Adhyaya 110
Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)
Upa-parva: Ṛśyaśṛṅga-Upākhyāna (Legend of Ṛśyaśṛṅga) — within Āraṇyaka/Vana narrative cycle
The chapter opens with Lomāśa indicating sacred geography to Yudhiṣṭhira: the holy river Kauśikī and the nearby āśrama of Viśvāmitra, along with the revered hermitage associated with the great Kāśyapa lineage. Lomāśa introduces Ṛśyaśṛṅga as an ascetic of exceptional restraint whose tapas is said to compel rainfall, even influencing Indra (Vāsava/Balavṛtrahā). Yudhiṣṭhira then poses a structured inquiry: how Ṛśyaśṛṅga was born from a doe (mṛgī) despite a “discordant” birth-context, why Indra feared him during drought, what Śāntā was like, and how Lomapāda’s realm came to be without rain. Lomāśa answers by recounting the conception: the brahmarṣi Vibhaṇḍaka, aroused upon seeing Urvaśī, releases seed that a thirsty doe drinks with water and becomes pregnant; from her is born Ṛśyaśṛṅga, marked by a horn on his head and raised in forest celibacy, having seen no humans besides his father. The narrative shifts to Anga: Lomapāda, friend of Daśaratha, incurs brāhmaṇa displeasure through misconduct connected to priestly norms; Indra withholds rain, the people suffer, and the king consults ascetics. A remedy is proposed: bring the forest-raised Ṛśyaśṛṅga into the kingdom, and rain will fall. Lomapāda convenes ministers, devises a plan, summons skilled courtesans to entice and gain the ascetic’s trust; most fear royal and curse repercussions, but an elderly woman volunteers after receiving resources, and proceeds toward the forest with selected women—ending the chapter on the initiation of this strategy.
Chapter Arc: लोमश ऋषि के साथ तीर्थयात्रा करते हुए युधिष्ठिर रोग-शोक-रहित हेमकूट पर्वत पर पहुँचते हैं, जहाँ प्रकृति स्वयं अलौकिक नियमों से चलती दिखती है—मानो देवताओं का कोई गुप्त प्रांगण। → राजा वहाँ ऐसे अद्भुत दृश्य देखते हैं: बिना वायु-सहारे मेघों का बँध जाना, सहस्रों शिलाओं-सा ओलावृष्टि, और तपस्वियों के शाप-आदेश से पर्वत, वायु और वर्षा का अनुशासित हो जाना—यह संकेत कि यह भूमि साधारण नहीं, तपस्या-शक्ति से शासित है। → लोमश का निर्देश निर्णायक बनता है—‘नन्दा’ में स्नान कर के ‘कौशिकी’ के पुण्य तट पर जाओ, जहाँ विश्वामित्र ने उग्र, अनुत्तम तप किया; तीर्थ का माहात्म्य और तपोबल का इतिहास एक ही क्षण में यात्रियों के सामने जीवित हो उठता है। → युधिष्ठिर अपने भाइयों सहित नन्दा में स्नान कर शीतल, रमणीय, शुभ जल वाली कौशिकी की ओर प्रस्थान करते हैं; यात्रा का अगला चरण अब तपस्या-परंपरा और ऋष्यशृंग-उपाख्यान की ओर मुड़ता है। → कौशिकी तट पर पहुँचते ही ऋष्यशृंग-उपाख्यान का सूत्र कसता है—आगे उसी मुनिकुमार को लाने/घटित कराने वाली कथा का द्वार खुलता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल २२ श्लोक हैं) #22. #+( 9) #:५../ &::./ दशाधिकशततमो<् ध्याय: नन््दा तथा कौशिकीका माहात्म्य
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထို့နောက် ကုန္တီ၏သား (ယုဓိဋ္ဌိရ) သည် ဘာရတဝంశ၏ နွားထီးတော်မူသောသူရေ၊ အဆင့်ဆင့် ရှေ့သို့ ဆက်လက်ခရီးထွက်လေ၏။ အပြစ်ကိုဆေးကြော၍ ကြောက်ရွံ့မှုကိုပယ်ဖျက်နိုင်သည်ဟု ဆိုကြသော နန္ဒာနှင့် အပရနန္ဒာ မြစ်နှစ်စင်းသို့ ရောက်ရှိလာကာ—ပဏ္ဍဝတို့၏ တောခရီးတွင် သန့်စင်ခြင်း၏ အခြားအဆင့်တစ်ဆင့်ကို မှတ်သားစေ하였다။
Verse 2
पर्वतं स समासाद्य हेमकूटमनामयम् | अचिन्त्यानद्भुतान् भावान् ददर्श सुबहून् नृप:,तत्पश्चात् रोग-शोकसे रहित हेमकूट पर्वतपर पहुँचकर राजा युधिष्ठिरने वहाँ बहुत-सी अचिन्त्य एवं अद्भुत बातें देखीं
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထို့နောက် ရောဂါနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းကင်းသော ဟေမကူဋ တောင်သို့ ရောက်သော် မင်းယုဓိဋ္ဌိရသည် ထိုနေရာ၌ စိတ်ကူးမမီ အံ့ဩဖွယ် အဖြစ်အပျက်များစွာကို မြင်တွေ့လေ၏။ ထိုအရာတို့သည် တောခရီးသည် ဒုက္ခသာမက၊ သာသနာတရားရှိသူတို့ကို သာမန်အတွေ့အကြုံထက် ကျော်လွန်သော အံ့ဖွယ်များဖြင့် စမ်းသပ်၍ သင်ကြားရာ နယ်ပယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ကြောင်း ပြသလေ၏။
Verse 3
