
भारतवर्षविभाग-वर्णन (Bhāratavarṣa-vibhāga-varṇana)
Clouds and Rain
ဤအধ্যာယတွင် ဘာရတဝර්ෂကို ကိုးပိုင်းခွဲ၍ တောင်တန်းကြီးများ၊ သန့်ရှင်းသော မြစ်များနှင့် လူမျိုးအစုအဖွဲ့များကို စနစ်တကျ ဖော်ပြသည်။ နယ်နိမိတ်၊ ဦးတည်ရာနှင့် ဒေသလက္ခဏာများကို ရှင်းလင်းကာ ဘာရတဒေသ၏ သာသနာရေးအဓိပ္ပါယ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे गङ्गावतारो नाम षट्पञ्चाशोऽध्यायः । सप्तपञ्चाशोऽध्यायः- ५७ । क्रौष्टुकिरुवाच भगवन् ! कथितन्त्वेतज्जम्बूद्वीपं समासतः । यदेतद्भवता प्रोक्तं कर्म नान्यत्र पुण्यदम् ॥
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မာရ္ကဏ္ဍေယ ပုရာဏ» ၏ ၅၆ မြောက်အခန်း “ဂင်္ဂါမြစ် ဆင်းသက်ခြင်း” ဟူသောအခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။ ယခု ၅၇ မြောက်အခန်း။ ကရောဋ္ဌုကီက ဆိုသည်— “အရှင်မြတ်၊ သင်သည် ဇမ္ဗူဒွီပကို အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြပြီး၊ ဤနေရာကဲ့သို့ အခြားနေရာများတွင် ကမ္မသည် ပုဏ္ဏားမပေးကြောင်းလည်း မိန့်ကြားခဲ့ပါသည်”။
Verse 2
पापाय वा महाभाग ! वर्जयित्वा तु भारतम् । इतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यञ्चान्तञ्च गम्यते ॥
အလွန်ကံကောင်းသူရေ၊ ဘာရတ (Bhārata) မှလွဲ၍—အပြစ်ကြောင့်ဖြစ်စေ အခြားအကြောင်းကြောင့်ဖြစ်စေ—ဤနေရာမှ လူသည် ကောင်းကင်ဘုံကိုလည်း ရောက်နိုင်ပြီး မုတ်ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကိုလည်း ရနိုင်သကဲ့သို့ အလယ်အလတ်နှင့် အဆုံးစွန်သော ရည်မှန်းချက်များကိုလည်း ရရှိနိုင်သည်။
Verse 3
न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्म विधीयते । तस्माद्विस्तरशो ब्रह्मन् ! ममैदद्भारतं वद ॥
အမှန်တကယ်ပင် လူသားတို့အတွက် (သတ်မှတ်ထားသောလမ်းစဉ်အဖြစ်) ကမ္မကို မြေပြင်ပေါ်ရှိ အခြားနေရာများတွင် မသတ်မှတ်ထားပါ။ ထို့ကြောင့် အို ဘြာဟ္မဏ၊ ဤ ဘာရတကို အသေးစိတ် ပြောပြပါ။
Verse 4
ये चास्य भेदाः यावन्तो यथावत् स्थितिरेव च । वर्षोऽयं द्विजशार्दूल ! ये चास्मिन् देशपर्वताः ॥
အို နှစ်ကြိမ်မွေးသူတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့သောသူ၊ ဤဒေသတွင် ခွဲခြားမှု မည်မျှရှိသည်၊ ၎င်း၏ သင့်လျော်သော စီမံကိန်းနှင့် ထို့ပြင် ဤ ဝရ္ෂ (varṣa) အတွင်းရှိ တိုင်းပြည်များနှင့် တောင်တန်းများကိုလည်း ပြောပြပါ။
Verse 5
मार्कण्डेय उवाच भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निबोध मे । समुद्रान्तरिता ज्ञेयास्ते त्वगम्याः परस्परम् ॥
မာရ္ကဏ္ဍေယက မိန့်သည်— “ဤ ဘာရတ-ဝရ္ෂ (Bhārata-varṣa) ၏ ခွဲခြားမှု ကိုးခုကို ငါထံမှ လေ့လာလော့။ ၎င်းတို့သည် ပင်လယ်များဖြင့် ခွဲထားသဖြင့် အချင်းချင်း မရောက်နိုင်ကြောင်း သိလော့။”
Verse 6
इन्द्रद्वीपः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वो वारुणस्तथा ॥
ဣန္ဒြဒွီပ၊ ကာရှေရုမာန်၊ တာမ္ရဝර්ဏ၊ ဂဘස්တိမာန်၊ ထို့အတူ နာဂဒွီပ၊ သော်မျ၊ ဂန္ဓာရ္ဝ၊ ဝါရုဏ—ဤတို့ကို ဒွီပ/ဒေသများဟု အမည်ပေးထားသည်။
