
अत्रिपुत्रत्रयोत्पत्तिः (Atriputratrayotpattiḥ)
Harishchandra
ဤအধ্যာယတွင် ရှင်အတရီနှင့် အနုသုယာတို့၏ တပဿာအလွန်မြင့်မားမှုကို ဖော်ပြသည်။ တြိမూర్తိ—ဗြဟ္မာ၊ ဗိෂ္ဏု၊ ရုဒ္ရ(ရှီဝ)—တို့က သဘောကျ၍ ကောင်းချီးပေးကာ သားသုံးယောက် မွေးဖွားစေသည်။ ထိုသူတို့မှာ စောမ(လ)၊ ဒတ္တಾತ್ರေယ၊ ဒုర్వာသာ ဖြစ်ပြီး ဓမ္မကို ထောက်ပံ့ရန် အာနုဘော်နှင့် သီလဂုဏ်တို့ကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे अनसूयावरप्राप्तिर्नाम षोडशोऽध्यायः । सप्तदशोऽध्यायः । पुत्र उवाच ततो काले बहुतिथे द्वितीयो ब्रह्मणः सुतः । स्वभार्यां भगवानत्रिरनसूयामपश्यत ॥
ထို့ကြောင့် သီရိ မာရကဏ္ဍေယ ပုရာဏတွင် အဖနှင့်သား၏ ဆွေးနွေးခန်း၌ «အနသူယာ၏ ကောင်းချီးရရှိခြင်း» ဟု အမည်ရသော ဆယ့်ခြောက်ခန်း အဆုံးသတ်၏။ ဆယ့်ခုနစ်ခန်း။ သားက ပြောသည်—အချိန်အနည်းငယ် ကုန်လွန်ပြီးနောက် ဘြဟ္မာ၏ ဒုတိယမွေးသားဖြစ်သော အထရီ မဟာရိရှီသည် မိမိ၏ ဇနီး အနသူယာကို တွေ့မြင်하였다။
Verse 2
ऋतुस्नातां सुचार्वङ्गीं लोभनीयॊत्तमाकृतिम् । सकामो मनसा भेजे स मुनिस्तामनिन्दिताम् ॥
သူမသည် ရာသီပြီးနောက် ရေချိုးပြီး လှပသော ကိုယ်အင်္ဂါများနှင့် အလွန်ဆွဲဆောင်သော ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသည်ကို မြင်သော်၊ ထိုရိရှီသည် ဆန္ဒဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ အပြစ်ကင်းသော ထိုမိန်းမထံသို့ စိတ်ကို လှည့်တော်မူ၏။
Verse 3
तस्याभिध्यायतस्तान्तु विकारो योऽन्वजायत । तमेवोवाह पवनस्तिरश्चोर्ध्वञ्च वेगवान् ॥
သူသည် သမาธိ၌ တရားထိုင်နေစဉ်၊ သူ့ထံမှ ပြောင်းလဲထင်ရှားသော ရုပ်သဏ္ဍာန်တစ်ခု ပေါ်ထွန်းလာ하였다။ ထို့နောက် လျင်မြန်သော လေက ထိုပေါ်ထွန်းမှုကို ဘေးဘက်နှင့် အပေါ်ဘက်သို့ ရွေ့လျားစေကာ သယ်ဆောင်သွား하였다။
Verse 4
ब्रह्मरूपञ्च शुक्लाभं पतमानं समन्ततः । सोमरूपं रजोपेतं दिशस्तं जगृहुर्दश ॥
အဖြူရောင်၊ ဗြဟ္မာနှင့်ဆင်တူသော ရုပ်သဏ္ဍာန်တစ်ခုသည် အရပ်အနှံ့ကျဆင်းလာပြီး၊ ရဇသ်အရောင်ရောနှောသော ဆိုမရုပ်သို့ ပြောင်းလဲသွား하였다။ ဒిశအဆယ်ပါးက ထိုအရာကို လက်ခံယူ하였다။
Verse 5
स सोमो मानसोजज्ञे तस्यामत्रेः प्रजापतेः । पुत्रः समस्तसत्त्वानामायुराधार एव च ॥
ထိုဆိုမသည် ပရဇာပတိ အတြိ၏ စိတ်မှ မွေးဖွားလာ하였다။ သူသည် အတြိ၏ သားဖြစ်လာပြီး၊ သတ္တဝါအားလုံး၏ အသက်တမ်းကို ထောက်တိုင်ပေးသော အခြေခံတရားဖြစ်하였다။
Verse 6
तुष्टेन विष्णुना जज्ञे दत्तात्रेयो महात्मना । स्वशरीरात् समुत्पाद्य सत्त्वोद्रिक्तो द्विजात्तमः ॥