वाताबद्धा भवन्मेघा उपलाश्षन सहस्रश: । नाशवनुवंस्तमारोढुं विषण्णमनसो जना:
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထိုနေရာ၌ မိုးတိမ်များသည် လေဖြင့် ချည်နှောင်၍ မောင်းနှင်သကဲ့သို့ ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ မိမိအလိုလို မိုးသီးကျောက်တုံးများ ထောင်ချီကျလာလေ၏။ စိတ်ဓာတ်ကျ၍ ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသူတို့သည် ထိုတောင်ကို တက်ရန် မိမိကိုယ်ကို မတတ်နိုင်ကြ—ခိုင်မာသန်မာသူတို့သာ ထိုကြမ်းတမ်းမှုကို ရင်ဆိုင်နိုင်၏။
Verse 4
वायुर्नित्यं ववौ तत्र नित्यं देवश्न वर्षति । स्वाध्यायघोषश्न तथा श्रूयते न च दृश्यते
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– “ထိုနေရာ၌ လေသည် မရပ်မနား တိုက်ခတ်နေပြီး၊ နတ်မိုးသည်လည်း မပြတ်မတောက် ရွာသွန်းလေ၏။ ထို့အတူ ဝေဒသင်ကြားဖတ်ရှုသံ (သွာဓျာယ) ကို ကြားရသော်လည်း ဖတ်ရွတ်သူတို့ကို မမြင်ရ” ဟု။
Verse 5
सायं प्रातश्च भगवान् दृश्यते हव्यवाहन: । मक्षिकाश्नादशंस्तत्र तपस: प्रतिघातिका:
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– “ညနေခင်းနှင့် မနက်အရုဏ်တက်ချိန်တို့တွင် ပူဇော်သက္ကာကို သယ်ဆောင်သူ ဟဗျဝါဟန အမည်ရှိ အဂ္ဂိ (မီးဘုရား) ကို ထိုနေရာ၌ မြင်ရ၏။ သို့သော် ထိုနေရာ၌ပင် တပဿ (တပသ) ကို တိုက်ခိုက်တားဆီးသော ယင်ကောင်ကဲ့သို့ စားသောက်ဖျက်ဆီးတတ်သည့် အနှောင့်အယှက်များအကြောင်းကိုလည်း သူက ပြောကြားကာ၊ ထိုကဲ့သို့သော အာရုံပျက်စေမှုနှင့် ဒုက္ခကပ်ရောက်မှုတို့သည် တပဿ၏ အကျိုးကို ပိတ်ဆို့နိုင်ကြောင်း သတိပေးလေ၏။”
Verse 6
निर्वेदो जायते तत्र गृहाणि स्मरते जन: । एवं बहुविधान् भावानद्धुतान् वीक्ष्य पाण्डव: । लोमशं पुनरेवाथ पर्यपृच्छत् तदद्भुतम्
ထိုနေရာ၌ စိတ်ပျက်သိမ်းဆည်းခြင်း (နိဗ္ဗေဒ) ပေါ်ပေါက်လာ၍ လူသည် အိမ်ကို သတိရလာတတ်သည်။ ဤသို့ အံ့ဩဖွယ် အခြေအနေများနှင့် ဖြစ်ရပ်များ အမျိုးမျိုးကို မြင်တွေ့ပြီးနောက် ပाण्डဝ (ယုဓိဋ္ဌိရ) သည် ထိုအံ့ဖွယ်အကြောင်းကို လောမသကို ထပ်မံမေးမြန်း하였다—အံ့ဩခြင်းသာမက နားလည်သဘောပေါက်ရန်ကို ရည်ရွယ်၍၊ ထူးခြားသည့် မြင်ကွင်းများမှ သင်ယူကာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေပြီး မှန်ကန်သည့်အရာကို ခွဲခြားသိမြင်လိုသကဲ့သို့။
Verse 7
वहाँ प्रतेदिन हवा चलती और रोज-रोज मेघ वर्षा करता था। वेदोंके स्वाध्यायकी ध्वनि तो सुनायी पड़ती; परंतु स्वाध्याय करनेवालेका दर्शन नहीं होता था। सायंकाल और प्रातःकाल भगवान् अग्निदेव प्रज्वलित दिखायी देते थे। तपस्यामें विघ्न डालनेवाली मक्खियाँ वहाँ लोगोंको डंक मारती रहती थीं
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်—“အို မဟာရသီ၊ ဤအင်အားကြီး၍ တောက်ပသော တောင်ပေါ်တွင် အံ့ဩဖွယ် ဖြစ်ရပ်များကို မြင်တွေ့ရသည်။ အို အလွန်တောက်ပသူ၊ ဤအရာအားလုံးကို အသေးစိတ် ရှင်းပြပါ—၎င်း၏ လျှို့ဝှက်အကြောင်းရင်းသည် အဘယ်နည်း?” လောမသက ပြောသည်—“အို ရန်သူနှိမ်နင်းသူ၊ အတိတ်ကာလ၌ ကျွန်ုပ်တို့ ကြားသိခဲ့သကဲ့သို့ တိတိကျကျ ပြောပြမည်။ အို မင်းကြီး၊ စိတ်ကို တစ်နေရာတည်း စုစည်း၍ ငါပြောသမျှကို နားထောင်လော့။”
Verse 8
अस्मिन्नृषभकूटे5 भूदूषभो नाम तापस: । अनेकशतवर्षायुस्तपस्वी कोपनो भृशम्
လောမသက ပြောသည်—“ဤ Ṛṣabhakūṭa (ရိသဘကူဋ) တောင်ထိပ်ပေါ်တွင် Bhūdūṣabha အမည်ရှိ တပသီတစ်ဦး နေထိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ရာနှင့်ချီသော နှစ်ပေါင်းများစွာ အသက်ရှည်၍ တပသ (အာသီသ) ပြည့်ဝသော်လည်း အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်လွယ်သူ ဖြစ်하였다။”
Verse 9
पहलेकी बात है, इस ऋषभकूटपर ऋषभनामसे प्रसिद्ध एक तपस्वी रहते थे। उनकी आयु कई सौ वर्षोकी थी। वे तपस्वी होनेके साथ ही बड़े क्रोधी थे ।।
လောမသက ပြောသည်—“ရှေးကာလ၌ ဤ Ṛṣabhakūṭa တောင်ထိပ်ပေါ်တွင် Ṛṣabha ဟု ကျော်ကြားသော တပသီတစ်ဦး နေထိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ရာနှင့်ချီသော နှစ်ပေါင်းများစွာ အသက်ရှည်ခဲ့သည်။ တပသီဖြစ်သော်လည်း အလွန်ဒေါသကြီးသူ ဖြစ်하였다။ တစ်ခါတစ်ရံ အခြားသူများက သူနှင့် စကားပြောနေစဉ်၊ ဒေါသကြောင့် သူသည် တောင်ကိုပင် မိန့်ကြား၍—‘ဤနေရာ၌ မည်သူမဆို စကားတစ်လုံး ထွက်ဆိုလျှင် ချက်ချင်း ကျောက်တုံးများကို ပစ်ချ (တိတ်ဆိတ်ခြင်း/ပြစ်ဒဏ်အဖြစ်) ရမည်’ ဟု ကြမ်းတမ်းသော စည်းကမ်းတစ်ရပ်ကို ဒေါသမှ မွေးဖွားစွာ ချမှတ်ခဲ့သည်။”
Verse 10
वातं चाहूय मा शब्दमित्युवाच स तापस: । व्याहरंश्वेह पुरुषो मेघशब्देन वार्यते
လောမသက ပြောသည်—“ထိုတပသီသည် လေကို ခေါ်ယူ၍ ‘အသံမထွက်စေနှင့်’ ဟု မိန့်ကြား하였다။ သို့ရာတွင် ဤနေရာ၌ လူတစ်ဦး စကားပြောသံကို ကြားရသေးသည်၊ မိုးတိမ်တို့၏ ဟုန်းဟုန်းမြည်သံကြောင့် သူ၏စကားသံသည် ဖုံးလွှမ်းသွားသော်လည်း။”
