဆောင်ရွက်သော သားတို့သည် လောကသုံးပါး၌ ကံကောင်းမင်္ဂလာရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီး၊ မင်းမျိုးမင်းနွယ်တစ်ဦးက အဖေ၏ အမိန့်ကို မဆန့်ကျင်လျှင် ဘာပാപရှိမည်နည်း။
Verse 35
पितृवाक्यमनादृत्य व्रजेत्स्नातुं त्रिमार्गगाम् । न तत्तीर्थफलं भुंक्ते यो न कुर्यात्पितुर्वचः ॥ ३५ ॥
အဖေ၏အမိန့်ကို မလေးစားဘဲ လမ်းသုံးခွဲဆုံရာ သန့်ရှင်းသော တီရ္ထ၌ ရေချိုးသွားသူသည် အဖေ၏စကားကို မလိုက်နာလျှင် ထိုတီရ္ထ၏ အကျိုးဖလကို မခံစားရ။
Verse 36
त्वदधीनं शरीरं मे त्वदधीनं हि जीवितम् । त्वदधीनो हि मे धर्मस्त्वं च मे दैवतं परम् ॥ ३६ ॥
ကျွန်ုပ်၏ကိုယ်ခန္ဓာသည် သင့်အပေါ် မူတည်၏၊ အမှန်တကယ် ကျွန်ုပ်၏အသက်လည်း သင့်အပေါ် မူတည်၏။ ကျွန်ုပ်၏ဓမ္မလည်း သင့်အပေါ် မူတည်ပြီး သင်သည် ကျွန်ုပ်၏ အမြင့်ဆုံးသော ဒေဝတားဖြစ်၏။
Verse 37
त्रैलोक्यस्यापि दानेन न शुद्ध्येत ऋणात्सुतः । किं पुनर्देहवित्ताभ्यां केशदानादिभिर्विभो ॥ ३७ ॥
လောကသုံးပါး၏ စည်းစိမ်အားလုံးကို ပေးလှူသော်လည်း အကြွေးအောက်တွင် မွေးဖွားလာသော သားသည် အကြွေးမှ မသန့်စင်နိုင်။ ထို့ထက်ပို၍ အရှင်ကြီး၊ ကိုယ်ခန္ဓာ သို့မဟုတ် ဥစ္စာပစ္စည်းကို ပူဇော်ခြင်း—ဆံပင်လှူခြင်း စသည့်အရာများဖြင့် ဘယ်လိုသန့်စင်နိုင်မည်နည်း။
Verse 38
एवं ब्रुवाणं तनयं बहुभूपालसंवृतम् । रुक्मांगदः परिष्वज्य पुनराह सुतं वचः । सत्यमेतत्त्वया पुत्र व्याहृतं धर्मवेदिना ॥ ३८ ॥
သားက ထိုသို့ပြောနေစဉ် မင်းများစွာ ဝိုင်းရံလျက်ရှိရာတွင် ရုက္မာင်္ဂဒသည် သားကိုဖက်ကာ ထပ်မံပြော၏—“အမှန်တကယ်ပင်၊ သားရေ၊ သင်ပြောဆိုကြေညာသမျှသည် ဓမ္မကိုသိသူ၏ စကားဖြစ်သည်။”
Verse 39
पितुरभ्यधिकं किंचिद्दैवतं न सुतस्य हि । देवाः पराङ्मुखास्तस्य पितरं योऽवमन्यते ॥ ३९ ॥
သားအတွက် အဖေထက် မြင့်သော ဒေဝတား မရှိ။ အဖေကို အထင်သေးသူအပေါ် ဒေဝများသည် မျက်နှာလွှဲကြသည်။
Verse 40
सोऽहं मूर्ध्नात्वया पुत्र धृतस्तत्क्षितिरक्षणात् । जित्वा द्वीपवतीं पृथ्वीं बहुभूपालसंवृताम् ॥ ४० ॥
ထို့ကြောင့် သားရေ၊ မြေကြီးကိုကာကွယ်ရန်အတွက် မင်းက ငါ့ကို ခေါင်းပေါ်တင်၍ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မင်းများစွာ ဝိုင်းရံနေသော ကျွန်းမြေကမ္ဘာကို အနိုင်ယူပြီးနောက် ငါ့ကို ထိုသို့ ထောက်ထားခဲ့သည်။
Verse 41
एतत्सौख्यं परं लोके एतत्स्वर्गपदं ध्रुवम् । पितुरभ्यधिकः पुत्रो यद्भवेत्क्षितिमंडले ॥ ४१ ॥
ဤအရာသည် လောက၌ အမြင့်ဆုံးသော ပျော်ရွှင်မှုတည်းဟူ၏။ ဤသည်မှာ မလွဲမသွေ ကောင်းကင်ဘုံ၏ အနေအထားတည်း—မြေပြင်ပေါ်၌ ဖခင်ထက် သာလွန်သော သားတစ်ဦး မွေးဖွားလာသောအခါ။
Verse 42
सोऽहं पुत्र कृतार्थस्तु कृतः सद्गुणवर्त्मना । त्वया साधयता भूपान्यथा हरिदिनं शुभम् ॥ ४२ ॥
ထို့ကြောင့် သားရေ၊ မင်္ဂလာဂုဏ်တရား၏ လမ်းကြောင်းကြောင့် ငါသည် ကိစ္စအောင်မြင်၍ ပြည့်စုံသွားပြီ။ မင်းက ဘုရင်တို့ကို အောင်မြင်စေခဲ့သကဲ့သို့၊ ဟရီ၏ သန့်ရှင်းသော နေ့ကိုလည်း မင်္ဂလာရှိစွာ စောင့်ထိန်းစေခဲ့သည်။
Verse 43
तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा पुत्रो धर्मांगदोऽब्रवीत् । क्क गतस्तु भवांस्तात निवेश्य मयि संपदः ॥ ४३ ॥
ဖခင်၏ စကားကို ကြားပြီးနောက် သားဖြစ်သူ ဓမ္မာင်္ဂဒ က ပြောလေသည်—“အဖေ၊ အရာအားလုံးသော စည်းစိမ်ကို ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံပြီးနောက် သင် ဘယ်သို့ သွားမည်နည်း?”