မဟာအတ္တမရှိသော ဗိဿနုသည် နှစ်သက်တော်မူသဖြင့်၊ ဒတ္တာတြေယသည် မွေးဖွားလာ하였다—မိမိ၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှပင် ထုတ်ပေါ်စေခြင်းဖြစ်၍—အထူးမြတ်သော ဒွိဇ၊ စတ္တဝဂုဏ် အလွန်ထင်ရှားသူဖြစ်하였다။
Verse 7
दत्तात्रेय इति ख्यातः सोऽनसूयास्तनं पपौ । विष्णुरेवावतार्णोऽसौ द्वितीयोऽत्रेः सुतोऽभवत् ॥
သူသည် ဒတ္တာတြေယဟု လူသိများလာ하였다။ သူသည် အနသုယာ၏ နို့ရည်ကို နို့စို့ခဲ့သည်။ အမှန်တကယ် သူသည် ဗိဿနု၏ အဝတားဖြစ်ပြီး၊ အတြိ၏ ဒုတိယသားဖြစ်လာ하였다။
Verse 8
सप्ताहात् प्रच्युतो मातुरुदरात् कुपितो यतः । हैहयेन्द्रमुपावृत्तमपराध्यन्तमुद्धतम् ॥
ခုနစ်ရက်ပြည့်ပြီးနောက်၊ မိခင်၏ဝမ်းမှ ထွက်ပေါ်လာ၍ ဒေါသဖြင့် မွေးဖွားလာသည်။ ထိုအခါ ဟိုင်းဟယ မင်းကြီးသည် အပြစ်ပြုကာ မာန်မာနဖြင့် ချဉ်းကပ်လာသည်ကို မြင်၏။
Verse 9
दृष्ट्वात्रौ कुपितः सद्यो दग्धुकामः स हैहयम् । गर्भवासमहायास-दुःखामर्षसमन्वितः ॥
ထိုသူကို မြင်သော် အတြရီ၏ သားသည် ချက်ချင်း ဒေါသထွက်၍ ဟိုင်းဟယကို မီးဖြင့် လောင်ကျွမ်းစေလို၏။ ဝမ်းတွင်းနေထိုင်ရခြင်း၏ ကြီးမားသော ခက်ခဲနာကျင်မှုမှ ပေါ်လာသော မနာလိုဒေါသဖြင့် ပြည့်နှက်နေ၏။
Verse 10
दुर्वासास्तमसोद्रिक्तो रुद्रांशः समजायत । इति पुत्रत्रयं तस्याः जज्ञे ब्रह्मेशवैष्णवम् ॥
ဒုရ္ဝာသာသည် ရုဒ္ရ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်အဖြစ် တမသဂုဏ် ပြည့်ဝလျက် မွေးဖွားလာ၏။ ထို့ကြောင့် အနသူယာအတွက် ပုတျသုံးပါး မွေးဖွားလာရာ—ဗြဟ္မာ၊ ဣဿ (ရှီဝ) နှင့် ဝိષ્ણု၏ အင်္ဂါရပ်များ ဖြစ်ကြ၏။
Verse 11
सोमो ब्रह्मभवद्विष्णुर्दत्तात्रेयो व्यजायत । दुर्वासाः शङ्करो जज्ञे वरदानाद्दिवौकसाम् ॥
ဆိုမသည် ဗြဟ္မာ၏ အင်္ဂါရပ်တစ်ရပ် ဖြစ်လာ၏။ ဒတ္တာတြေယသည် ဝိષ્ણုအဖြစ် မွေးဖွားလာ၏။ ဒုရ္ဝာသာသည် နတ်တို့ (divaukas) ၏ ဆုတောင်းပေးသနားခြင်းကြောင့် သင်္ကရ (ရှီဝ) အဖြစ် မွေးဖွားလာ၏။
Verse 12
सोमः स्वरश्मिभैः शीतैर्वोरुधौषधिमानवान् । आप्याययन् सदा स्वर्गे वर्तते स प्रजापतिः ॥
ဆိုမသည် အေးမြသော ရောင်ခြည်တို့ဖြင့် သမုဒ္ဒရာ၊ ဆေးပင်များနှင့် လူသားတို့ကို အမြဲတမ်း ပျိုးထောင်ပံ့ပိုး၏။ ထို ပရဇာပတိသည် ကောင်းကင်ဘုံ၌ အစဉ်တည်ရှိ၏။
Verse 13
दत्तात्रेयः प्रजां पाति दुष्टदैत्यनिबर्हणात् । शिष्टानुग्रहकृच्चेति ज्ञेयश्चांशः स वैष्णवः ॥
ဒတ္တာတြေယသည် မကောင်းသော ဒိုင်တျများကို ဖျက်ဆီး၍ လူထုကို ကာကွယ်တော်မူ၏။ ထို့ပြင် တရားသမားတို့ကို ကရုဏာပြုသူဟုလည်း သိကြသဖြင့်၊ ထိုသူကို ဘုရား၏ ဝိုင်ရှ္ဏဝ အံရှ (အပိုင်း) ဟူ၍ နားလည်ရမည်။
Verse 14
निर्दहत्यवमन्तारं दुर्वासा भगवानजः । रौद्रं समाश्रित्य वपुर्दृङ्मनोवाग्भिरुद्धतः ॥