Verse 7
अयन्तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः । योजनानां हसस्त्रं वै द्वीपोऽयं दक्षिणोत्तरात् ॥
ဤသည်မှာ ထိုတို့အနက် ကိုးမြောက်သော ဒွီပဖြစ်သည်—သမုဒ္ဒရာက ဝိုင်းရံထားသော ကျွန်း (ဒွီပ) တစ်ခု။ ၎င်း၏ အလျားအကျယ်မှာ တောင်မှ မြောက်သို့ တိုင်းတာလျှင် ယောဇန တစ်ထောင် ဖြစ်သည်။
Verse 8
पूर्वे किराता यस्यान्ते पश्चिमे यवनास्तथा । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चान्तः स्थिताः द्विज ॥
အရှေ့ဘက်အစွန်းတွင် ကိရာတများရှိ၍ အနောက်ဘက်အစွန်းတွင်လည်း ယဝနများရှိသည်။ နယ်နိမိတ်များတွင် ဗြာဟ္မဏ၊ က္ෂတ္တရိယ၊ ဝိုင်ရှျ၊ နှင့် ရှူဒြ တို့ကို တပ်စွဲထားသည်၊ အို ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ရေ။
Verse 9
इज्याध्यायवणिज्याद्यैः कर्मभिः कृतपावनाः । तेषां संव्यवहारश्च एभिः कर्मभिरिष्यते ॥
သူတို့သည် ယဇ္ဉ/ပူဇာကဲ့သို့သော ကုသိုလ်ကံများ၊ ဝေဒပညာလေ့လာခြင်း၊ ကုန်သွယ်ရေး စသဖြင့်သော လုပ်ငန်းများကြောင့် သန့်စင်လာကြသည်။ ထို့ပြင် သူတို့၏ လူမှုဆက်ဆံရေးသည် ထိုအလုပ်အကိုင်များအတိုင်း ဆောင်ရွက်သဖြင့် အတည်ပြုလက်ခံထားသည်။
Verse 10
स्वर्गापवर्गप्राप्तिश्च पुण्यं पापञ्च वै तदा । महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः ॥
ထို့နောက် ကောင်းကင်ဘုံရောက်ခြင်းနှင့် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ရရှိခြင်းတို့ရှိသည်။ ထို့ပြင် ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ် (အပြစ်) လည်းရှိသည်။ ထိုပြည်တွင် မဟေန္ဒြ၊ မလယ၊ သဟျ၊ ရှုက္တိမာန် နှင့် ဣက္ษ မဟာတောင်တို့ ရှိကြသည်။
Verse 11
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैवात्र कुलाचलाः । तेषां सहस्रशश्चान्ये भूधराः ये समीपगाः ॥
ဗိန္ဓျာနှင့် ပါရီယာတ်ရ—ဤနေရာ၌ ‘ကုလာချလ’ ဟုခေါ်သော တောင်တန်းစနစ် ခုနစ်ခု ရှိ၏။ ထို့အနီး၌ ထောက်ကူတောင်များ အခြားတောင်များ ထောင်ပေါင်းများစွာ ရှိနေ၏။
Verse 12
विस्तारोच्छ्रयिणो रम्या विपुलाश्चात्र सानवः । कोलाहलः सवैभ्राजो मन्दरो दर्दुराचलः ॥
ဤနေရာ၌ အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်း၍ ကျယ်ပြန့်သော တောင်တန်းများ ရှိပြီး၊ အလျားအနံနှင့် အမြင့်အတန်ကြီးကာ တောင်ခေါင်တန်းများနှင့်တကွ—ကိုလာဟာလ၊ ဝိုင်ဘ္ရားဇ၊ မန္ဒရ၊ နှင့် ဒရ္ဒုရ တောင်တို့ ဖြစ်၏။
Verse 13
वातस्वनो वैद्युतश्च मैनाकः स्वरसस्तथा । तुङ्गप्रस्थो नागगिरि रोचनः पाण्डराचलः ॥
ဝါတသွန နှင့် ဝိုင်ဒျုတ; မိုင်နာက နှင့် စွဝရသ; တုင်္ဂပရသ္ထ၊ နာဂဂိရိ၊ ရောစန၊ နှင့် ပဏ္ဍရာချလ—ဤတို့သည် ထိုဒေသ၌ တွေ့ရသော တောင်များ ဖြစ်၏။
Verse 14
पुष्पो गिरिर्दुर्जयन्तो रैवतोऽर्बुद एव च । ऋष्यमूकः सगोमन्तः कूटशैलः कृतस्मरः ॥
ပုရှ္ပဂိရိ၊ ဒုရ္ဇယန္တ၊ ရိုင်ဝတ၊ နှင့် အရ္ဗုဒ; ဣဿျမူက၊ ဂိုမန္တ၊ ကူဋရှိုင်လ၊ နှင့် ကೃတસ્મရ—ဤတို့လည်း တောင်များ ဖြစ်ကြ၏။
Verse 15