Verse 11
एवमेतानि कर्माणि राजंस्तेन महर्षिणा । कृतानि कानिचित् क्रोधात् प्रतिषिद्धानि कानिचित्
အရှင်မင်းကြီး၊ ထိုမဟာရိရှီသည် ဤအမှုအရာတို့အနက် အချို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့၏။ အချို့ကိုမူ ဒေါသကြောင့် တားမြစ်ခဲ့၏။ ဤအကြောင်းသည် တပဿာ၏ အာနုဘော်သည် သည်းခံထိန်းချုပ်မှုဖြင့်သာ စီမံရမည်ကို ပြသပြီး၊ ဒေါသက အာဏာကို လမ်းညွှန်မှုမဟုတ်ဘဲ တားမြစ်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲစေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 12
उन्होंने दूसरोंके बुलानेपर कुपित होकर उस पर्वतसे कहा--“जो कोई यहाँपर बातचीत करे उसपर तू ओले बरसा।' इसी प्रकार वायुको भी बुलाकर उन तपस्वी मुनिने कहा --'देखो
လောမာရှာက ပြော၏— «အရှင်မင်းကြီး၊ အခြားသူတို့ ခေါ်လျှင် ထိုတပဿီမုနိသည် ဒေါသထွက်ကာ ထိုတောင်ကို ‘ဤနေရာ၌ စကားပြောသူရှိလျှင် သူ့အပေါ် မိုးသီးရွာစေ’ ဟု ဆို၏။ ထို့အတူ လေကိုလည်း ခေါ်ကာ ‘ကြည့်လော့—ဤနေရာ၌ မည်သည့်အသံမျှ မဖြစ်ရ’ ဟု မိန့်၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဤနေရာ၌ ပြောဆိုသူတိုင်းကို မိုးတိမ်၏ မိုးကြိုးမြည်သံဖြင့် တားဆီးခံရ၏။ အရှင်မင်းကြီး၊ ဤအံ့ဖွယ်အမှုတို့သည် ထိုမဟာရိရှီကပင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဒေါသကြောင့် အချို့ကို စည်းကမ်းတည်ကာ အချို့ကို တားမြစ်ခဲ့၏။ ထို့ပြင် ရှေးရိုးအစဉ်အလာအရ—အရှင်မင်းကြီး—တစ်ခါက နန္ဒာမြစ်ကမ်းသို့ နတ်တို့ ရောက်လာခဲ့သည်ဟု ကြားရ၏။ ထိုအခါ နတ်ကို မြင်လိုသော လူများစွာ—နတ်မြင်သူတို့—သည် ချက်ချင်း ထိုနေရာသို့ စုဝေးလာကြ၏»
Verse 13
ते दर्शनं त्वनिच्छन्तो देवा: शक्रपुरोगमा: । दुर्ग चक्कुरिमं देशं गिरिं प्रत्यूहरूपकम्
လောမာရှာက ပြော၏— ရှက္ကရာ (အိန္ဒြာ) ကို ဦးဆောင်သူ နတ်တို့သည် သူတို့အား တွေ့မြင်ခွင့် မပေးလိုကြသဖြင့်၊ ဤဒေသကို ခက်ခဲစွာ ချဉ်းကပ်ရသော နေရာအဖြစ် ပြုလုပ်ကာ တောင်ကိုယ်တိုင်ကို အတားအဆီးအဖြစ် ပြောင်းလဲ၍ သာမန်လူတို့ မလွယ်ကူစွာ မရောက်နိုင်အောင် လုပ်ခဲ့ကြ၏။
Verse 14
तदाप्रभृति कौन्तेय नरा गिरिमिमं सदा | नाशवनुवन्नभिद्रष्टं कुत एवाधिरोहितुम्,कुन्तीनन्दन! तभीसे साधारण मनुष्य इस पर्वतको देख भी नहीं सकते, चढ़ना तो दूरकी बात है
လောမာရှာက ပြော၏— «ကောန္တီ၏သားရေ၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သာမန်လူတို့သည် ဤတောင်ကို မြင်တောင် မမြင်နိုင်ကြတော့၏။ တက်ရမည်ဆိုလျှင်တော့ မည်သို့ ဖြစ်နိုင်မည်နည်း»
Verse 15
नातप्ततपसा शकक््यो द्रष्टमेष महागिरि: । आरोढुं वापि कौन्तेय तस्मान्नियतवाग् भव
လောမာရှာက ပြော၏— «ကောန္တီ၏သားရေ၊ တပဿာ မပြုလုပ်သေးသူသည် ဤမဟာတောင်ကို အမှန်တကယ် မမြင်နိုင်သကဲ့သို့ မတက်နိုင်လည်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် သင်၏စကားကို ထိန်းချုပ်၍ မောနဝရတ—တိတ်ဆိတ်ခြင်း၏ စည်းကမ်း—ကို ခံယူလော့»
Verse 16
इह देवास्तदा सर्वे यज्ञानाजहुरुत्तमान् तेषामेतानि लिड्जानि दृश्यन्तेद्यापि भारत,उन दिनों सम्पूर्ण देवताओंने यहाँ आकर उत्तम यज्ञोंका अनुष्ठान किया था। भारत! उनके ये चिह्न आज भी प्रत्यक्ष देखे जाते हैं
ရှေးကာလတုန်းက ဤနေရာ၌ နတ်တို့အားလုံး လာရောက်စုဝေးကာ အထူးမြတ်သော ယဇ္ဉပူဇာများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ အို ဘာရတ၊ ထိုယဇ္ဉတို့၏ အမှတ်အသားများကို ယနေ့တိုင် ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သေးသည်။
Verse 17
कुशाकारेव दूर्वेयं संस्तीर्णेव च भूरियम् । यूपप्रकारा बहवो वृक्षाश्वेमे विशाम्पते
လောမသက ပြောသည်– «ဤ ဒူရ္ဗာမြက်သည် ကုရှမြက်ကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသကဲ့သို့ မြေပြင်လည်း ကုရှရွက်များဖြင့် ခင်းထားသလို ထင်ရသည်။ အို ပြည်သူတို့၏ အရှင်၊ ဤသစ်ပင်များစွာလည်း ယဇ္ဉတိုင် (ယူပ) များကဲ့သို့ ထင်မြင်ရ၏»။
Verse 18
देवाक्ष ऋषयश्नैव वसन्त्यद्यापि भारत । तेषां सायं तथा प्रातर्दश्यते हव्यवाहन:,भारत! आज भी यहाँ देवता तथा ऋषि निवास करते हैं। सायंकाल और प्रात:काल यहाँ उनके द्वारा प्रजजलित की हुई अग्निका दर्शन होता है
လောမသက ပြောသည်– «အို ဘာရတ၊ ယနေ့တိုင် ဤနေရာ၌ နတ်တို့နှင့် ရှင်ရသီတို့ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ညနေခင်းနှင့် နံနက်ခင်းတွင် သူတို့က မီးထွန်းထားသော သန့်ရှင်းသည့် အဂ္နိကို ဤနေရာ၌ မြင်တွေ့ရသည်»။
Verse 19
इहाप्लुतानां कौन्तेय सद्यः पाप्माभिहन्यते । कुरुश्रेष्ठाभिषेकं॑ वै तस्मात् कुरु सहानुज:
လောမသက ပြောသည်– «အို ကုန္တီ၏ သားတော်၊ ဤတီရ္ထ၌ ရေချိုးသူတို့၏ အပြစ်အနာဂတ်သည် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားသည်။ ထို့ကြောင့် အို ကုရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူ၊ ညီအစ်ကိုငယ်များနှင့်အတူ ဤနေရာ၌ သန့်စင်ရေချိုးပူဇာကို ဆောင်ရွက်လော့»။
Verse 20
ततो नन्दाप्लुताड्स्त्वं कौशिकीमभियास्यसि । विश्वामित्रेण यत्रोग्रं तपस्तप्तमनुत्तमम्
လောမသက ပြောသည်– «နန္ဒာမြစ်၌ ရေချိုးပြီးနောက် သင်သည် ကောရှိကီမြစ်ကမ်းသို့ ဆက်လက်သွားရမည်။ ထိုနေရာ၌ မဟာရသီ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် မယှဉ်နိုင်လောက်အောင် အထူးမြတ်၍ ကြမ်းတမ်းသော တပဿ (tapas) ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးသည်»။
Verse 22
वैशम्पायनजी कहते हैं--तदनन्तर राजा युधिष्ठिर अपने दल-बलके साथ नन््दामें गोता लगाकर रमणीय एवं शीतल जलवाली शुभ पुण्यमयी कौशिकीके तटपर गये ।।
လောမသက ပြောသည်– «အို ဘာရတမျိုး၏ အထွတ်အမြတ်သူရဲကောင်းယုဓိဋ္ဌိရ၊ ဤသည်မှာ သန့်ရှင်းမြတ်သော ကောသိကီ မြစ်တော်—ဒေဝမြစ်တော်ဖြစ်၍ ရေသည် အပြစ်ကို သန့်စင်ပေး၏။ ထို့ပြင် ဤနေရာတွင်ပင် ကျွန်ုပ်တို့ရှေ့၌ ထင်ရှားစွာ မြင်ရသောအရာမှာ ဗိශ්ဝာမိတ္တရ၏ သာယာလှပသော အာရှရမ်ဖြစ်သည်»။
Verse 23
आश्रमश्रैव पुण्याख्य: काश्यपस्य महात्मन: । ऋष्यशूड़ः सुतो यस्य तपस्वी संयतेन्द्रिय:
လောမသက ပြောသည်– «ဤနေရာတွင် ‘ပုဏ္ဏယ’ ဟုခေါ်သော အာရှရမ်တစ်ခုလည်း ရှိ၏၊ မဟာရိရှီ ကာရှျယပ၏ အာရှရမ်ဖြစ်သည်။ သူ၏သားမှာ ရိရှျရှೃင်္ဂ—တပသ်ကို ထမ်းဆောင်သော သာသနာ့သူ၊ အင်ဒြိယတို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူ ဖြစ်၏။ သူ၏ တပသ်အာနုဘော်ကြောင့် တစ်ခါက အင်ဒြာကို မိုးရွာစေကာ မြေပြင်ကို ဖိနှိပ်နေသော ကြောက်မက်ဖွယ် မိုးခေါင်ခြင်းကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်»။
Verse 24
तपसो य: प्रभावेण वर्षयामास वासवम् । अनावृष्ट्यां भयाद् यस्य ववर्ष बलवृत्रहा
လောမသက ပြောသည်– «သူ၏ တပသ်အာနုဘော်ကြောင့် ဝါသဝ (အင်ဒြာ) ကို မိုးရွာစေခဲ့သူပင် ဖြစ်၏။ ကြောက်မက်ဖွယ် မိုးခေါင်ချိန်၌ ဘလနှင့် ဝෘတြကို သတ်ဖြတ်သူ ဒေဝရာဇ အင်ဒြာသည် ထိုမဟာမုနိကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် မြေပြင်ပေါ်သို့ မိုးကို သွန်းလောင်းခဲ့သည်»။
Verse 25
मृग्यां जात: स तेजस्वी काश्यपस्य सुतः प्रभु: । विषये लोमपादस्य यश्चकाराद्धुतं महत्
သူသည် တောက်ပသန်မာသော မုနိဖြစ်၍ မိဂီ (မိခင်ဒိုး) မှ မွေးဖွားကာ ကာရှျယပမျိုးရိုး—ဗိဘာဏ္ဍက၏သား ဖြစ်သည်။ ဘုရင် လောမပာဒ၏ နိုင်ငံတွင် အံ့ဩဖွယ် ကြီးမားသော လုပ်ရပ်တစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်အောင်မြင်ခဲ့သည်။
Verse 26
निर्वर्तितेषु सस्येषु यस्मै शान्तां ददौ नृप: । लोमपादो दुहितरं सावित्रीं सविता यथा
သီးနှံများ အပြည့်အဝ ပေါက်ဖွားကာ နိုင်ငံသည် ငြိမ်းချမ်းလာသောအခါ ဘုရင် လောမပာဒသည် မိမိသမီး ရှာန္တာကို ရိရှျရှೃင်္ဂနှင့် ထိမ်းမြားပေး하였다—နေရောင်တော် စဝိတာက မိမိသမီး စာဝိထရီကို ဗြဟ္မာနှင့် ထိမ်းမြားပေးသကဲ့သို့ပင်။
Verse 27
युधिछिर उवाच ऋष्यश्ड्र: कथं मृग्यामुत्पन्न: काश्यपात्मज: । विरुद्धे योनिसंसगे कथं च तपसा युतः
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အရှင်ရဟန်းကြီး၊ ကာရှျပ၏ မျိုးဆက်ဖြစ်၍ ဝိဘဏ္ဍက၏ သား ရှိသျရှೃင်္ဂသည် မိခင်မုဆိုးမ (မိခင်သမင်) ၏ ဝမ်းမှ မည်သို့ မွေးဖွားလာသနည်း။ မတူညီသော ယောနိတို့အကြား ပေါင်းစည်းခြင်းသည် သာသနာကျမ်းနှင့် လူ့အကျင့်အကြံအရ နှစ်ဖက်လုံးတွင် ဆန့်ကျင်သည်။ ထိုသို့ လွန်ကျူးသော ပေါင်းစည်းမှုမှ မွေးဖွားလာသော ကလေးသည် မည်သို့ တပဿာဓာတ်နှင့် ပြည့်စုံနိုင်သနည်း။ ထို့ပြင် ဘလနှင့် ဝြတ္တရကို သတ်ဖျက်သူ အင်ဒြာသည် မိုးခေါင်ချိန်၌ ထိုပညာရှိကလေးကို ကြောက်ရွံ့၍ မည်သို့ မိုးရွာစေခဲ့သနည်း»
Verse 28
किमर्थ च भयाच्छक्रस्तस्य बालस्य धीमत: । अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां ववर्ष बलवृत्रहा
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အဘယ်ကြောင့် ရှက္ကရ (အင်ဒြာ) သည် ထိုပညာရှိကလေးကို ကြောက်ရွံ့ခဲ့သနည်း။ ထို့ပြင် မိုးခေါင်ခြင်း ဖြစ်ပွားလာသောအခါ ဘလနှင့် ဝြတ္တရကို သတ်ဖျက်သူသည် မည်သို့ မိုးရွာစေခဲ့သနည်း»
Verse 29
कथंरूपा च सा शान्ता राजपुत्री यतव्रता । लोभयामास या चेतो मृगभूतस्य तस्य वै
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «စည်းကမ်းနှင့် ဝတ်ပြုကတိကို ထိန်းသိမ်းသူ မင်းသမီး ရှာန္တာသည် မည်သို့သော အမျိုးသမီးနည်း—သမင်ရုပ်ကို ယူထားသော ထိုရဟန်း၏ စိတ်ကိုတောင် ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သူ?»