ဒုရ္ဝာသာ—မမွေးဖွားသေးသော၊ ဂုဏ်ပြုထိုက်သူ—သည် မိမိကို စော်ကားသူကို ရုဒြာကဲ့သို့သော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ခံယူကာ မျက်စိ၊ စိတ်နှင့် စကားတို့ကြောင့် အလျင်အမြန်ပြင်းထန်၍ မီးလောင်ပျက်စီးစေတော်မူ၏။
Verse 15
सोमत्वं भगवानत्रैः पुनश्चक्रे प्रजापतिः । दत्तात्रेयोऽपि विषयान् योगास्थो बुभुजे हरिः ॥
ပရာဇာပတိသည် ဂုဏ်ပြုထိုက်သော အတြိအား ထပ်မံ၍ ဆိုမ (Soma) အဆင့်ကို ပေးအပ်တော်မူ၏။ ဒတ္တာတြေယလည်း—ဟရိ—ယောဂ၌ တည်နေစဉ် အာရုံခံအရာဝတ္ထုတို့ကို တွေ့ကြုံသော်လည်း (ယောဂသမာဓိ၌ တည်ငြိမ်နေဆဲ) ဖြစ်၏။
Verse 16
दुर्वासाः पितरं हित्वा मातरञ्चोत्तम व्रतम् । उन्मत्ताख्यं समाश्रित्य परिबभ्राम मेदिनीम् ॥
ဒုရ္ဝာသာသည် မိဘနှစ်ပါးကို ချန်ထားကာ ‘အုန်မတ္တ’ ဟု ခေါ်သော အထူးကောင်းမြတ်သည့် ဝရတ (သစ္စာကတိ) ကို ခံယူပြီး ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် လှည့်လည်သွားလာတော်မူ၏။
Verse 17
मुनिपुत्रवृतो योगी दत्तात्रेयोऽप्यसङ्गिताम् । अभीप्स्यमानः सरसि निममज्ज चिरं प्रभुः ॥
ဒတ္တာတြေယ ယောဂီသည် ရှင်ရသေ့တို့၏ သားများက ဝိုင်းရံနေသော်လည်း အလျှော့မတင်သော မကပ်ငြိမှုကို ပျိုးထောင်လို၍ အင်အားကြီးသူသည် ရေကန်ထဲ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ မြုပ်နှံနေတော်မူ၏။
Verse 18
तथापि तं महात्मानमतीव प्रियदर्शनम् । तत्यजुर्न कुमारास्ते सरसस्ती्रमाश्रिताः ॥
ထိုသို့ပင်၊ ထိုလူငယ်တို့သည် မြင်ရအလွန်နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော မဟာစိတ်ဓာတ်ရှိသူကို မစွန့်ပစ်ကြဘဲ၊ ရေကန်ကမ်းခြေ၌ပင် ဆက်လက်နေထိုင်ကြ၏။
Verse 19
दिव्ये वर्षशते पूर्णे यदा ते न त्यजन्ति तम् । तत्प्रीत्या सरसस्तीरे सर्वे मुनिकुमारकाः ॥
တစ်ရာသော ဒေဝနှစ်များ ပြည့်စုံကာလွန်သွားသော်လည်း သူတို့သည် မစွန့်ပစ်သေးသဖြင့်၊ ထိုသူတို့အပေါ် ချစ်ခင်ကြင်နာမှုကြောင့် ဥပုသ်ရှင်တို့၏ သားငယ်များအားလုံးသည် ရေကန်ကမ်းခြေ၌ပင် ဆက်လက်နေကြ၏ (ဇာတ်ကြောင်းအတိုင်း)။
Verse 20
ततो दिव्याम्बरधरां चारुपीननितम्बिनीम् । नारीमादाय कल्याणीमुत्तितार जलान्मुनिः ॥
ထို့နောက် ထိုရဟန်းသည် ရေထဲမှ ထလာ၍ ကောင်းမြတ်မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမတစ်ဦးကိုလည်း အတူခေါ်ဆောင်လာ၏။ သူမသည် ကောင်းကင်ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ထားပြီး လှပ၍ တင်ပါးပြည့်ဝ၏။
Verse 21
स्त्रीसन्निकर्षाद्यद्येते परित्यक्ष्यन्ति मामिति । मुनिपुत्रास्ततोऽसङ्गी स्थास्यामिति विचिन्तयन् ॥