श्रीपर्वतश्चकोरश्च शतशोऽन्ये च पर्वताः । तैर्विमिश्रा जनपदा म्लेच्छाश्चार्याश्च भागशः ॥
သြရီပရ္ဝတ နှင့် စကောရ၊ ထို့ပြင် အခြားတောင်များ ရာပေါင်းများစွာ ရှိ၏။ ထိုတောင်များနှင့်အတူ ပြည်နယ်ဒေသများသည် ရောနှောနေပြီး—မလေစ္ဆာနှင့် အာရျယ တို့သည် မိမိတို့၏ အပိုင်းအခြားအလိုက် တည်ရှိကြ၏။
Verse 16
तैः पीयन्ते सरित्श्रेष्ठा यास्ताः सम्यङ्निबोध मे । गङ्गा सरस्वती सिन्धुश्चन्द्रभागा तथापरा ॥
ငါ့ထံမှ မှန်ကန်စွာ နားထောင်လော့—သောက်သုံးကြသော ရေရှိသည့် အကောင်းဆုံး မြစ်များမှာ ဂင်္ဂါ၊ စရஸဝတီ၊ စင်ဓု၊ ထို့ပြင် စန္ဒ్రဘာဂါ နှင့် အခြားမြစ်များ ဖြစ်သည်။
Verse 17
यमुना च शतद्रुश्च वितस्तेरावती कुहुः । गोमती धूतपापा च बाहुदा सदृशद्वती ॥
ထို့ပြင် ယမုနာ၊ သတဒြု၊ ဝိတஸ္တာ၊ ရာဝတီ၊ ကုဟူ၊ ဂိုမတီ၊ ဓူတပါပါ၊ ဘာဟုဒါ၊ နှင့် သဒೃၑဒွတီ တို့လည်း ရှိသည်။
Verse 18
विपाशा देविका रङ्क्षुर्निश्चीरा गण्डकी तथा । कौशिकी चापगा विप्र ! हिमवत्पादनिःसृताः ॥
ဝိပါသာ၊ ဒေဝိကာ၊ ရင်္က္ရှု၊ နိစ္စီရာ၊ ထို့ပြင် ဂဏ္ဍကီလည်းရှိ၏။ ထို့အပြင် ကೌသိကီ နှင့် အာပဂါ—ဟေ ဘြာဟ္မဏ—ဤတို့သည် ဟိမဝတ်၏ ခြေတော်များ (တောင်စောင်းများ) မှ စီးထွက်လာသော မြစ်များ ဖြစ်သည်။
Verse 19
वेदस्मृतिर्वेदवती वृत्रघ्री सिन्धुरेव च । वेण्वा सानन्दनी चैव सदानीरा मही तथा ॥
ဝေဒသ္မෘတိ၊ ဝေဒဝတီ၊ ဝෘတြဃရီ၊ ထို့ပြင် စင်ဓု; ဝေဏ్వာ၊ စာနန္ဒနီ၊ စဒါနီရာ၊ ထို့အတူ မဟီ လည်းရှိ၏။
Verse 20
पारा चर्मण्वती नूपी विदिशा वेत्रवत्यपि । शिप्रा ह्यवर्णो च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः ॥
ပါရာ၊ စရ္မဏဝတီ၊ နူပီ၊ ဝိဒိရှာ၊ ထို့ပြင် ဝေထ္ရဝတီ; ရှိပရာ နှင့် အဝရ္ဏာ တို့လည်းရှိ၏—ဤတို့ကို ပါရိယာတြ တောင်တန်း/ဒေသ၌ တည်ရှိ (ဆက်နွယ်) သော မြစ်များဟု မှတ်မိကြသည်။
Verse 21
शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरथाद्रिजा । मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथापरा ॥
(မြစ်များ) ရှိုးဏ၊ မဟာနဒါ၊ နർമဒါ၊ သုရထာဒြိဇာ; မန္ဒာကိနီ၊ ဒသာရဏာ၊ ထို့ပြင် စိတ္ရကူဋာ နှင့် အခြားမြစ်များလည်း ရှိသည်။
Verse 22
चित्रोत्पला सतमसा करमोदा पिशाचिका । तथान्या पिप्पलिश्रोणिर्विपाशा वञ्जुला नदी ॥
(မြစ်များ) စိတ္ရုတ်ပလာ၊ သတမသာ၊ ကရမောဒါ၊ ပိသာစိကာ; ထို့ပြင် အခြားမြစ်များ—ပိပ္ပလိရှ္ရောဏီ၊ ဝိပါသာ နှင့် ဝဉ္ဇုလာ မြစ်။
Verse 23
सुमेरुजा शुक्तिमती शकुली त्रिदिवाक्रमुः । (विन्ध्य) (स्कन्ध) पादप्रसूता वै तथान्या वेगवाहिनी ॥
(မြစ်များ) သုမေရုဇာ၊ ရှုက္တိမတီ၊ ရှကူလီ၊ တြိဒိဝာကရမုဟ်; ထို့ပြင် (ဝိန္ဓျ/စ్కန္ဓ—ဖတ်ပုံမသေချာ) တောင်ခြေမှ မွေးဖွားသည်ဟု ဆိုကြသော အခြားမြစ်များနှင့်၊ ဝေဂဝာဟိနီ ဟုခေါ်သော မြစ်တစ်စင်းလည်း ရှိသည်။
Verse 24
शिप्रा पयोष्णी निर्विन्ध्या तापी सनिषधावती । वेण्या वैतरणी चैव सिनीवाली कुमुद्वती ॥
(မြစ်များ) ရှိပရာ၊ ပယောෂ္ဏီ၊ နိရဝိန္ဓျာ၊ တာပီ၊ သနိષဓာဝတီ; ဝေဏျာ၊ ဝိုင်တရဏီ၊ ထို့ပြင် စိနီဝာလီ နှင့် ကုမုဒဝတီ။