Verse 44
कस्मिन्स्थाने त्वियं प्राप्ता सूर्यायुतसमप्रभा । मन्ये निर्वेदमापन्न इमां सृष्ट्वा प्रजापतिः ॥ ४४ ॥
အို အလင်းရောင်သည် နေတစ်သောင်းနှင့် တူညီသော တောက်ပသူရေ—သင်သည် မည်သည့်နေရာသို့ ရောက်လာသနည်း။ ဤလောကကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် ပရဇာပတိ (ဖန်ဆင်းရှင်) သည် စိတ်ပျက်ငြီးငွေ့မှုသို့ ကျရောက်သွားသည်ဟု ငါထင်၏။
Verse 45
नैतद्रूपा महीपालनारी त्रैलोक्यमध्यतः । मन्ये भूधरजातेयमथवा सागरोद्भवा ॥ ४५ ॥
လောကသုံးပါးအလယ်၌ ဤသို့သော ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသည့် မင်းမယားမရှိဟု ငါထင်၏။ သူမသည် တောင်မှ မွေးဖွားလာသလား၊ သို့မဟုတ် ပင်လယ်မှ ပေါ်ထွန်းလာသလားဟု ငါယူဆ၏။
Verse 46
माया वा मयदैत्यस्य प्रमदारूपसंस्थिता । अहो सुनिपुणो धाता येनेयं निर्मिता विभो । बालाग्रशतभागो हि व्यलीको नोपपद्यते ॥ ४६ ॥
ဤသည်မှာ မာယာဒေဝ်၏ အဆုရ မာယာ၏ မာယာတန်ခိုးက မိန်းမရုပ်ဖြင့် တည်ရှိလာခြင်းဖြစ်နိုင်၏။ အို သခင်၊ ဖန်ဆင်းရှင်သည် အလွန်ပညာရှိလှ၏—သူမကို ဖန်ဆင်းရာ၌ ဆံပင်အဖျား၏ ရာပုံတစ်ပုံမျှတောင် မမှားယွင်းမှု မတွေ့ရ။
Verse 47
इयं हि योग्या कनकावदाता गृहाय तुभ्यं जगतीपतीश । एवं विधा मे जननी यदि स्यात्कोऽन्योऽस्ति मत्तः सुकृती मनुष्यः ॥ ४७ ॥
ဤမိန်းမသည် ရွှေရောင်တောက်ပ၍ သင်၏ အိမ်တော်အတွက် အမှန်တကယ် သင့်တော်၏၊ အို လောက၏ အရှင်။ ဤသို့သော မိန်းမသည် ငါ၏ မိခင် ဖြစ်လာမည်ဆိုလျှင် ငါထက် ကံကောင်းသော လူသား အခြားမည်သူ ရှိမည်နည်း။
Verse 48
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते पितापुत्रसंवादो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ ဘృဟန္နာရဒီယ ပုရာဏ» ၏ ဥတ္တရဘားဂ၌ မိုဟိနီဇာတ်လမ်းအတွင်း «အဖနှင့်သား ဆွေးနွေးခန်း» ဟု အမည်ရသော ဆယ့်ငါးမြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။
It functions as a compact rāja-dharma manual: welfare of all varṇas and communities, lawful taxation, economic integrity (weights/measures), restraint from vices, and devotion (Hari’s day). In Purāṇic framing, the king’s personal discipline is inseparable from the realm’s dharma and prosperity.
It advances pitṛ-bhakti as a core dharma: honoring and obeying the father is treated as spiritually prior to optional religious acts, even pilgrimage fruits, thereby binding social order, gratitude (ṛṇa), and mokṣa-oriented virtue into one hierarchy.