Verse 30
लोमपाददश्न राजर्षिययदाश्रूयत धार्मिक: । कथं वै विषये तस्य नावर्षत् पाकशासन:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «လောမပာဒ မင်းသည် ဓမ္မကို အလွန်လိုက်နာသော ရာဇရဟန်းဟု ကြားသိရသည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် သူ၏နိုင်ငံတွင် ပာကရှာသန (အင်ဒြာ) သည် အဘယ်ကြောင့် မိုးမရွာစေခဲ့သနည်း»
Verse 31
एतन्मे भगवन् सर्व विस्तरेण यथातथम् । वक्तुमहसि शुश्रूषोरऋष्यशृज्गस्य चेष्टितम्,भगवन्! ये सब बातें आप विस्तारपूर्वक यथार्थ-रूपसे बताइये। मैं महर्षि ऋष्यशुंगके चरित्रको सुनना चाहता हूँ
«အရှင်မြတ်၊ ဤအရာအားလုံးကို ဖြစ်ပျက်သကဲ့သို့ အပြည့်အစုံ အသေးစိတ် ပြောပြပါ။ ကျွန်ုပ်သည် ကြားနာလိုစိတ်ပြင်းပြနေသဖြင့်၊ အရှင်ရဟန်းကြီး၊ ရှိသျရှೃင်္ဂ၏ လုပ်ရပ်များနှင့် ဘဝဇာတ်ကြောင်းကို ကျွန်ုပ်အား ပြန်လည်ဟောကြားပါ»
Verse 32
लोगश उवाच विभाण्डकस्य विप्रर्षेस्तपसा भावितात्मन: । अमोघवीर्यस्य सत: प्रजापतिसमद्युते:
လောမသက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဗြဟ္မရိရှီ ဝိဘဏ္ဍက၏ အတွင်းစိတ်သည် တပသ (အာသီတိ) ကြောင့် သန့်စင်၍ ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ သူသည် သစ္စာတည်ကြည်သော မဟာရိရှီဖြစ်ပြီး၊ မပျက်မယွင်းသော ဓမ္မအာနုဘော် (ဝိညာဉ်အင်အား) ကို ပိုင်ဆိုင်ကာ ပရဇာပတိကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေ하였다»။
Verse 33
शृणु पुत्रो यथा जात ऋष्यशुड़ प्रतापवान् | महाहस्य महातेजा बाल: स्थविरसम्मत:
လောမသက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ထင်ရှားသော ရိရှျရှೃင်္ဂ (Ṛṣyaśṛṅga) မည်သို့ မွေးဖွားလာသည်ကို နားထောင်ပါ။ သူသည် ကလေးပင်ဖြစ်သော်လည်း တပသ၏ မဟာတေဇောဖြင့် တောက်ပ၍၊ သန့်ရှင်းနူးညံ့သော ရွှင်လန်းမှုရှိကာ၊ အိုမင်းသူများကပင် လေးစားချီးမြှောက်ကြသည်»။
Verse 34
महाह्द समासाद्य काश्यपस्तपसि स्थित: । दीर्घकालं परिश्रानन््त ऋषि: स देवसम्मित:
ကျယ်ဝန်းသော ရေကန်ကြီးတစ်ခုသို့ ရောက်သော် ကာရှျယပ (Kāśyapa) ရိရှီသည် ထိုနေရာ၌ ပြင်းထန်သော တပသကို စတင်ဝင်ရောက်하였다။ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေသော ဒုက္ခကလေးများကို ခံယူ၍၊ နတ်တော်တို့နှင့်တူအောင် လေးစားခံရသော ထိုရိရှီသည် မိမိပင်နန့်၌ မလှုပ်မယွင်း တည်ကြည်နေ하였다။
Verse 35
तस्य रेत: प्रचस्कन्द दृष्टवाप्सरसमुर्वशीम् । अप्सूपस्पृशतो राजन् मृगी तच्चापिबत् तदा
အပ်ဆရာ ဥရဝသီ (Urvaśī) ကို မြင်သဖြင့် သူ၏ သုက်ရည်သည် မထိန်းနိုင်ဘဲ ကျဆင်းသွား하였다။ အို မင်းကြီး၊ သူသည် ရေချိုးကာ ရေကို ထိတွေ့နေစဉ် ရေငတ်နေသော မိခင်သမင်တစ်ကောင် လာရောက်၍ ရေနှင့်အတူ ထိုသုက်ရည်ကိုပါ သောက်လိုက်သည်။
Verse 36
सह तोयेन तृषिता गर्भिणी चाभवत् ततः । सा पुरोक्ता भगवता ब्रह्मणा लोककर्तणा
သူမသည် ရေငတ်၍ ရေနှင့်အတူ သောက်လိုက်သဖြင့် ထိုမှတစ်ဆင့် ကိုယ်ဝန်ရှိလာ하였다။ ဤအရာကို လောကဖန်ဆင်းရှင် ဘုရားဗြဟ္မာ (Brahmā) က ယခင်ကတည်းက ကြိုတင်ဟောထားခဲ့သည်—သမင်မဖြစ်ပြီး ရိရှီတစ်ပါးကို မွေးဖွားပြီးနောက် ထိုတိရစ္ဆာန်ယောနိမှ လွတ်မြောက်မည်ဟု။ ထို့ကြောင့် ထူးဆန်းသကဲ့သို့ ထင်ရသော မွေးဖွားခြင်းသည်လည်း နတ်ဘုရား၏ အမိန့်နှင့် ကံကြမ္မာ၏ မလွဲမသွေ လည်ပတ်မှုဖြစ်သည်။
Verse 37
देवकन्या मृगी भूत्वा मुनिं सूय विमोक्ष्यसे । अमोघत्वाद् विधेश्वैव भावित्वाद् दैवनिर्मितात्
လောမသက ပြော၏— «မင်းသမီးသည် မျောက်မတစ်ကောင် (ဒိုး) အဖြစ် ဖြစ်လာပြီး မုနိတစ်ပါးကို မွေးဖွားပြီးနောက် ထိုတိရစ္ဆာန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်လိမ့်မည်။ စကြဝဠာကို စီမံတော်မူသော ဘြဟ္မာ၏ အမိန့်တော်သည် မလွဲမသွေ ဖြစ်ပြီး ကံကြမ္မာက ဖန်တီးထားသမျှသည် မဖြစ်မနေ ပြည့်စုံရမည်»။
Verse 38
तस्यां मृग्यां समभवत् तस्य पुत्रो महानृषि: । ऋष्यशूज्गस्तपोनित्यो वन एवाभ्यवर्तत
ထိုဒိုးမှ သားတစ်ဦး သန္ဓေတည်၍ မွေးဖွားလာရာ မဟာရသီတစ်ပါး ဖြစ်လာ၏။ ထိုသားသည် ရှိရှျရှೃင်္ဂ (Ṛṣyaśṛṅga) ဟူ၍ ခေါ်ကြပြီး တပသ (အာသီတ) ကို အမြဲတမ်း ကျင့်သုံးကာ တောထဲတွင်သာ နေထိုင်လှုပ်ရှားခဲ့၏။
Verse 39
तस्यर्षे: शुड़ं शिरसि राजन्नासीन्महात्मन: । तेनर्ष्पशूज़ इत्येवं तदा स प्रथितो5भवत्,राजन! उन महात्मा मुनिके सिरपर एक सींग था, इसलिये उस समय उनका ऋष्यशुग नाम प्रसिद्ध हुआ
အို မင်းကြီး၊ ထိုမဟာစိတ်ဓာတ်ကြီးသော ရသီ၏ ခေါင်းပေါ်တွင် ချိုတစ်ချောင်း ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုကာလ၌ သူသည် “ရိရှျရှೃင်္ဂ” ဟူသော အမည်—“ချိုရှိသော ရသီ” ဟူ၍ ကျော်ကြားလာ၏။
Verse 40
न तेन दृष्टपूर्वोउन्य: पितुरन्यत्र मानुष: । तस्मात् तस्य मनो नित्य ब्रह्मचर्येडभवन्नूप