Verse 25
करतोया महागौरी दुर्गा चान्तःशिरा तथा । (ऋक्ष) (विन्ध्य) पादप्रसूता स्ता नद्यः पुण्यजलाḥ शुभाḥ ॥
(မြစ်များ) ကရတိုးယာ၊ မဟာဂေါရီ၊ ဒုရ္ဂါ၊ ထို့ပြင် အန္တಃရှိရာ—ဤမြစ်များသည် (ဣက္ษ/ဝိန္ဓျ—ဖတ်ပုံမသေချာ) တောင်ခြေမှ ပေါ်ထွန်းသည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ မင်္ဂလာရှိ၍ သန့်ရှင်းသော ရေတော်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။
Verse 26
गोदावरी भीमरथा कृष्णा वेण्याऽथापरा । तुंगभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरी तथापगा ॥
ဂోదာဝရီ၊ ဘီမရထာ၊ ကృష్ణာ နှင့် ဝေဏျာ၊ ထို့ပြင် တုင်္ဂဘဒြာ၊ သုပြယောဂာ၊ ဝါဟျာ နှင့် ကာဝေရီ—ဤမြစ်တို့ကို သန့်ရှင်းသော စီးဆင်းရာများအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
Verse 27
पादविनिष्क्रान्ता इत्येताḥ सरिदुत्तमाः । कृतमाला ताम्रपर्णो पुष्पजा सूत्पलावती ॥
ဤမြစ်တို့ကို သာဟျာနှင့် ဝိန္ဓျာကဲ့သို့သော တောင်တန်းတို့၏ ‘ခြေဖဝါးမှ ထွက်ပေါ်လာသော’ အကောင်းဆုံးမြစ်များဟု ဆိုကြသည်။ ထိုထဲတွင် ကෘတမာလာ၊ တာမ်ရပရဏီ၊ ပုෂ္ပဇာ နှင့် စူတ်ပလာဝတီ ပါဝင်သည်။
Verse 28
मलयाद्रिसमुद्भूता नद्यः शीतजलास्त्विमाः । पितृसोमर्षिकुल्या च इक्षुका त्रिदिवा च या ॥
မလယတောင်မှ မွေးဖွားလာသော ဤမြစ်တို့သည် အေးမြသောရေရှိကြသည်။ ပိတೃဆိုမရ္ဩိကူလျာ၊ အိက္ခုကာ နှင့် တြိဒိဝာ တို့လည်း ပါဝင်သည်။
Verse 29
लाङ्गूलिनी वंशकरा महेन्द्रप्रभवाः स्मृताः । ऋषिकुल्या कुमारी च मन्दगा मन्दवाहिनी ॥
လားင်္ဂူလိနီ နှင့် ဝံśကရာ တို့ကို မဟೇಂದ್ರတောင်မှ ထွက်ပေါ်လာသည်ဟု မှတ်သားကြသည်။ ထို့ပြင် ဥṣိကူလျာ၊ ကုမာရီ၊ မန္ဒဂာ နှင့် မန္ဒဝါဟိနီ တို့လည်း ရှိသည်။
Verse 30
कृपा पलाशिनी चैव शुक्तिमत्प्रभवाः स्मृताः । सर्वाः पुण्याः सरस्वत्यः सर्वा गङ्गाः समुद्रगाः ॥
ကೃပာ နှင့် ပလာသိနီ တို့လည်း Śuktimat မှ ထွက်ပေါ်လာသည်ဟု မှတ်သားကြသည်။ ဤမြစ်အားလုံးသည် သန့်ရှင်းမြတ်စွာ—တစ်မြစ်စီသည် စရஸဝတီ၊ တစ်မြစ်စီသည် ဂင်္ဂါ—ပင်လယ်သို့ ဆက်လက်စီးဆင်းကြသည်။
Verse 32
विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वपापहराः स्मृताः । अन्याः सहस्रशश्चोक्ताः क्षुद्रनद्यो द्विजोत्तम ॥ प्रावृट्कालवहाः सन्ति सदाकालवहाश्च याः । मत्स्याश्वकूटाः कुल्याश्च कुन्तलाः काशिकोशलाः ॥
မြစ်အားလုံးကို လောက၏ မိခင်များဟု မှတ်မိကြပြီး အပြစ်အားလုံးကို ဖယ်ရှားပေးသူများဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် အို၊ ဒွိဇအထဲမှ အကောင်းဆုံးသူ၊ သေးငယ်သော မြစ်များ ထောင်ပေါင်းများစွာကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ အချို့သည် မိုးရာသီတွင်သာ စီးဆင်းပြီး အချို့သည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး စီးဆင်းကြသည်—မတ်စျာအရှဝကူဋာ၊ ကုလျာ၊ ကုန္တလာ၊ ကာသိကိုသလာ စသဖြင့်။
Verse 33
अथर्वाश्चार्कलिङ्गाश्च मलकाश्च वृकैः सह । मध्यदेश्या जनपदाः प्रायशोऽमी प्रकीर्तिताः ॥