«ငါသည် မိန်းမတစ်ဦးနှင့် နီးကပ်နေခြင်းကြောင့် ဤရဟန်းတို့၏ သားများက ငါ့ကို စွန့်ပစ်သွားလျှင်» ဟု စဉ်းစားကာ၊ အလွတ်လပ်မကပ်ငြိသူသည် «ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ငါသည် ငါ့အနေအထားအတိုင်းပင် နေမည်» ဟု ဆုံးဖြတ်၍ ထိုသို့ပင် အတွေးအခေါ်ပြု၏။
Verse 22
तथापि तं मुनिसुता न त्यजन्ति यदा मुनिम् । ततः सह तया नार्या मद्यपानमथापिबत् ॥
သို့ရာတွင် ရဟန်းတို့၏ သားများက ထိုရဟန်းကို မစွန့်ပစ်သေးသဖြင့်၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုမိန်းမနှင့်အတူ အရက်ကို သောက်သုံး၏။
Verse 23
सुरापानरतं ते न सभार्यं तत्यजुस्ततः । गीतवाद्यादिवनिताभोगसंसर्गदूषितम् ॥
ထို့ကြောင့် သူတို့သည် သူ့ကို မစွန့်ပစ်ကြ၊ သူသည် မိမိဇနီးနှင့်အတူ အရက်သောက်ခြင်းကို အလွန်နှစ်သက်သူကဲ့သို့ ထင်ရသော်လည်း—မိန်းမများနှင့်ပေါင်းသင်းခြင်း၊ သီချင်းဆိုခြင်း၊ ဂီတ၊ တူရိယာများနှင့် အပျော်အပါးတို့ကြောင့် အညစ်အကြေးကပ်သကဲ့သို့ မြင်ရသူဖြစ်၏။
Verse 24
मन्यमाना महात्मानं पीतासवसविक्रियम् । नावाप दोषं योगीशो वारुणीं स पिबन्नपि ॥
သူ့ကို မဟာစိတ်ရှိသူဟု သတ်မှတ်ကြသဖြင့်—အရက်သောက်ခြင်းကြောင့် အပြင်ပန်းပြောင်းလဲသော်လည်း—ယောဂီတို့၏ အရှင်သည် ဝါရုဏီ (ဝိုင်) သောက်နေစဉ်တွင်ပင် အပြစ်မကျရောက်ခဲ့။
Verse 25
अन्तावसायिवेश्मान्तर्मातरिश्वा वसन्निव । सुरां पिबन् सपत्नीकस्तपस्तेपे स योगवित् । योगीश्वरश्चिन्त्यमानो योगिभिर्मुक्तिकाङ्क्षिभिः ॥
မတ်တရိရှွန် (ဝါယု) သည် ချဏ္ဍာလာ/အောက်ဆုံးအပြင်လူ၏ အိမ်တွင် နေထိုင်သကဲ့သို့၊ ယောဂကို သိမြင်သူသည် မိမိဇနီးနှင့်အတူ အရက်သောက်နေစဉ်တွင်ပင် တပဿာကို ကျင့်ဆောင်ခဲ့၏။ ထိုယောဂီတို့၏ အရှင်ကို မုက္ခကို လိုလားသော ယောဂီတို့က သမาธိဖြင့် စဉ်းစားတော်မူကြ၏။
The chapter probes how spiritual realization (yogic asaṅga) can coexist with outwardly transgressive conduct, using Dattātreya’s staged proximity to wine, women, and entertainment to test whether observers judge by appearances or by inner intention and detachment.
It does not primarily develop a Manvantara chronology; instead, it strengthens purāṇic genealogical-theological mapping by presenting Atri’s line as a conduit for cosmic administration (Soma as sustainer) and divine-portion embodiment (vaiṣṇava and raudra manifestations).
This Adhyaya is outside the Devi Mahatmyam (Adhyayas 81–93). Its relevance is instead vamśa-focused: it anchors the Atri–Anasūyā lineage and articulates a triadic emanation model (brahma–vaiṣṇava–raudra) through Soma, Dattātreya, and Durvāsā.