အို လူတို့၏အရှင် မင်းကြီး၊ သူသည် မိမိ၏ဖခင်မှတပါး အခြားလူသားတစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ မမြင်ဖူးခဲ့။ ထို့ကြောင့် သူ၏စိတ်သည် သဘာဝအလျောက် အမြဲတမ်း ဗြဟ္မစရိယ (ကိုယ်ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် သန့်ရှင်းသော စည်းကမ်း) သို့ ဦးတည်နေခဲ့၏။
Verse 41
एतस्मिन्नेव काले तु सखा दशरथस्य वै । लोमपाद इति ख्यातो हाज्रानामीश्वरो5भवत्,इन्हीं दिनों राजा दशरथके मित्र लोमपाद अंगदेशके राजा हुए
ထိုအချိန်တည်းကပင် ဒဿရထ၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သူ “လောမပာဒ” ဟူ၍ ကျော်ကြားသောသူသည် အင်္ဂဒေသ၏ အရှင်ဘုရင် ဖြစ်လာ၏။
Verse 42
तेन कामात् कृतं भिथ्या ब्राह्मणस्येति न: श्रुति: । स ब्राह्मणै: परित्यक्तस्ततो वै जगत: पति:
အလိုဆန္ဒကြောင့် မောင်းနှင်ခံရ၍ သူသည် ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးအပေါ် မုသားပြုမူခဲ့ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ ကြားသိရသည်။ ထိုအပြစ်ကြောင့် ဗြာဟ္မဏတို့သည် သူ—ပြည်သူတို့၏ အရှင်ကိုပင် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ဤအကြောင်းအရာသည် ဗြာဟ္မဏအပေါ် သစ္စာနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ချိုးဖောက်ခြင်းဟု အပြစ်ကို သတ်မှတ်ကာ၊ ဗြာဟ္မဏတို့၏ သာသနာရေး-လူမှုရေး ဆုတ်ခွာမှုကို မင်း၏ တရားဝင်မှုနှင့် ပြည်သူ့ကောင်းကျိုးကို ချိုးဖျက်သည့် သဘောတရားဆိုင်ရာ အကျိုးဆက်အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
Verse 43
पुरोहितापचाराच्च तस्य राज्ञो यदृच्छया । न ववर्ष सहस्राक्षस्ततो5पीड्यन्त वै प्रजा:
ထိုဘုရင်သည် မတော်တဆသော ပေါ့လျော့မှုကြောင့် မိမိ၏ ရာဇပုရောဟိတ်အပေါ် အပြစ်ကျူးလွန်ခဲ့သဖြင့် သဟသ္ရာက္ခ (အိန္ဒြ) သည် မိုးမရွာစေခဲ့။ ထို့ကြောင့် ပြည်သူတို့သည် အမှန်တကယ် ဒုက္ခရောက်ကြရသည်—ပုရောဟိတ်ရာထူး၏ သာသနာရေးသန့်ရှင်းမှုနှင့် ၎င်းက ထိန်းသိမ်းသော ဓမ္မစည်းကမ်းကို မလေးစားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မိုးခေါင်ဒဏ်အောက်တွင် ဆင်းရဲခံစားကြရသည်။
Verse 44
स ब्राह्मणान् पर्यपृच्छत् तपोयुक्तान् मनीषिण: । प्रवर्षणे सुरेन्द्रस्य समर्थान् पृथिवीपते
အို ယုဓိဋ္ဌိရ မင်းကြီး၊ ထိုအခါ သူသည် တပသ်ရှိ၍ ပညာရှိကာ အိန္ဒြထံမှ မိုးရွာစေနိုင်သည့် ဗြာဟ္မဏတို့ကို ခေါ်ယူပြီး ဤကပ်ဘေးကို ဖယ်ရှားရန် နည်းလမ်းကို မေးမြန်း하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် နိုင်ငံ၏ အကျိုးချမ်းသာ အန္တရာယ်ကြုံလာသည့်အခါ အုပ်ချုပ်သူသည် ဝိညာဉ်ရေးစည်းကမ်းနှင့် ပညာတတ်မြောက်မှုရှိသူတို့ထံမှ အကြံဉာဏ်ကို ရှာဖွေရမည့် တာဝန်ကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 45
कथं प्रवर्षेत् पर्जन्य उपाय: परिदृश्यताम् । तमूचुश्नोदितास्ते तु स््वमतानि मनीषिण:,“विप्रगण! मेघ कैसे वर्षा करे--यह उपाय सोचिये।” उनके पूछनेपर मनीषी महात्माओंने अपना-अपना विचार बताया
လောမရှာက “မိုးတိမ်ကို မည်သို့ မိုးရွာစေနိုင်မည်နည်း။ နည်းလမ်းတစ်ရပ်ကို စဉ်းစားကြပါ” ဟု ဆို하였다။ ထိုသို့ မေးမြန်းခံရသော ပညာရှိမုနိတို့သည် မိမိမိမိ၏ စဉ်းစားထားသော အမြင်ကို တစ်ဦးချင်းစီ ထုတ်ဖော်ပြောကြားကာ မိုးခေါင်မှုကို ဖြေရှင်းရန် ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီ၍ ထိရောက်သော ကုထုံးကို ရှာဖွေကြသည်။
Verse 46
तत्र त्वेको मुनिवरस्तं राजानमुवाच ह । कुपितास्तव राजेन्द्र ब्राह्मणा निष्कृतिं चर
ထိုနေရာ၌ မုနိမြတ်တစ်ပါးက ဘုရင်အား ပြော하였다—“အို မင်းတို့အထဲက အမြတ်ဆုံးသော မင်းကြီး၊ ဗြာဟ္မဏတို့သည် သင့်အပေါ် အမျက်ထွက်နေကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပရాయရှ္စိတ္တ (အပြစ်ဖြေခြင်း) ကို ဆောင်ရွက်၍ အပြစ်ကို ပြန်လည်ပြုပြင်လော့” ဟု။ ဤစကားသည် မင်း၏ တာဝန်ကို ဝိညာဉ်ရေးနှင့် ဓမ္မအာဏာရှေ့တွင် တာဝန်ခံရမည်ဟု သတ်မှတ်ကာ၊ အင်အားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် ငြင်းဆန်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ သတ်မှတ်ထားသော အပြစ်ဖြေကာလများဖြင့် သဟဇာတကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန် တိုက်တွန်းသည်။
Verse 47
ऋष्यश्ड़ूं मुनिसुतमानयस्व च पार्थिव । वानेयमनभिज्ञं च नारीणामार्जवे रतम्
ရသီက မိန့်ကြားသည်– «အို မင်းကြီး၊ မုနိ၏သား ရှိသျရှೃင်္ဂ (Ṛṣyaśṛṅga) ကို ဤနေရာသို့ ခေါ်ယူပါ။ သူသည် တောတွင်းနေထိုင်သူဖြစ်၍ မိန်းမတို့ကို လုံးဝမသိမမြင်၊ ရိုးသားဖြောင့်မတ်သော အကျင့်ကိုသာ အမြဲလိုက်နာသူ ဖြစ်သည်။ ထိုမဟာတပသီ ရှိသျရှೃင်္ဂ သင်၏နိုင်ငံအတွင်း ခြေချမိသော် မိုးတိမ်များသည် ချက်ချင်း မိုးရွာချမည်—ဤအပေါ်၌ ကျွန်ုပ်၌ သံသယ အနည်းငယ်မျှ မရှိ»။
Verse 48
स चेदवतरेद् राजन विषयं ते महातपा: । सद्यः प्रवर्षेत् पर्जन्य इति मे नात्र संशय:
လောမရှက မိန့်သည်– «အို မင်းကြီး၊ ထိုမဟာတပသီသည် သင်၏နိုင်ငံအတွင်း ခြေချမိလျှင် မိုးတိမ်သည် ချက်ချင်း မိုးရွာချမည်—ဤအပေါ်၌ ကျွန်ုပ်၌ သံသယ မရှိ»။
Verse 49
एतच्छुत्वा वचो राजन् कृत्वा निष्कृतिमात्मन: । स गत्वा पुनरागच्छत् प्रसन्नेषु द्विजातिषु
အို မင်းကြီး၊ ထိုစကားကို ကြားသိပြီးနောက် သူသည် မိမိအပြစ်အတွက် ပရాయశ္စိတ္တ (အပြစ်ဖြေ) ကို ပြုလုပ်하였다။ ထို့နောက် နှစ်ကြိမ်မွေးသူများ (ဗြာဟ္မဏများ) ထံသို့ သွားရောက်၍ သူတို့ စိတ်ကျေနပ်၍ ကြင်နာသဘောထားလာသောအခါ မိမိ၏ မြို့တော်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ하였다။
Verse 50
राजानमागरतं श्रुत्वा प्रतिसंजहृषु: प्रजा: । ततो$ज्भपतिराहूय सचिवान् मन्त्रकोविदान्
ဘုရင် ပြန်လည်ရောက်လာသည်ဟု ကြားသိသော် ပြည်သူတို့ အလွန်ဝမ်းမြောက်ကြသည်။ ထို့နောက် အင်္ဂနိုင်ငံ၏ အရှင် (လောမပာဒ) သည် အကြံပေးရာ၌ ကျွမ်းကျင်သော အမတ်များကို ခေါ်ယူကာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေး၍ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ရပ် ချမှတ်လိုက်သည်—မုနိ၏သား ရှိသျရှೃင်္ဂ ကို မိမိနိုင်ငံသို့ ခေါ်ဆောင်လာရန် ဖြစ်သည်။
Verse 51
ऋष्यशृज्भरागमे यत्नमकरोन्मन्त्रनिश्चये । सो<ध्यगच्छदुपायं तु तैरमात्यै: सहाच्युत:
လောမရှက မိန့်သည်– «ရှိသျရှೃင်္ဂ ရောက်လာမည်ဟု ကြားသိသော် ဘုရင်သည် အကြံပေးမှုဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက်တည်မြဲစေရန် အားထုတ်하였다။ သင့်လျော်မှုမှ မလွဲမသွားဘဲ အမတ်များနှင့်အတူ တိုင်ပင်ကာ လက်တွေ့ကျသော နည်းလမ်းတစ်ရပ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိ하였다»။
Verse 52
शास्त्रज्ैरलमर्थज्ञै्नीत्यां च परिनिष्ठितै: । ततश्नानाययामास वारमुख्या महीपति:
ထို့နောက် မင်းကြီးသည် သာသ္တရများကို ကျွမ်းကျင်သိမြင်၍ အာဓာ (စီးပွားရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး) နှင့် နီတိ (မူဝါဒ) တို့၌ တည်ကြည်သော အမတ်ကြီးများကို ခေါ်ယူကာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေး하였다။ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ရပ်ကို ခိုင်မာစွာ ချမှတ်ပြီးနောက်၊ အရှင်၏သား ရ္ဩျရှೃင်္ဂ (Ṛśyaśṛṅga) ကို မိမိနိုင်ငံသို့ ခေါ်ဆောင်လာရန် လုပ်ဆောင်မှုများကို စတင်စီမံကိန်းချခဲ့သည်။ ဤအခန်းကဏ္ဍသည် မင်းရေးမင်းရာ၏ နည်းလမ်းများက—ကောင်းသော်လည်းကောင်း၊ မကောင်းသော်လည်းကောင်း—ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် လူမှုရေးကိရိယာများကို အသုံးချကာ ရည်မှန်းချက်ကို ပြည့်စုံစေနိုင်ကြောင်း ပြသသည်။
Verse 53
वेश्या: सर्वत्र निष्णातास्ता उवाच स पार्थिव: । ऋष्यश्ज्भमृषे: पुत्रमानयध्वमुपायत:
အနုပညာအမျိုးမျိုး၌ ကျွမ်းကျင်သော ကုတိသန်မများကို မင်းကြီး လောမပါဒ (Lomapāda) က မိန့်ကြားသည်—“အကြံအစည်တစ်ရပ်ဖြင့် ရှင်ရသီ၏သား ရ္ဩျရှೃင်္ဂ (Ṛśyaśṛṅga) ကို ဤနေရာသို့ ခေါ်ယူလာကြလော့။” ဇာတ်အခြေအနေတွင် မင်းကြီးသည် မူဝါဒကျွမ်းကျင်သော အမတ်များနှင့် တိုင်ပင်ပြီးနောက်၊ သာသနာဓမ္မအရ အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော်လည်း လက်တွေ့ကျသော နည်းလမ်းကို ရွေးချယ်ကာ၊ နိုင်ငံ၏ ကောင်းကျိုးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသော အစွမ်းထက် တပသီ၏ ရောက်ရှိမှုကို ရယူလိုသည်—အာဓာ (artha) နှင့် ဓမ္မ (dharma) ကြား တင်းမာမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 54
लोभयित्वाभिविश्वास्य विषयं मम शोभना: । ता राजभयभीताश्चन शापभीताक्षु योषित:
လောမရှ (Lomaśa) က မိန့်တော်မူသည်—“အလှတရားရှိသော မိန်းမတို့၊ သူတို့ကို လှည့်ဖြား၍ ယုံကြည်စေကာ ငါ့နိုင်ငံအတွင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာကြလော့။ အမျိုးမျိုးသော သက်သာချမ်းသာမှုနှင့် အဆင်ပြေမှုတို့ကို အာမခံပေးကြလော့။” မင်း၏ အမိန့်ကို ကြားသော် ကုတိသန်မများ၏ မျက်နှာအရောင် ပျက်သွားပြီး စိတ်လှုပ်ရှားကာ မေ့လျော့သကဲ့သို့ ဖြစ်ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင် မင်း၏ အာဏာကို ကြောက်၍ တစ်ဖက်တွင်လည်း ရသီ၏ ကျိန်စာကို ကြောက်သဖြင့် ထိုအလုပ်ကို မဖြစ်နိုင်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုသူတို့အနက် အိုမင်းသော မိန်းမတစ်ဦး ရှိ၍ ထို့နောက် မင်းကြီးအား ဤသို့ ပြောလေသည်။
Verse 55
अशक्यमूचुस्तत् कार्य विवर्णा गतचेतस: । तत्र त्वेका जरद्योषा राजानमिदमब्रवीत्
“မဖြစ်နိုင်ပါ” ဟု သူတို့က ပြောကြသည်—မျက်နှာအရောင်ဖျော့၍ စိတ်လှုပ်ရှားကာ တုန်လှုပ်နေကြသည်။ သို့သော် သူတို့အနက် အိုမင်းသော မိန်းမတစ်ဦး ရှိပြီး မင်းကြီးအား ဤသို့ ပြောလေသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် ဓမ္မရေးရာ တင်းမာမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်—တစ်ဖက်တွင် မင်း၏ အမိန့်ကို ကြောက်ခြင်း၊ တစ်ဖက်တွင် ရသီ၏ ကျိန်စာကို ကြောက်ခြင်း—အကြမ်းဖက်မှုနှင့် မကောင်းမှုတို့က လုပ်ဆောင်သူများကို သီလအန္တရာယ်ထဲသို့ ဆွဲငင်သွားပုံကို ပြသသည်။