အထာဗာများ၊ အာကလိင်္ဂများ၊ မလကများ—ဗೃကများနှင့်အတူ—ဤတို့သည် အများအားဖြင့် အလယ်ပိုင်းဒေသ၏ နိုင်ငံများ (ဇနပဒ) ဟု ပြန်လည်ရေတွက်ဖော်ပြထားသော အရာများဖြစ်သည်။
Verse 34
सह्यस्य चोत्तरे या तु यत्र गोदावरी नदी । पृथिव्यामपि कृतस्त्रायां स प्रदेशो मनोरमः ॥
ဆဟျာ တောင်တန်း၏ မြောက်ဘက်တွင်၊ ဂိုဒာဝရီ မြစ်ရှိရာ အပိုင်းအခြားသည် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသည်—ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် လှပစွာ ဖန်တီးထားသော မြေပြင်တစ်ခုကဲ့သို့။
Verse 35
गोवर्धनं पुरं रम्यं भार्गवस्य महात्मनः । वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः ॥
ဂိုဝර්ဓန သည် မဟာစိတ်ရှိသော ဘာရ္ဂဝ မျိုးရိုး၏ လှပသော မြို့တော်ဖြစ်သည်။ (ထို့ပြင်) ဝါဟ္လီကများ၊ ဝါဋဓာနများ၊ အာဘီရများနှင့် ကာလတိုယကများလည်း (ဖော်ပြထားသည်)။
Verse 36
अपरान्ताश्च शूद्राश्च पल्लवाश्चर्मखण्डिकाः । गान्धारा गबलाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः ॥
အပရာန္တများ၊ ရှူဒြများ၊ ပလ္လဝများနှင့် စရ္မခဏ္ဍိကများ; ထို့ပြင် ဂန္ဓာရများ၊ ဂဗလများနှင့် စိန္ဓု–ဆော်ဝီရ–မဒြက လူမျိုးများကိုလည်း (ဖော်ပြထားသည်)။
Verse 37
शतद्रुजाः कलिङ्गाश्च पारदाः हालमूषिकाः । माठराः बहुभद्राश्च कैकेया दशमालिकाः ॥
သတဒြုဇ၊ ကလိင်္ဂ၊ ပါရဒ၊ ဟာလမူသိက; မာဋ္ဌရ၊ ဘဟုဘဒြ၊ ကైကေယ နှင့် ဒသမာလိက—ဤတို့သည် ဖော်ပြထားသော လူမျိုးများအနက် ပါဝင်သည်။
Verse 38
क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्रकुलानि च । काम्बोजा दरदाश्चैव वर्वरा हर्षवर्धनाः ॥
ထို့ပြင် က္ଷတ္တရိယ အခြေချနေထိုင်ရာများ၊ ဝိုင်ရှျယ နှင့် ရှူဒြ မျိုးနွယ်စုများလည်း ရှိသည်; ထို့အတူ ကမ္ဗောဇ၊ ဒရဒ၊ ဝရဝရ နှင့် ဟရ္ṣဝර්ဓန တို့လည်း ရှိ၏။
Verse 39
चीनाश्चैव तुखाराश्च बहुला बाह्यतो नराः । आत्रेयाश्च भरद्वाजाः पुष्कलाश्च कशेरुकाः ॥
စီနာ နှင့် တုခါရ တို့၊ ထို့ပြင် အလယ်ဒေသအပြင်ဘက်တွင် နေထိုင်သော လူမျိုးများစွာလည်း ရှိ၏; ထို့အတူ အာတြေယ၊ ဘာရဒ္ဝါဇ၊ ပုෂ္ကလ နှင့် ကရှေရုက တို့လည်း ပါဝင်သည်။
Verse 40
लम्पाकाः शूलकाराश्च चूलिका जागुडैः सह । औषधाश्चानिमद्राश्च किरातानां च जातयः ॥
လမ္ပာက၊ ရှူလကာရ နှင့် စူလိက တို့ကို ဇာဂုဍ တို့နှင့်အတူ ဖော်ပြထားသည်; အောသဓ နှင့် အနိမဒြ; ထို့ပြင် ကိရာတ မျိုးနွယ်အမျိုးမျိုးလည်း ရှိ၏။
Verse 41
तामसा हंसमार्गाश्च काश्मीरास्तुङ्गनास्तथा । शूलिकाः कुहकाश्चैव ऊर्णा दर्वास्तथैव च ॥
တားမသ နှင့် ဟံသမာရ္ဂ တို့; ကာရှ္မီရ နှင့် ထုင်္ဂန တို့လည်း အတူတကွ; ရှူလိက နှင့် ကုဟက; ထို့ပြင် ဥူရ္ဏ နှင့် ဒရဝ တို့လည်း ရှိ၏။
Verse 42
एते देशा ह्युदीच्यास्तु प्राच्यान्देशान्निबोध मे । अध्रारका मुदकरा अन्तर्गिर्या बहिर्गिराः ॥
ဤတို့သည် အမှန်တကယ် မြောက်ဘက် (ဥဒီစျ) နယ်မြေများ ဖြစ်၏။ ယခု ငါထံမှ အရှေ့ဘက် နယ်မြေများကို လေ့လာကြလော့—အဓ္ရားရက၊ မုဒကာရက၊ အန္တရဂိရယ၊ နှင့် ဘဟိရဂိရ တို့ဖြစ်သည်။
Verse 43
यथा प्रवङ्गा रङ्गेया मानदा मानवर्तिकाः । ब्राह्मोत्तराः प्रविजया भार्गवा ज्ञेयमल्लकाः ॥
ထို့အတူ (အရှေ့ဘက် နယ်မြေများတွင်) ပရဝင်္ဂ၊ ရင်္ဂေယ၊ မာနဒါ၊ မာနဝတ္တိက; ဗြာဟ္မောတ္တရ၊ ပရဝိဇယ၊ ဘာရ္ဂဝ၊ နှင့် ဂျ္ဉေယမလ္လက တို့လည်း ရှိသည်။
Verse 44
प्राग्ज्योतिषाश्च मद्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः । मल्ला मगधगोमन्ताः प्राच्या जनपदाः स्मृताः ॥
ပရာဂျ္ယောတိသ၊ မဒ္ရ၊ ဝိဒေဟ၊ နှင့် တာမ်ရလိပ္တက; မလ္လ၊ မဂဓ၊ နှင့် ဂိုမန္တ—ဤတို့ကို အရှေ့ဘက် နိုင်ငံများဟု မှတ်မိကြသည်။
Verse 45
अथापरे जनपदा दक्षिणापथवासिनः । पुण्ड्राश्च केवलाश्चैव गोलाङ्गूलास्तथैव च ॥
ယခု (ငါပြောမည်) အခြားနိုင်ငံများ—တောင်ဘက် လမ်းကြောင်း (ဒက္ခိဏာပထ) တွင် နေထိုင်သူများဖြစ်သော ပုဏ္ဍရ၊ ကေဝလ၊ နှင့် ဂိုလောင်းဂူလ တို့ဖြစ်သည်။
Verse 46
शैलूषा मूषिकाश्चैव कुसुमा नामवासकाः । महाराष्ट्रा माहिषका कलिङ्गाश्चैव सर्वशः ॥
ရှိုင်လူးသ၊ မူးသိက; နာမဝါသက ဟု ခေါ်သော အရပ်၌ နေထိုင်သော ကုသုမ; မဟာရာဋ္ဌ၊ မာဟိෂက၊ နှင့် ကလိင်္ဂ တို့သည် အရပ်ရပ်၌ ရှိကြသည်။
Verse 47
आभीराः सह वैशिक्या आढक्याः शबराश्च ये । पुलिन्दा विन्ध्यमौलेया वैदर्भा दण्डकैः सह ॥
အာဘီရများသည် ဝိုင်ရှိက്യများနှင့်အတူ၊ အာဍ္ဍက്യများနှင့် သာဘရများ၊ ပုလိန္ဒများ၊ ဗိန္ဓျတောင်နေသူများနှင့် ဝိဒರ್ಭပြည်သူများ၊ ထို့ပြင် ဒဏ္ဍကများလည်း ပါဝင်သည်။
Verse 48
पौरिका मौलिकाश्चैव अश्मका भोगवर्धनाः । नैषिकाः कुन्तला अन्धा उदिभदा वनदारकाः ॥
ပေါုရိကများနှင့် မော်လိကများ၊ အရှ္မကများနှင့် ဘောဂဝර්ဓနများ၊ နိုင်ရှိကများ၊ ကုန္တလများ၊ အန္ဓများ၊ ဥဒိဘဓာများနှင့် ဝနဒါရကများ။
Verse 49
दाक्षिणात्यास्त्वमी देशा अपरान्तान् निबोध मे । सूर्पारकाः कालिबला दुर्गाश्चानीकटैः सह ॥
ဤတို့သည် တောင်ပိုင်းနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည်။ ယခု ငါထံမှ အပရာန္တများ (အနောက်ပိုင်းဒေသများ) ကို လေ့လာကြလော့— စူရ္ပာရကများ၊ ကာလိဗလများ၊ ဒုရ္ဂများနှင့် အာနီကဋများ။
Verse 50
पुलिन्दाश्च सुमीनाश्च रूपपाः स्वापदैः सह । तथा कुरुमिनश्चैव सर्वे चैव कठाक्षराः ॥
ပုလိန္ဒများ၊ စုမီနများ၊ ရူပပများနှင့် ဆွာပဒများ၊ ထို့အတူ ကုရုမီနများ—အမှန်တကယ် ထိုသူတို့အားလုံးကို ကဋ္ဌာက္ṣရများဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 51
नासिक्यावाश्च ये चान्ये ये चैवोत्तरनर्मदाः । भीरुकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैरपि ॥
နာသိက്യာဝာသ (နာသိက്യတွင် နေထိုင်သူများ) နှင့် အခြားလူမျိုးများ၊ နර්မဒါမြစ်၏ မြောက်ဘက်ရှိသူများ၊ ဘ္ဟီရုကစ္ဆများနှင့် သမာဟေယများ၊ ထို့ပြင် သာရသ္ဝတများလည်း ပါဝင်သည်။
Verse 52
काश्मीराश्च सुराष्ट्राश्च अवन्त्याश्चार्बुदैः सह । इत्येते ह्यपरान्ताश्च शृणु विन्ध्यनिवासिनः ॥