Verse 56
प्रयतिष्ये महाराज तमानेतुं तपोधनम् । अभिप्रेतांस्तु मे कामांस्त्वमनुज्ञातुमहसि
အိုမင်းသော မိန်းမက ပြောသည်—“မဟာမင်းကြီး၊ ထိုတပသီအဖိုးတန် (ရသီ၏သား) ကို ဤနေရာသို့ ခေါ်ဆောင်လာရန် ကျွန်မ ကြိုးစားပါမည်။ သို့သော် ဤအတွက် လိုအပ်သည်ဟု ကျွန်မထင်သော စီမံချက်များကို ပြုလုပ်ခွင့် ပေးတော်မူပါ။ ကျွန်မ၏ ဆန္ဒ ပြည့်စုံလျှင် ရသီ၏သား ရ္ဩျရှೃင်္ဂ (Ṛśyaśṛṅga) ကို ဤအရပ်သို့ အောင်မြင်စွာ ခေါ်လာနိုင်ပါမည်။” ထို့နောက် မင်းကြီးသည် သူမ၏ ဆန္ဒအတိုင်း စီမံခန့်ခွဲရန် ခွင့်ပြုတော်မူ하였다။
Verse 57
ततः शक्ष्याम्यानयितुमृष्यशूड्रमृषे: सुतम् । तस्या: सर्वमभिप्रेतमन्वजानात् स पार्थिव:
ထို့နောက် မိန်းမက ပြောလေသည်— «အရှင်မင်းကြီး၊ ငါသည် ဥသီ၏သား ရှျဿျရင်္ဂ (Ṛṣyaśṛṅga) ကို ဤနေရာသို့ ခေါ်ဆောင်လာနိုင်မည်။ သို့သော် ဤရည်ရွယ်ချက်အတွက် ငါထင်သလို အစီအစဉ်အားလုံးကို လွတ်လပ်စွာ စီမံခွင့် ပေးတော်မူပါ။ ငါ့ဆန္ဒ ပြည့်စုံလျှင် မုနိ၏သားကို ဤသို့ ခေါ်ဆောင်လာရာ၌ အောင်မြင်မည်» ဟု။ မင်းကြီးသည် သူမ၏ အကြံအစည်ကို သဘောတူကာ သူမလိုသလို စီမံခန့်ခွဲရန် အမိန့်ပေးလေသည်။
Verse 58
धनं च प्रददौ भूरि रत्नानि विविधानि च | ततो रूपेण सम्पन्ना वयसा च महीपते । स्त्रिय आदाय काश्चित् सा जगाम वनमज्जसा
ထို့ပြင် မင်းကြီးသည် ငွေကြေးအလွန်များနှင့် ရတနာမျိုးစုံကိုလည်း ပေးအပ်လေသည်။ ထို့နောက် အရှင်မင်းကြီး၊ အလှအပနှင့် ယောဝနအားဖြင့် ပြည့်စုံသော သူမသည် မိန်းမအချို့ကို ခေါ်ဆောင်ကာ လျင်မြန်စွာ တောအရပ်သို့ ထွက်ခွာသွားလေသည်။
Verse 109
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत तीर्थयात्रापर्वमें लोमशती र्थयात्राके प्रसंगमें अगस्त्यमाहात्म्यकथनविषयक एक सौ नवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် «မဟာဘာရတ» ၏ ဝနပဗ္ဗ (Vana Parva) အတွင်းရှိ တီရ္ထယာထရာ (Tīrtha-yātrā) အခန်းကဏ္ဍတွင်၊ လောမရှ (Lomāśa) ၏ ဘုရားဖူးခရီးဇာတ်ကြောင်းအတွင်း အဂஸ္တျ (Agastya) ၏ မဟာတန်ခိုးကို ဖော်ပြသော တစ်ရာကိုးမြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံးလေသည်။ ဤကောက်နှုတ်စာ (colophon) သည် အကြောင်းအရာတစ်ခု၏ ပြီးဆုံးမှုကို မှတ်သားစေပြီး နောက်ထပ် ဘုရားဖူးခရီးဆိုင်ရာ အပိုင်းသို့ ကူးပြောင်းသွားခြင်းကို ညွှန်ပြလေသည်။
Verse 110
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि लोमशतीर्थयात्रायामृष्यशृंगोपाख्याने दशाधिकशततमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သရီ မဟာဘာရတ» ၏ ဝနပဗ္ဗ (Vana Parva) အတွင်းရှိ တီရ္ထယာထရာပဗ္ဗ (Tīrtha-yātrā Parva) တွင်၊ လောမရှ (Lomāśa) ၏ ဘုရားဖူးခရီးဇာတ်ကြောင်းအတွင်း ရှျဿျရင်္ဂ (Ṛśyaśṛṅga) ဆိုင်ရာ အပိုင်းဖြစ်သော တစ်ရာတစ်ဆယ်မြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံးလေသည်။ ဤကောက်နှုတ်စာ (colophon) သည် သန့်ရှင်းသော ခရီးသွားခြင်းကို ဥပမာဇာတ်လမ်းများမှတစ်ဆင့် စိတ်ဓာတ်နှင့် သီလတရားကို ပြုပြင်သန့်စင်စေသော လမ်းစဉ်အဖြစ် ဖော်ပြသည့် ဇာတ်ပိုင်းတစ်ခု၏ အဆုံးသတ်ကို မှတ်သားစေသည်။
Verse 231
वैशम्पायन उवाच ततस्तत्र समाप्लुत्य गात्राणि सगणो नृप: । जगाम कौशिकी पुण्यां रम्यां शीतजलां शुभाम्
ဝိုင်ရှမ္ပါယန (Vaiśampāyana) က ဆိုလေသည်— ထို့နောက် မင်းကြီးသည် အမှုထမ်းအဖွဲ့နှင့်အတူ ထိုနေရာ၌ ရေချိုးကာ ကိုယ်အင်္ဂါများကို သက်သာလန်းဆန်းစေပြီး၊ သန့်ရှင်းမြတ်သော ကောသိကီ (Kauśikī) မြစ်သို့ ဆက်လက်သွားရောက်လေသည်။ ထိုမြစ်သည် လှပ၍ မင်္ဂလာရှိကာ ကြည်လင်အေးမြသော ရေဖြင့် ပြည့်ဝလေသည်။
Frequently Asked Questions
The chapter frames a governance dilemma: a ruler’s lapse toward brāhmaṇa norms results in collective suffering (drought), requiring acknowledgement and corrective action, while the proposed remedy involves ethically ambiguous persuasion of an innocent ascetic.
It presents tapas and conduct as socially consequential forces: personal discipline and communal order are interlinked, and political authority is portrayed as accountable to ethical-ritual constraints rather than autonomous power.
No explicit phalaśruti appears in the provided passage; instead, the chapter functions as etiological instruction—explaining causality (misconduct → drought → remedy) and preparing the listener for the ensuing ethical and narrative complications.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.