ကာရှ္မီရ၊ စုရာရှ္ဋ္ရ၊ အဝန္တိတို့နှင့် အာရ္ဗုဒတို့—ဤတို့သည် အပရာန္တဒေသများ ဖြစ်ကြ၏။ ယခု ဝိန္ဓျတောင်တန်းဒေသ၌ နေထိုင်သူတို့ကို နားထောင်လော့။
Verse 53
सरजाश्च करूषाश्च केरलाश्चोत्कलैः सह । उत्तमर्णा दशार्णाश्च भोज्याः किष्किन्धकैः सह ॥
စရာဇတို့နှင့် ကရူးෂတို့၊ ကေရလတို့နှင့် ဥတ္ကလတို့၊ ဥတ္တမရ္ဏတို့နှင့် ဒသာရ္ဏတို့၊ ထို့ပြင် ဘောဇျတို့နှင့် ကိစ္ကိန္ဓကတို့။
Verse 54
तोशलाः कोशलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा । तुम्बुरास्तुम्बुलाश्चैव पटवो नैषधेः सह ॥
တောရှလတို့နှင့် ကိုရှလတို့၊ ထရိုင်ပုရတို့နှင့် ဝိုင်ဒိရှတို့၊ တုမ္ဗုရတို့နှင့် တုမ္ဗုလတို့၊ ထို့ပြင် ပဋဝတို့နှင့် နိုင်ṣဓတို့။
Verse 55
अन्नजास्तुष्टिकाराश्च वीरहोत्रा ह्यवन्तयः । एते जनपदाः सर्वे विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः ॥
အန္နဇာ၊ တုṣ္ဋိကာရ၊ ဝီရဟောတရ၊ နှင့် အဝန္တိ—ဤဂျနပဒအပေါင်းတို့သည် ဝိန္ဓျ၏ နောက်ဘက်တောင်စောင်း (အတွင်းပိုင်း) တွင် နေထိုင်ကြ၏။
Verse 56
अतो देशान् प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये । नीहाराः हंसमार्गाश्च कुरवो गुर्गणाः खसाः ॥
ယခု ငါသည် တောင်တန်းများ၌ ရှိသော နိုင်ငံဒေသများနှင့် ထိုတောင်များ၌ နေထိုင်သူတို့ကို ဖော်ပြမည်—နီဟာရ၊ ဟံသမာရ္ဂ၊ ကုရု၊ ဂုရ္ဂဏ၊ နှင့် ခသ တို့ဖြစ်ကြ၏။
Verse 57
कुन्तप्रावरणाश्चैव ऊर्णा दार्वाः सकृत्रकाः । त्रिगर्ता गालवाश्चैव किरातास्तामसैः सह ॥
ထို့အပြင် ကုန္တပရာဝရဏ၊ ဥර්ဏ၊ ဒာర్వ၊ သကෘတရကာတို့လည်း ရှိ၏။ ထို့နည်းတူ တရိဂရတ၊ ဂာလဝာတို့နှင့်အတူ ကိရာတတို့၊ တာမသတို့လည်း ပါဝင်ကြ၏။
Verse 58
कृतत्रेतादिकश्चात्र चतुर्युगकृतो विधिः । एतत्तु भारतं वर्षं चतुः संस्थानसंस्थितम् ॥
ဤနေရာ၌ ကෘတ၊ တ్రေတာ နှင့် အခြား ယုဂများအပေါ် သက်ဆိုင်သော စည်းမျဉ်းအမိန့်ကို ယုဂလေးပါး၏ စံနည်းအဖြစ် တည်ထောင်ထားသည်။ ထို့ပြင် ဤ ဘာရတဝရ္ଷကိုလည်း စံသ္ထာန လေးမျိုးဖြင့် စီမံသတ်မှတ်ထားသည်။
Verse 59
दक्षिणापरतो ह्यस्य पूर्वेण च महोदधिः । हिमवानुत्तरेणास्य कार्मुकस्य यथा गुणः ॥
၎င်း၏ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် သမုဒ္ဒရာရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင်လည်း မဟာပင်လယ်ရှိ၏။ မြောက်ဘက်တွင် ဟိမဝန်တောင်တန်းသည် လေး၏ ကွေးသော ကြိုးသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ (ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို သတ်မှတ်၍) တည်ရှိ၏။
Verse 60
तदेतद् भारतं वर्षं सर्वबीजं द्विजोत्तम । ब्रह्मत्वममरेशत्वं देवत्वं मरुतस्तथा ॥
ထို့ကြောင့် ဤ ဘာရတဝရ္ଷသည် အကျိုးရလဒ် အားလုံး၏ မျိုးစေ့ဖြစ်၏၊ အကောင်းဆုံးသော ဒွိဇ။ ဤနေရာမှပင် ဗြာဟ္မဏဖြစ်ခြင်း/သဘောတရားသိမြင်ခြင်း၊ အမရတို့အကြား အာဏာပိုင်ခြင်း၊ ဒေဝဖြစ်ခြင်း၊ ထို့ပြင် မာရုတ်ဖြစ်ခြင်းအထိ ရရှိလာ၏။
Verse 61
मृगपश्वप्सरोयोनिस्तद्वत् सर्वे सरीसृपाः । स्थावराणाञ्च सर्वेषामितो ब्रह्मन् शुभाशुभैः ॥
ဤနေရာမှပင် သမင်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့အဖြစ် မွေးဖွားခြင်းများ၊ အပ္စရာသမီးများအဖြစ် မွေးဖွားခြင်းများလည်း ရှိ၏။ ထို့နည်းတူ တွားသွားသတ္တဝါ အမျိုးမျိုးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ မလှုပ်ရှားသော သတ္တဝါအားလုံးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အို ဗြာဟ္မဏ၊ ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်ကံအလိုက် ဖြစ်ပေါ်၏။
Verse 62
प्रयाति कर्मभूर्ब्रह्मन् नान्या लोकेषु विद्यते । देवानामपि विप्रर्षे सदैष मनोरथः ॥
အို ဗြာဟ္မဏ၊ ဤသည်ကား ကမ္မဘူမိ—လုပ်ရပ်၏မြေပြင် ဖြစ်၏။ လောကတို့အတွင်း ဤသို့သော လုပ်ရပ်ကွင်း မရှိတော့။ အို ရှင်ရသီတို့အထွတ်အမြတ်၊ ဒေဝတို့တောင် ဤအရာကို အမြဲတမ်း ချစ်မြတ်နိုး၍ ဆန္ဒပြုကြ၏။
Verse 63
अपि मानुष्यमाप्स्यामो देवत्वात् प्रच्युताः क्षितौ । मनुष्यः कुरुते तत्तु यन्न शक्यं सुरासुरैः ॥
(သူတို့က စဉ်းစားကြသည်–) «ဒေဝဘဝမှ ကျဆင်း၍ မြေပြင်သို့ ရောက်လာပြီး လူဘဝကို ရပါစေ» ဟု။ အကြောင်းမူ လူသည် ဒေဝနှင့် အသူရတို့ မပြုနိုင်သော အရာကို ပြီးမြောက်စေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။
Verse 64
तत्कर्मनिगडग्रस्तैः स्वकर्मख्यापनोत्सुकः । न किञ्चित् क्रियते कर्म सुखलेशोपबृंहितैः ॥
မိမိကံ၏ ချည်နှောင်မှုကြိုးများဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရ၍ မိမိလုပ်ရပ်ကိုသာ ပြသလိုစိတ်ပြင်းပြနေသူတို့သည်၊ ပျော်ရွှင်မှုအနည်းငယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်စိတ်ကြောင့် မာန်တက်နေသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ရှိသော လုပ်ရပ်တစ်စုံတစ်ရာကို မပြုလုပ်ကြ။
The chapter centers on why Bhāratavarṣa is treated as the decisive karmabhūmi: a land where human action uniquely yields direct soteriological results—merit and sin leading to svarga or mokṣa—prompting Krauṣṭuki to request a fuller, systematic account of Bhārata beyond a brief Jambūdvīpa summary.
It does not enumerate a specific Manu or manvantara chronology; instead, it supplies the cosmographic and anthropological premise that undergirds Purāṇic time-cycles: Bhārata is the privileged theatre of karma where even devas seek human birth, a doctrinal foundation often presupposed when manvantara histories describe lineages, merit, and decline.
This adhyāya lies outside the Devī Māhātmya section (Adhyāyas 81–93) and contains no stuti, epithet-cycle, or battle narrative of the Goddess; its contribution is instead a sacred-geographic and ethical framing of Bhārata that later Purāṇic theologies (including Śākta materials) assume as the locus of efficacious ritual and liberation-seeking practice.